ảnh hưởng của hàm lượng protein và lipid trong thức ăn đến sự sinh trưởng của cá hề amphiprion ocellaris cuvier, 1380 giai đoạn giống

tr i Instant Ocean Hatchery Hoa K cá Amphiprion spp.. Loài: Amphiprion ocellaris Cuvier, 1830... Hình thái ngoài c a cá Amphiprion ocellaris nòi màu da cam trái và nòi màu đen ph i...

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u, k t

qu trình bày trong lu n v n hoàn toàn trung th c và ch a đ c ai công b trong b t

c công trình khoa h c nào khác

L I C M N

Tôi xin c m n Khoa Nuôi tr ng th y s n, tr ng i h c Nha Trang, D án SVR2710, Vi n nghiên c u khoa h c Bi n – tr ng i h c Burapha (BIMS) đã t o

đi u ki n cho tôi tham gia khóa h c đào t o th c s chuyên ngành Nuôi tr ng th y s n

và th c hi n đ tài nghiên c u này

Tôi xin bày t lòng bi t n sâu s c t i Ti n s Vorathep Muthuwan, PGS.TS

L i V n Hùng đã nâng đ , ch b o, t n tình, đóng góp nhi u ý ki n quý báu v nh ng

ki n th c, k n ng trong nghiên c u khoa h c Nuôi tr ng th y s n V i Ti n s Vorathep, tôi xin c m n ông vì ông còn là m t ng i b n đáng kính c a tôi trong th i gian qua

Nhân dp này, tôi xin cám n Ti n s Saowapa Sawatpeera, các b n bè trong Aquaculture Unit c a vi n BIMS đã giúp đ tôi h t s c nhi t thành và t n tình v các k thu t thao tác ng nuôi trong quá trình th c hi n đ tài c ng nh giúp đ tôi trong quá trình s ng và làm vi c t i vi n Tôi đ c bi t bày t lòng bi t n v s t n t y c a Pi Rae,

Pi Rat trong khi d y b o và giúp đ tôi th c hi n các thí nghi m phân tích hóa sinh

Xin c m n b n Tr n V n D ng, Tr n Th Lê Trang, Ph m Trung Hi u v i

nh ng giúp đ đáng ghi nh c a các b n trong th i gian qua c bi t, tôi chân thành

bi t n và c m kích s giúp đ , đ ng viên, khích l đáng trân tr ng c a b n Ph m Trung Hi u đ i v i tôi trong quá trình h c t p và th c hi n đ tài này

Xin c m n các b n trong l p cao h c NORAD khóa 2008, các th y cô, b n bè

đ ng nghi p trong B môn C s sinh h c ngh cá c ng nh trong khoa Nuôi tr ng

th y s n đã luôn quan tâm và giúp đ tôi trong quá trình h c t p, nghiên c u

Cu i cùng, xin c m n gia đình , nh ng ng i b n th c s , nh ng ng i thân yêu, dù không th bên tôi nh ng đã giúp đ tôi v v t ch t, tinh th n và luôn ng h tôi trong m i hoàn c nh khó kh n

M C L C

L I CAM OAN i

L I C M N ii

DANH M C CÁC KÝ HI U VÀ CH VI T T T v

DANH M C CÁC B NG vi

DANH M C CÁC HÌNH vii

M U 1 Ch ng 1 T NG QUAN TÀI LI U 3

1.1 CÁC C I M V PHÂN LO I, PHÂN B , SINH H C VÀ SINH THÁI C A CÁ H A ocellaris 3

1.1.1 Phân lo i 3

1.1.2 Phân b 4

1.1.3 Các đ c đi m sinh h c 5

1.1.4 Các đ c đi m v sinh thái 8

1.2 NHU C U V DINH D NG CÁ C NH BI N NÓI CHUNG VÀ CÁ H Amphiprion oellaris 9

1.2.1 Nhu c u protein 10

1.2.2 Nhu c u lipid 11

1.2.3 Nhu c u Carbohydrat 13

1.2.4 Nhu c u v vitamin và ch t khoáng 13

1.3 TÌNH HÌNH C A NGÀNH CÔNG NGHI P CÁ C NH BI N TRÊN TH GI I VÀ VI T NAM 13

1.3.1 Tình hình trên th gi i 13

1.3.2 Tình hình trong n c 15

Ch ng 2 V T LI U VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 16

2.1 I T NG, TH I GIAN VÀ A I M NGHIÊN C U 16

2.2 CHU N B CÁC I U KI N THÍ NGHI M 17

2.2.1 Cá thí nghi m 17

2.2.2 H th ng công trình và ngu n n c 17

2.2.3 Chu n b và b o qu n th c n 18

2.3 PH NG PHÁP NGHIÊN C U VÀ B TRÍ THÍ NGHI M 19

2.3.1 B trí thí nghi m 19

2.3.2 Ch m sóc và qu n lý 20

2.3.3 Ph ng pháp thu th p s li u 20

2.3.4 Ph ng pháp thu th p s li u 23

2.3.5 Ph ng pháp x lý s li u 25

Ch ng 3 K T QU VÀ TH O LU N 26

3.1 S N NH C A CÁC I U KI N MÔI TR NG 26

3.2 THÍ NGHI M NH H NG C A CÁC M C PROTEIN TRONG TH C N 26 3.2.1 K t qu các ch tiêu sinh tr ng 26

3.2.2 S s d ng th c n 30

3.2.3 Thành ph n hóa h c trong c th cá 32

3.3 THÍ NGHI M NH H NG C A CÁC M C LIPID TRONG TH C N 32

3.3.1 K t qu v s sinh tr ng c a cá 32

3.3.2 S s d ng th c n 35

3.3.3 Thành ph n hóa h c c th 36

Ch ng 4 K T LU N VÀ NGH 38

4.1 K T LU N 38

4.2 KI N NGH 38

TÀI LI U THAM KH O 39

DANH M C CÁC KÝ HI U VÀ CH VI T T T

d (day) Th i gian thí nghi m tính b ng ngày

DO (density of oxygen) (mg/L) N ng đ oxy hòa tan

FCR (feed conversion ratio) H s chuy n hóa th c n

FI (feed intake) l ng th c n cá tiêu th th c

i, f (trong Wi, Wf, TLi, TLf, SLi,

SLf) (initial, final):

