skkn ứng dụng cntt xây dựng tư liệu dạy học môn địa lý lớp 10 trung tâm giáo dục thường xuyên tỉnh vĩnh phúc

Tuy nhiên, để ứng dụng CNTT một cách hiệu quả nhằm đổi mới PPDH theo hớng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh, giáo viên còn gặp phải nhiều khó khăn, đặc biệt là thiếu nguồn cơ s

Chuyên đề:

ứng dụng công nghệ thông tin xây dựng t liệu dạy học địa lý lớp 10 ban

cơ bản Gv: Nguyễn Thị Thanh Hải- Trung tâm GDTX Tỉnh

Mở đầu

Việc đổi mới phơng pháp dạy học bằng công nghệ thông tin là một chủ đề lớn mà Tổ chức Văn hoá - khoa học và giáo dục Liên Hợp Quốc (UNESCO) chính thức đa ra thành chơng trình trớc ngỡng cửa của thế kỷ XXI và UNESCO dự đoán sẽ có sự thay đổi nền giáo dục một cách căn bản

do ảnh hởng của CNTT

Với các phần mềm hiện đại nh Flash, Encarta, MapInfo, PowerPoint

… cho phép chúng ta có thể tạo nên những tranh ảnh động, bản đồ động, hay

những đoạn phim mô tả các quá trình, hiện tợng địa lý một cách sinh động, chính xác, dễ hiểu Các phần mềm này có thể cho phép chúng ta chỉnh sửa hay thiết kế lại những tranh ảnh, bản đồ có sẵn để phù hợp với những kiến thức phức tạp, với nhiều mục đích dạy học khác nhau

Tuy nhiên, để ứng dụng CNTT một cách hiệu quả nhằm đổi mới PPDH theo hớng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh, giáo viên còn gặp phải nhiều khó khăn, đặc biệt là thiếu nguồn cơ sở dữ liệu là các tranh

ảnh, bản đồ, phim ở dạng kĩ thuật số một cách có hệ thống theo từng bài

Xuất phát từ những lý do trên, tôi đã chọn đề tài: “ứng dụng công nghệ thông tin xây dựng t liệu dạy học địa lý lớp 10 ban cơ bản” để nghiên cứu nhằm mục đích nâng cao chất lợng dạy và học môn địa lý trên cơ sở khai thác hệ thống các nguồn t liệu hỗ trợ

Phần nội dung ứng dụng công nghệ thông tin vào xây dựng t liệu

dạy học địa lý lớp 10 ban cơ bản

I quy trình xây dựng t liệu dạy học địa lí

Cấu trúc của bộ t liệu dạy học bao gồm hệ thống tranh ảnh, hệ thống sơ đồ, hệ thống mô hình, các VideoClip, bài giảng điện tử

Khi đã nghiên cứu các nguồn cung cấp t liệu và cách khai thác các t liệu từ Encarta, Internet, Db – Map và một số phần mềm phục vụ dạy học

Địa lý, chúng ta phải sắp xếp các t liệu đó thành một hệ thống giúp giáo viên

và học sinh dễ dàng khai thác, sử dụng

Để có một hệ thống t liệu đợc sắp xếp hợp lý, chúng ta cần phải tiến hành các bớc sau:

* Nghiên cứu tài liệu: Xem xét thật kĩ nội dung các bài học Nghiên cứu, phát hiện những gì còn thiếu, những gì SGK cha đề cập tới, từ đó tìm cách bổ sung bằng các t liệu hỗ trợ nhằm hoàn chỉnh nhận thức cho học sinh

* Chọn lọc t liệu : Khi đã xác định đợc những nội dung còn thiếu trong SGK, chúng ta cần tìm hiểu xem nên sử dụng đến những t liệu hỗ trợ nào thì phù hợp nhất, hiệu quả và hữu ích nhất cho bài học

* Tra cứu t liệu: Sau khi đã xác định đợc các t liệu cần tìm, chúng ta cần tiến hành tìm kiếm các t liệu trong các phần mềm và trên một số trang

web đã giới thiệu Các t liệu tìm kiếm rất phong phú do đó cần phải có sự chọn lọc sao cho hợp lý và sát với nội dung bài dạy nhất

* Thiết kế hệ thống:

Các t liệu sau khi tìm kiếm đợc lu lại trong đĩa CD Đĩa CD chứa

đựng các nội dung đợc sắp xếp theo một hệ thống nh sau:

Hồ sơ t liệu dạy học bao gồm các th mục:

• “Tranh ảnh”: Trong th mục này lại có các th mục nhỏ mang tên nội dung của từng bài, chứa các file ảnh cần thiết cho mỗi bài

• “Bản đồ”: Hệ thống các bản đồ phục vụ cho từng bài dạy cụ thể

• “Biểu đồ”: Hệ thống các biểu đồ đợc xây dựng phục vụ cho một

số bài dạy

• Sơ đồ:

• “Video”: Các Video liên quan đến một số bài học

• “Giáo án điện tử”: Một số giáo án mẫu đợc soạn dựa trên nguồn t liệu

II Các công cụ xây dựng t liệu dạy học địa lí 10 ban cơ bản

1 Internet

Để nội dung của Website dạy học địa lý lớp 10 - Ban KHTN thêm đa dạng và phong phú thì bên cạnh việc khai thác t liệu từ sách báo, tạp chí, từ các phần mềm thì Internet cũng là một phơng tiện tìm kiếm, khai thác thông tin một cách hữu hiệu Hiện nay, mạng Internet cung cấp cho chúng ta rất nhiều công cụ hữu ích để tìm kiếm và một số trang Web còn cho phép tải các chơng trình, phần mềm miễn phí Mạng Internet còn là nơi để ta giao lu, trao

đổi và cập nhật thông tin hàng ngày

* Tìm kiếm thông tin

Các trang Web tìm kiếm có hiệu quả và thờng đợc sử dụng:

+ http://www.google.com

+ http://www.altavista.com

+ www.nationalgeographic.com

+ www.vinasek.com

+ www.gso.gov.vn

+ www.vietrade.gov.vn

+ www.fao.org.vn

*Down load

- Văn bản: Nhấn Menu File/Save as (ghi cả trang đang xem) sau đó chọn th mục cần ghi vào trong hộp thoại hiện lên, ghi tên tơng ứng

- Hình ảnh: Nhấn chuột phải vào hình ảnh và ghi vào máy, chọn Save Picture as, các thao tác chọn th mục và ghi tên tơng tự nh ghi văn bản

- Video, Flash: Chọn đoạn Video, Flash cần tải, nhấn chọn Download (tải xuống)/ chọn Save/ chọn đờng dẫn để ghi vào/ OK

Để tạo ảnh đa vào Web, có thể sử dụng ảnh chụp, quét ảnh đa về dạng

số bằng scanner sau đó sử dụng các phần mềm xử lý ảnh

2 Phần mềm Microsoft Encarta Encylopedia 2007

Encarta 2007 là một kho tài nguyên kiến thức lớn để tra cứu những loại thông tin dới hình thức truyền thông đa phơng tiện : từ phim video, hình

ảnh động animation, hình ảnh tĩnh (picture) đến bản đồ (map – có cả bản đồ tĩnh và bản đồ động) Encarta thực sự kết hợp đợc những thông tin mới và trọn vẹn với những công cụ mạnh mẽ mang tính đầy đủ sáng tạo cho phép tiết kiệm thời gian cho việc tìm kiếm thông tin và dành nhiều thời gian cho học tập

Khởi động chơng trình: nhấn Start / Program Microsoft / Reference / Encarta

Các thao tác tìm kiếm, lu trữ :

* Khai thác các bản đồ và hình ảnh

Sau khi tìm kiếm đợc các hình ảnh, bản đồ, chúng ta có thể chuyển chúng thành các file ảnh và lu trữ lại, sau đó có thể sử dụng các file ảnh này thiết kế bài giảng, trình chiếu trên Powerpoint Cách tiến hành nh sau:

- Khởi động Encarta

- Gõ tên địa danh vào find và nhấn Enter

- Chọn địa danh trong danh sách phía dới

- Nhấn chuột phải vào vùng trên bản đồ và chọn copy Map

* Khai thác các Video Clip

Trong đĩa CD chứa nhiều Video Clip, có thể sao chụp để đa vào các chơng trình khác phục vụ giảng dạy Muốn lấy đợc các file video trên đĩa, thực hiện nh sau:

- Nhấn chuột phải trên nút Start, chọn Explore Trên cửa sổ của Explore, chọn ổ C / Program / Microsoft / Encarta / 2007 contents / LO4 ADXRC / DSC chọn lấy các File và Copy

