Luận văn thạc sỹ: Tăng cường quản trị rủi ro trong kinh doanh xuất khẩu cà phê của công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột

Ngành cà phê Việt Nam chủ yếu dựa vào việc xuất khẩu cà phê nhân sống chính, tiêu thụ nội địa khoảng 5 đến 6%, việc xuất khẩu cà phê qua chế biến nhằm làm tăng thêm giá trị sản phẩm chưa phát triển mạnh thị trường. Có một thực tế đáng buồn là việc phát triển sản xuất và xuất khẩu cà phê chứa đựng nhiều rủi ro và bất trắc. Có những lúc giá cà phê dưới giá thành sản xuất, người nông dân vẫn phải bán, nhiều ha cà phê bị chặt phá hoặc bỏ hoang không chăm sóc. Dù vậy, các nhà kinh doanh xuất khẩu cà phê vẫn bị lỗ và không hiệu quả, rất nhiều doanh nghiệp gặp phải khó khăn về tài chính mà vẫn chưa hồi phục được trong đó có công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột. Điều đó nói lên có rất nhiều rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động kinh doanh xuất khẩu cà phê hiện nay. Do đó quản trị hiệu quả rủi ro trong kinh doanh xuất khẩu cà phê là điều kiện tiên quyết cho sự tồn tại và phát triển bền vững về phương diện lý thuyết và thực tiễn của các nhà xuất khẩu cà phê Việt Nam nói chung và Công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột nói riêng trong xu thế hội nhập quốc tế. Hiện nay một trong số những vấn đề quan trọng nhất của công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột là làm thế nào để quản trị được rủi ro và hoàn thiện hơn nữa quy trình thực hiện hợp đồng xuất khẩu cà phê, hạn chế rủi ro trong tất cả các khâu từ đầu ra, đầu vào và ngay cả trong quá trình vận chuyển. Muốn làm được điều này thì việc áp dụng công nghệ thông tin và xây dựng ISO 31000 vào là điều cấp thiết.Tại công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột mặc dù đã đưa ra rất nhiều biện pháp hạn chế rủi ro nhưng vẫn chủ yếu là bằng công tác giám sát từ con người và bằng sự phán đoán chưa có tính khoa học, nhất là chưa áp dụng một số biện pháp như thống kê nhằm làm cơ sở dự đoán giá hay áp dụng công nghệ thông tin vào công tác giám sát cân, đo, đong, đếm hay chưa áp dụng hệ tống GPS để giám sát quá trình vận chuyển v.v Điều cần thiết của đề tài này nữa là tìm ra nguyên nhân tại sao các doanh nghiệp nước ngoài tại Đắk Lắk lại kinh doanh xuất khẩu cà phê có hiệu quả trong khi đó các doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu cà phê trong nước lại bị thua lỗ trong những năm vừa qua.

nguyÔn m¹nh kha

T¡NG C¦êNG QU¶N TRÞ RñI RO TRONG KINH DOANH XUÊT KHÈU Cµ PH£ CñA C¤NG TY

vinacafe BU¤N MA thuét

Chuyªn ngµnh: qu¶n trÞ DOANH NGHIÖP

ngêi híng dÉn khoa häc: PGS.TS NG¤ KIM THANH

Hµ Néi - 2013

Tôi xin cam đoan luận văn “Tăng cường quản trị rủi ro trong kinh doanh xuất khẩu cà phê của công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột” là công trình nghiên cứu củachính bản thân tôi Các số liệu thu thập được và kết quả khảo sát của tác giả được sửdụng phân tích trong luận văn là trung thực và đúng quy định Các thông tin và kếtquả nghiên cứu trong luận văn là do tác giả tự tìm hiểu, phân tích phù hợp với tìnhhình thực tế của công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột

Tác giả

Nguyễn Mạnh Kha

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhậnđược sự hướng dẫn, quan tâm tận tình của các thầy cô giáo trường Đại học Kinh tếquốc dân Hà Nội, Viện Đào tạo sau đại học, sự giúp đỡ và tạo mọi điều kiện củaBan giám đốc công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột.

Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo trườngĐại học Kinh tế quốc dân Hà Nội đã tận tình giảng dạy tôi trong suốt thời gian họctập tại trường

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo Viện Đào tạo sau đại học, khoaQuản trị kinh doanh về những ý kiến đóng góp cho luận văn

Tôi xin chân thành cảm PGS.TS Ngô Kim Thanh đã dành nhiều thời gian vàtâm huyết hướng dẫn nghiên cứu, giúp tôi hoàn thành luận văn

Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám đốc công ty Vinacafe Buôn

Ma Thuột đã hết lòng hợp tác, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trongsuốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tác giả

Nguyễn Mạnh Kha

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU

TÓM TẮT ĐỀ TÀI i

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng, phạm vi, phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa nghiên cứu 2

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 5

1.1 Về quản trị rủi ro trong kinh doanh và kinh doanh xuất khẩu cà phê 5

1.2 Các vấn đề mà các tác giả trên chưa nghiên cứu hoặc chưa nghiên cứu một cách có hệ thống 8

1.3 Hướng nghiên cứu của đề tài 9

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH XUẤT KHẨU CÀ PHÊ 10

2.1 Các khái niệm và phân loại rủi ro 10

2.1.1 Khái niệm cơ bản về rủi ro 10

2.1.2 Phân loại rủi ro 11

2.1.3 Các loại rủi ro trong xuất khẩu cà phê 12

2.2 Quản trị rủi ro 20

2.2.1 Khái niệm quản trị rủi ro 20

2.2.2 Tác dụng của quản trị rủi ro 20

2.3 Nội dung của quản trị rủi ro 21

2.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro trong kinh doanh xuất khẩu cà phê 31

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH XUẤT KHẨU CÀ PHÊ TẠI CÔNG TY VINACAFE BUÔN MA THUỘT 39

3.1 Giới thiệu tổng quan về công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột 39

3.2 Tình hình kinh doanh xuất khẩu cà phê của công ty vinacafe Buôn Ma Thuột 41

3.4 Thực trạng công tác quản trị rủi ro của Công ty vinacafe Buôn Ma

Thuột trong kinh doanh xuất khẩu cà phê .51

3.5 Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro của công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột 54

3.6 Đánh giá tổng quát về quản trị rủi ro của công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột 60

CHƯƠNG 4: TĂNG CƯỜNG GIẢI PHÁP QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH XUẤT KHẨU CÀ PHÊ CỦA CÔNG TY VINACAFE BUÔN MA THUỘT 63

4.1 Định hướng phát triển của công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột 63

4.2 Giải pháp quản trị rủi ro cho công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột 63

4.2.1 Đối với quản trị rủi ro liên quan đến công tác tài chính 64

4.2.2 Tăng cường quản trị rủi ro trong giai đoạn tạo nguồn hàng xuất khẩu ổn định 65 4.2.3 Tăng cường quản trị Rủi ro từ phía những người cung cấp 65

4.2.4 Nâng cao tầm quan trọng của quản trị rủi ro từ chính nội tại của doanh nghiệp 66 4.2.5 Áp dụng quản trị rủi ro về giá thông qua công cụ phái sinh:Dùng công cụ hạn chế rủi ro “Hegding” 67

4.2.6 Tăng cường quản trị rủi ro trong cách thức thanh toán 72

4.2.7 Giải pháp tăng cường quản trị rủi ro về giá 73

4.2.8 Giải pháp tăng cường quản trị rủi ro cho việc xác định lượng hàng dự trữ 79

4.3 Kiến nghị 80

4.3.1 Công ty cần xây dựng hệ thống ISO về quản trị rủi ro dựa trên tiêu chuần ISO về quản trị rủi ro 31000 80

4.3.2 Công ty cần phải có một bộ phận tài chính đủ mạnh 80

4.3.3 Tổ chức tốt các nguồn thu mua 80

4.3.4 Cần phải có hệ thống giám sát chất lượng và thu mua tại các chi nhánh 80

4.3.5 Cần phải có một hệ thống server nhằm lưu trữ dữ liệu 80

4.3.6 Công ty nên tằng cường tìm kiếm các nhà nhập khẩu rang xay 81

4.3.7 Công ty cần bán ngay cà phê R3 nhằm thu hồi vốn nhanh 81

4.3.8 Công ty cũng cần phải xác định lượng hàng tồn cho phù hợp 81

KẾT LUẬN 82

TÀI LIỆU THAM KHẢO 83

Bảng 3.1: Hệ thống máy móc thiết bị tại công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột 42

Bảng 3.2: Bảng kết quả hoạt động kinh doanh của công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột 44

Bảng 3.3: Chênh lệch doanh thu và giá vốn 45

Bảng 3.4: Doanh số vay và chi phí lãi vay của Vinacafe 46

Bảng 3.5: Sản lượng nhập xuất tồn và hao hụt cà phê của Công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột năm 2010 - 2011 và 2012 50

Bảng 4.1: Tình hình sản xuất cà phê trên thế giới 74

Bảng 4.2: Bảng số liệu tiêu thụ cà phê trên thế giới qua các năm 75

Bảng 4.3: Bảng biến đổi giá cà phê trên thị trường thế giới qua các tháng, năm 75

Bảng 4.4: Bảng số liệu xuất khẩu năm 2010 - 2011 78

SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ Sơ đồ 1.1: Mô hình thu gom xuất khẩu cà phê phổ biến tại Công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột 3

Sơ đồ 1.2: Nhóm rủi ro tác động đến nhà xuất khẩu cà phê 4

Sơ đồ 2.1: Sơ đồ tác động của rủi ro trong chuỗi cung ứng 19

Sơ đồ 2.2: Quy trình nội dung quản trị rủi ro theo ISO 31000 21

Sơ đồ 3.1: Sơ đồ tổ chức của công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột 41