th i đi m ban đ u và k t thúc thí nghi m

PER (protein efficiency ratio)

ppt (part per thousand), ‰: ph n nghìn

RGR (relative growth rate): t c đ t ng tr ng t ng đ i

SGR

(specific growth rate of weight):

t c đ t ng tr ng riêng

SL (standard length) Chi u dài tiêu chu n

TL (total length) Chi u dài toàn thân

WG (weight gain): Li nhs t ng tr ng v kh i l ng

DANH M C CÁC B NG

B ng 1.1 Nhu c u protein m t s loài cá c nh 10

B ng 2.1 Thành ph n nguyên li u và hàm l ng protein 18

B ng 2.2 Thành ph n và t l lipid trong th c n c a các nghi m th c 19

B ng 3.1 Các thông s môi tr ng 26

B ng 3.2 T ng tr ng kh i l ng c a cá Amphiprion ocellaris giai đo n gi ng v i các m c protein khác nhau 27

B ng 3.3 T ng tr ng chi u dài tuy t đ i và chi u dài tiêu chu n c a cá Amphiprion ocellaris giai đo n gi ng v i các m c protein khác nhau 28

B ng 3.4 Các ch tiêu v s d ng th c n c a cá Amphiprion ocellaris v i các m c protein khác nhau 31

B ng 3.5 Thành ph n hóa h c c a c th cá A.ocellaris các nghi m th c khi cho n v i các m c protein khác nhau 32

B ng 3.6 T ng tr ng v kh i l ng c a cá A.ocellaris giai đo n gi ng khi đ c cho n th c n v i các m c lipid khác nhau 33

B ng 3.7 T ng tr ng v chi u dài c a cá A.ocellaris giai đo n gi ng khi đ c cho n th c n v i các m c lipid khác nhau 33

B ng 3.8 Các ch tiêu v s d ng th c n c a cá Amphiprion ocellaris v i các m c lipid khác nhau 36

B ng 3.9 Thành ph n c th cá A.ocellaris giai đo n gi ng đ c cho n v i các m c lipid khác nhau 37

M U

Kinh doanh các đ i t ng cá c nh là m t ngành công nghi p tri u đô [62] Theo

c tính, ch riêng trong n m 2005, t ng giá tr xu t và nh p kh u các loài cá c nh trên

ph m vi toàn c u lên đ n 240 và 280 tri u đô la [14]

Hi n nay, m c dù các đ i t ng c nh n c ng t v n đang chi m u th , c v

s l ng và giá tr , nh ng t cu i th k 20, d n có m t xu h ng d ch chuy n m i quan tâm c a ng i ch i sinh v t c nh sang các đ i t ng n c m n [9, 41] M t trong s các nguyên nhân c a hi n t ng này đ c cho là xu t phát t các b phim v

cá c nh (nh “Finding Nemo) [43]

Hàng n m, trên th gi i, có t 20 đ n 24 tri u cá th cá, thu c g n 1500 loài khác nhau đ c buôn bán trên th tr ng đ ph c v cho m c đích làm c nh Trong

đó, chi m quá n a là các loài thu c h Pomacentridae [57] Hi n nay, s n xu t gi ng

các loài thu c gi ng cá h i qu (tên ti ng Anh: anemonefish (Amphiprion spp.)) trong

đi u ki n nhân t o đã khá thành công và đi u này m ra ti m n ng kh quan trong vi c

s n xu t gi ng các đ i t ng cá c nh khác, giúp h n ch tác đ ng lên các qu n th t nhiên và môi tr ng sinh thái do các ho t đ ng khai thác [57, 62]

M t trong nh ng đi u c t lõi mang l i s thành công cho s n xu t gi ng cá đó

là thông tin dinh d ng c a loài Theo Gordon và c ng s (2000), u trùng các loài cá

H i qu (Amphiprion spp.) có th b t đ u t p cho n th c n t ng h p t ngày th 7 sau khi n không làm gi m t l s ng so v i cá đ i ch ng đ c cho n b ng Artemia

làm giàu C ng theo các tác gi trên, vi c s d ng th c n s ng sau 32 ngày t khi n

là không c n thi t [24] tr i Instant Ocean Hatchery (Hoa K ) cá Amphiprion spp đã

đ c ng nuôi th c n t ng h p có giá tr protein t 50 – 60% cho k t qu kh quan [58] Tuy nhiên, cho đ n nay, ch a có m t công b nào v thành ph n và hàm l ng dinh d ng t i u đ i v i s sinh tr ng phát tri n c a các loài cá H i qu (k c loài

đang đ c nuôi ph bi n là A.ocellaris) giai đo n gi ng

Xu t phát t lí do trên, đ c s đ ng ý c a Khoa Nuôi tr ng th y s n, tr ng

i h c Nha Trang, d i s h ng d n c a TS Voratherp Muthuwan và TS L i V n

Hùng, đ tài “ nh h ng c a hàm l ng protein và lipid trong th c n đ n s

sinh tr ng c a cá H Amphiprion ocellaris Cuvier, 1830 giai đo n gi ng”

