ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP ĐỀ TÀI:“ Nghiên cứu giải pháp khôi phục môi trường một số Hồ Hà Nội ”

1.2 Chức năng của hồ đô thị Hà Nội Hà Nội có hàng trăm hồ lớn nhỏ, các hồ đều ít nhiều đóng vai trò hồ điều hòa trong hệ thống thoát nước mưa của đô thị có địa hình bằng phẳng như Hà Nội

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hà Nội vốn nổi tiếng là một trong những Thủ đô có nhiều ao hồ nhất thế giới Những hồ này không chỉ có giá trị về mặt tự nhiên, cảnh quan, điều hòa vi khí hậu

mà còn có giá trị về văn hóa, là khu danh lam thắng cảnh, vui chơi, giải trí, lễ hội Nhiều ao, hồ của Hà Nội gắn liền với các đình chùa, được coi là các địa điểm tâm linh của Hà Nội Có lẽ chính vì vậy mà trong lịch sử phát triển hàng nghìn năm, các thế hệ ông cha chúng ta đã luôn chú trọng giữ gìn bảo vệ và tô điểm thêm cho vẻ đẹp của các hồ này, để ngày nay chúng ta có thể tự hào về Thủ đô Hà Nội một thành phố xanh, sạch, đẹp, thành phố của hoà bình với những mặt hồ nước trong xanh thơ

đã và đang gây ra nhiều hậu quả Một trong những hậu quả đó là hiện nay hệ thống

hồ đang phải gánh chịu mức độ ô nhiễm lên mức báo động Những cơ sở sản xuất, y

tế, trường học, khu dân cư xung quanh hồ thường xuyên đổ rác thải sinh hoạt, phế thải xây dựng xuống hồ, sự xuất hiện quá mức của các loại tảo xanh, tảo độc trong khi hồ lại thiếu hệ thống thoát nước, trạm xử lý nước thải, thu gom rác thải Những việc làm này đã dẫn tới tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng các hồ, ảnh hưởng tới hệ sinh thái, cảnh quan, hệ động thực vật sống dưới hồ và nhất là ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống sinh hoạt của người dân sinh sống xung quanh khu vực các hồ Một tình trạng cũng rất phổ biến hiện nay đó là hiện tượng lấn chiếm diện tích mặt nước

hồ và xâm phạm vào các di tích lịch sử văn hoá kiến trúc khu vực xung quanh hồ để xây dựng đô thị và nhà cửa trái phép Do nhiều nguyên nhân khác nhau mà tình

trạng này vẫn còn ngang nhiên tồn tại, gây rất nhiều khó khăn cho công tác quản lý, khai thác hồ nhằm phát triển bền vững

Tình trạng ô nhiễm hệ thống hồ trong khu vực nội thành Hà Nội đã và đang được báo chí và các cơ quan quản lý, nghiên cứu quan tâm Chính quyền thành phố

đã có nhiều nỗ lực trong việc quản lý, khai thác, giữ gìn hệ thống sông, hồ Tuy nhiên, những nỗ lực của chính quyền và người dân trong nhiều năm qua vẫn chưa đủ

để giải quyết thực trạng ô nhiễm trước mắt cũng như nguy cơ ô nhiễm nặng hơn trong tương lai Nên việc khôi phục hồ đòi các giải pháp thích hợp vượt lên các rào cản trên và cần có sự tham gia của cộng đồng

Do vậy , đồ án thực hiện : “ Nghiên cứu giải pháp khôi phục môi trường

một số Hồ Hà Nội ” Hy vọng với đề tài này có thể đóng góp một phần vào công

tác bảo vệ các hồ một cách hợp lý và bền vững, giữ gìn được vẻ đẹp thơ mộng,

thanh bình của thủ đô Hà nội

2 Mục đích nghiên cứu đề tài

- Phân tích hiện trạng các hồ Hà Nội và đánh giá những thành công và khó

khăn còn tồn tại của chương trình cải tao môi trường một số Hồ Hà Nội

- Nghiên cứu, và đề xuất những định hướng, giải pháp nhằm khắc phục vấn

đề môi trường các hồ Hà Nội

- Đưa ra các mục tiêu quản lý, chỉ tiêu và chương trình hành động trong tương lai

- Góp phần tăng cường hiệu quả công tác bảo vệ môi trường hồ nói chung

3 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường nước

hồ, xác định các nguồn gây ô nhiểm từ đó đưa ra giải pháp khôi phục và quản lý chất lượng nước hồ cũng như quy hoạch cảnh quan môi trường xung quanh hồ

Phạm vi nghiên cứu tiến hành tại một số hồ ở Hà Nội: hồ Văn Chương, hồ Linh Đàm

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thu thập, tổng hợp tài liệu: tổng hợp các tài liệu trong và

ngoài nước về chất lượng môi trường nước hồ

- Phương pháp điều tra thực địa: điều tra thông tin về các nguồn thải và sự phân bố dân cư xung quanh hồ

- Phương lấy mẫu, phân tích mẫu: lấy mẫu, phân tích mẫu nước của một số

hồ đại diện

- Phương pháp kế thừa: Thu thập tài liệu, số liệu đã có của các đề tài, dự án

và một số chương trình đã và đang thực hiện tại Hà Nội

- Phương pháp tham vấn cộng đồng dân cư

5 Cấu trúc của đồ án

Trong phạm vi nghiên cứu đồ án có những nội dung cơ bản như sau:

+ Phần mở đầu

+ Chương 1: Tổng quan về hệ thống hồ Hà Nội

+ Chương 2: Nghiên cứu đánh giá hiệu quả khôi phục môi trường hồ Hà Nội

+ Chương 3: Nghiên cứu đề xuất giải pháp khôi phục một số hồ Hà Nội

+ Kết luận và kiến nghị

+ Tài liệu tham khảo

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG HỒ HÀ NỘI

1.1 Thống kê số lượng và diện tích hồ Hà Nội

Hà Nội được biết đến là “đô thị ao hồ”, đã tạo nên một vẻ đẹp đặc hữu của một vùng đất kinh kỳ đã có lịch sử 1000 năm văn hiến Với không gian xanh và mặt nước đáng kể, các hồ Hà Nội đã đang và sẽ đóng góp lớn vào việc cải thiện điều kiện khí hậu và cân bằng thiên nhiên cho thành phố với quy mô dân số cũng như mật độ xây dựng ngày càng tăng Hệ thống hồ đóng góp vào việc tạo dựng một khu vực cảnh quan phong phú, đa dạng, vừa có tính nhân tạo, vừa có tính tự nhiên hấp dẫn đối với dân cư đô thị, cũng như du khách trong và ngoài nước Trải qua bao thăng trầm, biến đổi ở mỗi thời kỳ, mỗi giai đoạn khác nhau của lịch sử số lượng, diện tích hồ ao của Hà Nội cũng có những biến đổi, và giảm trong hai thập kỷ qua

Trong hội thảo quốc tế với chủ đề "Sử dụng bền vững hồ Hà Nội dựa vào cộng đồng trong bối cảnh đô thị hóa và biến đổi khí hậu" do Trung tâm Nghiên cứu Môi trường và Cộng đồng tổ chức ngày 22/6/2012 phân tích, trong vòng 50 năm qua

có đến 80% diện tích mặt nước của thủ đô đã "biến mất" Làm rõ cho ý kiến này, chuyên gia về quản lý nước Nguyễn Công Thành nêu số liệu: Từ năm 1983 đến năm

1996, 1,7km2 diện tích ao, hồ của Hà Nội đã bị san lấp Còn một học giả khác đã cung cấp thông tin thông qua ảnh chụp từ vệ tinh cho thấy, trong 10 năm (1986-1996) Hà Nội đã mất tới 64% diện tích mặt nước ao, hồ Tại sao diện tích mặt nước (bao gồm ao, hồ, kênh, mương tiêu thoát nước) của Hà Nội bị thu hẹp nhanh chóng đến như vậy Điều đó tỷ lệ nghịch với những nhà cao tầng, văn phòng, trung tâm thương mại…, xuất hiện trong thành phố với mật độ ngày càng dày đặc Nói cách khác là cơn lốc đô thị hóa, các dự án phát triển đô thị và tình trạng lấn chiếm bất hợp pháp, một số hồ ao đã bị lấn chiếm để tạo quỹ đất cho phát triển đô thị đã cuốn đi nhiều hồ ao, kênh, mương làm cho diện tích mặt nước phục vụ việc tiêu thoát bị ngót dần Nhưng ngoài ra hậu quả đó không hẳn thuộc về quá trình đô thị hóa mà còn chính là lỗi của con người khi hằng ngày, hằng giờ đang thực hiện những hành động trái phép khiến diện tích mặt nước càng bị biến mất khỏi đời sống Nhìn thấy

rõ nét nhất là sự yếu kém, thậm chí là buông lỏng trong công tác quản lý của chính quyền cơ sở Để giải quyết được cần có thêm nhiều giải pháp đồng bộ với sự vào cuộc của cả cộng đồng và toàn xã hội đặc biệt là trong công tác quản lý là tổ chức lại

bộ máy quản lý hồ hay nói rõ hơn là làm rõ chủ sở hữu hồ để giao công cụ tài chính

và trách nhiệm quản lý, sử dụng hồ trong việc bảo vệ diện tích mặt nước phục vụ việc tiêu thoát cũng như giảm diện tích bê tông hóa mặt đất, quy định chặt chẽ việc cao độ chuẩn trong xây dựng

Hiện nay, theo thống kê chưa đầy đủ Hà Nội có khoảng hơn 112 hồ bao gồm

cả các hồ ngoại thành với tổng diện tích nước mặt khoảng 2.180 ha Trong nội thành

có khoảng 24 hồ lớn với diện tích khoảng 642 ha, chiếm trên 10% diện tích đất nội thành của thành phố Hà Nội, như Hồ Tây, Bảy Mẫu, Trúc Bạch, Hoàn Kiếm, Thanh Nhàn, Định Công Ngoài ra, còn nhiều hồ, đầm lớn nhỏ phân bố khắp các quận, huyện của thành phố Có thể liệt kê một số hồ quan trọng của Hà Nội như sau :

Bảng 1-1: Biến động diện tích hồ qua các năm

1993 (ha)

Diện tích năm

2001 (ha)

Diện tích năm 2010* (ha)

Số thứ tự Tên hồ Diện tích năm

1993 (ha)

Diện tích năm

2001 (ha)

Diện tích năm 2010* (ha)

Nguồn: Sở Giao thông Công chính Hà Nội, số liệu được chiết xuất từ ảnh

viễn thám Sport năm 2010

Từ số liệu cho ta thấy không chỉ số lượng hồ của Hà Nội bị mất dần mà ngay

cả diện tích của từng hồ cũng bị thu hẹp dần theo thời gian do các tác động lấn chiếm, san lấp trái phép của con người

1.2 Chức năng của hồ đô thị Hà Nội

Hà Nội có hàng trăm hồ lớn nhỏ, các hồ đều ít nhiều đóng vai trò hồ điều hòa trong hệ thống thoát nước mưa của đô thị có địa hình bằng phẳng như Hà Nội, góp phần cải thiện khí hậu một khu vực nhỏ hoặc lớn tùy theo diện tích hồ, tạo không gian, cảnh quan mặt thoáng cho gió thổi vào phố phường Tóm lại, hệ thống hồ là thành phần quan trọng trong hệ thống sinh thái đô thị Từ đó ta có thể phân loại các

chức năng chính của hồ như sau:

1.2.1 Chức năng điều tiết khí hậu và dòng chảy

Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của hiện tượng biến đổi khí hậu, hiện tượng mưa lớn gây ngập úng và hiện tượng hạn hán ngày càng gia tăng về mức độ và tần suất, gây ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống của người dân Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung Các nhà khoa học khẳng định, các hồ ở Hà Nội đều đóng vai trò điều hòa trong hệ thống thoát nước mưa cho

đô thị có địa hình bằng phẳng như Hà Nội, vai trò điều tiết nước của hồ còn giúp hạn chế ảnh hưởng lũ lụt vùng hạ lưu bằng cách lưu trữ lượng nước mưa như một

“bồn chứa” tự nhiên, giải phóng nước lũ từ từ, do đó có thể làm giảm hoặc hạn chế

lũ lụt ở vùng hạ lưu Ngoài ra, hồ cũng là nguồn tài nguyên nước mặt, bởi vì về mùa khô, hạn hán thì hồ sẽ trở thành nơi cung cấp nguồn nước tưới hữu hiệu Không chỉ

có chức năng điều tiết lượng nước, hồ Hà Nội còn góp phần cải thiện khí hậu một khu vực nhỏ hoặc lớn của Hà Nội tùy theo diện tích của hồ Vào mùa nóng, mặt thoáng mang hơi nước mát mẻ của hồ sẽ giúp cho gió mát thổi vào phố phường; vào mùa lạnh, hơi ấm từ hồ giúp cho khí hậu quanh hồ được ấm hơn Xung quanh hồ thường có lớp phủ thực vật, lớp thực vật này có nhiều chức năng: giúp cho lượng oxi trong khí quyển được đầy đủ, giống như lá phổi xanh của khu dân cư quanh hồ, giúp chống xói mòn của dòng chảy trên bề mặt đất, phần đất phủ thực vật quanh hồ giúp nước mưa thẩm thấu nhanh hơn, giảm ngập lụt

Trong khu vực nội thành có thể kể đến như một số hồ như hồ Bảy Mẫu, hồ Trúc Bạch, hồ Định Công, nhưng có lẽ khi nói đến chức năng tiêu thoát nước phải

nhắc đến Hồ Tây, hồ với diện tích hơn 500ha và thể tích chứa 10,4 triệu m3 được xem là hồ lớn nhất Hà Nội, ngoài vai trò tạo cảnh quan, văn hóa… Còn có vai trò cực kỳ quan trọng trong việc điều hòa nước lũ mỗi khi mưa lớn, gây ngập lụt đô thị Cũng góp phần vào công cuộc thoát nước cho thành phố và có chức năng như các hồ nội thành, thì các hồ ngoại thành cũng có vai trò quan trong trong việc điều hóa, thoát nước Đặc biệt là cụm hồ điều hòa Yên Sở với diện tích là 103 ha, hệ thống thoát nước của công viên hồ Yên Sở sẽ được thiết kế đồng bộ nhằm đảm bảo chức năng điều hòa của cả thành phố, điều tiết nước khi mưa lũ Nước của 3 con sông: Sét, Lừ và Tô Lịch được bơm qua sông Hồng, thông qua trạm bơm Yên Sở Hồ Yên

Sở sẽ đóng vai trò điều tiết lưu lượng nước cho trạm bơm này để giải quyết tình trạng ngập úng cho ngoại thành

Trong khu vực nội thành có khoảng 45 hồ thuộc quyền quản lí của Công ty thoát nước Vì vậy, nếu không muốn Hà Nội bị ngập nặng, các cơ quan chức năng phải nhận thức rõ về chức năng điều hòa nguồn nước của các hồ để có giải pháp phù hợp để bảo vệ, gìn giữ và phát huy giá trị của hệ thống hồ tại Hà Nội, cần phải khẩn trương thực hiện chương trình hành động bảo vệ và tôn tạo cảnh quan hồ Hà Nội giai đoạn 2013-2020

Bảng 1-2: Bảng các hồ thoát nước của Hà Nội

TT Tên hồ Chiều sâu trung

Miếu

Chẹm

Nguồn: Giáo trình thủy văn đô thị, PGS.TS Nguyễn Văn Lai, xuất bản năm

2005- các tuyến mương thoát nước Hà Nội, trang 46

1.2.2 Xử lý sơ bộ nước thải và cải thiện điều kiện vệ sinh môi trường

Hiện nay các hồ Hà Nội gần như là bắt buộc phải tiếp nhận và tự xử lý nước thải chảy tràn, sinh hoạt, công nghiệp trừ một số hồ như Hồ Tây và hồ Hoàn Kiếm, được sử dụng cho mục đích cảnh quan du lịch, điều hoà nước mưa nên tiếp nhận nước thải hạn chế, với chức năng như hồ sinh học để xử lý sơ bộ nước thải, với không gian diện tích lớn, nước thải theo thời gian sẽ tự làm sạch nhờ các quá trình hóa học, sinh học… nên giảm một lượng lớn các chất độc hại trong nước thải như BOD, các chất hoá học khó phân huỷ, Trong những năm gần đây, ô nhiễm môi trường do nước thải ngày càng trở nên nghiêm trọng hơn Lượng nước thải vào hồ không qua xử lý, vượt quá khả năng tự làm sạch của hồ, làm suy thoái chất lượng nước giảm chức năng của hồ Ở một số hồ đã có hệ thống thu gom nước thải riêng

nên nước thải của một số hồ như Hoàn Kiếm, Trúc Bạch, Thành Công, Đống Đa… được chuyển vào hệ thống cống thoát riêng và hiện một số hồ khác cũng đang được xây dựng Trong tương lai gần, giải pháp này sẽ được áp dụng cho toàn bộ hệ thống

hồ thuộc khu vực đô thị của thành phố

1.2.3 Chức năng tạo lập cảnh quan văn hoá

Sự kết hợp hài hoà của mặt nước và cây xanh ở Hà Nội tạo nên tiềm năng khai thác, sử dụng lớn của hệ thống hồ Hầu hết các hồ đều nằm trong các công viên hoặc vườn hoa trong thành phố Công viên kết hợp với mặt nước hồ mang lại vẻ đẹp

và sự hài hoà, tạo ra các khu vực vui chơi, giải trí cho người dân Vẻ đẹp của hồ nước được tăng lên đáng kể khi các kiến trúc công trình xung quanh chúng được thiết kế hợp lý như nhà hàng, tượng đài , làm cho cảnh quan gần với thiên nhiên và sống động hơn, ngoài ra còn có ý nghĩa quan trọng về mặt tinh thần, tâm linh của thành phố Cảnh quan hồ là một phần bản sắc đô thị của Hà Nội, tạo cảm nhận nơi chốn khá sâu sắc, góp phần làm đậm đà cảm nhận quy thuộc và tình cảm quyến luyến quê hương của người Hà Nội cũng như ký ức lâu bền về Hà Nội cho khách vãng lai

Có thể ví dụ một số hồ nội thành như, hồ Hoàn Kiếm, Hồ Tây, hồ Bảy Mẫu Với hồ Hoàn Kiếm, quả thực ít có địa danh nào ở Hà Nội lại có sự đan chồng của nhiều tầng, nhiều nét văn hoá như hồ Hoàn Kiếm Là lá phổi của thành phố, một trong những ốc đảo hiếm hoi cuối cùng mà ta còn có thể tìm thấy được ở chốn thị thành này trước khi bị chết ngạt vì các loại chất thải hay bị bóp nghẹt vì những hành động san lấp đang ngày càng gia tăng Nơi đây còn được xem là nơi hội tụ của huyền thoại và biểu tượng, một không gian phản chiếu những yếu tố tinh thần, tôn giáo, vừa linh thiêng huyền bí, vừa lãng mạn giàu chất thơ Truyền thuyết về gươm báu và rùa thần vẫn không ngừng được nhắc đến và ngợi ca và hình ảnh cụ rùa già mỗi lần nổi lên mặt nước vẫn là hình ảnh gây được nhiều cảm xúc nhất đối với người Hà Nội Hồ là điểm hẹn, nơi gặp gỡ và cảm nhận về cuộc sống bởi các hoạt động đa dạng diễn ra xung quanh Đây là yếu tố rất quan trọng, bởi thực sự thành

phố không có nhiều các không gian đa năng như vậy Nó đóng vai trò là trung tâm, nơi hỗ trợ cho các hoạt động truyền thống, nơi đã chứng kiến và tiếp nhận những thăng trầm lịch sử của thành phố và người dân nơi đây Chính từ đây mà hồ đã hình thành và tổ chức nên những tập quán sinh hoạt rất riêng, những tập quán đã trực tiếp

ăn sâu vào cuộc sống hàng ngày của người dân Hà Nội Thể hiện chất nền sâu thẳm của một nền văn hiến Thăng Long đã ngàn năm tuổi

Bên cạnh đó Hồ Tây cũng là một trung tâm cho một Hà Nội, hồ thậm chí còn

có bề dày lịch sử và huyền tích còn sâu đậm hơn hồ Hoàn Kiếm, hồ không chỉ là địa chỉ du lịch lý tưởng mà nó còn chứa đựng những giá trị văn hoá dân tộc Quanh hồ hiện có 21 ngôi đình, đền, chùa đã được xếp hạng với nhiều di tích nổi tiếng, với nhiều văn vật giá trị: 102 bia đá, 165 câu đối, 140 hoành phi, 18 quả chuông cổ, 60 sắc phong thần, trên 300 pho tượng bằng đồng, gỗ, đá Nhiều ngôi chùa, đền là thế, nhưng có lẽ người Hà Nội, khách du lịch vẫn tìm đến đền Quán Thánh, chùa Trấn Quốc và phủ Tây Hồ Người người đến đây chẳng những được thưởng thức nét đẹp kiến trúc của đền chùa cổ xưa mà còn cầu may, cầu phúc nhất là vào những ngày

lễ, tết

1.2.4 Chức năng nuôi trồng thuỷ sản

Bên cạnh đó hồ còn được sử dụng để nuôi trồng thủy sản Chủ yếu là cá, cá được nuôi trong các hồ để bổ sung nguồn thực phẩm cho nhu cầu của cư dân và cải thiện môi trường nước hồ Nuôi cá phát triển mạnh ở Thanh Trì, đặc biệt là Yên Sở

Có 169 ha diện tích mặt nước và các vùng đất trũng được sử dụng để nuôi cá Vì vậy nên hồ ở Hà Nội có chức năng quan trọng và giá trị trong môi trường đô thị của thành phố Tuy nhiên do việc nuôi trồng không đúng kĩ thuật, chưa có biện pháp quản lí, xử lí nước thải tong hồ dẫn tới ảnh hưởng đến chất lượng nước hồ Các giá trị và chức năng của các hồ trong khu vực đô thị của Hà Nội được tóm tắt trong bảng sau