Sơ đồ 3.2: Mô hình thu gom xuất khẩu cà phê phổ biến 54

Sơ đồ 3.3: Nhận diện rủi ro theo nhóm tác động đến nhà xuất khẩu 55

Sơ đồ 4.1: Quy trình thanh toán theo phương thức CAD 72

Sơ đồ 4.2: Đồ thị xác định lượng cà phê cần dự trữ 79

Biểu đồ 4.1: Xu thế giá cà phê từng tháng trong các năm qua(2003-8/2013) 76

nguyÔn m¹nh kha

T¡NG C¦êNG QU¶N TRÞ RñI RO TRONG KINH DOANH XUÊT KHÈU Cµ PH£ CñA C¤NG TY

VINACAFE BU¤N MA THUéT

Chuyªn ngµnh: qu¶n trÞ DOANH NGHIÖP

Hµ Néi - 2013

TÓM TẮT ĐỀ TÀI

Trong đề tài của tác giả nghiên cứu “Tăng cường quản trị rủi ro trong kinh

doanh xuất khẩu cà phê của Công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột”, với mục đích

chính nêu lên thực trạng rủi ro của Công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột đồng thời đưa

ra một cách nhìn mới về công tác quản trị rủi ro Nghiên cứu đề cập tổng quan một

số công trình nghiên cứu trước đây đã nghiên cứu quản trị rủi ro tại một số doanhnghiệp ở Việt Nam đã làm, với mục đích xem xét nghiên cứu trước đây đã nghiêncứu về những vấn đề gì và những vấn đề gì chưa nghiên cứu hoặc nghiên cứu chưađầy đủ một cách có hệ thống Mục tiêu nghiên cứu của tác giả nhằm làm sáng tỏ cácyếu tố rủi ro có thể tác động đến kết quả hoạt động của công ty xuất khẩu VinacafeBuôn Ma Thuột, phân tích tác động của các yếu tố rủi ro đến công ty đồng thời đưa

Dựa theo hướng dẫn nhận diện của rủi ro của ISO 31000, tác giả đưa ra hainhóm rủi ro chủ yếu đó là nhóm rủi ro từ môi trường bên trong và nhóm rủi ro từmôi trường bên ngoài Trong mỗi nhóm rủi ro bao gồm các loại rủi ro như rủi ro vềmôi trường pháp lý, rủi ro từ môi trường kinh tế, rủi ro từ các đối tác của doanhnghiệp, rủi ro từ môi trường tự nhiên, như bão, lũ, lụt, hạn hán, động đất, núi lửa,sóng thần, nước biển dâng, trái đất "nóng" lên, rủi ro đến ngay từ chính trong nội tại

doanh nghiệp như thái độ của doanh nghiệp đối với rủi ro, sai lầm trong chiến lượckinh doanh, quản lý doanh nghiệp, sự yếu kém của cán bộ quản lý và nhân viên,thiếu đạo đức và văn hóa kinh doanh, thiếu động cơ làm việc, thiếu đoàn kết nội bộ

…Trong kinh doanh xuất khẩu cà phê tác giả cũng phân loại rủi ro bao gồm rủi ro

về mặt tài chính, rủi ro do thiếu thông tin, giám sát do không áp dụng công nghệthông tin, rủi ro về thiếu hiểu biết về chuyên môn nghiệp vụ, rủi ro về thị trường, rủi

ro về điều kiện tự nhiên, rủi ro do chăm sóc cà phê của người nông dân, rủi ro do dựtrữ, lưu kho v.v

Cũng từ khái niệm của quản trị rủi ro đúc kết từ ISO 31000 tác giả nêu ra tácdụng của việc quản trị rủi ro hàm ý giúp cho đề tài phản ánh được sự cần thiết cầnphải quản trị rủi ro trong doanh nghiệp đặc biệt là doanh nghiệp có nhiều yếu tố rủi

ro tác động như doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực cà phê Ngoài ra tác giảcũng giới thiệu sơ lược một số sàn kinh doanh cà phê trên thế giới có liên quannhằm giúp cho người đọc hiểu thêm về cách thức kinh doanh cà phê trên sàn

Về nội dung cơ sở lý luận tác giả nêu rõ tùy theo mức độ tài chính của doanhnghiệp cũng như mức độ quan tâm để phân bổ nguồn lực cho công tác quản trị rủi

ro, môi trường hoạt động của doanh nghiệp đơn giản hay phức tạp mà nội dungquản trị rủi ro giữa các doanh nghiệp sẽ khác nhau

Tác giả dựa chủ yếu vào mô hình quản trị rủi ro theo ISO 31000 để đưa rakhung nội dung lý thuyết quản trị rủi ro

Sơ đồ 2.2: Quy trình nội dung quản trị rủi ro theo ISO 31000

Trong phần này tác giả nêu rất rõ những việc cần phải làm trong công tácquản trị rủi ro cho từng bước Ví dụ như trong giai đoạn trao đổi thông tin và thảoluận thì cần phải có trao đổi với các bên liên quan bên trong doanh nghiệp và bênngoài doanh nghiệp và phải có kế hoạch phát triển ngay từ những bước đầu tiên,những nguyên nhân và phương thức để xử lý rủi ro và nêu lên vì sao hoạt độngnày là cần thiết trong quản trị rủi ro, từ đó đưa những biện pháp giải quyết nhưtrong trao đổi thông tin và thảo luận thì cần phải thành lập nhóm hay trong xác lậpbối cảnh thì cần phải xác định bối cảnh bên trong, bối cảnh bên ngoài, xác địnhtiêu chuẩn rủi ro

Trong phần đánh giá rủi ro tác giả cũng đề cập đến toàn bộ quá trình nhận diệnrủi ro nhằm xác định nguồn gốc rủi ro, những mặt tác động và nêu rõ mục đích củanhận diện rủi ro nhằm tạo ra một danh sách rủi ro đầy đủ Trong công tác nhận diệnrủi ro này, tác giả xem như là một công đoạn rất quan trọng không thể thiếu vì nếumột rủi ro không được nhận diện thì sẽ không được phân tích ở các bước tiếp theo

mà từ đó sẽ không quản trị được rủi ro của một rủi ro nào đó Từ những rủi ro đãđược nhận diện tác giả tiến hành phân tích các rủi ro này nhằm đánh giá mức độ rủi

ro ảnh hưởng đến doanh nghiệp từ đó tiến hành ước lượng nhằm hỗ trợ cho việc raquyết định trên cơ sở phân tích rủi ro và cuối cùng là xử lý rủi ro bằng cách lựachọn các phương án khả thi nhằm hạn chế rủi ro Trong phần này tác giả nêu tất cả

có bảy bước cần triển khai trong quá trình quản trị rủi ro

Do nội dung đề tài là tăng cường quản trị rủi ro trong kinh doanh xuất khẩu càphê của công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột do vậy nội dung đề tài sau khi đã nhậndiện các rủi ro có thể xảy ra trong kinh doanh xuất khẩu cà phê tác giả xác định vànêu ra các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro trong kinh doanh xuất khẩu cà phê

đó là:

- Các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro về tài chính

- Các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro do thiếu thông tin, giám sát

do không áp dụng công nghệ thông tin

- Các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro do thiếu hiểu biết về chuyênmôn nghiệp vụ

- Các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro về thị trường

- Các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro về điều kiện tự nhiên

- Các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro do chăm sóc cà phê củangười nông dân

- Các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro do dự trữ, lưu kho

- Các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro trong khâu vận chuyển

- Các nhân tố ảnh hưởng quản trị rủi ro trong khâu sản xuất, chế biến.Cũng trong đề tài này, tác giả có sơ lược giới thiệu về công ty Vinacafe Buôn

Ma Thuột trong đó đề cập đến một số ngành nghề kinh doanh chính của công ty,những thành tích đạt được trong những năm qua, tình hình kinh doanh của công ty,những thuận lợi và khó khăn cùng kết quả kinh doanh của công ty trong 3 năm trởlại đây và 6 tháng đầu năm 2013

Đề tài đề cập đến rủi ro trong kinh doanh xuất khẩu cà phê tại Công tyVinacafe Buôn Ma Thuột nên tác giả cũng đã tiến hành nhận diện các loại rủi ro tácđộng đến tình hình kinh doanh của công ty trong đó:

Đề cập đến rủi ro về tài chính (chủ yếu là lãi vay) mà công ty phải trả trongnăm 2010 là 256,391 tỷ đồng; Năm 2011 là 324,125 tỷ và năm 2012 là 10,171 tỷ

và nguyên nhân tăng là do lãi suất từ 16%/năm lên đến 24%/năm, rủi ro do sử dụngvốn không hiệu quả

Rủi ro về cung ứng hàng hóa của nhà cung cấp dẫn đến rủi ro trong thực hiệnhợp đồng như trường hợp bán cho Công ty Nober và Công ty Rothof

Rủi ro do việc kiểm tra giám sát tại các chi nhánh, rủi ro do khâu vận chuyểnkhông tốt cũng đã làm cho công ty có thể thiệt hại số tiền không nhỏ với số tiền cóthể thất thoát mỗi năm rất cao

Rủi ro do thiếu thông tin cũng như chưa áp dụng hệ thống công nhệ thông tinvào quá trình giám sát

Rủi ro trong quá trình thanh toán của khách hàng như khách hàng mua hàngnhưng không thanh toán

Từ các tác động rủi ro trên, tác giả đánh giá mức độ rủi ro bằng những số liệu

cụ thể gây nên có thể thiệt hại cho công ty cùng thực trạng công tác quản trị rủi rocủa công ty đã làm được những gì, những gì chưa làm được và phân tích các yếu tốảnh hưởng đến quản trị rủi ro của công ty theo nhóm tác động bao gồm:

Nhóm rủi ro từ nhà xuất khẩu: Rủi ro về lãi suất ngân hàng, rủi ro do trình độquản lý và trình độ nhận thức của cán bộ trực tiếp tạo nguồn, rủi ro do phán đoángiá sai và tất cả các thiệt hại do các rủi ro này gây ra được đưa ra bằng những con số

cụ thể minh chứng cùng các nguyên nhân

Nhóm rủi ro về thị trường: Rủi ro do thay đổi giá cả trên thị trường do nhiềunguyên nhân như thời tiết, khí hậu, sản lượng cà phê của các nước sản xuất cà phêlớn, mức tiêu thụ của một số thị trường, tác động của các nhà đầu cơ trên thị trường.Nhóm rủi ro từ phía người mua, nhà nhập khẩu: Rủi ro do không thanh toán.Nhóm rủi ro từ phía nhà cung cấp: Rủi ro không giao hàng, chất lượng kém,thời tiết

Thông qua việc nêu lên thực trạng rủi ro của Công ty Vinacafe, thực trạngquản trị rủi ro của công ty đồng thời phân tích các nhân tố ảnh hưởng tác giả đưa ra

đánh giá một cách tổng quan những vấn đề làm được và chưa làm được trong côngtác quản trị rủi ro của Công ty Vinacafe

Tất cả các nội dung xuyên suốt của đề tài từ chương 1 cho đến chương 3 màtác giả nêu lên là cơ sở lý luận về rủi ro, quản trị rủi ro, nhận diện rủi ro, tác dụngcủa công tác quản trị rủi ro, nội dung của công tác quản trị rủi ro kết hợp cùng vớithực trạng rủi ro tại công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột, thực trạng công tác quản trịrủi ro đồng thời đánh giá kết quả đạt được và chưa đạt được về quản trị rủi ro tạicông ty Vinacafe Buôn Ma Thuột cùng với các định hướng sắp tới nhằm mục đích