M c tiêu c a lu n án: Nghiên c u nh h ng c a các m c protein và lipid khác nhau lên s sinh tr ng c a cá A.ocellaris, t đó đ xu t m c protein và lipid phù

h p cho s sinh tr ng t t nh t c a cá

N i dung nghiên c u: g m 2 ph n

 Nghiên c u nh h ng c a các m c protein đ i t 45 – 60% (b c nh y 5%) trong th c n t ng h p lên sinh tr ng, s s d ng th c n và thành ph n các ch t tích l y trong c th cá A.ocellaris giai đo n gi ng

 Nghiên c u nh h ng c a các m c lipid 12%, 15% và 18% trong th c n t ng

h p lên sinh tr ng, s s d ng th c n và thành ph n các ch t tích l y trong c th

cá A.ocellaris giai đo n gi ng

Ý ngh a khoa h c, th c ti n c a lu n án:

Lu n v n b sung nh ng hi u bi t v nhu c u protein và lipid c a cá A.ocellaris

giai đo n gi ng, m t v n đ ch a h đ c hi u bi t đ y đ tr c đây T đó, lu n

v n góp ph n cung c p nh ng d li u c n thi t ph c v cho vi c ng nuôi, s n xu t

gi ng cá A.ocellaris khi s d ng th c n t ng h p

Ch ng 1 T NG QUAN TÀI LI U

1.1 CÁC C I M V PHÂN LO I, PHÂN B , SINH H C VÀ SINH THÁI C A

CÁ H A ocellaris

1.1.1 Phân lo i

Cá Amphiprion ocellaris, th ng đ c g i là cá Nemo ho c cá h (clown fish),

là m t trong nh ng loài cá ph bi n nh t c a nhóm cá h i qu (anemone fish) hay cá

khoang c Nhóm này g m 29 loài thu c gi ng Amphiprion, h ph Amphiprioninae,

h Pomacentridae H Pomacentridae (còn g i là cá damselfishes – cá s ng ch y u

r n san hô) th ng phân b các vùng bi n nhi t đ i, m t s ít g p vùng n c l [38], g m 348 loài thu c 28 gi ng, 4 h ph Chrominae, Lepidoziginae, Pomacentrinae và Amphiprioninae H ph Amphiprioninae g m các loài cá có l i

s ng c ng sinh v i các loài h i qu l n (cho nên đ c g i là cá h i qu ) các r n san

hô Các tài li u tr c đây cho r ng h Amphiprionae có 28 loài, trong đó 27 loài thu c

gi ng Amphiprion, 1 loài (Premnas biaculeatus (Bloch, 1790)) thu c gi ng Premnas

[8, 39] Tuy nhiên, d a trên các phân tích di truy n c p đ phân t , Tang (2001) ch ra

r ng Premnas ch là m t loài thu c gi ng Amphiprion [51] G n đây, các nhà khoa h c

đã phát hi n thêm m t loài m i, Amphiprion barberi (Allen, Drew&Kaufman, 2008)

Nh v y, s l ng loài cá h i qu đ c bi t đ n hi n nay là 29 loài

D a trên công b c a Nelson (1994), Allen (2001) [8, 39] và tài li u nghiên c u

phân lo i v cá th gi i c a Joseph S Nelson (2006) [38], loài Amphiprion ocellaris

Loài: Amphiprion ocellaris Cuvier, 1830

Còn vùng phân b c a A.ocellaris, theo s mô t c a Allen (2001), là vùng

ông n D ng và ngoài kh i Tây Thái Bình D ng, bao g m đ o Andaman và Nicobar, Thái Lan, Malaysia, Singapore, Indonesia, Tây B c Australia, Philippines,

ài Loan và đ o Ryukyu [8] (xem Hình 1.1) Theo t ng k t c a Fishbase (A Global Information System on Fishes), hi n nay đã có 16 n c (trong đó có Vi t Nam) đ c

ghi nh n có vùng phân b t nhiên c a loài này Vi t Nam, A.ocellaris đ c tìm

th y vùng bi n thu c qu n đ o Tr ng Sa (vào đ u n m 2009) Trong t nhiên, A

ocellaris th ng đ c tìm th y các vùng ven bi n, các đ m phá và các r ng san hô

đ ng bên là 4-5 v y T đ ng bên đ n g c vây h u môn là 22-25 R ng dày, s c bén, s l ng kho ng 28-32 r ng m i hàm [8]

Hình 1.2 Hình thái ngoài c a cá Amphiprion ocellaris (nòi màu da cam (trái) và nòi

màu đen (ph i))

1.1.3.2 c đi m v vòng đ i và t ch c xã h i

A.ocellaris tr ng thành, tham gia sinh s n có t p tính s ng theo t ng c p đ n

su t đ i và con đ c có t p tính ch m sóc và b o v tr ng Quá trình sinh s n c a chúng x y ra h u nh quanh n m, m c dù có th có mùa ho t đ ng sinh s n di n ra

m nh m h n S sinh s n có liên quan m t thi t đ n chu kì tr ng: h u h t các ho t

đ ng làm t đ u di n ra vào nh ng ngày tr ng tròn ho c g n tròn [20] Trong đi u ki n nuôi, khi ch t dinh d ng t t, cá đ liên t c sau m i hai tu n u trùng m i n b tác

đ ng b i ánh sáng, do đó, ánh sáng tr ng có th là y u t d n chúng h ng v phía

m t n c, t đó d dàng đ c phân tán b i th y tri u và các dòng h i l u [8]

Cá h sinh s n t nhiên nhi t đ 27–28°C Tr ng v a đ c đ là tr ng dính,

có màu da cam, hình b u d c (1.8×0.8 mm) th ng bám lên các giá th (h i qu )