Bảng 1-3: Một số chức năng chính của hệ thống hồ Hà Nội

6 Tiếp nhận và xử lý sơ bộ nước thải XXX

Ghi chú: X: Mức thấp; XX: Mức trung bình; XXX: Mức cao

Nguồn: Hội thảo Quốc tế "Phát triển bền vững thủ đô Hà Nội văn hiến, anh

hùng, vì hòa bình", Trang web: Http://tainguyenso.vnu.edu.vn

1.3 Hiện trạng môi trường hồ Hà Nội và nguyên nhân

1.3.1 Hiện trạng môi trường hồ

Hầu hết các hồ đều được hình thành trên đất trẻ và chịu sự tác động của các

yếu tố tự nhiên nên quá trình lão hoá diễn ra nhanh Cùng với sự phát triển kinh tế

xã hội của thành phố Hà Nội không theo quy hoạch nhất quán, nhiều hồ ở Hà Nội đã

và đang dần biến mất hoặc không còn giữ được vai trò của nó Không phải chỉ riêng thành phố Hà Nội mà khắp nơi ở Việt Nam, từ thành thị cho đến nông thôn, người ta

đã và đang ra sức lấp đi các hồ, ao vì nhiều mục đích khác nhau mà trong đó chủ yếu là để lấy đất xây dựng Một số hậu quả là ngoài việc mất nhiều giá trị về tài nguyên, còn mất dần hoặc mất hết các giá trị về môi trường như: úng ngập thường

xảy ra khi có mưa, tình trạng ô nhiễm gia tăng nghiêm trọng, khả năng điều hòa khí hậu trong và xung quanh hồ ngày càng kém hoặc không còn cảnh quan cho du lịch, giải trí… Có lẽ từ nhiều năm nay, tình trạng ô nhiễm hệ thống hồ trong khu vực Hà Nội đã được các cơ quan quản lý, nghiên cứu để tìm ra những giải pháp giữ gìn cảnh quan, môi trường và đảm bảo đúng chức năng của các hồ Để đánh giá hiện trạng môi trường hồ chủ yếu thể hiện theo hai yếu tố chính: Điều kiện vệ sinh hành lang xung quanh hồ và chất lượng môi trường nước hồ

 Hiện trạng chất lượng nước hồ

Sự bùng nổ dân số cùng với tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa nhanh chóng Xây dựng hệ thống thoát nước không theo kịp tốc độ đô thị hoá dẫn đến lượng nước thải sinh, kể cả nước thải công nghiệp và nước thải ở các bệnh viện mà phần lớn là chưa qua xử lý hầu hết là đổ ra sông và hồ, Việc xả nước chưa qua xử lý, chứa một lượng rất lớn chất hữu cơ (BOD5 từ 100 - 200 mg/l), các nguyên tố dinh dưỡng Nitơ

và Phốt pho, và các chất độc hại khác vào hồ làm gây ô nhiễm cho hồ ngày càng nặng, vượt quá khả năng tự làm sạch của hồ Để giải quyết tình trạng đó cơ quan chính quyền thành phố đã có những nỗ lực đưa ra nhiệm vụ và giải pháp xử lí ô nhiễm khôi phục môi trường nước hồ Từ khi có các dự án cải tạo môi trường các hồ thì hiện trạng môi trường các hồ đã được cải tạo nhìn chung tương đối tốt, được cải thiện rõ rệt so với trước đây Theo các kết quả đánh giá diễn biến chất lượng nước ở các hồ sau khi cải tạo khôi phục môi trường nhìn chung cho thấy chất lượng nước đã

có tiến triển hơn với các mức độ khác nhau, nhiều chỉ tiêu chất lượng nước đảm bảo tiêu chuẩn môi trường cho phép Như đối với một số hồ trước khi cải tạo thì có lượng nước thải lớn chảy vào như hồ Nghĩa Tân, Đống Đa, Thiền Quang Nhiều hồ

có mật độ tảo lớn như hồ Hữu Tiệp, Văn Chương, Ba Mẫu, Trúc Bạch, Phương Liệt Năm 2008 nước tại các hồ ô nhiễm tới mức bốc lên mùi hôi thối nồng nặc, người dân sống ở khu vực xung quanh phải chịu nhiều ảnh hưởng nghiêm trọng Theo trung tâm Quan trắc và Phân tích Tài nguyên Môi trường Hà Nội, Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, năm 2008 Chất lượng nước tại một số hồ này được thể hiện qua

một số thông số môi trường như hàm lượng BOD5, dầu mỡ, amoni, photpho đều vượt quá giá trị giới hạn QCVN 08:2008/BTNMT, quy chuẩn quốc gia về chất lượng nước mặt Trước tốc độ xuống cấp nghiêm trọng của các hồ Hà Nội, khi đề án cải tạo môi trường hồ ra đời thì các hồ này sau khi xử lý thì đã giảm được các vấn đề

ô nhiễm môi trường, nước hồ giảm đáng kể mùi hôi, mặt hồ không còn che phủ bởi rác thải như trước kia Nhưng do lượng nước thải vẫn chảy trực tiếp vào hồ lớn nên nước một số hồ vẫn còn xanh lục, có chỗ xanh đậm, một số vị trí vẫn có hàm lượng các chất ô nhiễm cao nhất là vào mùa khô Hiện các hồ đang liên tục được giám sát

bổ sung vi sinh vật, khoáng chất giúp duy trì hiệu quả chất lượng nước hồ lâu dài

Tuy nhiên, hiện nay với công tác quản lý chưa chặt chẽ, và việc quy hoạch thoát nước thải của thành phố chưa hợp lý dẫn đến việc các hồ sau khi cải tạo vẫn xảy ra hiện tượng tái ô nhiễm tại một số hồ như Văn Chương, Văn Quán, Bảy Mẫu,

Ba Mẫu Nguyên nhân là do một số người dân sinh sống xung quanh hồ thiếu ý thức đã xả rác thải, nước thải sinh hoạt trực tiếp xuống hồ Theo thống kê của Trung tâm nghiên cứu và cộng đồng môi trường Hà Nội thì hầu như các hồ luôn trong tình trạng ô nhiễm và tái ô nhiễm đối với các hồ đã được cải tạo Nhóm nghiên cứu đánh giá chất lượng nước và hành lang bờ các hồ Hà Nội đã tiến hành khảo sát chất lượng nước của 80 hồ trong tổng số 120 ao, hồ bắt đầu triển khai chương trình từ tháng 2 đến tháng 10 năm 2010 Kết quả phân tích cho thấy tất cả các hồ đều có giá trị PH

và nhiệt độ nằm trong giới hạn cho phép, tuy nhiên phần lớn các hồ các chỉ tiêu còn lại đều không đạt yêu cầu Phần lớn các hồ đều bị ô nhiễm chất hữu cơ Khoảng 71% hồ đang bị ô nhiễm hữu cơ có giá trị BOD5 vượt quá tiêu chuẩn cho phép (BOD5 >15mg/l), trong đó có 14% hồ bị ô nhiễm rất nặng khó có khả năng phục hồi (BOD5>100mg/l), 25% hồ ô nhiễm nặng (BOD5 từ 50-100mg/l) và 32% có dấu hiệu

ô nhiễm Ở một số hồ thì hiện tượng phú dưỡng đang có chiều hướng gia tăng, chủ yếu do ảnh hưởng của nước thải sinh hoạt và nước hồ không được pha loãng hoặc thoát ra ngoài Sự ô nhiễm đã làm suy thoái chất lượng nước, gây thiếu oxi và làm tăng trầm tích trong hồ với lớp bùn đáy khá dày từ 0,5m đến 1m, các chỉ tiêu đều

vượt QCVN 08:2008/BTNMT cho phép, nước có màu xanh hoặc xanh đen, và có mùi hôi

Đặc biệt với một số hồ trong khu vực nội thành sau khi cải tạo, như hồ Văn Quán, hồ Văn Chương, Bảy Mẫu…, sau khi xử lý một thời gian thì hiện nay tại một

số vị trí tình trạng tái ô nhiễm lại xuất hiện gây nhức nhối tại các khu vực này, từng mảng bèo, bọt đen đặc cùng vô số túi nilong, thậm chí cả xác động vật, cá chết nổi lềnh bềnh trên mặt hồ Điều đó cho thấy vấn đề ô nhiễm không hẳn do công tác cải tạo mà chính sự quản lý chưa chặt chẽ, nhận thức của người dân chưa cao Như tại

hồ Văn Quán thuộc quận Hà Đông, tình trạng ô nhiễm hiện nay vẫn diễn ra bởi vì thường xuyên tiếp nhận nguồn nước thải từ các hộ dân, nhà hàng xung quanh Môi trường nước ô nhiễm là nguyên nhân khiến cá chết hàng loạt và bốc mùi hôi thối nồng nặc, gây ảnh hưởng đời sống trong khu vực Một người dân sống ở đây cho biết “Tình trạng cá chết nổi trắng hồ xảy ra hơn một tháng nay nhưng không thấy đội quản lí, vệ sinh môi trường đi vớt cá, thu dọn rác Cá chết thối rữa, kèm theo nắng nóng và gió khiến nhiều người dân phải đóng cửa 24/24 vì không chịu được mùi thối”

Hình 1-1: Tình Trạng cá chết ở hồ Văn Quán, quận Hà Đông

Nguồn: Ảnh chụp bởi Thầy, Th.Nguyễn Văn Sỹ chiều ngày 16/6/2012

Ngoài những chức năng giống như các hồ nôi đô, thì hồ tại khu vực ven đô còn có nhiệm vụ quan trọng khác là cung cấp nước tưới cho hàng chục nghìn héc ta đất canh tác nông nghiệp Tuy nhiên, hiện chúng cũng đang chịu cảnh tượng như các

hồ nội đô là tình trạng ô nhiễm, xuống cấp và bị xâm hại nghiêm trọng Các hồ ven

đô như hồ Yên Sở hoặc khu đô thị mới như hồ Định Công, Linh Đàm, Thanh Trì đóng vai trò như các hồ đầu mối, tiếp nhận, điều hoà nước mưa và tạo cảnh quan kiến trúc đô thị Trong quy hoạch tổng thể thoát nước Hà Nội, các hồ Yên Sở, Linh Đàm và Định Công sẽ tiếp nhận trực tiếp nước thải sau khi xử lý tại chỗ từ lưu vực thoát nước số 7 Tuy nhiên các hồ này hàng ngày tiếp nhận hàng trăm nghìn m3nước thải chưa xử lý của thành phố Hà Nội và các khu dân cư xung quanh chính điều đó dẫn đến làm suy giảm chất lượng nước hồ Các số liệu quan trắc môi trường của Trung tâm Kỹ thuật Môi trường đô thị cho thấy nồng độ các chất ô nhiễm trong các hồ ngày càng tăng lên Trong hồ Yên Sở, BOD5 dao động từ 20 đến 60 mg/l, tổng N dao động từ 15 - 40 mg/l Đối với hồ Linh Đàm và Định Công, BOD5 trong

nước thải cũng nằm ở mức từ 15 - 30 ng/l, nhiều chỉ tiêu chất lượng nước trong các

hồ này không đảm bảo quy định đối với nguồn nước mặt loại B Bên cạnh đó nuôi

cá tại các hồ đầu mối Yên Sở, Linh Đàm, Thanh Trì… có mang lại hiệu quả kinh tế cao cho khu vực, tuy nhiên nó cũng có những tác động bất lợi do lượng thức ăn dư thừa cung cấp cho cá và nước thải tạo ra đã làm ảnh hưởng đến môi trường nước hồ