đưa ra các giải pháp, kiến nghị nhằm tăng cường công tác quản trị rủi ro của công

ty Vinacafe Buôn Ma Thuột

Các giải pháp đưa ra:

- Đối với quản trị rủi ro liên quan đến công tác tài chính: Nhằm hạn chế vềchi phí lãi vay và quản trị tốt rủi ro tài chính

- Tăng cường quản trị rủi ro trong giai đoạn tạo nguồn hàng xuất khẩu ổn định

- Tăng cường quản trị Rủi ro từ phía những người cung cấp

- Nâng cao tầm quan trọng của quản trị rủi ro từ chính nội tại của công ty

- Áp dụng quản trị rủi ro về giá thông qua công cụ phái sinh

- Tăng cường quản trị rủi ro trong thực hiện cách thức thanh toán CAD

- Tăng cường quản trị rủi ro về giá thông qua dự đoán giá cà phê trên thịtrường thế giới

- Tăng cường quản trị rủi ro cho việc xác định lượng hàng dự trữ

Các kiến nghị đưa ra:

- Công ty cần xây dựng hệ thống ISO về quản trị rủi ro dựa trên tiêu chuẩnISO về quản trị rủi ro 31000 mà trong đó đưa ra các bước tiến hành cụ thể nhằmgiúp công ty quản trị tốt rủi ro trong quá trình kinh doanh xuất khẩu cà phê

- Công ty cần phải có một bộ phận tài chính đủ mạnh nhằm xác định khảnăng tài chính

- Tổ chức tốt các nguồn thu mua, phải có các điểm thu mua tận nhà ngườinông dân, nông trường, tại các vùng sản xuất cà phê, không đợi người dân hoặc đại

lý mang đến công ty bán

- Cần phải có hệ thống giám sát chất lượng và thu mua tại các chi nhánh nhưlắp đặt hệ thống camera IP, thiết kế liên kết giữa hệ thống nhập kho (cân) và hệthống kế toán(hệ thống kế toán tập trung) cùng lúc (kết nối thông qua cổng COM)

vì cứ có lượng cà nhập trên máy mới có tiền xuất quỹ

- Cần phải có một hệ thống server nhằm lưu trữ dữ liệu cho riêng công tynhất là những dữ liệu thông tin khách hàng, dữ liệu về về điều kiện tự nhiên, dữ liệu

về sản lượng cung cầu thế giới hàng năm, của các nước có trữ lượng cà phê chiếmtỷ trọng cao trên thế giới v.v

- Công ty nên tằng cường tìm kiếm các nhà nhập khẩu rang xay

- Công ty cần bán ngay cà phê R3 nhằm thu hồi vốn nhanh

- Công ty cũng cần phải xác định lượng hàng tồn cho phù hợp nhằm trách rủi

ro về tài chính do dự trữ quá nhiều hay dự trữ quá ít gây nên không đủ hàng giaocho các nhà nhập khẩu khi đến kỳ hạn giao hàng

Hướng tiếp tục nghiên cứu của đề tài cũng chính là vấn đề vĩ mô liên quan đếnngành cà phê Việt Nam, Nhà nước phải làm sao để một nước đứng thứ 2 trên thếgiới(sau Brazil) về xuất khẩu cà phê, một loại thức uống mà hầu hết mọi người trênthế giới đều ưa thích nhưng tại sao giá bán cà phê nhân của Việt Nam lại luôn thấphơn Brazil? Và phải có giải pháp điều tiết của nhà nước như thế nào nhằm né tránhđược tác động đầu cơ của các nhà đầu cơ kinh doanh cà phê trên thế giới chi phối,

để làm sao ngành cà phê Việt Nam phát triển bền vững về mọi mặt cả về sản xuất,chế biến lẫn xuất khẩu

nguyÔn m¹nh kha

T¡NG C¦êNG QU¶N TRÞ RñI RO TRONG KINH DOANH XUÊT KHÈU Cµ PH£ CñA C¤NG TY

VINACAFE BU¤N MA THUéT

Chuyªn ngµnh: qu¶n trÞ DOANH NGHIÖP

ngêi híng dÉn khoa häc: PGS.TS NG¤ KIM THANH

Hµ Néi - 2013

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngành cà phê Việt Nam chủ yếu dựa vào việc xuất khẩu cà phê nhân sốngchính, tiêu thụ nội địa khoảng 5 đến 6%, việc xuất khẩu cà phê qua chế biến nhằmlàm tăng thêm giá trị sản phẩm chưa phát triển mạnh thị trường Có một thực tế đángbuồn là việc phát triển sản xuất và xuất khẩu cà phê chứa đựng nhiều rủi ro và bấttrắc Có những lúc giá cà phê dưới giá thành sản xuất, người nông dân vẫn phải bán,nhiều ha cà phê bị chặt phá hoặc bỏ hoang không chăm sóc Dù vậy, các nhà kinhdoanh xuất khẩu cà phê vẫn bị lỗ và không hiệu quả, rất nhiều doanh nghiệp gặp phảikhó khăn về tài chính mà vẫn chưa hồi phục được trong đó có công ty Vinacafe Buôn

Ma Thuột Điều đó nói lên có rất nhiều rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động kinh doanhxuất khẩu cà phê hiện nay Do đó quản trị hiệu quả rủi ro trong kinh doanh xuất khẩu

cà phê là điều kiện tiên quyết cho sự tồn tại và phát triển bền vững về phương diện lýthuyết và thực tiễn của các nhà xuất khẩu cà phê Việt Nam nói chung và Công tyVinacafe Buôn Ma Thuột nói riêng trong xu thế hội nhập quốc tế

Hiện nay một trong số những vấn đề quan trọng nhất của công tyVinacafe Buôn Ma Thuột là làm thế nào để quản trị được rủi ro và hoàn thiệnhơn nữa quy trình thực hiện hợp đồng xuất khẩu cà phê, hạn chế rủi ro trongtất cả các khâu từ đầu ra, đầu vào và ngay cả trong quá trình vận chuyển.Muốn làm được điều này thì việc áp dụng công nghệ thông tin và xây dựngISO 31000 vào là điều cấp thiết

Tại công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột mặc dù đã đưa ra rất nhiều biện pháp hạnchế rủi ro nhưng vẫn chủ yếu là bằng công tác giám sát từ con người và bằng sự phánđoán chưa có tính khoa học, nhất là chưa áp dụng một số biện pháp như thống kê nhằmlàm cơ sở dự đoán giá hay áp dụng công nghệ thông tin vào công tác giám sát cân, đo,đong, đếm hay chưa áp dụng hệ tống GPS để giám sát quá trình vận chuyển v.v

Điều cần thiết của đề tài này nữa là tìm ra nguyên nhân tại sao các doanhnghiệp nước ngoài tại Đắk Lắk lại kinh doanh xuất khẩu cà phê có hiệu quả trongkhi đó các doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu cà phê trong nước lại bị thua lỗ trongnhững năm vừa qua

Xuất phát từ sự cần thiết của các vần đề nêu trên, tác giả mạnh dạn đóng góp

quan điểm của mình qua đề tài : “Tăng cường quản trị rủi ro trong kinh doanh

xuất khẩu cà phê của công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột”

2 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm mục tiêu làm sáng tỏ vấn đề tác động của của các yếu tố rủi

ro có thể xảy ra làm ảnh hưởng đến hiệu quả trong kinh doanh xuất khẩu cà phê.Nghiên cứu các nguyên nhân gây ra rủi ro trong kinh doanh xuất khẩu cà phê

Để đạt được các mục tiêu này, nghiên cứu đề tài tập trung trả lời các câu hỏinghiên cứu chính sau:

Các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro trong kinh doanh của Công ty Vinacafe

Buôn Ma Thuột như thế nào?

Làm thế nào để quản trị tốt và hạn chế rủi ro trong kinh doanh xuất khẩu càphê của công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột?

Rủi ro về giá ảnh hưởng đến kinh doanh xuất khẩu cà phê như thế nào? Làmthế nào để hạn chế rủi ro về giá?

3 Đối tượng, phạm vi, phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu tập trung vào rủi ro và quản trị rủi ro trong quá trìnhkinh doanh xuất khẩu cà phê của vinacafe Buôn Ma Thuột

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Về không gian: Tập trung tại công ty vinacafe Buôn Ma Thuột

+ Về thời gian : Từ 2010 đến nay

- Phương pháp nghiên cứu:

+ Hệ thống lại những vấn đề lý thuyết cơ bản về hoạt động quản trị rủi rotrong kinh doanh xuất khẩu cà phê nhất là các biện pháp hạn chế rủi ro

+ Phương pháp phỏng vấn: Để nhận dạng các rủi ro và tìm ra các nguyênnhân dẫn đến rủi ro trong kinh doanh xuất khẩu cà phê, tác giả đã trao đổi trực tiếptới các nhà lãnh đạo là tổng giám đốc, phó tổng giám đốc, trưởng phòng kinh doanh

và giám đốc tài chính của Vinacafe Buôn Ma Thuột, các chuyên viên đang công táctại các bộ phận có liên quan đến quá trình thực hiện hợp đồng kinh doanh xuất khẩu

cà phê của Vinacafe Buôn Ma Thuột

+ Phương pháp phân tích thống kê, so sánh và tổng hợp: Từ kết quả điều tracùng với quá trình tham khảo thực tế trên số liệu giá cả cà phê trên sàn LIFFE, sànNYBOT, từ số liệu qua các năm về giá cà cà phê trên trang web: https://www.ico.org(international coffee orgnization-tổ chức cà phê thế giới) và từ những kinh nghiệmtích lũy được trong quá trình hoạt động trong ngành cà phê nhằm mục đích phán đoángiá cà phê thay đổi cũng như số liệu cung cấp cà phê của các nước xuất khẩu cà phêchủ yếu trên thế giới như Brazil, indonesia, Việt Nam v.v

+ Phương pháp tư duy: Tác giả sử dụng phương pháp tư duy logic trong

Phân tích thực trạng rủi ro trong quá trình kinh doanh xuất khẩu cà phê, thu thập dữliệu để nhận dạng những rủi ro và xác định các nguyên nhân dẫn đến rủi ro đó Phântích và đánh giá các nguyên nhân gây ra rủi ro của Công ty Vinacafe Buôn MaThuột từ tất cả các khâu.