Tr ng n sau khi th tinh 152h (≈ 6 ngày) [64] Trong b nuôi, cá v a n ngay l p t c

l n xu ng đáy b , nh ng ch vài phút sau chúng b i lên ph n cao h n c a b u trùng dài kho ng 3 – 4 mm và trong su t, tr m t vài ch m s c t màu đen lác đác trên thân,

m t và noãn hoàng [58] Mi ng hình thành vào ngày th 6 và ng tiêu hóa xu t hi n vào ngày th 7 n ngày 10, noãn hoàng đ c h p th hoàn toàn và m t l ng th c

n đáng k đ c quan sát th y trong ru t cá [64] Trong t t c các loài thu c h

Pomacentridae, cá h A.ocellaris có giai đo n u trùng ng n nh t, ch t 6 – 12 ngày [35] Trong su t th i gian này, chúng có l i s ng nh sinh v t phù du, v n chuy n th

đ ng nh vào dòng n c [58]

Giai đo n u trùng k t thúc khi cá l n xu ng đáy và b t đ u xu t hi n ki u màu

s c đ c tr ng c a giai đo n gi ng, t ng t v i giai đo n tr ng thành Giai đo n bi n thái (metamorphosis) x y ra trong vòng t 7 – 11 ngày sau khi n [26] ây là giai

đo n quan tr ng cho cá A.ocellaris đ tìm đúng v t h i qu phù h p cá h i qu nói

chung, tùy t ng loài mà th i gian đ làm quen v i h i qu c ng sinh v i chúng có th khác nhau N u không tìm đ c h i qu thích h p đ s ng c ng sinh, chúng s b t n công b i k thù ho c b ch t b i d ch b nh Nh ng ngay c khi tìm đ c h i quì phù

Hình 1.3 M t nhóm cá A.ocellaris g m cá tr ng thành và cá con cùng s ng c ng

sinh v i m t h i qu

Trong t nhiên, cá h i qu s ng c ng sinh v i h i qu Stichodactyla gigantea,

Stichodactyla mertensii, ho c Heteractis magnifica (Mariscal, 1970) t o thành m t

đ n v c u trúc đi n hình v m t xã h i g m có m t c p cá tr ng thành (1 đ c – 1 cái) (nhóm cá u th ) mà v sau s tham gia sinh s n đ t o ra th h m i và m t s cá

th g n tr ng thành (subadult) (t hai đ n b n cá th ), không tham gia sinh s n ho c

m t s cá còn non [22, 36, 58] (xem Hình 1.3) Trong nhóm này, các con cái có kích

th c l n nh t và đóng vai trò u th v i t p tính th ng xuyên bi u hi n s hung

h ng đ i v i các cá th còn l i trong nhóm Các cá th x p hàng th hai trong th b c

xã h i c a nhóm là các con đ c và ti p đ n là các cá th không tham gia sinh s n M t khi con cái bi n m t kh i nhóm, m t con đ c (hàng th b c ti p theo) s chuy n đ i

gi i tính đ tr thành con cái, và m t cá th trong nhóm không sinh s n có kích th c

l n nh t s tr thành con đ c thành th c[22, 36, 44]

1.1.3.3 T p tính n và sinh tr ng, nh h ng c a y u t xã h i

Cá H A.ocellaris là loài n t p và th c n s ng g m th c v t phù du và đ ng

v t phù du r t quan tr ng đ i v i s phát tri n c a cá Trong t nhiên, các nhóm th c

n chính c a cá là gi ng Hypnea thu c ngành t o đ và loài Schizothrix mexicana

ngành t o l c, các đ ng v t chân chèo Paracaudacia truncata và Tisbe furcata Th c

n không b t bu c c a cá khoang c là Tunicata, Amphipoda, Isopoda, Mollusca,

tr ng cá, giun Ngoài ra, trong th i gian p và b o v tr ng, tr ng không n c ng tr thành ngu n th c n cho chính cá b m

Cá h i qu nhìn chung sinh tr ng t ng đ i ch m S sinh tr ng c a cá khác nhau tùy t ng loài, nh ng ngay nh ng cá th cùng loài c ng có s khác bi t Giai đo n

cá còn non và ti n tr ng thành, cá có t c đ t ng tr ng nhanh nh t [58]

Nh ng con cá có kích th c nh không có ngh a là chúng còn non C u trúc xã

h i nghiêm ng t gây ra s c ép bu c m t s cá th tr nên còi c c Cá có kích th c

nh s d ng ph n l n n ng l ng đ ch y tr n s t n công c a cá l n h n và thay vì tiêu t n th i gian vào vi c tìm ki m th c n, chúng l i giành đ l n tránh các cá th l n

h n Cá càng nh , càng ít kh n ng t n d ng th i gian cho vi c ki m n, ph m vi ki m

n c a chúng càng h n ch , và càng nhi u n ng l ng m t mát cho các ho t đ ng h n

là sinh tr ng Nhóm cá u th trong t ch c có ph m vi r ng đ tìm ki m th c n Khi con cái u th không còn, con cái m i s xu t hi n (con cái này tr c đây là đ c) Con đ c ban đ u s không nh ng chuy n đ i gi i tính mà còn có s t ng tr ng m nh

m đ đ t kích th c l n và tr thành con cái u th [20]