Hình 1-2: Biểu đồ cơ cấu kè ao, hồ ở Hà Nội

Nguồn: Báo cáo của trung tâm Nghiên cứu Môi trường và Cộng đồng Hà Nội

Sự khác nhau về vệ sinh môi trường ở các hồ đã được kè và chưa được kè Đối với các hồ đã được kè, hành lang bờ được giữ gìn tương đối tốt sạch sẽ, cụ thể như: 19% rất sạch, 54% sạch, 23% bẩn, 4% rất bẩn (hình 1.3) Ví dụ như hồ Đống

Đa từ khi kè hồ, có hàng rào chắn hiện nay môi trường xung quanh hồ tương đối tốt, sạch sẽ không còn hiện tượng đổ rác thải lấn chiếm

Hồ chưa được kè

Hồ được

kè một phần

Hình 1-3: Biểu đồ cơ cấu hiện trạng hành lang bờ của các ao, hồ đã được kè

Nguồn: Báo cáo của trung tâm Nghiên cứu Môi trường và Cộng đồng Hà Nội

 Trái ngược với các hồ đã được kè là các hồ chưa được xây kè, hay kè một phần vẫn đang bị lấn chiếm, đổ đất, phế thải xây dựng; đồng thời rác thải vẫn xả trực tiếp làm hồ bị bồi lắng, lượng bùn tích lũy ở đáy hồ lớn gây ô nhiễm và giảm diện tích và dung lượng nước hồ Tại những hồ này, 80% hành lang bờ hồ bị ô nhiễm, trong đó 62% rất bẩn, 20% bẩn, 18% sạch

Hình 1-4: Biểu đồ cơ cấu hiện trạng hành lang bờ các ao, hồ chưa được kè

Nguồn: Báo cáo của trung tâm Nghiên cứu Môi trường và Cộng đồng Hà Nội

54%

Bẩn Sạch Rất sạch

62%

20%

Bẩn Sạch

Không những thế hành lang tại những hồ này còn xuất hiện nhiều bãi đỗ xe, bãi tập kết phế liệu, rác thải sinh hoạt Gây mất mỹ quan và ô nhiễm môi trường ngày càng nặng, ảnh hưởng xấu tới chất lượng cuộc sống và sinh hoạt cộng đồng Phần lớn là do các hồ đều nằm sâu trong các khu dân cư, hoặc ở vị trí khuất Đối với các hồ có khuôn viên đẹp, nhiều nơi bị lấn chiếm để làm hàng quán, khu ăn uống, các bãi đỗ xe… Điều này gây ảnh hưởng lớn đến mỹ quan ven bờ Bên cạnh đó vấn

đề xả rác thải từ các hàng quán, các nhóm tập trung ăn uống ven hồ xả trực tiếp xuống hồ gây ô nhiễm nguồn nước Cụ thể như hồ Ba Mẫu sau một thời gian dài cải tạo do vấn đề giải phóng mặt bằng nhưng hiện nay tại một số vị trí bờ hồ vẫn ngổn ngang vật liệu xây dựng, nhiều hồ gia đình còn nuôi gia súc sát mặt hồ…Để giải quyết vấn đề này, tạo điều kiện xanh, sạch đẹp cho hồ các cán bộ quản lý cần có nhưng biện pháp xử lí nghiêm nghặt làm gây ảnh hưởng cảnh quan hồ

Từ nay đến cuối năm 2012, để môi trường các hồ luôn sạch đẹp, Sở Tài nguyên và Môi trường tiếp tục triển khai các giải pháp làm sạch nguồn nước trước khi xả vào hồ; tuyên truyền vận động nhân dân giữ vệ sinh chung, không đổ rác thải bừa bãi ra hồ…; đặc biệt phối hợp với Hội Cựu chiến binh thành phố thành lập đội tuyên truyền viên giám sát, bảo vệ thường xuyên môi trường khu vực hồ

Hình 1-5: Hiện trạng rác thải lấn chiếm ven bờ hồ Ba Mẫu, quận Đống Đa

Nguồn: Khảo sát thực địa hồ chiều ngày 18/9/2012

1.3.2 Nguyên nhân

Trong những năm gần đây, mọi người đều nhận thấy được sự ô nhiễm của các hồ ngày một nghiêm trọng Bằng giác quan thông thường, ai cũng nhận thấy hệ thống sông, hồ (ngoại trừ những hồ đã được cải tạo tốt) đều đã bị ô nhiễm ở mọi cấp

độ Theo số liệu quan trắc của Sở Tài nguyên Môi trường và Nhà đất, nước mặt ở các sông, hồ đều bị nhiễm chất hữu cơ và chất rắn lơ lửng, nhất là vào mùa khô Nếu như cách đây 15 năm, nhiều người vẫn có thể bơi, tắm trên một số hồ ở nội thành thì hiện nay không ai dại thử làm điều này Những con sông ở nội thành đều biến thành kênh thoát nước, đen ngòm và hôi thối Từ kết quả nghiên cứu cho thấy, nguyên nhân chính gây nên ô nhiễm chủ yếu :

 Nước thải sinh hoạt và một phần rác thải do người dân thiếu ý thức xả thải xuống hồ Theo thống kê mới nhất của Sở Tài nguyên và Môi trườngchất thải rắn

Hà Nội khoảng 5.000 tấn/ngày - đêm trongđó 3.500 tấn là chất thải sinh hoạt đô thị, lượng nước thải sinh hoạt khoảng 600.000m3 mỗi ngày và công nghiệp khoảng

260.000m3 Chính sự gia tăng đó cũng gây áp lực lên môi trường hồ Tuy hiện nay nước thải đô thị được xử lý sơ bộ trong các bể lắng và sau đó chảy ra hệ thống cống hoặc kênh, mương vào ao hồ nhưng phần lớn các bể này hoạt động không hiệu quả

vì xây dựng chưa đúng quy chuẩn, lượng bùn lắng đọng không được nạo vét thường xuyên nên hầu như nước thải thường được xả thẳng xuống cống ra các hồ Các loại chất thải xuống hồ là nguồn photpho và nitrat làm tăng các loại thực vật nổi và tảo Các loại tảo có vòng đời rất ngắn, khi chết đi sẽ tích tụ dưới đáy hồ ngày một nhiều, làm giảm thể tích hồ Mặt khác, quá trình phân hủy tảo cần có một lượng lớn ôxy trong nước, vì vậy sẽ làm giảm lượng ôxy hòa tan trong hồ, gây ảnh hưởng đến các loài động vật thủy sinh và tạo ra khí có mùi hôi thối Người ta đã tính được rằng 1 pound photpho xuất phát từ bồi lắng lòng hồ tạo nên 2 tấn bèo hoặc sản ra được 80 pound cá, vấn đề là phốt pho chuyển hóa theo hướng nào trong chuỗi dinh dưỡng Khi lớp đáy hồ không có oxi, các vi sinh vật hiếu khí không thể sống được

và do đó không có nguồn tiêu thụ lớp bùn đáy khiến lớp bùn ngày càng dày Việc các hồ bị ô nhiễm hữu cơ như vậy sẽ ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống của người dân sống quanh hồ, gây nên các bệnh tật cho sức khỏe con người

 Ngoài ra còn có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường nước hồ, như sự gia tăng dân số, mặt trái của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, cơ sở hạ tầng yếu kém, lạc hậu, nhận thức của người dân về vấn đề môi trường còn chưa cao… Đáng chú ý là sự bất cập trong hoạt động quản lý, bảo vệ môi trường Nhận thức của nhiều cấp chính quyền, cơ quan quản lý, tổ chức và cá nhân

có trách nhiệm về nhiệm vụ bảo vệ môi trường nước chưa sâu sắc và đầy đủ Các quy định về quản lý và bảo vệ môi trường nước còn thiếu, cơ chế phân công và phối hợp giữa các cơ quan, các ngành và địa phương chưa đồng bộ, còn chồng chéo, chưa quy định trách nhiệm rõ ràng dẫn đến tình trạng rác thải sinh hoạt, vật liệu xây dựng

do người dân vô ý thức xả xuống hồ, lấn chiếm diện tích hồ khiến các hồ ở Hà Nội

bị ô nhiễm nặng, nhiều hồ bốc mùi hôi thối đến nhức mũi, nhất là trong những ngày

hè oi bức Dù hàng ngày có nhân viên vệ sinh môi trường thu dọn rác thải khu vực

hồ, nhưng tình trạng vẫn thường tái diễn khi mà ý thức bảo vệ môi trường ở mỗi người dân còn chưa cao

 Một nguyên nhân gây ô nhiễm cũng rất đặc trưng xung hệ thống hồ chủ yếu nằm trong khu vực nội thành nên rất nhiều đường phố xe cộ đi lại tấp nập sẽ thải ra bụi, các oxit nitrơ và lưu huỳnh sẽ hòa tan vào không khí ẩm và xâm nhập vào hệ sinh thái tĩnh qua nước mưa làm cho hồ ao bị axit hóa Khi hồ ao bị axit hóa sẽ làm ảnh hưởng đến chu kỳ sống, quá trình sinh trưởng của cá, làm chết các thực vật thủy sinh trong hồ

Có thể thấy, con người đang tự đầu độc chính môi trường sống của mình

Hồ Hữu Tiệp nằm trong làng Ngọc Hà (quận Ba Đình) là một di tích lịch sử Quốc gia cũng đang trong tình trạng ô nhiễm nặng Xác chiếc máy bay B52, dấu tích của chiến thắng Điện Biên Phủ trên không lừng lẫy năm 1972 của Hà Nội xưa bị chìm nổi giữa đám rong rêu, rác rưởi với nước hồ đen ngòm Ngay bên cạnh hồ là một chợ cóc được họp thường xuyên, bên trái hồ là trường học Tiểu học Ngọc Hà Rác thải từ chợ cũng như vỏ bánh kẹo, hoa quả của học sinh thường vứt thẳng xuống hồ Một ông cụ, người đã sống ở làng Ngọc Hà này gần 70 năm cho biết:

“Trước đây hồ này cũng trong sạch lắm Nó là niềm tự hào của chúng tôi, người nước ngoài đến cũng phải xuýt xoa trước di tích này Thế nhưng giờ ngày càng ô nhiễm” Theo lời kể của ông thì từ khi hòa bình lập lại đến nay, hồ Hữu Tiệp đã được nạo vét 2 lần, lần thứ 2 mới hoàn thành vào 25/12/2011 vừa qua “Bao nhiêu cống nước thải của các hộ gia đình ở đây đều đổ vào hồ, nhiều năm ứ đọng nên khi vét lên toàn là bùn và rác rưởi” Thế nhưng hồ mới được nạo vét mà nước đen ngòm, nổi váng và bốc mùi hôi khó chịu, xung quanh hồ rác thải vẫn tràn ngập Ông ngậm ngùi: “Nước thải giờ không được đổ xuống hồ nữa nhưng vẫn bẩn, nhiều người thiếu ý thức và lũ trẻ con lại vứt rác xuống hồ nên nó mới thế”