Sơ đồ: 1.1 Mô hình thu gom xuất khẩu cà phê phổ biến tại Công ty

Vinacafe Buôn Ma Thuột

Đi kèm mô hình kinh doanh xuất khẩu cà phê thì sẽ có nhóm các loại rủi ro tácđộng đến nhà xuất khẩu cà phê như sau:

NHÀ XUẤT KHẨU

Rủi ro từ nhà xuất khẩu

Rủi ro từ phía

người cung ứng,

gom hàng

Rủi ro từ phí người mua, nhà nhâp khẩu

Rủi ro từ phía Thị trường

Người thu gom (Hộ, DN)

Các DN thu mua, một số tham gia xuất khẩu

Các doanh nghiệp tham gia xuất khẩu

Các doanh nghiệp nhập khẩu (là các Trader, rang xay)

Sơ đồ 1.2: Nhóm rủi ro tác động đến nhà xuất khẩu cà phê

- Ý nghĩa nghiên cứu:

Dựa vào nhóm các loại rủi ro tác động vào doanh nghiệp xuất khẩu, tác giảtiến hành phân tích và đưa ra các giải pháp hạn chế rủi ro cho từng loại rủi ro vàtừng nhóm rủi ro

- Kết cấu luận văn:

Ngoài phần mở đầu và kết luận nghiên cứu gồm có 4 chương:

Chương 1: Tổng quan các công tình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Chương 2: Cơ sở lý luận về quản trị rủi ro trong kinh doanh xuất khẩu cà phê.Chương 3:Thực trạng rủi ro và quản trị rủi ro trong kinh doanh xuất khẩu càphê của công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột

Chương 4:Tăng cường giải pháp quản trị rủi ro trong kinh doanh xuất khẩu càphê của công ty Vinacafe Buôn Ma Thuột

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU

CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Tổng quan về các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài có thể tómtắt như sau:

1.1 Về quản trị rủi ro trong kinh doanh và kinh doanh xuất khẩu cà phê

Có nhiều tác giả nghiên cứu quản trị rủi ro trong kinh doanh như tác giả TrầnQuang Trung “Nghiên cứu về quản trị rủi ro trong kinh doanh” nói chung, trong đềtài nêu lên các khái niệm về rủi ro, nhận dạng rủi ro, các nguồn rủi ro như môitrường vật chất, môi trường xã hội, môi trường chính trị, môi trường pháp luật, môitrường hoạt động, môi trường kinh tế, vấn đề nhận thức và các phương pháp nhậndạng rủi ro đồng thời nhận diện rủi ro thông qua các báo cáo tài chính Trong kinhdoanh ngân hàng thì cũng có một số nghiên cứu về rủi ro như rủi ro tín dụng và cácgiải pháp phòng ngừa kinh doanh ngân hàng của Phạm Ngọc Quý Trong đề tài có

đề cập một số vấn đề rủi ro về tỷ giá mà trong xuất khẩu cà phê có liên quan

Về vấn đề quản trị rủi ro trong kinh doanh xuất nhập khẩu cà phê cũng cómột tác giả nghiên cứu như tác giả Lữ Bá Văn “Rủi ro trong sản xuất và xuất khẩu

cà phê của Việt Nam- thực trạng và giải pháp” Trong đề tài này tác giả Lữ Bá văn

đã đưa ra một số khái niệm về rủi ro, quản trị rủi ro trong việc sản xuất cà phê củangười nông dân và cũng có một số nội dung quản trị rủi ro trong kinh doanh xuấtkhẩu cà phê thông qua một số các vần đề liên quan đến mậu dịch quốc tế dựa trênhọc thuyết thương mại, lý thuyết về lợi thế tuyệt đối của Adam Smith hay lợi thếtương đối của David Ricardo, học thuyết về sự cân đối giữa các yếu tố, lý thuyết vềchu kỳ sống của sản phẩm quốc tế, các rào cản của mậu dịch trong kinh doanh quốc

tế hay môi trường kinh tế chính trị Chính vì vậy đề tài nguyên cứu của tác giả Lữ

Bá Văn chủ yếu đề cập đến các vấn đề về rủi ro trong sản xuất cà phê, rủi ro do sựbiến đổi thất thường của cung cầu và giá trên thị trường thế giới, hay rủi ro do biếnđộng về tỷ giá hối đoái, rủi ro trong thanh toán quốc tế do hạn chế về chuyên mônnghiệp vụ, rủi ro về pháp lý

Do đề tài này chủ yếu đề cập đến rủi ro về giá trên thị trường thế giới nêntrong đề tài của tác giả Lữ Bá Văn có giới thiệu một số sàn cà phê như Liffe, sànNybot và giới thiệu các loại giá của từng loại hợp đồng trên sàn cũng như cácphương thức mua bán trên thị trường thế giới Ngoài ra do việc nghiên cứu của đềtài này đề cập đến vấn đề sản xuất do đó tác giả cũng nêu ra một số vần đề của rủi

ro trong sản xuất như sâu bệnh, thiên tai, công nghệ

Tựu chung lại đề tài Rủi ro trong sản xuất và xuất khẩu cà phê của ViệtNam- thực trạng và giải pháp của tác giả Lữ Bá văn đưa ra 5 giải pháp quản trịrủi ro đó là:

- Đối với người nông dân:

+ Dùng giải pháp né tránh(không trồng cà phê những nơi rủi ro cao)

+ Giải pháp ngăn ngừa(khắc phục tình trạng sản xuất một cách tự phát)

+ Các biện pháp giảm thiểu rủi ro trong sản xuất như khi gặp thiên tai, hạnhán hoặc sâu bệnh dẫn đến mất mùa, để giảm thiểu rủi ro, người trồng cà phê phải

có biện pháp nhằm tìm cách bán số sản phẩm thu được với giá cao nhất để bù đắp

một phần thiệt hại.

+ Quản trị rủi ro thông tin: Người sản xuất cà phê cần có các thông tin về tìnhhình sản xuất, lượng tồn kho và nhu cầu tiêu thụ cà phê không những trong nước màcòn cả trên thế giới

+ Chuyển giao rủi ro: Khi nhà sản xuất cà phê đối diện với rủi ro, họ có thểchuyển giao bằng cách bán lại vườn cây của họ cho người khác để khỏi tiếp tụcgánh vác trách nhiệm khi mức độ tổn thất có thể lớn hơn

+ Giải pháp đa dạng hóa: Với giải pháp này, nhà sản xuất sẽ thâm canh nhiềuchủng loại cây trồng để khi loại cây này gặp rủi ro thì có thể có sự may mắn từ cácloại cây khác bù đắp

- Đối với kinh doanh xuất khẩu:

+ Giải pháp né tránh: Tạm dừng kinh doanh mặt hàng cà phê bằng cáchchuyển sang kinh doanh những mặt hàng khác ít rủi ro hơn khi nhận thấy mặt hàngnày chứa đựng nhiều rủi ro nhằm tìm giải pháp để xây dựng chiến lược kinh doanhphù hợp hơn Thực hiện hình thức mua trước ( tức là giữ tồn kho) khi giá có xu thếtăng lên; không để tồn kho thậm chí còn bán khống (bán khi chưa có hàng) khi giá

có xu thế giảm

+ Giải pháp ngăn ngừa: Có kế hoạch cung ứng với mức độ hàng hóa tung rathị trường một cách hợp lý nhằm tránh áp lực tăng cung quá mức để giữ ổn định giá.Đầu tư đúng mức cho công tác dự đoán nhưng dự đoán như thế nào, dự báo nhằmtìm giải pháp tối ưu trong kinh doanh thì đề tài chưa đề cập đến

+ Quản trị thông tin: Thông tin về tình hình sản xuất cà phê thế giới (như:diện tích, sản lượng, chất lượng sản phẩm, thông tin về lượng tồn kho thế giới,thông tin về các quỹ đầu cơ, thông tin về tình hình tham gia thị trường của các nhàrang xay thế giới

+ Chuyển giao kiểm soát rủi ro: Nhà kinh doanh muốn chuyển giao rủi ro do

lo sợ gặp rủi ro và tổn thất khi giá cả biến động như trường hợp đã mua hàng thìđồng thời họ cũng phải bán ngay số hàng đó và để an toàn có thể chọn hình thứcthanh toán L/C

+ Giải pháp đa dạng hóa: Nhà kinh doanh xuất khẩu đa dạng mặt hàng xuất

khẩu để khi gặp rủi ro trong kinh doanh cà phê sẽ cĩ thể cĩ lợi nhuận từ các mặthàng khác bù đắp Làm như vậy thì nhà kinh doanh mới cĩ thể tồn tại và phát triểnđược, tìm kiếm khách hàng v.v

Một tác giả nữa cũng viết về quản trị rủi ro trong kinh doanh cà phê đĩ là tácgiả Nguyễn Hồng Hà viết về đề tài “quản trị rủi ro trong quá trình thực hiện hợpđồng kinh doanh xuất khẩu cà phê của các doanh nghiệp Việt Nam” Với đề tài này,tác giả lại đề cập thực trạng một số yếu kém của các doanh nghiệp Việt Nam trongquá trình thực hiện hợp đồng, phân tích một số nguyên nhân gây ra rủi ro của cácdoanh nghiệp Việt Nam nhưng chủ yếu bám sâu vào các vần đề chính sau đây:

+ Phân tích những nguyên nhân gây ra rủi ro sự biến động giá: Về vấn đềngày tác giả nêu một số thiệt hại do thay đổi về giá trên thị trường

+ Những nguyên nhân gây ra rủi ro trong vấn đề thanh toán

+ Những nguyên nhân gây ra rủi ro việc giao hàng trễ, chậm giao hàng vàgiao hàng kém chất lượng từ nhà cung cấp

+ Nguyên nhân về sự yếu kém hệ thống thông tin thị trường, hệ thốngmáy móc thiết bị và hệ thông giao thông vận chuyển nội bộ

+ Sự yếu kém về trình độ chuyên môn nghiệp vụ, cũng như sự yếu kémtrong phân tích thông tin từ ban giám đốc và cán bộ kinh doanh ngoại thương

+ Chưa có bộ phận quản trị chuyên nghiệp làm tốt công tác quản trị rủi ro

Từ việc phân tích trên, tác giả Nguyễn Hồng Hà đưa ra một số giải pháp chủyếu trong thực hiện hợp đồng xuất khẩu:

+ Xây dựng bộ phận chuyên trách về quản trị rủi ro

+ Tham gia thị trường kỳ hạn

+ Thỏa thuận với các đại diện của khách hàng tại Việt Nam nhằm hạn chế rủi ro

+ Xây dựng và tuyển chọn bộ máy tổ chức kinh doanh cho phù hợp

+ Một số các kiến nghị đối với hiệp hội cà phê ca cao Việt Nam

1.2 Các vấn đề mà các tác giả trên chưa nghiên cứu hoặc chưa nghiên

cứu một cách có hệ thống

Như đã nêu các nghiên cứu có liên quan đến đề tài nhưng các đề tài chủ yếu đềcập đến vấn đề rủi ro về giá nhằm giảm thiểu lỗ chứ chưa có một phương pháp dựđoán giá Tuy nhiên việc dự đoán giá còn dựa vào rất nhiều yếu tố, đây cũng là mộtchỉ tiêu mà tác giả đưa ra nhằm cung cấp cho doanh nghiệp có thêm tư duy để dựđoán giá trong tương lai Về các vấn đề rủi ro về điều kiện tư nhiên, rủi ro do chămsóc cây trồng của người nông dân thì các nghiên cứu trên mới đưa ra được việc hạnchế rủi ro từ người trồng cà phê chứ chưa có đề cập đến doanh nghiệp kinh doanhxuất khẩu cà phê phải nắm bắt như thế nào cho kịp thời nhằm quản trị được vấn đềrủi ro ngay từ khi mới bắt đầu hoặc có khả năng gặp rủi ro từ phía nhà cung cấpnhằm sớm có biện pháp quản trị tránh trường hợp không nắm bắt tình hình dẫn đếnthiệt hại cho doanh nghiệp Về vấn đề rủi ro trong quá trình thu mua, quá trình lưukho, quá trình vận chuyển các nghiên cứu trên chưa đưa ra biện pháp cụ thể như cầnphải làm gì để tránh thất thoát

1.3 Hướng nghiên cứu của đề tài

Trong đề tài này tác giả dựa trên nội dung hướng dẫn thực hiện quản trị rủi rotheo ISO 31000 và mạnh dạn đưa ra một số biện pháp phối kết hợp với công nghệthông tin nhằm giám sát, kiểm soát quá trình mua hàng, vận chuyển hàng, theo dõilịch sử khách hàng, sử dụng biện pháp nhận diện bao bì nhằm kiểm soát quá trìnhthu mua của các chi nhánh, luân chuyển giám đốc các chi nhánh, hay trong phần dựtrữ, các nghiên cứu trên có đề cập vấn đề dự trữ sao cho vừa đủ nhằm tránh thiệt hạinguồn vốn nhưng như thế nào là đủ thì trong đề tài này tác giả đưa ra một cách cụthể nhằm tính toán lượng tồn kho cần thiết và thời gian cần phải tiến hành thu mua

là bao lâu và đưa ra một số tư duy nghiên cứu phán đoán giá trong tương lai Ngoài

ra trong đề tài nghiên cứu của tác giả cũng nêu lên điểm thuận lợi và khó khăn,những rủi ro có thể xảy ra trong quá trình thanh toán nhằm đưa ra cho công ty một

sự lựa chọn sao cho chi phí xuất khẩu thấp nhưng độ an toàn trong thanh toáncao(giữa L/C và CAD)

Đề tài mà tác giả nghiên cứu chính là quản trị rủi ro về các khâu nằm trongđầu vào và đầu ra của quá trình kinh doanh Áp dụng công nghệ thông tin vào kiểmsoát rủi ro trong các khâu từ mua cho đến bán mà chưa có tác giả nào nghiên cứu Đánh giá được thực trạng rủi ro trong kinh doanh xuất khẩu cà phê và phảinắm bắt được rủi ro trong kinh doanh xuất khẩu cà phê nằm tại tất cả các khâu.

Có thể giúp Vinacafe Buôn Ma Thuột dự báo giá cà phê trong những tháng tớicũng như năm mới nhằm đưa ra phương án hạn chế rủi ro

Hướng tiếp tục nghiên cứu của đề tài cũng chính là vấn đề vĩ mô liên quan đếnngành cà phê Việt Nam Nhà nước phải làm sao để một nước đứng thứ 2 trên thếgiới(sau Brazil) về xuất khẩu cà phê, một loại thức uống mà hầu hết mọi người trênthế giới đều ưa thích nhưng tại sao giá bán cà phê nhân của Việt Nam lại luôn thấphơn Brazil? và phải có giải pháp điều tiết của nhà nước như thế nào nhằm né tránhđược tác động đầu cơ của các nhà đầu cơ kinh doanh cà phê trên thế giới chi phối?Làm sao để ngành cà phê Việt Nam phát triển bền vững về mọi mặt cả về sản xuất,chế biến lẫn xuất khẩu?

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG

KINH DOANH XUẤT KHẨU CÀ PHÊ

2.1 Các khái niệm và phân loại rủi ro

2.1.1 Khái niệm cơ bản về rủi ro

- Theo trường phái truyền thống:

Rủi ro được xem là sự không may mắn, sự tổn thất mất mát, nguy hiểm Nóđược xem là điều không lành, điều không tốt, bất ngờ xảy đến Đó là sự tổn thất vềtài sản hay là sự giảm sút lợi nhuận thực tế so với lợi nhuận dự kiến Rủi ro cònđược hiểu là những bất trắc ngoài ý muốn xảy ra trong quá trình kinh doanh, sảnxuất của doanh nghiệp, tác động xấu đến sự tồn tại và phát triển của một doanhnghiệp Tóm lại, theo quan điểm này thì rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguyhiểm hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn hoặc điều không chắcchắn có thể xảy ra cho con người

- Theo trường phái hiện đại:

Theo Frank Knight (một học giả người Mỹ): “ Rủi ro là sự bất trắc có thể đolường được ”

Theo Allan Willett (một học giả người Mỹ): “ Rủi ro là bất trắc có thể liênquan đến những biến cố không mong đợi ”

Theo C.Arthur William, Jr Micheal, L.Smith: “rủi ro là sự biến động tiềm ẩn

ở những kết quả Rủi ro có thể xuất hiện trong hầu hết các hoạt động của con người.Khi có rủi ro người ta không thể dự đoán được chính xác kết quả Sự hiện diện củarủi ro gây nên sự bất định Nguy cơ rủi ro phát sinh bất cứ khi nào một hành độngdẫn đến khả năng được hoặc mất không thể đoán trước”

Theo ISO 31000 thì rủi ro là sự tác động của sự kiện không chắc chắn lên mụctiêu Doanh nghiệp ở mọi loại hình, dù lớn hay nhỏ, đều phải đối mặt với các tácđộng cả bên trong và bên ngoài làm cho doanh nghiệp không chắc chắn liệu cóđạt được mục tiêu hay không và khi nào sẽ đạt được mục tiêu Tác động của

sự không chắc chắn này lên các mục tiêu của doanh nghiệp được gọi là rủi ro

Như vậy: Rủi ro (risk) là sự bất trắc có thể đo lường được, vừa mang tính tíchcực, vừa mang tính tiêu cực Rủi ro có thể mang đến những tổn thất mất mát cho conngười nhưng cũng có thể mang lại những lợi ích, những cơ hội Nếu tích cực nghiêncứu rủi ro, người ta có thể tìm ra những biện pháp phòng ngừa, hạn chế những rủi rotiêu cực, đón nhận những cơ hội mang lại kết quả tốt đẹp cho tương lai.

2.1.2 Phân loại rủi ro

- Rủi ro từ môi trường bên ngoài

Rủi ro có từ môi trường pháp lý: Đây cũng là hiểm họa của kinh doanh lànhmạnh Ví dụ như pháp luật bất nhất, mâu thuẫn, chồng chéo, thay đổi đột ngột, mờ

ám, thực thi pháp luật thiếu minh bạch, công khai, hiệu quả, việc áp dụng pháp luậtthiếu công bằng, khách quan, các quyền sở hữu tài sản, quyền bảo vệ hợp đồng hoặcluôn bị xâm hại hoặc chi phí quá cao… đều là nguồn gốc rủi ro, gây thiệt hại nặng

nề cho doanh nghiệp

Rủi ro từ môi trường kinh tế: Nơi nào thường xuyên có khủng hoảng, lạm pháttriền miên, giá cả thất thường, cung cầu bất ổn, tỷ giá, lãi suất thay đổi chóng mặt,hàng hóa dịch vụ khan hiếm, độc quyền không kiểm soát được, không có sự cạnhtranh công bằng … cùng với việc thiếu sự công tâm của công quyền đều được coi lànhững rủi ro lớn cho các doanh nghiệp

Rủi ro đến từ các đối tác của doanh nghiệp: Đây là các nhà đầu tư, góp vốnliên doanh, liên kết, là khách hàng của doanh nghiệp Họ có đáng tin cậy về đạođức, kỹ năng, kinh nghiệm, tài chính, pháp luật, quản trị doanh nghiệp không? Cũngđều có thể gây ra rủi ro cho doanh nghiệp

Rủi ro đến từ nơi có môi trường thấp kém về văn hóa, tha hóa về đạo đức…Một xã hội nơi có dân trí thấp, các chuẩn mực văn hóa thiếu, đạo đức không được

đề cao, sự lộng hành của các loại tội phạm như trộm cắp, lừa đảo, kinh tế ngầm, bộiước hợp đồng, hàng giả, hàng nhái… cũng đều mang đến rủi ro cho doanh nghiệpRủi ro từ môi trường tự nhiên, như bão, lũ, lụt, hạn hán, động đất, núi lửa,sóng thần, nước biển dâng, trái đất "nóng" lên, … Các rủi ro này thường có hai đặcđiểm chung: khả năng dự báo, dự đoán thấp, xảy ra bất ngờ, thứ hai là gây thiệt hạitrên quy mô lớn

- Rủi ro từ môi trường bên trong:

Rủi ro đến ngay từ chính trong nội tại doanh nghiệp như thái độ của doanhnghiệp đối với rủi ro, sai lầm trong chiến lược kinh doanh, quản lý doanh nghiệp, sựyếu kém của cán bộ quản lý và nhân viên, thiếu đạo đức và văn hóa kinh doanh,thiếu động cơ làm việc, thiếu đoàn kết nội bộ…

2.1.3 Các loại rủi ro trong xuất khẩu cà phê

- Rủi ro về tài chính:

Rủi ro trong tài chính là “những điều không lành mạnh, không tốt, bất ngờ xảy

ra trong tài chính doanh nghiệp” Khoa học về quản trị tài chính doanh nghiệp vàtổng kết từ thực tiễn đã cho thấy, rủi ro trong tài chính doanh nghiệp luôn luôn gắnliền với tình trạng lạm phát trong nền kinh tế Trong kinh doanh xuất khẩu cà phêcũng vậy, ảnh hưởng của lạm phát, tỷ giá, lãi vay ngân hàng ảnh hưởng rất lớn đếnquá trình kinh doanh xuất khẩu cà phê, có những doanh nghiệp kinh doanh cà phê

do lãi vay quá lớn dẫn đến trường hợp nợ lãi vay qua nhiều năm nay vẫn chưa trảhết và kéo theo tình hình tài chính của doanh nghiệp bị ảnh hưởng đi xuống