1.1.4 Các đ c đi m v sinh thái

Ngoài t nhiên, h u h t các loài cá h i qu đ u s ng quanh vùng r n san hô

bi n nhi t đ i, có dòng ch y l u thông th ng xuyên, n i có đ sâu t 1m đ n 50m

n c [37], đa s s ng m c n c t 5m - 15m Nhi t đ c a vùng phân b trong kho ng 26 – 28oC, đ mu i dao đ ng t 32 – 35 ‰, pH t 8,0 – 8,5, ch t đáy c a vùng phân b th ng là cát, đá, san hô hay cát s i, nh ng n i có h i quì phân b [4]

Riêng loài cá H (Amphiprion ocellaris) sinh s ng vùng n c nông ven b , đ sâu m c n c ch t 0,5m đ n 2m Do nhi t đ vùng n c nông dao đ ng khá l n nên

cá có kh n ng ch u đ ng đ c biên đ dao đ ng nhi t đ r ng h n so v i nh ng loài cá

h i qu khác [6]

Cá h H s ng c ng sinh v i các lo i h i quì Stichodactyla gigantea,

Stichodactyla mertensii (nh các loài khác trong h ph Amphiprionae) Nh ng ph

bi n nh t là loài Heteractis magnifica [37]

H i qu có ch a các đ c t , gây tê li t các loài cá khác do đó giúp cá

A.ocellaris tránh đ c k thù và có th đ c t c ng h tr di t khu n và di t các ký

sinh trùng ngoài da cá [33] Ngoài ra, Mariscal (1970), (1996), cho r ng các xúc tu c a

h i quì th ng xuyên kích thích lên c quan c m giác c a cá h và đi u này nh h ng

Hi u bi t v nhu c u dinh d ng c a các loài cá khác nhau là b c đ u tiên đ

có th t o ra công ngh m i trong s n xu t cá M c dù v y, có r t ít tài li u và nghiên

c u v nhu c u dinh d ng c a các loài cá c nh [46] và chúng không đ đ k t lu n,

đ a ra m t công th c th c n h p lý và cân b ng cho cá [11] Bên c nh đó, b i vì có nhi u y u t khác nhau tác đ ng đ n nhu c u dinh d ng, bao g m loài, nhi t đ môi

tr ng, tu i và kích th c cá, m c đ ho t đ ng, do đó, g n nh là không th li t kê

đ c nhu c u dinh d ng c th cho cá c nh [29]

Ngh nuôi cá c nh đã xu t hi n t lâu, tuy nhiên, cho đ n hi n nay, các thông tin khoa h c v nhu c u dinh d ng c a các loài cá c nh, đ c bi t là nh ng loài cá

c nh bi n, còn r t h n ch [46] Cho đ n nay, ng i ta đã hi u bi t khá rõ v các lo i

th c n s ng đ c làm giàu cho các loài cá h giai đo n u trùng (Amphiprion percula

và Amphiprion ocellaris) (Delbare cùng c ng s (1995) và Ignatius cùng c ng s (2001) – trích d n b i [46]), [24] [10] Cá H (Amphiprion percula) đã đ c nghiên

c u v dinh d ng (s d ng th c n s ng), ch t l ng tr ng và u trùng, và đ c xem

là nh ng nghiên c u m u m c cho các nghiên c u trên các đ i t ng khác [18] u trùng loài này, ng i ta bi t r ng th i gian thích h p nh t cho t p n th c n t ng h p

là t ngày 15 đ n 20 sau khi n , và vi c n th c n t ng h p t ngày th 7, mà không

có khác bi t ý ngha v t l s ng so v i đ c cho n b ng Artemia làm giàu, vi c cho

n th c n s ng sau 32 ngày t khi n là không c n thi t [24] T c đ t ng tr ng và

t l s ng cao c a u trùng cá A.seabae khi đ c cho n k t h p Rotifer và Copepods cho th y s u th c a Copepods so v i Artemia [27] Wood (2003) đã thông báo cá

ng a gi ng Hippocampus abdominalis (1-2 tháng tu i) có th nuôi thành công v i

th c n t ng h p và đông l nh [63] Tuy nhiên, v i đòi hòi c a ngành công nghi p s n

xu t cá c nh giai đo n gi ng, hi u bi t v nhu c u các lo i nhóm ch t dinh d ng,

làm c s t o ra lo i th c n t ng h p phù h p cho s phát tri n t i u c a cá giai

đo n này là m t đi u c n thi t

1.2.1 Nhu c u protein

Protein là nh ng phân t có kích th c l n, ph c t p, bao g m nh ng amino acid là nh ng thành ph n thi t y u trong c u trúc và ch c n ng c a m i sinh v t s ng (NRC, 1983, trích b i Sale và Janssens 2003) [46] Nhu c u protein tr c tiên là đ cung c p các aminoa acid không th thay th cho đ ng v t, và sau đó là các amino acid

có th thay th cho các quá trình t ng h p

L ng protein t i u trong th c n c a cá b nh h ng b i s cân b ng gi a protein và n ng l ng, thành ph n amino acid và kh n ng tiêu hóa c a protein, và hàm

l ng n ng l ng phi protein có trong th c n M c dù cá có th s d ng m t cách hi u

qu ngu n n ng l ng có trong th c n, tuy nhiên, l ng n ng l ng l y vào c th , n u

v t quá nhu c u c n thi t, có kh n ng h n ch kh n ng tiêu th protein, và sau đó là

nh h ng đ n s t ng tr ng (NRC, 1977, theo Sales và Jenssens, 2003) [46]

B ng 1.1 Nhu c u protein m t s loài cá c nh

T ng tr ng, chuy n đ i

T ng tr ng, chuy n đ i,

Theo Sales và Jenssens, 2003 [46]