Hình 1-6: Rác thải nổi lềnh bềnh trên mặt hồ Hữu Tiệp Ngày 27/10/2011

Nguồn: Http://www.baotintuc.vn

Ngay cả hồ Tây, được coi là “lá phổi xanh” chiếm hơn 50% diện tích hồ Hà Nội cũng đang trong tình trạng bị ô nhiễm và lấn chiếm Theo quan sát, nhiều khu vực bờ hồ rác thải nổi lềnh bềnh cùng với xác cá chết bốc mùi hôi thối gây ô nhiễm không khí Các nhà hàng du thuyền đua nhau mọc lên và vô số các hộ kinh doanh ăn uống đủ loại mọc san sát dọc bờ hồ; xả thải trực tiếp xuống hồ hàng ngày hàng giờ Chỉ cần dạo một vòng quanh bờ Hồ Tây phía Võng Thị hay khu gần “đường Hàn Quốc, Nhật Bản” gần hồ sen có thể đếm sơ sơ có hàng trăm quán ăn đủ loại Trong khi đó, 90% nhà hàng kinh doanh ăn uống trên mặt hồ không có hệ thống xử lý rác thải Cũng phải kể đến tình trạng lấn chiếm hành lang bờ hồ ngày càng nghiêm trọng, thậm chí ở khu vực sau trường THPT Chu Văn An, có nơi bờ hồ được dựng thành nhà tạm, có bếp ga đun nấu, đồng thời “tăng gia sản xuất” bằng cách trồng rau vào các ô đất trên hành lang bờ hồ Theo nghiên cứu của Công ty TNHH nhà nước một thành viên Hồ Tây, hiện mỗi ngày đêm có khoảng 4.000m3 nước thải công nghiệp và sinh hoạt xả xuống hồ Tây Trong số lượng nước thải này, hàm lượng amoniac trong nước chiếm tới 1,5 mg/lít, gấp 3 lần tiêu chuẩn cho phép Bên cạnh

đó, nhiều người dân ở ven hồ xả rác xuống hồ với đủ các loại như túi nilon, rác thải sinh hoạt… khiến Hồ Tây ngày càng ô nhiễm trầm trọng Trước tình trạng gây ô nhiễm nghiêm trọng từ các tàu thuyền này, Sở giao thông vận tải Hà Nội đã nhiều lần ra quyết định tháo dỡ tàu thuyền kinh doanh trên mặt hồ Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian, nhà nổi, du thuyền lại tập trung kinh doanh trở lại và tiếp tục xả rác xuống

Hồ Tây

1.4 Những vấn đề môi trường liên quan đến các hồ Hà Nội

Từ những nguyên nhân đó đã gây ra các vấn đề môi trường nghiêm trọng

làm suy giảm chất lượng môi trường hệ thống hồ Hà Nội như:

1.4.1 Biến đổi chất lượng môi trường nước

Theo phân tích ở trên có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường nước hồ, nhưng vấn đề chủ yếu là do nguồn nước thải sinh hoạt vẫn thường xuyên xả trực tiếp vào hồ (ví dụ: hồ Văn Chương, Bảy Mẫu, hồ Kim Liên…) Theo kết quả quan trắc của công ty trách nhiệm hữu hạng một thành viên (TNHH MTV) thoát nước Hà Nội, năm 2010 có 65 trên số 111 hồ Hà Nội bị xuống cấp nghiêm trọng, chất lượng nước hồ trong nội thành Hà Nội của công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội cho thấy: Các hồ chưa cải tạo, chưa tách nước thải đang ở tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng thuộc mức 4, hàm lượng COD dao động từ 100 đến 150mg/l, các chỉ tiêu phú dưỡng như Nitơ, Photpho đều vượt chuẩn cho phép từ 2 đến 3 lần, nồng độ oxy hòa tan trong nước hồ ở mức thấp, chỉ dao động từ 1 đến 3mg/l Lưu lượng nước thải chảy vào hồ đã vượt quá khả năng tự làm sạch của hầu hết các hồ dẫn đến sự suy thoái chất lượng nước hồ, thiếu hụt oxy và làm tăng trầm tích trong

hồ Tính chất đa dạng sinh học của các thủy vực bị suy thoái, một số hồ đã được cải tạo chỉ có trơ trọi vách hồ và nước Chúng ta không nhìn thấy các loài hoa đẹp và không được cảm thụ hương thơm của các loài thực vật thủy sinh, có lẽ chỉ lác đác tồn tại ở ao hồ, vườn bách thảo và Văn Miếu

Cũng có chung tình trạng như hồ, nhìn chung các con sông và kênh đang ngày đêm tiếp nhận một lượng lớn rác thải, nước thải sinh hoạt của người dân hai

bên bờ Dẫn tới chất lượng các dòng sông đang tình trạng ô nhiễm mức báo động.Theo số liệu của Sở TN&MT Hà Nội, sông Nhuệ có chiều dài 64km từ cống Liên Mạc (Từ Liêm) đến xã Đông Lỗ (Ứng Hòa), sông Đáy dài gần 100km từ xã Vân Nam (Phúc Thọ) đến xã Yến Vĩ (Mỹ Đức) nhưng đang phải tiếp nhận nước thải từ

700 đầu mối thuộc địa bàn 24/29 quận, huyện, thị xã với khối lượng 80.000m3 chất thải/ngày, trong đó có 11 khu công nghiệp tập trung, 47 cụm công nghiệp và 1.350 làng nghề cùng chất thải từ các khu đô thị, dân cư, cơ sở y tế, nhà hàng, khách sạn,

du lịch, thương mại Kết quả quan trắc của Trung tâm Quan trắc môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường) cho thấy, mức độ ô nhiễm sông Đáy, sông Nhuệ, sông Cầu Bây, lượng khuẩn coliform vượt hàng chục lần, chỉ tiêu như BOD5, COD, NH4, cùng các chất dinh dưỡng chứa nitơ, phốt pho, chất hữu cơ, chất thải rắn độc hại như đồng, chì, thủy ngân, asen đều vượt quá tiêu chuẩn nhiều lần Điều này chứng tỏ mức độ ô nhiễm môi trường nước mặt đang trong tình trạng báo động

1.4.2 Lấn chiếm diện tích hồ

Với vấn đề quy hoạch đất chưa được hiệu quả đã dẫn đến tình trạng lấn chiếm diện tích sông hồ càng trở nên tinh vi và quyết liệt Như đoạn sông, hồ nào bị quản lý lơi lỏng thì người ta dùng đến cả ôtô, công nông, xe thồ chở đất đổ xuống Còn chỗ nào quản lý chặt chẽ người ta âm thầm đổ xuống từng xô, từng chậu Đất

và rác thải đổ xuống sông hồ vừa tiện vừa không mất tiền lệ phí vệ sinh Từng chậu, từng xô, sau vài năm rồi cũng sẽ trở thành nền nhà Đất lấn được đến đâu, nhà ra đến đấy Ban đầu có thể là tường rào, là móng nhà , nếu như nghe ngóng thấy không có động tĩnh gì thì sẽ xây kiên cố lên, hoành tráng thêm

Những con kênh trên đường Cát Linh, Nguyễn Chí Thanh từng là con kênh nước xanh leo lẻo mà nay ngầu đục, nhơ nhớp vì rác và đủ loại xà bần thập cẩm đổ xuống, chiều ngang kênh bị thu hẹp một cách đáng kinh ngạc bởi sự đóng cọc, bó

cừ, đổ đất san nền của các hộ dân ven kênh Các hồ Linh Quang, Rẻ Quạt, Tai Trâu,

Tứ Liên, Đầm Ấu…, do nằm trong các khu vực dân cư, cộng thêm với sự quản lý lỏng lẻo của các cấp chính quyền nên hiện tượng lấn chiếm, đổ đất, phế thải xây

dựng, vứt rác xuống hồ… thường xuyên diễn ra Kết cục là nguồn nước mặt ở các

hồ này đã bị ô nhiễm nghiêm trọng, lòng hồ bị bồi lắng và làm thu hẹp diện tích sử dụng Điều này cũng gây mất mỹ quan, làm giảm khả năng điều hòa thoát nước, gây tình trạng úng ngập khu vực xung quanh hồ Có thể nói, dường như chỉ có một số hồ như Hồ Gươm, hồ Thiền Quang, hồ Thủ Lệ là không bị lấn chiếm vì có bốn mặt đều là đường phố Còn những hồ lớn như Hồ Tây, từ năm 1987 đến nay đã bị “hao” diện tích tới 50ha, hồ Trúc Bạch bị mất gần 1/4 diện tích Một số hồ như Ngọc Hà, Vạn Phúc, Hào Nam , giờ chỉ còn nghe tiếng chứ thật ra đã xóa tên trong sổ bộ đời

từ lâu Chỉ trong vòng hơn 10 năm tính từ 1990 trở lại đây, theo thống kê của các cơ quan chức năng ở Hà Nội, đã có tới 21 hồ bị xóa sổ và hơn 150 ha diện tích mặt nước hồ bốc hơi Dĩ nhiên không phải toàn bộ 100% số diện tích này là bị lấn chiếm, nhưng rõ ràng là có một phần đáng kể bởi mưu đồ lấn chiếm một cách vô tổ chức Trước thực trạng đó để tránh hiện tượng, và chấm dứt việc lấn chiếm diện tích, trong đợt cải tạo môi trường hồ cơ quan thành phố đã quy hoạch, giải phóng tất cả các mặt bằng, nhà cửa lấn chiếm diện tích hồ, xây dựng bờ hồ có hàng rào chắn, hành lang trên hồ…

1.4.3 Quy hoạch hồ chƣa hợp lý

Hiện nay với tốc độ đô thị hóa của Thủ đô Hà Nội ngày càng phát triển kéo theo khoảng 65% diện tích sông, hồ bị lấp, số còn lại bị bê tông hoá quá mức khiến khả năng điều hoà của các hồ ở Hà Nội đang chết dần Khi bê tông hoá cũng làm mất đi thực vật thuỷ sinh quanh hồ làm nhiệm vụ lọc chất thải, sinh cảnh cho một số động vật thuỷ sinh và mất đi một số nguồn gen quý của ao hồ Hà Nội Nhận định về tình trạng bê tông hoá hồ, GS TSKH Trần Hiếu Nhuệ Viện Kỹ thuật nước và Công nghệ Môi trường cũng nhận định: “Việc bê tông hoá quá mức vô hình chung đã hạn chế khả năng thẩm thấu nước” Đưa ra bằng chứng cho nhận định của mình, G.S Nhuệ ví dụ về hàng loạt các cầu nhỏ khu vực Hoà Mục, Trung Hoà… chỉ cần mưa

to một chút là nước nghẽn lại Ngoài ra một số hồ được cải tạo môi trường lòng hồ nhưng bờ hồ chưa được kè hay kè bờ một phần dẫn đến tình trạng sạt, trượt lở đất,

kéo theo cái cớ cho người dân đổ rác thải sinh hoạt, vật liệu xây dựng… Tuy nhiên một vấn đề nữa là quy hoạch hồ chưa đồng bộ, thống nhất, hồ cải tạo với mục đích

gì như hồ cải tạo về khía cạnh môi trường, thoát nước, công viên, hay quy hoạch sử dụng đất Vì thế để giải cứu các hồ, cơ quan chức năng thành phố cần có các biện pháp, kĩ thuật quy hoạch tổng thể một cách bền vững và hợp lý