Khai thác các bảng số liệu

Để khai thác các bảng dữ liệu thống kê Chọn Statistics – Country Statistics Chơng trình xuất hiện nh sau:

Bớc 1: Chọn Chosse Statistics, xuất hiện bảng số liệu thống kê

Bớc 2: Chọn một chỉ tiêu thống kê tại cửa sổ bên phải chọn một bảng thống kê bên trái bằng cách nháy đúp chuột xuất hiện bảng chỉ tiêu thống kê

Bớc 3: Muốn Copy bảng thống kê này sang Excel để lu làm cơ sở dữ liệu hoặc xây dựng các biểu đồ, bản đồ ta thực hiện các bớc sau:

Kích chuột phải, chọn Whole table / nhấn Ok

Từ Start chọn Programs / Microsoft Excel vào Edit / Paste

Bớc 4: Làm sạch bảng số liệu

Vào Edit / nhấn Copy và tiếp tục vào Edit / chọn Pase Special, xuất hiện hộp thoại, kích chọn vào Values / nhấn Ok, ta sẽ đợc bảng số liệu nh mong muốn Từ bảng số liệu này giáo viên có thể vẽ các biểu đồ cho những mục đích giảng dạy của mình

3 Khai thác và xây dựng bản đồ bằng phần mềm MapInfo

MapInfo là công cụ khá hữu hiệu để tạo ra và quản lý một cơ sở dữ liệu địa lý trên máy tính cá nhân, là một phần mềm tơng đối gọn nhẹ và dễ

sử dụng Đặc biệt, dùng cho mục đích giảng dạy và thành lập các bản đồ chuyên đề và phân tích trong địa lý

* Các bớc thành lập bản đồ MapInfo

Cũng giống nh phơng pháp truyền thống, quá trình biên tập và thành lập bản đồ bằng máy tính nói chung và phần mềm MapInfo nói riêng đều trải qua các bớc sau đây :

- Bớc 1: Lập kế hoạch biên tập bản đồ

- Bớc 2: Xây dựng cơ sở dữ liệu

- Bớc 3: Liên kết dữ liệu và kiểm tra

- Bớc 4: Phân tích và xử lý

- Bíc 5: Tr×nh bµy c¸c kÕt qu¶

2 Xây dựng biểu đồ trên Microsoft Excel

Chơng trình Microsoft Excel giúp giáo viên dễ dàng thành lập các loại biểu đồ để biểu hiện một cách trực quan các số liệu thống kê về sự vật, hiện tợng, quá trình kinh tế xã hội

Xây dựng các biểu đồ phục vụ giảng dạy địa lý lớp 10

10

0

20

30

40

50

60

70

300 200 100 80 60 40

0 20

I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII

BIểU Đồ THể HIệN TƯƠNG QUAN NHIệT ẩM

CủA KHí HậU Hà NộI

Nhiệt độ t

L ợng m a p

Tháng m a P >100 mm

Tháng khô P < 2t

Chỉ số phát triển GDP theo giá so sánh 1994

phân theo khu vực kinh tế

90

95

100

105

110

115

120

1990 1992 1994 1996 1998 2000 2002

Năm

%

Nông, lâm nghiệp và thuỷ sản Công nghiệp

và xây dựng Dịch vụ

3 Phần mềm SID 1.0

Đặc điểm của phần mềm SID 1.0 là hệ rỗng, các câu hỏi do giáo viên

đa vào trong th mục “Tri thức” và lu vào bộ nhớ máy tính Giáo viên tự lập thang điểm cho các cách trả lời Vì vậy phần mềm này là một cơ sở cho môn học sử dụng nhiều mục đích khác nhau tuỳ yêu cầu cụ thể của ngời sử dụng Giáo viên có thể sử dụng trong công tác kiểm tra đánh giá học sinh