Các thông báo v nhu c u protein c a các loài cá c nh n c ng t khác nhau

đ c cho là t ng t nh các nhu c u v protein đã đ c công b các loài cá dùng làm th c ph m cho con ng i [46] Nhu c u protein đây đ c hi u là t l protein có trong th c n đ đ t đ c t c đ t ng tr ng t i đa, h n là l ng protein cá n vào hàng ngày (trích b i Sales và Jenssens, 2003) [46]

Hi n nay, các nghiên c u v nhu c u protein trong th c n cho các đ i t ng cá

c nh bi n còn r t h n ch Trong m t nghiên c u g n đây trên cá Dascyllus aruanus,

m t loài thu c nhóm cá Damself, P Vijayagopal và các c ng s (2008) [55] đã xác

đ nh, nhu c u protein c a cá Dascyllus aruanus có kích th c d i 200mg cho t c đ

t ng tr ng t ng đ i và tuy t đ i v i th c n có ch a 36% protein Còn trong nghiên

c u trên cá Discus (Symphysodon aequifasciata), nhu c u protein c a loài này là

44,9-50,1% đ i v i cá có kích th c t 4.45–4.65g [16]

Cá s d ng th c n tr c h t đ đ t đ c m c nhu c u n ng l ng c n thi t Do

đó, s cân b ng gi a t l protein và n ng l ng c n ph i đ t đ c trong th c n cho

s sinh tr ng t i u cá N u nh cá đ c cho n v i ngu n th c n có giá tr n ng

l ng cao s h n ch l ng protein cá thu đ c và do đó gi m s c sinh tr ng c a cá

M t v n đ có tính thách th c trong nghiên c u v nhu c u protein cá c nh,

đó là n u vi c t o ra lo i th c n đáp ng s phát tri n t i u trong giai đo n cá tr i

s n xu t s gây tr ng i l n cho vi c nuôi cá các b cá c nh gia đình Hàm l ng protein cao trong th c n, quá quá trình tiêu hóa c a cá t o ra l ng l n amoni s là nguyên nhân gây ô nhi m ngu n n c Bên c nh đó, khi cá đ c nuôi h gia đình,

t c đ sinh tr ng nhanh không ph i là m i quan tâm chính, mà s c kh e và màu s c

c a cá m i là y u t quan tr ng Vi c t o ra các lo i th c n t ng h p phù h p cho

t ng giai đo n nuôi đ i v i các loài cá c nh là đi u h t s c c n thi t

1.2.2 Nhu c u lipid

Lipid trong th c n là m t ngu n n ng l ng và là ngu n acid béo quan tr ng

c n thi t cho nhu c u s ng và phát tri n bình th ng c a cá Lipid đóng vai trò là ch t

v n chuy n các steroid và vitamin hòa tan trong d u, đóng vai trò quan tr ng trong c u trúc màng sinh h c c p đ t bào và d i t bào, là thành ph n c a hoormone và là

ti n ch t đ t ng h p nên các h p ch t tham gia vào các quá trình trao đ i ch t nh prostoglandin Nhìn chung, cá có nhu c u các lo i acid béo dài h n và m c đ không bão hòa cao h n so v i đ ng v t có vú [46] Các axit béo v i tính ch t nóng ch y nhi t đ th p đã t o nên s linh đ ng cho màng t bào khi nhi t đ th p c a n c (trích d n b i [46]) Bên c nh đó, đ i v i các loài cá c nh bi n, hàm l ng và ch t

l ng c a lipid trong th c n có vai trò quan tr ng trong vi c gia t ng bi u hi n màu

s c cá

Trong khi các loài cá n c ng t có nhu c u đ i v i acid linoleic (18:2n-6) hay acid linnolenic (18:3n-3), các loài cá bi n c n acid eicosapentaenoic (20:5n-3) (EPA)

ho c/và acid docosahexaenoic (22:6n-3) (DHA) (NRC, 1993) (trích d n b i [46])

loài cá chép Cyprinus carpio, hàm l ng DHA có nh h ng đáng k đ n kh

n ng n c a tr ng, đi u này c ng đ c bi t đ n nhi u loài cá n th t khác Hàm l ng axit linolenic (18:3n-3) 1% là m c c n thi t cho cá chép đ gi cho quá trình t ng h p lipid m c th p và đi u ch nh s t ng h p oleic axit quá m c (trích d n b i [46])

Cá bi n không có kh n ng sinh t ng h p acid docosahexaenoic (DHA) [48] DHA trong th c n cho phép đ t t l s ng t i đa đ i v i ng nuôi u trùng cá r n

san hô Acanthochromis polyacanthus [49] và cá ng a m i n (Hyppocampus sp.)[15]

Hàm l ng DHA t i u c a DHA có trong th c n đ đ t đ c s t ng tr ng và t l

s ng t i đa là l n h n 9,3mg g-1

khô ây là k t qu c a vi c dùng Artemia đã đ c

làm giàu v i n-3 HUFA làm th c n cho cá [15] cá A.ocellaris giai đo n u trùng,

vi c làm giàu th c n s ng v i các lo i acid béo làm t ng t l s ng, hoàn thi n quá trình hình thành các đ c đi m hình thái đ c tr ng [10]

H u h t các loài cá c nh l y n ng l ng t ch t béo có trong th c n Tuy nhiên, l ng ch t béo cá n vào trong ngày không nên v t quá 15% đ tránh hi n

t ng nhi m m gan [29]

Nh v y, đ i v i các loài cá c nh bi n, không ch hàm l ng ch t béo t ng s

mà thành ph n, t l các lo i axit béo khác nhau trong th c n có vai trò r t quan tr ng