CHƯƠNG 2 NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ KHÔI PHỤC MÔI

TRƯỜNG HỒ HÀ NỘI

2.1 Nhu cầu cải tạo khôi phục môi trường các hồ Hà Nội

Trước tình trạng chất lượng môi trường hồ càng ngày càng suy thoái do đó nhiều cơ quan chức năng đã vào cuộc và ứng dụng nhiều phương pháp khác nhau để cải tạo các hồ ở Hà Nội đáp ứng cả hai mục đích, điều hòa nước mưa, giảm thiểu úng ngập và cải tạo chất lượng môi trường hồ cần đưa hồ trở lại với đúng bản chất của nó Giữ gìn, cải tạo, phát triển hồ là một việc làm hết sức cấp thiết Các lãnh đạo thành phố, các ngành và các cơ quan quản lý đều rất quan tâm đến vai trò và hoạt động của các hồ, đều mong muốn các hồ của chúng ta trong sạch, đảm nhiệm được các chức năng của hồ trong hệ sinh thái đô thị và cảnh quan của Thủ đô Các cơ quan quản lý đã có nhiều biện pháp tích cực và đã thực thi như là tát cạn, nạo vét bùn và nuôi thả cá, ngăn chặn dòng nước thải ô nhiễm chảy vào hồ Tuy nhiên, các biện pháp vẫn chưa được hoàn chỉnh, chưa có hệ thống và cơ sở khoa học vững chắc nên kết quả không đạt được sự mong muốn Hầu hết các hồ đã được cải tạo hoặc chưa được cải tạo đều trong tình trạng bị suy thoái nhiều hoặc ít nhiều bị ô nhiễm, chủ yếu là ô nhiễm chất hữu cơ và tảo độc Mọi người thường có quan điểm là việc cải tạo hồ cần bỏ ra nhiều tiền mà không thu về được đồng nào Quan điểm này là sai lầm khi môi trường, cảnh quan của hồ được cải tạo, làm tăng giá trị thẩm mỹ và vật chất cho Hà Nội, tạo ra bản sắc cho đô thị, thì từ đó có thể kiếm tiền cho đô thị thông qua việc thu hút khách du lịch trong và ngoài nước TS Phạm Sỹ Liêm, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đô thị&Phát triển Hạ tầng nêu thí dụ về hồ Tây Hồ ở Hàng Châu (Trung Quốc) Hồ này được chính quyền TP Hàng Châu đầu tư tôn tạo từ những năm 50, tới nay đã được UNESCO công nhận là "cảnh quan văn hóa" và đã trở thành một danh thắng nổi tiếng, thu hút khách du lịch, danh tiếng lan rộng ra trong và ngoài nước Theo các nhà môi trường và các kiến trúc sư, về mặt tôn tạo cảnh quan, trước mắt chỉ nên tập trung nguồn lực chủ yếu cho dự án Hồ Tây- Hà Nội, để trong khoảng dăm năm, hồ này trở thành địa chỉ du lịch trọng điểm hấp dẫn

mọi du khách trong và ngoài nước, đem lại nhiều lợi ích về các mặt môi trường, xã hội, kinh tế và chính trị

Khi Đề án "Cải tạo môi trường các hồ nội thành Hà Nội" ra đời, thành phố đã phát động thực hiện chương trình lớn xã hội hoá cải tạo môi trường hồ nội thành Hà Nội, hàng chục doanh nghiệp đã đóng góp hàng nghìn tỷ đồng và trực tiếp thực hiện các biện pháp cải tạo môi trường hồ, tạo cảnh quan đô thị, cải tạo điều kiện sống cho người dân Thủ đô Thực hiện Đề án trên, thành phố sẽ cải tạo, khôi phục tổng 112

hồ, trong đó khoảng 111 hồ nội thành và một hồ ở thị xã Sơn tây, được triển khai cải tạo theo ba giai đoạn đến năm 2015 Giai đoạn I được triển khai từ quý I/2010, hiện nay đã có 45 hồ đã và đang nhằm cải thiện điều kiện cảnh quan môi trường, tình trạng úng ngập, với tổng kinh phí dự kiến khoảng 1.447.430 triệu đồng Trong đó có rất nhiều hồ được cải tạo theo phương thức xã hội hóa kết hợp ủng hộ kinh phí Ông Trần Đức Vũ, Phó Giám đốc Sở kế hoạch và đầu tư cho biết, trong giai đoạn I, các doanh nghiệp đã ủng hộ khoảng 200 tỷ đồng để cải tạo 23 hồ Thực hiện giai đoạn II của đề án, thành phố vẫn tiếp tục kêu gọi các doanh nghiệp đóng góp kinh phí Việc các doanh nghiệp chung tay cùng thành phố để cải tạo các hồ là việc làm đáng quý

và ông cũng đề nghị các doanh nghiệp cùng tính toán kỹ, để làm sao đầu tư cải tạo

hồ nhưng không làm ảnh hưởng nhiều đến đời sống của dân cư sống xung quanh

“Không thể để cải tạo một cái hồ, làm cho cảnh quan đẹp thêm nhưng lại phải di dời quá nhiều dân” Thành phố cam kết sẽ cùng các doanh nghiệp cải tạo được nhiều nhất số hồ có thể cải tạo Theo đó, có 3 hình thức tham gia: Một là đầu tư trực tiếp (doanh nghiệp tự bỏ tiền, tự đầu tư cải tạo và bàn giao lại cho thành phố để khai thác, sử dụng; hai là đầu tư gián tiếp (doanh nghiệp đóng góp tiền, UBND.TP giao

Sở Xây dựng làm chủ đầu tư cải tạo hồ); ba là hỗ trợ (tặng tiền để thành phố cải tạo hồ) Thành phố sẽ tạo mọi kiện về chính sách đầu tư như: Miễn giảm tiền sử dụng đất (nếu khai thác kinh doanh dịch vụ từ dự án) theo quy định; Các chi phí bồi thường giải phóng mặt bằng do thành phố chịu trách nhiệm; Ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp (nếu khai thác kinh doanh dịch vụ từ dự án); Được phép khai thác sử dụng các công trình đã đầu tư như mặt nước, hạ tầng kỹ thuật xung quanh hồ

để phục vụ mục đích kinh doanh liên quan đến vấn đề quản lý hệ thống thoát nước; Được vay vốn tín dụng đầu tư hoặc hỗ trợ sau đầu tư theo quy định về tín dụng đầu

tư của nhà nước

Hiện nay, ô nhiễm môi trường nói chung và ô nhiễm môi trường hồ nói riêng luôn là một vấn đề dân sinh bức xúc, làm giảm chất lượng cuộc sống của người dân Thủ đô Với cách làm trên, thành phố Hà Nội đã huy động được rất nhiều các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp tham gia vào một việc làm hết sức có ý nghĩa nhằm bảo

vệ môi trường Thủ đô ngày càng xanh, sạch, đẹp Thế nhưng làm sao để giữ mãi màu xanh trong của các hồ sau khi cải tạo trong khi nguồn nước thải của thành phố chưa qua xử lý vẫn xả vào hồ lại là một vấn đề không hề đơn giản Vì thế để môi trường luôn bền vũng các cơ quan quản lý nhanh chóng bắt tay nghiên cứu, thực hiện để đưa ra các giải pháp tối ưu, đảm bảo nhất trong việc bảo vệ hồ

Bảng 2-1: Tình hình cải tạo một số hồ trên địa bàn Thủ đô Hà Nội

Số hồ đã

kè

Số hồ chưa kè

Số hồ có

hệ thống

xứ lý nước thải

Số hồ không cho nước thải chảy vào hồ

Số hồ công ty thoát nước quản lý

TT Quận

Số hồ đã

kè

Số hồ chưa kè

Số hồ có

hệ thống

xứ lý nước thải

Số hồ không cho nước thải chảy vào hồ

Số hồ công ty thoát nước quản lý

Nguồn :Báo cáo diễn biến chất lượng nước các hồ Hà Nội giai đoạn

2006 – 2010, học viên cao học : Nguyễn Thị Hưởng

2.2 Khái quát về chương trình cải tạo phục hồi môi trường hồ Hà Nội nhân dịp

kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội

Sông hồ vốn là tài sản quý của Thăng Long xưa cũng như Hà Nội nay Chính

hệ thống sông, hồ đã tạo cho Hà Nội có nhiều cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp Năm

2010, thủ đô Hà Nội tròn ngàn năm tuổi Đại lễ 1.000 năm Thăng Long không chỉ là

sự kiện riêng của Hà Nội mà là niềm tự hào chung của cả dân tộc Cả đất nước đang

hướng về Hà Nội, chờ đợi thời khắc lịch sử thiêng liêng ngàn năm của Thủ đô Hà

Nội đã và đang làm tất cả những gì có thể để chào đón du khách trở lại kinh đô xưa, hoài niệm quá khứ vàng son để thêm tự hào và càng củng cố niềm tin vào vận hội mới của đất nước đang trên đà phát triển ngày nay Trước thực trạng ô nhiễm môi trường rất nghiêm trọng ở nhiều hồ, việc cải tạo các hồ như đã nói ở trên không chỉ nhằm mục đích thoát nước mà còn tạo cảnh quan đô thị cho Hà Nội Khi đề án cải tạo hồ ra đời đồng thời để chào đón Thủ đô Hà Nội tròm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, cơ quan lãnh đạo thành phố tiếp tục phát động, kêu gọi các doanh nghiêp, toàn thể cộng đồng cùng tham gia chương trình cải tạo khôi phục môi trường hồ Việc tiến hành cải tạo môi trường các mặt hồ Hà Nội là việc cần thiết, bởi vì các mặt hồ trong sạch không chỉ làm lành mạnh môi trường sống cho người dân Hà Nội mà còn tô

thêm vẻ đẹp cho thủ đô ngàn năm văn hiến trong dịp lễ trọng đại này Việc cải tạo hồ phải được áp dụng công nghệ tiên tiến, giữ được môi trường bền vững trong tương lai chứ không phải cải tạo sông hồ chỉ phục vụ trong dịp đại lễ này Chính vì thế, ngày 20/1/2010, UBND thành phố Hà Nội đã họp với các sở, ngành và doanh nghiệp nhằm kêu gọi các doanh nghiệp tham gia xã hội hóa thực hiện đề án cải tạo môi trường các

hồ nội thành Đây là những công trình kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa của hồ các doanh nghiệp nhiệt tình hưởng ứng, trong đã có một số doanh nghiệp đăng ký cải tạo hồ theo hình thức B-T (xây dựng - chuyển giao) với tổng kinh phí 430 tỷ đồng, đặc biệt có những doanh nghiệp xin tặng luôn kinh phí cải tạo hồ cho thành phố

Để giải quyết tồn tại trên, và cũng nhằm hướng tới đại lễ nghìn năm thăng long

cơ quan thành phố sẽ lựa chọn 23 hồ để thực hiện đầu tư cải tạo Đây là những hồ được đánh giá là bức xúc nhất về vệ sinh môi trường, nằm trong khu vực đô thị, có khả năng điều hòa thoát nước mưa, góp phần tạo cảnh quan khu vực và công tác giải phóng mặt bằng thuận lợi để thực hiện đầu tư Từ nay đến cuối năm 2015 thành phố tiếp tục cải tạo các hồ còn lại như hồ Đình làng Phú Gia (quận Tây Hồ); hồ Đầm Mực (huyện Thanh Trì); hồ Ao Cửa Làng và Ao cá Bác Hồ (quận Hoàng Mai); hồ Đầu Băng (quận Long Biên); hồ thôn Huỳnh Cung (huyện Thanh Trì); hồ Cửa chùa Nam