- Rủi ro do thiếu thông tin, giám sát do không áp dụng công nghệ thông tin:Hiện nay, công nghệ thông tin đang hiện diện và đóng vai trò quan trọngkhông thể thiếu trong quá trình quản trị, điều hành các hoạt động sản xuất kinhdoanh của mỗi doanh nghiệp Sự phát triển và ứng dụng của Internet, phần mềm hỗtrợ đã làm thay đổi mô hình và cách thức hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp,việc chuyển dần các giao dịch truyền thống sang giao dịch điện tử đã ảnh hưởngđến vị trí, vai trò và cả nhu cầu của các bên hữu quan (khách hàng, nhà cung cấp,nhà đầu tư…) của doanh nghiệp

Không áp dụng công nghệ thông tin, thiếu thông tin hay thông tin không đầy

đủ trong kinh doanh xuất khẩu cà phê dẫn đến việc ra quyết định chậm làm mất chiphí cơ hội hoặc theo dõi hoạt động của doanh nghiệp mang tính chất thủ côngkhông chính xác, không theo dõi giám sát được kịp thời dẫn đến khả năng thất thoátgây thiệt hại cho doanh nghiệp Trong một chừng mực mà sự liên kết các thông tin

từ áp dụng công nghệ thông tin là vững chắc (chẳng hạn như dữ liệu chính xác,đúng lúc, đầy đủ) thì chuỗi cung ứng sẽ có thể đưa ra các quyết định vận hành đúng

đắn nhờ đó mà khả năng sinh lợi, hạn chế rủi ro trong toàn bộ chuỗi cung ứng đượctối đa hóa Đây cũng là cách thức của thị trường cà phê trên sàn.

Trong kinh doanh xuất khẩu cà phê thông tin được sử dụng nằm hai mục đích

đó là:

+ Phối hợp hoạt động thường xuyên liên quan đến việc vận hành bốn yếu tốchi phối chuỗi cung ứng là sản xuất, lưu kho, địa điểm, phân phối và vận chuyển.Dựa vào các dữ liệu sẵn có về cung cầu hàng hóa các công ty trong chuỗi cung ứngquyết định kế hoạch sản xuất, thu mua hàng tuần, mức độ hàng hóa lưu kho, tuyếnđường vận chuyển cũng như địa điểm trữ hàng

+ Dự đoán và lên kế hoạch để lường trước và đáp ứng được các nhu cầu trongtương lai từ những thông tin sẵn có, các công ty có thể đưa ra những dự đoán chính xácnhằm thiết lập kế hoạch cùng với thời gian biểu sản xuất hàng tháng và hàng quý Tacũng sử dụng thông tin để đưa ra nhiều dự đoán chiến lược khi quyết định xây dựngnhà xưởng mới, thâm nhập thị trường mới hoặc rút lui tại thị trường hiện tại

Việc có được nguồn thông tin phong phú, chính xác có thể giúp công ty đưa

ra những quyết định điều hành sản xuất rất hiệu quả, đồng thời, dự báo chính xáchơn, ngược lại nếu thông tin không đầy đủ thiếu chính xác thì sẽ gây ra rủi rocho công ty

- Rủi ro về thiếu hiểu biết về chuyên môn nghiệp vụ:

Đó là việc nhà kinh doanh chưa đáp ứng được các kiến thức cơ bản để thựchiện một hay nhiều nghiệp vụ kinh doanh nào đó dẫn đến gặp phải rủi ro Trongkinh doanh xuất khẩu cà phê ngày nay có rất nhiều nhân tố tác động đến thị trường

mà đòi hỏi những người tham gia thị trường cà phê phải am hiểu để nhận dạng vàphòng ngừa rủi ro Để có sự hiểu biết nhất định về thị trường cà phê nhằm xử lýhiệu quả các tình huống thì cần phải có kiến thức đáp ứng với yêu cầu đặt ra, nghĩa

là trình độ chuyên môn nghiệp vụ phải tương xứng với sự phát triển của thị trường

- Rủi ro về thị trường:

Trong kinh doanh xuất khẩu cà phê việc giá giảm thì cũng có doanh nghiệpcho rằng lỗ hoặc lợi nhuận thấp nhưng cũng có doanh nghiệp lại cho là lãi(đối với

người mua) và cũng có doanh nghiệp cho rằng khi giá tăng thì cũng có doanhnghiệp cho rằng lỗ hoặc lợi nhuận thấp nhưng cũng có doanh nghiệp lại cho làlãi(đối với người bán) đặc biệt nhất là trong kinh doanh xuất khẩu cà phê lại có rấtnhiều loại giá mà chúng ta cần quản trị nó như: Giá cộng; Giá trừ lùi; Giá chốttrước; Giá chốt sau; Giá chốt; Giá kỳ hạn

Để hiểu thêm vấn đề về giá theo hướng tiếp cận của quản trị rủi ro, tác giả xinchia giá thành 3 nhóm giá cơ bản: giá “chốt trước” (outright), giá “chốt sau” (PTBFprice to be fixed) và giá niêm yết trên thị trường kỳ hạn (giá futures)

+ Giá “chốt trước”: Là giá mà hai bên đã thống nhất ngay khi có hợp đồng,bao gồm cả trường hợp giao ngay (spot) hay giao sau (forward) hay giao trên thịtrường kỳ hạn (futures)

+ Giá “chốt sau” là giá mà hai bên thỏa thuận sẽ chốt vào một thời điểmtrong tương lai

Về thực chất, giá “chốt trước” hay “chốt sau” đều lấy căn cứ vào giá trên thịtrường kỳ hạn Phần chênh lệch giữa giá trên thị trường kỳ hạn và giá “chốt trước”,

“chốt sau” được gọi là giá chênh lệch (differential price) Gọi giá “differential” làgiá chênh lệch vì rằng nó có thể là giá trừ lùi hay giá cộng Tùy theo giá trị hoặcnhu cầu thị trường mà giá chênh lệch có thể là trừ lùi nhiều hay ít hoặc thậm chícộng thêm so với giá niêm yết trên thị trường kỳ hạn

Vậy đâu là phương pháp quản trị rủi ro về giá tốt nhất làm cho doanh nghiệplàm ăn có lãi Nếu một hai doanh nghiệp xuất khẩu không tuân thủ nguyên tắc quảntrị rủi ro dẫn đến thiệt hại, họ sẽ tự bị đào thải Còn khi nhiều doanh nghiệp cùnggặp vấn đề thì đó trở thành câu chuyện về cơ chế, nhận thức ở đây tác giả không đềcập đến vấn đề này mà chỉ đề cập đến vấn đề nếu chúng ta vẫn tiếp tục nhận thứcsai về rủi ro, không tuân thủ nguyên tắc phòng ngừa hoặc đưa ra những quyết sáchsai thì sẽ gây ra những thiệt hại cho doanh nghiệp

Vài nét đặt trưng trong hợp đồng kinh doanh xuất khẩu cà phê của các doanhnghiệp Việt Nam

+ Hợp đồng xuất khẩu cà phê về cơ bản cũng giống như các hợp đồng ngoạithương khác Mọi vấn đề được đề cập trong hợp đồng về cơ bản đều dựa trênnguyên tắc của hợp đồng cà phê Châu Âu, hoặc hợp đồng cà phê Mỹ nếu hàng xuấtđến Mỹ Các hợp đồng kinh doanh xuất khẩu cà phê hiện nay đều thanh toán theophương thức CAD hoặc thanh toán trả sau.

+ Hầu hết các hợp đồng cà phê hiện nay đều chọn điều kiện cơ sở giao hàng

là FOB Hochiminh city

+ Cốt lõi của việc giao dịch, đàm phán ký kết hợp đồng là Số lượng, chấtlượng và giá cả Giá cả có hai loại giá: hoặc là giá bán trực tiếp (Outright) hay là giábán chốt sau (to be fixed in future)

+ Hầu hết cà phê Việt Nam đều bán cho các công ty thương mại kinh doanhnông sản chứ không bán trực tiếp cho các nhà rang xay

+ Sơ lược thị trường kỳ hạn London (LIFFE) và New York (NYBOT): Có rấtnhiều loại thị trường kỳ hạn cho các loại hàng hóa, công cụ tài chính, tiền tệ khácnhau và ở nhiều nơi khác nhau Đối với mặt hàng cà phê có thị trường kỳ hạn nhưNew York, London, Braxin, Tokyo … tuy nhiên hai thị trường kỳ hạn chính làLondon (cho cà phê robusta); New York (cho cà phê Arabica)

Open 15:00', close 23:30' (GMT +7) Unit: Usd/ton (1 lots = 10 tons)Month Last Change VoL Prev Open High Low Ask Size Bid Size Op.Int True Time

11/12 2077 -6 4765 2083 2090 2091 2067 2078 3 2076 1 50055 17/09/2012 19:48:33 01/13 2090 -7 497 2097 2100 2102 2084 2092 3 2089 2 24141 17/09/2012 19:48:33 03/13 2104 -7 256 2111 2116 2116 2099 2107 3 2103 1 7088 17/09/2012 19:48:33

Sàn LIFFE ngày 17/9/2012NewYork Arabica Coffee (NYBOT-ICE)Open 14:30', Close 01:00' (GMT +7) Unit: Cent/Pound (1 cents = 375,00pounds ; 1 lots = 17,025 tons)

Mont

h Last Change VoL Prev Open High Low Ask Size Bid Size Op.Int True Time

h Last Change VoL Prev Open High Low Ask Size Bid Size Op.Int True Time03/13 186.50 +1.65 1238 184.85 185.15 187.05 185.00 186.55 1 186.25 2 31839 17/09/2012

19:51:13 05/13 188.95 +1.50 39 187.45 188.05 189.40 187.65 189.15 1 188.85 2 10389 17/09/2012

19:51:13Sàn NYBOT(Arabica) ngày 17/9/2012

- Rủi ro về điều kiện tự nhiên:

Cây cà phê chỉ phát triển thích hợp đối với những vùng đất nhất định, phù hợpvới điều kiện về thổ nhưỡng và độ dốc, thích hợp trồng ở vùng có đất đỏ bazan độdốc <= 150 Cà phê có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau nhưng lý tưởng vẫn

là đất Bazan vì các đặc tính lý hóa tốt và tầng giầy của nó Ngoài ra cà phê có thểphát triển tốt với mức giao động nhiệt độ khác nhau, cà phê chè ưa nơi mát, thíchhợp từ 18 đến 250C còn cà phê vối lại phù hợp với độ nóng từ 22-260C Lượng mưacần thiết đối với cà phê vối từ 1.300-2.500 mm phân bố đều trong năm và sẽ giúpcây sinh trưởng tốt Độ ẩm phải trên 70% mới thuận lợi cho sinh trưởng và pháttriển của cây cà phê nếu độ ẩm quá thấp và gặp thời tiết khô hạn, nhiệt độ cao sẽlàm cho các mầm nụ hoa bị thui, quả non bị rụng đặc biệt ở thời kỳ cà phê nở hoacần phải có độ ẩm cao do đó tưới nước bằng biện pháp phun mưa rất thích hợp choquá trình nở hoa Ánh sáng trực xạ ở cường độ yếu phù hợp với cà phê vối (chủ yếutại các tỉnh tây nguyên) nhưng ở cường độ mạnh thì cần phải có cây che bóng.Ngoài ra khí hậu cũng ảnh hưởng đến năng xuất như một số loại cây trồng khácnhưng đặc biệt nguồn nước giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong sản xuất cà phê đặcbiệt là mùa khô, mùa ra hoa kết trái của cây cà phê ảnh hưởng trực tiếp đến năngxuất cây cà phê từ đó tác động trực tiếp đến nhà xuất khẩu trong vấn đề thu muaxuất khẩu cà phê

- Rủi ro do chăm sóc cà phê của người nông dân:

Sản xuất cà phê là ngành sản xuất nông nghiệp đặc thù, không giống nhưngành sản xuất các loại cây dài ngày khác do yếu tố kỹ thuật đóng vai trò then chốtquyết định đến năng suất, chất lượng sản phẩm cà phê, lao động sản xuất cà phêkhông chỉ đòi hỏi phải có sức khỏe, sự cần mẫn, khéo léo kinh nghiệm mà cần phải

có kiến thức, trình độ văn hóa nhất định để tiếp thu, học hỏi tiếp thu các giải phápkỹ thuật một cách tốt nhất, biết xử lý trong quá trình sản xuất, biết chọn lọc và đưa

ra các phương án hữu hiệu nhằm tối đa năng suất, tiết kiệm chi phí mà không ảnhhưởng đến năng suất cà phê và như vậy nếu lơ là theo dõi, giám sát thì làm chonăng suất sẽ bị tụt giảm ảnh hưởng đến kết quả thu mua của nhà xuất khẩu từ đóảnh hưởng đến kết quả kinh doanh xuất khẩu của doanh nghiệp kinh doanh xuấtkhẩu cà phê

- Rủi ro do dự trữ, lưu kho:

Hàng hóa lưu kho xuất hiện trong toàn bộ chu trình vận động của chuỗi cungứng bao gồm mọi thứ được các nhà sản xuất, người phân phối và người bán lẻ thamgia vào đây nắm giữ từ nguyên liệu thô đầu vào cho đến thành phẩm một lần nữacác nhà quản lý phải quyết định vị trí của mình để cân bằng tối ưu giữa độ linh hoạt

và năng xuất Việc nắm giữ một khối lượng lớn hàng hóa lưu kho giúp cho doanhnghiệp hay toàn bộ cả chuỗi cung ứng có thể phản ứng linh hoạt với những biếnđộng của thị trường Tuy nhiên việc bán và dự trữ hàng hóa lưu kho lại tiêu tốn khánhiều chi phí, do đó để đạt được mức độ hiệu quả cao, chi phí lưu kho phải ở mứcthấp nhất có thể

Có ba quyết định cơ bản liên quan đến việc xuất khẩu và lưu trữ hàng hóa:

+ Lưu kho theo chu kỳ:

Đây là khối lượng hàng hóa lưu trữ cần để đáp ứng nhu cầu sản xuất giữa cáclần mua hàng Mục tiêu của các doanh nghiệp là mua và bán các lô hàng lớn nhằmđạt được những lợi thế tại một quy mô nhất định trong nền kinh tế tuy nhiên những

lô hàng lớn cũng sẽ làm gia tăng chi phí chuyên chở Chi phí chuyên chở bao gồmchi phí lưu kho, vận chuyển và bảo hiểm hàng hóa Vấn đề khiến các nhà quản lýđau đầu nhất chính là việc nghĩ cách để kết hợp tối ưu giữa khâu giảm chi phí đặtmua hàng để được mức giá đề nghị tốt hơn với việc chi phí chuyên chở hàng theokhối lượng lớn tăng lên khi lựa chọn lưu kho theo chu kỳ

+ Lưu kho chú trọng độ an toàn:

Hàng lưu kho được xem là lá bùa hộ mệnh chống lại tình trạng bất ổn Nếu cóthể dự đoán nhu cầu tiêu dùng với độ chính xác tuyệt vời thì cách thức lưu kho cần

thiết là theo chu kỳ Thế nhưng việc dự báo chính xác 100% là một nhiệm vụ bấtkhả thi nên chúng ta chỉ có thể kiểm soát mức độ kém tin cậy đó(nhiều hoặc ít)thông qua việc nắm giữ thêm một lượng hàng trong kho trong trường hợp nhu cầuhàng hóa bất thình lình tăng vọt hơn so với mức đã được dự báo trước đó Biệnpháp cân bằng tốt nhất ở đây là phải tính rõ thiệt hơn giữa chi phí để lưu trữ thêmhàng hóa so với sự sa sút doanh thu do thiếu hụt hàng hóa trong kho.

+ Lưu kho theo mùa:

Đây là phương pháp lưu kho dựa trên việc dự đoán sự gia tăng có thể lường trướccủa nhu cầu vào những thời điểm cụ thể trong năm Ví dụ ta có thể dự báo nhu cầunhập khẩu cà phê của các nhà rang xay trên thế giới sẽ tăng cao khi đến noel hay khinước Brazil bị mất mùa Nếu sản lượng thu mua cà phê khó mua trong giai đoạn nàythì doanh nghiệp có thể duy trì sản lượng thu mua ở một mức độ cố định trong cả mộtnăm dài và tăng dần lượng hàng lưu kho trong những giai đoạn nhu cầu thị trường sụtgiảm để bù đắp cho những giai đoạn mà nhu cầu vượt mức sản lượng tối đa của mình.Bản chất của việc lựa chọn lưu kho theo mùa là phải đầu tư vào các phương tiện sảnxuất linh hoạt có khả năng thay đổi một cách nhanh chóng mức sản lượng của nhiềusản phẩm khác nhau khi có nhu cầu tăng đột biến Trong trường hợp này ta phải cânbằng chi phí lưu kho và theo mùa vụ với chi phí để linh hoạt hóa sản lượng

- Rủi ro do công tác vận chuyển:

Vận tải ám chỉ việc vận chuyển mọi thứ từ nguyên liệu tho cho đến thànhphẩm giữa những kho với nhau trong một chuỗi cung ứng, trong vận tải sự cân bằngtốt nhất khi kết hợp giữa tính linh hoạt và năng suất phụ thuộc vào phương tiện vậntải được lựa chọn nhưng ở đây tác giả chủ yếu đề cập đến vấn đề rủi ro trong quátrình vận chuyển cà phê giữa các khâu từ thu mua của người dân về đến kho các chinhánh, từ chi nhánh về kho công ty hay từ kho công ty xuống kho ngoại quan vàphải làm sao tính toán mạng lưới chuyên chở nhằm hạn chế rủi ro thất thoát, manglại hiệu quả

Như vậy rủi ro trong chuỗi cung ứng tác động vào năm động cơ chính trongchuỗi cung ứng như sau:

Sơ đồ 2.1: Sơ đồ tác động của rủi ro trong chuỗi cung ứng

- Rủi ro trong các sản xuất, chế biến:

Trong sản xuất chế biến xuất khẩu cà phê cũng rất nhiều công đoạn và rủi ro

có thể xảy ra ở tất cả các công đoạn này như rủi ro trong dự báo cầu sản phẩm, rủi

ro trong quá trình lựa chọn sản phẩm cung ứng như R1,R2,R3… , lựa chọn quátrình sản xuất, rủi ro do việc lựa chọn công suất có phù hợp hay không? Xác định

vị trí đặt doanh nghiệp, rủi ro trong việc lập kế hoạch tổng hợp, điều độ sản xuất.Nhưng với nội dung trong đề tài này tác giả chủ yếu đề cập đến vấn đề rủi ro trongviệc kiểm soát hệ thống sản xuất và rủi ro trong việc phân công nhiệm vụ quản trịsản xuất và chế biến

Chất lượng trong sản xuất chế biến cà phê là một yếu tố mang ý nghĩa chiếnlược trong giai đoạn hiện nay Để sản phẩm sản xuất ra với chi phí thấp, chất lượngđảm bảo, tránh thất thoát(chủ quan và khách quan) đáp ứng được mong đợi củakhách hàng thì hệ thống sản xuất của doanh nghiệp phải được thiết kế có chất lượng

và thường xuyên được kiểm soát Rủi ro trong quá trình sản xuất sẽ tập trung vào

SẢN XUẤT

(Cái gì, như thế nào, và

khi nào)

LƯU KHO (Sản xuất và lưu kho bao

nhiêu)

ĐỊA ĐIỂM (Nơi nào tốt nhất để thực hiện hoạt động gì)

VẬN TẢI

(Vận chuyển sản phẩm

như thế nào và khi nào )

THÔNG TIN (Cơ sở để đưa ra quyết định)

giải quyết những vấn đề về nhận thức, quan điểm cũng như những nội dung xácđịnh mục tiêu, chức năng và hệ thống công cụ chủ yếu để quản trị chất lượng trongdoanh nghiệp.