đ i v i s sinh tr ng, bi n thái và hình thành các đ c đi m hình thái đ c tr ng c ng

nh cho màu s c đ p Nh ng ng i nghiên c u chuyên v dinh d ng c ng nh ng i

nuôi c n đ c hi u bi t đ y đ v v n đ này đ cung c p cho cá gi ng l ng dinh

d ng cho s phát tri n t i u c a chúng

1.2.3 Nhu c u Carbohydrat

Cho đ n nay ch a có thông tin nào liên quan đ n nhu c u Carbonhydrate cá [46] Tuy nhiên, carbohydrate là ngu n n ng l ng r ti n, có th đ c s d ng đ thay th cho protein và lipid trong vai trò ngu n cung c p n ng l ng Các loài cá

n c m có kh n ng s d ng carbohydrate t t h n so v i cá vùng n c l nh và cá

bi n (NRC, 1993, trích b i Sales và Jenssens, 2003) [46]

1.2.4 Nhu c u v vitamin và ch t khoáng

Ch t khoáng là nguyên t vô c c n thi t cho quá trình hình thành mô và các

ch c n ng khác nhau trong quá trình trao đ i ch t và đi u hòa c th c a cá (NRC, 1977) Các loài cá c nh có th h p th tr c ti p các lo i ch t khoáng hòa tan trong

n c, gây khó kh n cho nghiên c u v nhu c u ch t khoáng cá [46] Trong s các

lo i ch t khoáng, ph t-pho là ch t quan trong nh t do có vai trò trong tng tr ng, khoáng hóa x ng, trao đ i lipid và carbohydrate, và hàm l ng th p c a ch t này trong n c t nhiên

C trong mô giai đo n gi ng c a loài cá này (trích b i Sales và Jenssens, 2003) [46]

1.3 TÌNH HÌNH C A NGÀNH CÔNG NGHI P CÁ C NH BI N TRÊN TH

GI I VÀ VI T NAM

1.3.1 Tình hình trên th gi i

Trong hai th p k v a qua, ngành th ng m i cá c nh bi n đã có m t b c phát tri n đáng k v i t ng giá tr bán s c a ngành th ng m i cá c nh toàn th gi i c tính kho ng 6 t USD [56] Hi n nay, 4000 đ n 5000 trong s 25000 loài cá đang đ c

gi làm sinh v t c nh trên toàn th gi i [50] Trong đó, kho ng 1470 loài cá c nh bi n đang đ c buôn bán r ng rãi, v i s l ng cá th hàng n m lên đ n 24 tri u [56]

Vi t Nam, ngành kinh doanh cá c nh bi n c ng đã b t đ u n r trong nh ng n m g n đây và đ t đ c nhi u l i nhu n Tuy nhiên, cùng v i s phát tri n m nh m c a ngành th ng m i nhi u ti m n ng này, vi c ho t đ ng khai thác quá m c, c ng v i các hình th c đánh b t mang tính ch t h y di t (nh s d ng cyanua, thu c n ), đánh

b t nh ng loài có t l s ng th p làm gia t ng m i lo ng i v tính đa d ng sinh h c c a

h sinh thái ran san hô, c ng nh s phát tri n b n v ng c a ngh có l i nhu n cao này [56] Do đó, nuôi các loài cá c nh bi n là m t hình th c thân thi n v i môi tr ng và

h sinh thái Nó đã đ c ch p nh n nh là m t gi i pháp gia t ng ngu n l i b ng vi c

gi m áp l c khai thác các qu n th t nhiên và s n xu t đ c m t l ng l n con gi ng

c a r t nhi u loài quanh n m [56], t đó t o ra tính b n v ng c a h sinh thái, c ng

nh tính n đ nh c a ngh kinh doanh cá c nh bi n [30]

Nh ng nhóm cá bi n chính chi m u th trên th tr ng bao g m các loài cá thu c các h nh Pomacentridae, Acanthuridae, Balistidae, Labridae, Pomacanthidae, Chaetodontidae và Syngnathidae [40] Trong s đó Amphiphrion spp., Dascyllus spp.,

Chaetodon spp là nh ng gi ng đ c a chu ng vì có kích th c nh , s c kh e t t và

có tu i th dài [40] Trong s các loài cá c nh đ c buôn bán trên th tr ng, có trên 90% các loài cá n c ng t có ngu n g c t sinh s n nhân t o [9]; [40]; [52], nh ng

h u h t (95%) các loài cá và đ ng v t không x ng s ng n c m n vùng nhi t đ i đ u

đ c đánh b t t t nhiên, ch y u xung quanh các r n san hô [61], và ch 1-10% s loài là có th sinh s n trong đi u ki n nuôi [56] Hi n nay, có h n 84 loài cá c nh bi n

đã đ c ng nuôi, là các loài thu c các nhóm cá h Amphiprion, cá Damsel,

Gobiidae và Pseudochromidae [23] và ch có 26 loài thu c h Pomacentridae đã đ c sinh s n nhân t o [42] M t khác, công ngh s n xu t các loài cá thu c h cá h

(Amphiprion spp.) cng nh các loài thu c h Pomacentridae, và cá ng a (Hippocampus spp.) đã phát tri n, có th ho t đ ng trên quy mô l n [30] ây là ti n

đ cho s thành công c a nh ng đ i t ng cá c nh bi n khác

Nh ng ti n b g n đây v m t công ngh , bao g m c i ti n trong th c n cho các giai đo n khác nhau c a vòng đ i s cho phép ngày càng nhi u loài có th đ c nuôi trên quy mô công nghi p [53] Tuy nhiên, trong th c t , Nuôi tr ng th y s n các

loài cá c nh v n còn đ i m t v i r t nhi u thách th c Các n l c khép kín vòng đ i

c a h u h t loài (ngo i tr các loài thu c H Pomacentridae, nh Amphiprion spp.)