Dư (quận Hoàng Mai); hồ Ao cá giống (quận Tây Hồ) và 7 hồ của huyện Từ Liêm như gồm cụm hồ Lò Gạch; hồ Đức Diễn (0,9ha) và hồ Đình Quán (0,4ha) tại xã Phú Diễn; hồ Chuối (0,6ha) tại xã Xuân Phương với các hạng mục chủ yếu: nạo vét, mở rộng lòng hồ, xây dựng hệ thống kè xung quanh hồ, trồng cây xanh, thi công đường dạo, hệ thống cấp nước, thoát nước và chiếu sáng

Nhằm thiết thực hướng tới Đại lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội Là một trong các doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội, Công ty Cổ phần (CP) Vincom ý thức được trách nhiệm của mình đối với xã hội, đối với Thủ đô Công ty Vincom cũng mong muốn được đóng góp một phần nhỏ vào công cuộc làm đẹp và cải tạo cảnh quan môi trường cho Hà Nội Do vậy, khi thành phố có quyết định 691/QĐ-

UBND giao cho công ty cải tạo hồ Thạch bàn 1, trên địa bàn phường Thạch Bàn, quận Long Biên với tổng diện tích 2,5 ha Sau khi nhận với thành phố nhiệm vụ cải tạo hồ Thạch Bàn 1, Công ty Cổ phần Vincom lại tiếp tục được UBND Quận Long Biên tin tưởng, đề nghị tham gia cải tạo đồng bộ hồ Thạch Bàn 2 liền kề với diện tích 2,2 ha Với tinh thần khẩn trương, hướng tới Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long, 2

dự án này đã được chủ đầu tư khởi công và thi công trong thời gian kỷ lục (từ ngày 20/4 – 30/6/2010), bất chấp sự khắc nghiệt của thời tiết Trước khi có dự án cải tạo hồ Thạch Bàn lúc nào cũng trong tình trạng ngập ngụa rác rưởi, hành lang lấn chiếm, bờ

hồ sạt lở xung quanh không được kè gây ô nhiễm nặng nề môi trường sống của cư dân khu vực, làm nhếch nhác mỹ quan đô thị

Trong hơn hai tháng, sau khi hồ được triển khai cải tạo thì khoảng hơn 3 vạn

m3 bùn đã được nạo vét, để tạo độ sâu từ 4,2 đến 4,5m cho các hồ Vincom cũng đã tiến hành san lấp, định hình tuyến, xây kè, trồng cây xanh, làm đường dạo, lắp đặt

hệ thống chiếu sáng, xây dựng hệ thống cống nối thông các hồ và chuẩn bị hạ tầng đảm bảo kết nối với hệ thống điều hòa thoát nước cho khu vực Thạch Bàn Chỉ riêng việc trồng hệ thống cây xanh, hàng trăm cây bóng mát các loại đang được trồng mới

đã vượt hẳn so với ước tính ban đầu Công ty Cổ phần Vincom cũng đã trải nhựa con đường tiếp giáp với hai hồ và trồng cây xanh để tạo cảnh quan đồng bộ cho cả khu vực Tổng số tiền cải tạo 2 hồ trên là 36 tỷ đồng.Ông Lê Khắc Hiệp, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Vincom khẳng định: “việc cải tạo hạ tầng và môi trường hồ Thạch Bàn đã được hoàn tất, đem lại diện mạo mới mẻ, xanh tươi cho 2 hồ nước này Môi trường cảnh quan mới cùng với năng lực điều hòa thoát nước của 2 hồ Thạch Bàn sau khi cải tạo chính là món quà ý nghĩa và thiết thực mà Công ty Cổ phần Vincom mong muốn dành tặng cho nhân dân thủ đô Hà Nội Đồng thời, đây cũng là hành động thể hiện sự đồng lòng của Vincom, của cộng đồng doanh nghiệp hưởng ứng đề án cải tạo và bảo vệ hồ nước Thủ đô, góp phần thiết thực vào hoạt động kỷ niệm Đại lễ 1.000 năm Thăng Long- Hà Nội…”

Hình 2-1: Hiện trạng hồ Thạch Bàn trước và sau khi cải tạo

Nguồn: http://www.baocongthuong.com.vn

Cũng nằm trong dự án hướng tới 1.000 năm Thăng Long hồ Hoàn Kiếm là một trong những hồ được chú ý nhất trong đợt cải tạo này, vì hồ được xem như là hồn cốt của Thủ đô Hà Nội Tuy nhiên hồ cũng không tránh khỏi vấn đề môi trường, Dạo quanh hồ không khó để bắt gặp rác thải, những vết đen, loang lổ như váng dầu

ở khu vực gần bờ Có những nơi các vết loang này làm thành một mảng lớn trên nền xanh lục của nước hồ Hoàn Kiếm Đây là biểu hiện rõ ràng nhất cho tình trạng xuống cấp nghiêm trọng của môi trường nước hồ Cùng với thực tế nhìn thấy được

là nước ngày càng bẩn, còn một thực tế nữa là việc bùn và các chất thải không ngừng dồn xuống nơi đây làm ảnh hường tiêu cực đến chất lượng nước hồ, cảnh

quan môi trường xung quanh và đặc biệt đến đời sống, sức khỏe của cụ Rùa

Chính vì thế để cải thiện môi trường hồ tốt hơn, đồng thời hướng tới đại lễ 1.000 năm Thăng Long Vào chiều 28/7/2009, Phó Chủ tịch UBND.TP Hà Nội Nguyễn Văn Khôi cùng các sở, ngành, đơn vị có liên quan làm việc tại UBND quận Hoàn Kiếm để bàn thảo về dự án cải tạo hồ với các công việc được đề ra như về

phần lòng hồ bùn, rác thải được hút lên, nước hồ được pha loãng… Đặc biệt công việc hút bùn được áp dụng công nghệ hút bùn, ép tách nước của CHLB Đức So với một số phương pháp xử lý hút bùn trước đây, ưu điểm công nghệ hút bùn này không cần phải hút bỏ nước của hồ Chỉ việc cắm trực tiếp mày hút xuống đáy lòng hồ và hút bỏ bùn theo từng lớp Việc hút bùn sẽ được thực hiện theo từng vùng nhỏ Sau

đó sẽ chuyển sang khu vực khác Với cách làm này sẽ hạn chế làm xáo động các vi sinh vật ở dưới đáy hồ và đặc biệt không ảnh hưởng đến sức khỏe cụ Rùa Hỗn hợp bùn sau khi hút lên được cho qua máy ép để tách nước Nước tách ra được xử lý trước khi trả lại hồ, còn bùn được ép thành dạng bánh, thuận tiện cho vận chuyển tới nơi xử lý Phần trên bờ như: hè, đường đi dạo, cống thoát nước, vườn hoa được tu

bổ, chỉnh trang lại một cách đồng bộ để có một “gương mặt rạng ngời” chào đón 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội Trong những năm qua, hạ tầng kỹ thuật xung quanh hồ Hoàn Kiếm đã được cải tạo nhiều lần nhưng bị chắp vá và xuống cấp như đường đi dạo ven hồ được lát bằng nhiều loại gạch, có cao độ không đồng đều, bố trí không hợp lý; hệ thống thoát nước không đảm bảo, chỉ có một điểm thoát duy nhất ở phố Hàng Khay; các đèn chiếu sáng đã cũ, xuống cấp và cần được thay thế một cách khoa học và hợp lý hơn…; hệ thống kè quanh hồ nhiều nơi đã bị sụt, nứt cần sửa chữa

Ở phần dự án Cải tạo hè, đường đi dạo, thoát nước, vườn hoa, duy tu lại kè

hồ xung quanh hồ Hoàn Kiếm do UBND quận Hoàn Kiếm và Ban quản lý khu vực

hồ Hoàn Kiếm chịu trách nhiệm thực hiện sẽ dự kiến cải tạo lại 33.277 m2 hè và đường đi dạo xung quanh hồ, lát lại đá xanh có điểm nhấn là các hoa văn sinh động, nắn lại các bồn hoa, sửa lại các nắp ga thoát nước, kè lại hồ…Dự kiến, dự án có tổng mức đầu tư hơn 37 tỷ đồng và lấy từ nguồn ngân sách của UBND quận Hoàn Kiếm Trong đó UBND quận Hoàn Kiếm và ban chỉnh trang đô thị của thành phố cần phối hợp thực hiện đồng bộ, khớp nối giữa dự án cải tạo hè, đường đi dạo, thoát nước, vườn hoa, duy tu lại kè hồ xung quanh hồ Hoàn Kiếm và dự án chiếu sáng Bên cạnh việc bàn thảo về dự án cải tạo hạ tầng kỹ thuật xung quanh hồ Hoàn Kiếm, còn chỉ đạo về việc cải tạo hè, hạ ngầm các đường dây đi nổi tại tuyến Tràng Tiền, Hàng

Khay và đoạn Điện Biên Phủ thuộc quận Hoàn Kiếm…Dự án cải tạo hồ sau khi được hoàn thành đã góp phần vào bộ mặt của đô thị Hà Nội và bảo vệ loài rùa quý đang là vấn đề được chính quyền TP Hà Nội và đông đảo bạn đọc quan tâm, nhằm kiến tạo một hình ảnh mới đẹp hơn, văn minh hơn cho thắng cảnh nổi tiếng này đồng thời hướng tới đại lễ trọng đại của Thủ đô

Có thể thấy, các dự án trên chỉ là một trong nhiều dự án chỉnh trang đô thị đang được hối hả triển khai trên khắp địa bàn Hà Nội Thành phố gần 1.000 năm tuổi đang đánh dấu những bước phát triển của mình bằng những công trình, cảnh quan đô thị ngày càng văn minh hiện đại nhưng vẫn bảo tồn được bề dày văn hóa – lịch sử Thăng Long văn hiến Chỉ trong thời gian ngắn các hồ sau khi cải tạo đã hoàn thiện, không chỉ đem lại lợi ích thiết thực, làm đẹp cảnh quan và nâng cao chất lượng môi trường cho thành phố, quận mà còn cho toàn thể nhân dân Thủ đô Hà Nội

2.3 Nghiên cứu đánh giá hiện trạng môi trường ở một số hồ đã được cải tạo

Một trong những điều mà người Hà Nội tự hào, đồng thời được du khách khắp nơi trầm trồ, đó là hệ thống ao hồ phong phú, xinh đẹp nằm ngay trong Thủ đô Trong những năm gần đây, công tác bảo vệ môi trường đặc biệt là môi trường nước

đã có bước phát triền mới và đạt được thành tựu đáng khích lệ Tuy nhiên bên cạnh

đó thì tình trạng ô nhiễm môi trường nước hồ vẫn đang tiếp diễn So với các hồ chưa cải tạo, hiện trạng môi trường các hồ đã được cải tạo nhìn chung tương đối tốt, được cải thiện rõ rệt Điều kiện vệ sinh trên và xung quanh hồ nhìn chung đảm bảo yêu cầu hơn Kết quả kiểm tra cho thấy, chất lượng nước của các hồ đã cải tạo được cải thiện rất nhiều so với các hồ chưa cải tạo Tuy nhiên, hàm lượng chất hữu cơ của các

hồ vẫn chưa đạt yêu cầu tối thiểu theo QCVN 08:2008/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật Quốc Gia về chất lượng nước mặt