2.2 Quản trị rủi ro

2.2.1 Khái niệm quản trị rủi ro

Quản trị rủi ro là quá trình xác định các rủi ro và tìm cách quản lý, hạn chế cácrủi ro đó xảy ra với doanh nghiệp Một cách tổng quát, đấy là quá trình xem xét toàn

bộ hoạt động của doanh nghiệp, xác định các nguy cơ tiềm ẩn và khả năng xảy racác nguy cơ đó Từ đó có sự chuẩn bị các hành động thích hợp để hạn chế các rủi ro

đó ở mức thấp nhất

Doanh nghiệp cần đánh giá một cách toàn diện các mặt hoạt động của mình.Trong đó, tập trung vào việc tìm ra các rủi ro tiềm ẩn, đánh giá này cần đượcchuẩn bị kỹ lưỡng, có phương pháp rõ ràng Việc quan trọng nhất khi tiến hànhđánh giá các rủi ro tiềm ẩn là phải đầy đủ các mặt trong hoạt động của doanhnghiệp

Mọi hoạt động trong doanh nghiệp đều tiềm ẩn xảy ra rủi ro Do vậy doanhnghiệp cần phải quản trị rủi ro bằng cách xác định, phân tích và đánh giá xemliệu có cần thực hiện biện pháp xử lý rủi ro để loại trừ hoặc hạn chế tới mức thấpnhất các tác động đối với doanh nghiệp Quản trị rủi ro có thể được áp dụng chotoàn bộ tổ chức, ở nhiều lĩnh vực và cấp độ, tại mọi thời điểm, cũng như cho cácchức năng, dự án, hợp đồng và hoạt động cụ thể

2.2.2 Tác dụng của quản trị rủi ro

- Quản trị rủi ro có tác dụng chủ động xác định và xử lý các rủi ro có thểxảy ra nhằm hạn chế tác động xấu tới hoạt động của doanh nghiệp

- Tăng cường khả năng đạt được các mục tiêu đã hoạch định

- Nâng cao sự tin tưởng của các bên có liên quan đối với hoạt động củadoanh nghiệp

- Nhằm hạn chế được rủi ro với mục đích tăng cường hiệu quả kinh doanhcủa doanh nghiệp

2.3 Nội dung của quản trị rủi ro

- Quản trị rủi ro được tổ chức ở các mức độ khác nhau, tùy thuộc vào tiềm lựctài chính của doanh nghiệp cũng như việc phân bổ nguồn lực của doanh nghiệp chocông tác quản trị rủi ro Tùy theo môi trường hoạt động của doanh nghiệp phức tạphay đơn giản cũng như mức độ coi trọng quản trị rủi ro của ban lãnh đạo doanhnghiệp đó… Tuy nhiên, dù mô hình tổ chức quản trị rủi ro tại mỗi doanh nghiệp cóthể khác nhau, quản trị rủi ro vẫn cần đảm bảo một số yêu cầu chủ yếu Theo ISO

3100 thì nội dung cần phải đảm bảo theo quy trình sau

Sơ đồ 2.2: Quy trình nội dung quản trị rủi ro theo ISO 31000

Giải thích quy trình:

(5.2) Trao đổi thông tin và thảo luận: Trao đổi thông tin và thảo luận vớinhững bên liên quan bên trong và bên ngoài cần diễn ra trong tất cả các bước củaquy trình quản trị rủi ro Do vậy, kế hoạch cho việc trao đổi thông tin và thảoluận cần được phát triển ngay ở những bước đầu tiên Kế hoạch này nhằm giảiquyết các vấn đề liên quan tới bản thân rủi ro, những nguyên nhân, những hậuquả (nếu biết được) và những phương thức để xử lý rủi ro Cơ chế trao đổi thôngtin và thảo luận hiệu quả cần đảm bảo rằng những người có trách nhiệm với việchoàn thiện quy trình quản trị rủi ro và những bên liên quan hiểu những cơ sở trên

đó quyết định được đưa ra và những lý do vì sao những hành động cụ thể này làcần thiết Công tác trao đổi thông tin có thể thực hiện bởi một nhóm tư vấn

Một nhóm tư vấn phù hợp có thể:

- Giúp xác định bối cảnh phù hợp;

- Đảm bảo quyền lợi của những người liên quan được hiểu và xem xét;

- Giúp đảm bảo rằng các rủi ro được xác định một cách đúng mức;

- Cùng mang lại những kinh nghiệm khác nhau để phân tích rủi ro;

- Đảm bảo rằng những cách nhìn khác nhau được cân nhắc một cách thíchhợp khi xác định tiêu chuẩn rủi ro và đánh giá rủi ro;

- Đảm bảo sự ủy quyền và hỗ trợ cho kế hoạch xử lý rủi ro;

- Thúc đẩy sự thay đổi về quản lý ở mức thích hợp trong quá trình xử lý rủi

ro, phát triển một kế hoạch trao đổi thông tin và thảo luận phù hợp với bên trongbên ngoài

Việc trao đổi thông tin và thảo luận với các bên liên quan rất quan trọng vìcác bên liên quan đánh giá rủi ro trên cơ sở cách nhìn của họ về rủi ro Nhữngcách nhìn này có thể thay đổi tùy vào sự khác biệt về giá trị, nhu cầu, giả định,nhận thức và những điều quan tâm của bên liên quan Do những cách nhìn này

có thể có những ảnh hưởng quan trọng tới việc ra quyết định, nhận định về rủi rocủa các bên liên quan nên được chỉ rõ, ghi nhận lại và xem xét trong quá trình raquyết định

Việc trao đổi thông tin và thảo luận nên tạo điều kiện thuận lợi cho trungthực, có liên quan, trao đổi thông tin chính xác và dễ hiểu, có tính đến khíacạnh bảo mật và toàn vẹn của cá nhân

(5.3) Xác định bối cảnh: Bằng việc xác định bối cảnh, Doanh nghiệp xácđịnh rõ ràng những mục đích, xác định các thông số bên ngoài và bên trong cầnphải được xem xét khi quản lý rủi ro và chỉ ra phạm vi và tiêu chuẩn rủi ro cho

cả quá trình còn lại Khi xác định bối cảnh cho quy trình quản trị rủi ro, chúngcần được xem xét chi tiết và cụ thể hơn thể hiện làm sao nó liên quan đến bốicảnh của quy trình quản trị rủi ro cụ thể Xác định bối cảnh có bối cảnh bêntrong và bối cảnh bên ngoài

- Bối cảnh bên ngoài: Là môi trường bên ngoài nơi doanh nghiệp tìm kiếmcách để đạt được những mục tiêu của nó Hiểu những bối cảnh bên ngoài rất quantrọng nhằm đảm bảo rằng những mục tiêu và những điều quan tâm của bên liênquan bên ngoài được xem xét khi xác định những tiêu chuẩn rủi ro Nó được xâydựng trên bối cảnh tổ chức rộng lớn, nhưng cũng chi tiết về pháp luật và các chínhsách yêu cầu, nhận thức về rủi ro của bên liên quan và những mặt khác của rủi ro tớiphạm vi của quy trình quản trị rủi ro Bối cảnh bên ngoài có thể bao gồm, nhưngkhông giới hạn:

+ Xã hội và văn hóa, chính trị, luật pháp, chính sách, tài chính, công nghệ,kinh tế, môi trường tự nhiên và môi trường cạnh tranh dù là quốc tế hayquốc gia, vùng hay địa phương

+ Những động lực chính và xu hướng có tác động tới mục tiêu của doanhnghiệp

+ Mối quan hệ với cách nhìn nhận về rủi ro và giá trị của Bên liên quan bênngoài

- Xác định bối cảnh bên trong: Bối cảnh trên trong là môi trường bên trong nơidoanh nghiệp tìm kiếm cách để đạt được những mục tiêu của nó Quy trình quản trịrủi ro nên phù hợp với văn hóa của doanh nghiệp, quy trình, cấu trúc và chiến lược.Bối cảnh bên trong là bất cứ cái gì trong doanh nghiệp có thể gây ảnh hưởng đếncách mà doanh nghiệp quản lý rủi ro, nó nên được xác định vì:

+ Quản trị rủi ro cần được đặt trong bối cảnh của những mục tiêu của doanhnghiệp; Mục tiêu và tiêu chuẩn của một dự án, quy trình hoặc một hànhđộng cụ thể cần được xem xét trong mối quan hệ với những mục tiêu củadoanh nghiệp như là một tổng thể và một số doanh nghiệp thất bại trong việcxác định cơ hội để đạt được chiến lược, dự án và mục đích của kinh doanhcủa nó và những điều này tiếp tục tác động tới sự cam kết của doanh nghiệp,

sự tín nhiệm, sự trung thực và giá trị

Cần phải hiểu những bối cảnh bên trong của doanh nghiệp, nó có thể bao gồmnhưng không giới hạn việc quản lý, cấu trúc doanh nghiệp, vai trò và trách nhiệm;những chính sách, mục đích, và những chiến lược được thực hiện để đạt được

chúng, khả năng, sự hiểu biết những nguồn lực và kiến thức: (ví dụ như nguồn vốn,thời gian, con người, quy trình, hệ thống và công nghệ); mối quan hệ với cách nhìnnhận rủi ro và giá trị của bên liên quan trong nội bộ: Văn hóa của doanh nghiệp; Hệthống thông tin, dòng thông tin và quy trình ra quyết định, (cả chính thức và khôngchính thức); Tiêu chuẩn, hướng dẫn thực hiện và mô hình được doanh nghiệp chấpthuận; Mẫu và quy mô của các quan hệ hợp đồng.

- Cuối cùng xác định bối cảnh của quy trình quản trị rủi ro đó là những mục

tiêu, chiến lược, phạm vi và các thông số tham chiếu của các hoạt động trong doanhnghiệp, hoặc những phần này của doanh nghiệp nơi mà quy trình quản trị rủi rođược áp dụng, nên được xác định trước Quy trình quản trị rủi ro cần được thực hiệnvới sự xem xét đầy đủ nhu cầu để chứng minh những nguồn lực thường được sửdụng để quản lý rủi ro Những nguồn lực cần thiết, các trách nhiệm và các quyềnhạn và những biên bản cần được lưu giữ cũng nên được chỉ rõ Bối cảnh của quytrình quản lý rủi ro sẽ thay đổi theo những nhu cầu của một doanh nghiệp mà nóliên quan tới, nhưng không giới hạn xác định mục đích và mục tiêu của hoạt độngquản trị rủi ro; xác định trách nhiệm đối với và trong quy trình quản trị rủi ro; xácđịnh phạm vi, cũng như mức độ và tần suất của hoạt động quản trị rủi ro được thựchiện, bao gồm một cách cụ thể những mục nằm trong và những mục loại trừ; xácđịnh hành động, quy trình, chức năng, dự án, sản phẩm, dịch vụ và tài sản trong thờigian và vị trí; xác định mối quan hệ giữa một dự án cụ thể, quy trình hoặc hànhđộng cụ thể với những dự án, quy trình và hành động khác trong doanh nghiệp; xácđịnh phương pháp tiếp cận để đánh giá rủi ro; xác định cách thực hiện và hiệu quảđược đánh giá trong quá trình quản lý rủi ro Xác định và chỉ rõ những quyết địnhcần phải được đưa ra; xác định, chỉ rõ phạm vi hoặc thực hiện những nghiên cứucần thiết; những quy mô và đối tượng và những nguồn lực cần thiết cho nhữngnghiên cứu này

Việc chú ý đến những vấn đề này và cả những yếu tố có liên quan khác có thểđảm bảo rằng cách tiếp cận của quy trình quản trị rủi ro được áp dụng là phù hợpvới những tình huống, với những doanh nghiệp và những rủi ro tác động đến việc