v n còn g p nh ng khó kh n v m t k thu t áp ng nhu c u dinh d ng cho u trùng cá khi b t đ u s d ng th c n ngoài v n còn nhi u khó kh n Và, giá thành cao

c a nh ng loài đ c nuôi nh t so v i cá th b t ngoài t nhiên c ng là m t c n tr không nh (Sadovy Y, Vincent A, 2002) (trích b i [56]) Tuy nhiên, nh ng bài h c

đ c rút ra t s thành công c ng nh là khó kh n c a s n xu t cá c nh n c ng t và

cá th c ph m s là c s cho s phát tri n c a ngh nuôi cá c nh bi n [52]

1.3.2 Tình hình trong n c

Nh ng n m tr c đây, loài cá này đ c du nh p vào Vi t nam t các n c lân

c n nh Indonesia, Hong Kong, Singapore và Thái Lan v i s l ng không nhi u và giá dao đ ng t 150.000 đ n 300.000 đ ng/con, th ng cao h n g p 10 l n so v i các loài cá khoang c khác Th i gian g n đây (t n m 2009), cá khoang c nemo đã phát

hi n có sinh s ng m t vài khu v c trong qu n đ o Tr ng Sa nh ng v i s l ng r t

nh h ng c a hàm l ng protein và lipid trong th c n đ n s sinh

tr ng c a cá H Amphiprion ocellaris, Cuvier 1830 giai đo n gi ng

Thí nghi m 1: th nghi m ng b ng nuôi th c n v i các

m c protein khác nhau

Thí nghi m 2: th nghi m ng nuôi

b ng th c n v i các

m c lipid khác nhau

Thu th p và x lý s li u

K t lu n và đ xu t ý ki n Hình 2.1 S đ kh i n i dung nghiên c u

2.2 CHU N B CÁC I U KI N THÍ NGHI M

2.2.1 Cá thí nghi m

Ngu n cá thí nghi m đ c cung c p b i tr i th c nghi m s n xu t gi ng c a

Vi n nghiên c u bi n BIMS Cá b t đ c cho n rotifer Brachionus sp đã làm giàu

b ng t o Isochrysis galbana, trong vòng 14 ngày sau khi n T ngày th 4, cá đ c

nuôi b ng rotifer k t h p v i u trùng nauplii c a Artermia T ngày th 14, cá ch

đ c cho n b ng u trùng Artemia 1 ngày tu i (đ c p t tr ng bào xác, cung c p

b i công ty INVE (Thái Lan) Ltd, Nonthaburi, Thái Lan) đã đ c làm giàu b ng men

bánh m Saccharomyces cerevisiae và vitamin C

Cá thí nghi m là cá gi ng 60 ngày tu i, kh e m nh, đ ng đ u v kích th c, không mang b nh Tr c khi b t đ u thí nghi m, vi c xác đ nh kh i l ng trung bình, chi u dài toàn thân trung bình, chi u dài kinh t trung bình (ph ng pháp: xem m c 2.3.4.3 ) và thành ph n protein, lipid c th (ph ng pháp: xem m c 2.3.4.4 ) c a cá trong qu n th cá dùng làm thí nghi m đ c ti n hành

2.2.2 H th ng công trình và ngu n n c

Cá thí nghi m đ c nuôi trong các b có th tích 80L, đ c đ t trong h th ng

tu n hoàn v i rong nho Caulerpa sp đóng vai trò là l c sinh h c L u t c n c qua b

là 0,6L/phút (t l trao đ i n c là 1000%/ngày) N c đi ra b đ c l y t trên b

m t, theo đ ng ng đ v b ch a l ng sau khi đã đ c l c b các ch t l l ng qua

m t t m x p và túi than ho t tính T b ch a này, n c ch y qua m t b ch a l c

sinh h c có ch a rong Caulerpa sp đ c s c khí ozone Sau khi đ c rong h p th

m t l ng l n NH3 và kh trùng ozone, n c bi n đ c d n qua m t h ch a th ba

T h ch a này n c s đ c b m vào các ng d n, đ a n c tr l i vào các b thí nghi m

N c th ng xuyên đ c cung c p m i vào h th ng đ bù l i l ng th t thoát

do ho t đ ng xiphông, thay n c Ngu n n c đ c s d ng là ngu n n c bi n t nhiên đã đ c l c c h c (b ng cát và san hô) đ lo i b ch t v n và đ c ti t trùng

b ng tia c c tím

2.2.3 Chu n b và b o qu n th c n

Th c n đ c s d ng cho các thí nghi m là th c n t ng h p đ c ch bi n t i phòng làm th c n c a Vi n Khoa h c Bi n – tr ng i h c Burapha (BIMS) Các nghi m th c th c n gi ng nhau v t l các thành ph n nh Cyclop-eez, t o Spirulina,

n m men, khoáng ch t, vitamin t ng h p, glutein đ u đ c cho vào th c n và khác nhau thành ph n b t cá ng , d u cá và b t g o, là các ngu n chính cung c p protein, lipid và carbonhydrate Sau đó, h n h p đ c đ a vào máy xay tr n t o khuôn các viên th c n v i đ ng kính d = 0,5 mm Th c n viên đ c gi trong các túi nh a plastic, nhi t đ - 20°C cho đ n khi s d ng

2.2.3.1 Th c n cho thí nghi m v protein

Thành ph n din h d ng(% tr ng l ng khô - %DW)

B t cá ng 44,5 51,5 58,5 65,5 Cyclop-eez 2 2 2 2

N ng l ng thô (kJ.g -1

) 22 22 22 22 P/E (protein/n ng l ng)

(mg/kJ -1 ) 20,63 22,66 24,65 26,57