Để đánh giá hiện trạng các hồ sau khi cải tạo, đồ án đã nghiên cứu lựa chọn 2

hồ đại diện như hồ Bảy Mẫu, và hồ Đống Đa là một trong sồ hồ tương đối lớn thuộc khu vực nội thành Hà Nội Để đánh giá xem sau khi cải tạo các hồ đã đạt được

những thành công hay khó khăn còn tồn tại Hồ Bảy Mẫu trước đây hồ cũng là một trong những hồ trước đây gây bức xúc về vấn đề ô nhiễm môi trường và với vị trí nằm trong công viên thuộc quận Hai Bà Trưng, nhưng sau khi tiến hành cải tạo thì chất lượng nước hồ hiện nay có nguy cơ tái ô nhiễm tại một số vị trí Đối với hồ Đống Đa trước kia cũng nằm trong tình trạng ô nhiễm tương tự, nằm trong khu vực dân cư thuộc quận Đống Đa, sau khi được cơ quan chính quyền quan tâm cùng với

sự tham gia của cộng đồng dân cư hiện nay chất lượng nước, môi trường xung quanh hồ tương đối đảm bảo

Cũng như các hồ khác ở thành phố Hà Nội, hồ Bảy Mẫu cũng trong tình trạng

ô nhiễm trầm trọng Do 3 mặt công viên đều tiếp giáp với các khu dân cư thuộc 2 quận (Đống Đa, Hai Bà Trưng) gồm 6 phường (Bách Khoa, Nguyễn Du, Lê Đại Hành, Kim Liên, Phương Liên, Trung Phụng) nên một số tuyến nước thải sinh hoạt

đã được đổ thẳng ra hồ mà hầu như không qua xử lý đó là các tuyến nước thải từ khu vực Nhà Dầu, Khâm Thiên, Nguyễn Thượng Hiền, Nguyễn Du, Vân Hồ, đường

Lê Duẩn Trong đó có hai cửa nước thải lớn và gây ô nhiễm nhiều nhất là cống Trần Bình Trọng và cống Lê Duẩn qua eo Quán Gió ở phía bắc Lưu vực thoát nước vào

hồ tương đối lớn, trong lưu vực lại có nhiều điểm xả nước thải lớn như khu vực ga

Hà Nội, khách sạn Nikko, các trạm sửa chữa và rửa xe ôtô Các cửa xả khác như cống Nguyễn Đình Chiểu, cống Vân Hồ do được xây dựng sau, có ngưỡng tràn nên mức độ ô nhiễm ít hơn Tổng lượng nước thải xả vào hồ Bảy Mẫu về mùa khô dao động từ 8.500 - 12.000m3

/ngày Về mùa mưa, nước thải được pha trộn với nước mưa đợt đầu chảy vào hồ, mặc dù trên đường Lê Duẩn đã có tuyến cống thoát nước

mưa nhưng tuyến này vẫn chưa được nối với cống ở đường Đại Cồ Việt nên nước thải và nước mưa khu vực vẫn đổ vào hồ Bùn cặn trong nước thải, nước mưa chảy tràn lắng đọng vào đầu hồ làm giảm dung tích, tăng lượng chất hữu cơ và các chất ô nhiễm khác trong hồ Sau đợt nạo vét hồ năm 1992, chiều sâu trung bình của hồ là 3,0m, đến nay độ sâu trung bình của hồ chỉ còn 2,5m, vùng đầu hồ độ sâu chỉ còn từ 0,5 - 1,0m Qua khảo sát, phân tích nước hồ Bảy Mẫu, Trung tâm kỹ thuật môi trường đô thị và khu công nghiệp năm 2007 đã khẳng định: Các chỉ tiêu hữu cơ như COD, BOD đều có giá trị lớn hơn các quy định cho phép Vùng đầu hồ hàm lượng dầu lớn, cản trở quá trình quang hợp và hoà tan oxy Hàm lượng nitơ amoni (NH4) trong nước hồ lớn, hồ bị phú dưỡng nên màu nước xanh thẫm Bùn cặn tích tụ nhiều, hàm lượng sunphua lớn, phía cuối hồ hàm lượng chì và cadmi tăng So sánh kết quả phân tích với TCVN 6774: 2000 về chất lượng nước ngọt, bảo vệ đời sống thuỷ sinh

và chất lượng nước mặt loại B theo TCVN 5942-1995 cho thấy: Nước hồ Bảy Mẫu đang bị ô nhiễm nặng, trong nước có hàm lượng hydro sunphua (H2S) cao, nồng độ oxi thấp… Không những thế một nhà hàng lớn bên trong công viên (nhà hàng Wind), thải hàng trăm kg rác thải và hàng trăm mét khối nước thải, tro than xuống

hồ Chính những nguyên nhân đó làm môi trường nước bị huỷ hoại dẫn đến ô nhiễm chất lượng nước, làm mất vẻ đẹp mỹ quan của hồ và khu vực xung quanh Cũng nằm trong chương trình cải tạo hồ Hà Nội Tính đến thời điểm cuối năm 2009, hồ Bảy Mẫu là hồ đầu tiên được triển khai thi công cải tạo và thuộc dự án thoát nước cải thiện môi trường Hà Nội do Chính phủ Nhật Bản hỗ trợ vốn Cách đây vài chục năm, hồ Bảy Mẫu đã được cải tạo một lần, nhưng chỉ được vài tháng, bùn lại bồi lên, nước lại ô nhiễm Lần này cải tạo triệt để hơn: Bơm kiệt nước, đợi bùn khô thì cho máy xúc đất đổ đi Các hạng mục chính của dự án bao gồm: nạo vét hồ (khối lượng đào khoảng 388.577 m3, đắp 5.282 m3), xây dựng kè đá xung quanh hồ và kè

đá 2 đảo Hòa Bình và Thống Nhất (khối lượng 23.264 m3

); lắp đặt 1 trạm biến áp và xây dựng 1 trạm bơm (gồm 4 máy bơm công suất mỗi máy là 840 m3) cùng hệ thống thu và xả nước thải điều tiết mức nước hồ Trải qua nhiều tháng ngày thi công, công trình đã kịp hoàn thành trước ngày Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội

Nhìn cảnh quan hồ sạch đẹp, hồ được kè bờ, làm đường dạo quanh hồ… nên được đông đảo nhân dân có dịp đến đây đều kỳ vọng vào sự đổi thay của môi trường nước

hồ

Sau bao tháng cải tạo, hiện nay tình trạng môi trường hồ tương đối tốt so với trước khi Một phần là do hồ nằm trong khuôn viên nên được sự quản lý nghiêm nghặt của cán bộ quản lý, và người dân cũng ý thức được trong việc giữ gìn vệ sinh

hồ Hệ sinh thái xung quanh hồ cũng được đảm bảo như trồng hệ thống cây xanh, làm đường dạo, những khu giải trí xung quanh hồ đã tạo nên không gian, vẻ đẹp cho

hồ

Tuy nhiên bên cạnh đó tình trạng chất lượng nước vẫn chưa được tốt, có khả năng ô nhiễm có thể trở lại Khoảng tháng 10/2011 hiện tượng nước hồ sủi bọt, đùn bẩn lên và nước có màu đen tại cửa cống thoát nước thải giữa khu dân cư làng

Hoàng An (bên kia đường tàu) vào hồ Nhiều xác cá nhỏ bị sóng hồ đánh dạt vào

mép bờ, trên bờ kè Đây không phải là lần đầu tiên cá chết hàng loạt ở hồ Bảy Mẫu, trước đó từ năm 2001, 2005, 2006, hiện tượng cá chết bất thường đã từng xảy ra Theo khảo sát thực địa ngày 17/8/2012 thì tình trạng cá chết nổi đầy trên mặt nước vẫn diễn ra Một công nhân vệ sinh vớt cá cho biết: “Trung bình một ngày vớt được khoảng mấy rổ cá to”, được biết nguyên nhân do nguồn nước thải sinh hoạt, cơ sở sản xuất xung quanh hồ chưa qua xử lý vẫn thường xuyên xả thẳng vào hồ làm suy giảm chất lượng nước và do thay đổi thời tiết nhiều loại cá không thích ứng dẫn tới hiện tượng cá chết hàng loạt ảnh hưởng đến môi sinh của hồ Mặc dù hồ đều chịu sự quản lý của nhiều cơ quan, nhưng cũng vì sự quản lý chưa chặt chẽ, và thống nhất Theo ông Nguyễn Văn Hán, Trưởng phòng Tổ chức Hành chính Công ty trách nhiệm hữu hạng một thành viên Công viên Thống Nhất cho biết: Nguyên nhân chính nước hồ Bảy Mẫu ô nhiễm trở lại là do nước thải được xử lý xả thẳng vào, qua hệ thống cống to…, việc quản lý các cống này lại không thuộc trách nhiệm của công ty,

mà thuộc Công ty Thoát nước Hà Nội Do hồ có thể tích chứa nước tương đối lớn, nên việc điều tiết thoát nước cũng là chức năng chính của hồ Nên mỗi khi có mưa, Công ty Thoát nước Hà Nội lại mở các đăng chắn cửa cống để tiêu thoát lượng nước

ứ đọng trên các tuyến phố, rác và nước bẩn, bùn đất ồ ạt chảy vào hồ, làm tăng gây ô nhiễm cho hồ

Vì thế để bảo vệ hồ một cách bền vững trong tương lai Các cơ quan chức năng cần có những biện pháp kĩ thuật để kiểm tra, xử lý, và phân công công tác quản

lý thích hợp Nhanh chóng ngăn chặn việc xả nước thải chưa qua xử lý vào hồ hoặc

có thể thiết kế xây dựng các trạm xử lý nước thải cạnh hồ trước khi vào hồ Không nên để nước hồ bị ô nhiễm quá nặng, sẽ càng khó xử lý mà còn tốn kém công sức, tiền bạc của Nhà nước

2.3.2 Hồ Đống Đa

Hồ Đống Đa còn có tên gọi là hồ Hoàng Cầu Là một trong những hồ lớn nhất thuộc địa bàn quận Đống Đa, được tạo dựng từ những năm 1973 -1976, hiện nay có diện tích mặt nước rộng trên 13 ha Đây là khu vực có không gian thoáng đãng và cảnh quan thiên nhiên đẹp, được người dân xem là chốn thư giãn tập dưỡng sinh, thể dục vào sáng và chiều Nhưng hồ cũng rơi vào tình trạng ô nhiễm, đường ven hồ bị chiếm dụng, nước hồ bị ô nhiễm trầm trọng Khu vực góc hồ, địa bàn giáp ranh giữa phường Trung Liệt (quận Đống Đa) và phường Thành Công (quận Ba Đình) thường xuyên bị ứ đọng nước bẩn, nhớp nháp bùn đất Đoạn đường quanh hồ (từ ngã ba gần giáp phố Võ Văn Dũng - Hoàng Cầu đến khu vực trước cổng Quán Đảo) từ lâu đã trở thành chợ cóc vào các buổi sáng với đủ thứ hàng nông sản thực phẩm, tươi sống, không còn lối cho người và phương tiện đi lại Không những thế, chợ họp ngay cạnh những đống rác, phế thải của công trường cải tạo hồ Đống Đa, vây cả trụ sở Văn phòng điều hành dự án cải tạo hồ, rất bất tiện và mất vệ sinh môi trường