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Năm

Cơ cấu giá trị sản xuất ngành chăn nuôi

thời kỳ 1990 - 2002

Các ngành chăn nuôi khác Sản phẩm không qua giết thịt Gia cầm

Gia súc

Cơ cấu dân số phân theo thành thị và nông thôn

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Năm

%

Nông thôn Thành Thị

4 ứng dụng phần mềm Adobe Photoshop để chỉnh sửa ảnh

Các tranh ảnh su tầm có thể có những nội dung không hoàn toàn sát với yêu cầu của bài học Ví dụ: Các bản đồ lấy từ Internet có quá nhiều địa danh bằng tiếng Anh, hay mức độ chi tiết quá cao Chúng ta có thể sử dụng chơng trình Photoshop để chỉnh sửa lại ảnh cho phù hợp với nội dung bài học

bao gồm: cắt một phần của ảnh, chỉnh sửa độ sáng của ảnh, tạo độ nét của

ảnh, thay đổi các màu trong ảnh, quay ảnh

5 ứng dụng HTvideo Editor biên tập các đoạn Video clip

HTvideo Editor là phần mềm cho phép cắt, ghép, lồng tiếng, nhập chữ biên tập những đoạn phim phù hợp với nội dung bài học, đồng thời có thể biên tập những hình ảnh tĩnh thành các đoạn video cho bài học trở nên sinh

động và hiệu quả hơn

6 Khai thác phần mềm PowerPoint kết hợp với nguồn t liệu thiết kế bài giảng Địa lý lớp 10

PowerPoint là phần mềm trình diễn linh hoạt trong bộ Microsoft Office, cho phép thực hiện hầu hết các yêu cầu minh hoạ trong giảng dạy

Địa lý và rất dễ sử dụng

Trong PowerPoint giáo viên có thể tạo ra một tập tin trình diễn đa

ph-ơng tiện – nghĩa là có thể đa vào bài giảng các tranh ảnh, bản đồ, biểu đồ, sơ đồ, lát cắt, hình vẽ, phim phù hợp để tạo đợc hiệu quả cao cho bài giảng

Đồng thời, với việc áp dụng các dạng minh hoạ động cho các nội dung trình chiếu làm cho bài giảng thêm sinh động, thu hút ngời học

Với u thế này, việc sử dụng PowerPoint để thiết kế bài giảng Địa lý sẽ mang lại hiệu quả cao trong giảng dạy, một điều mà không phải bất cứ phần mềm nào cũng có thể thực hiện đợc

6.1 Những yêu cầu cơ bản khi thiết kế bài giảng Địa lý bằng PowerPoint

Để đạt hiệu quả cao khi thiết kế bài giảng Địa lý bằng PowerPoint phải đảm bảo một số yêu cầu sau:

Khi thiết kế các bài giảng địa lý bằng Powerpoint phải chú ý một số các yêu cầu sau:

 Các trang trình diễn phải đơn giản, rõ ràng không nên sao chép nguyên văn bài giảng vào các Slide mà trình bày theo hớng tinh giảm và biểu tợng hoá nội dung, tận dụng các lợi thế của Powerpoint

 Không nên đổi màu cho mỗi trang trình diễn nếu không thay đổi mục tiêu bài giảng bởi vì nếu chúng ta sử dụng những màu sắc rực rỡ, đồ hoạ vui nhộn sẽ làm học sinh mất tập trung vào bài giảng

 Sử dụng các phông nền, phông chữ tơng tự nhau trong suốt bài giảng, không nên dùng các kiểu chữ rờm rà, khó đọc hay quá nhiều font chữ trong một trang trình bày

 Chỉ nên đa ý chính vào mỗi trang trình diễn, các dạng đồ họa cần phải đợc lựa chọn cẩn thận, nếu không chúng sẽ gây phân tán sự chú ý hoặc tạo nên những quá trình t duy lệch lạc cho học sinh

6.2 Những tiện ích của PowerPoint trong thiết kế bài giảng

a Khởi động PowerPoint

Nhấn nút Start / Chọn Programs / Chọn PowerPoint (hoặc kích đúp chuột vào biểu tợng PowerPoint trên màn hình)

b Nhập văn bản, định dạng, hiệu chỉnh văn bản

- Cách nhập văn bản: Có 2 cách nhập văn bản:

+ Nhập văn bản vào các mẫu có sẵn, ta chọn File / New / Design Template và nhập văn bản vào phần mặc định trong trang mẫu

+ Nếu lựa chọn trang trắng, chọn Slide Layout từ phần trình bày trắng

- Định dạng Font chữ: Chọn đoạn văn bản cần định dạng, tô đen đoạn văn bản, mở thực đơn Format, chọn Font

- Chọn Font chữ trong danh sách Font, kiểu chữ trong Font Style, chọn cỡ chữ trong Size, chọn màu trong color, nhấn OK

- Định dạng màu nền cho các Slide: Mở thực đơn Format / Background / chọn màu nền tại ô Background Fill Nếu nhấn nút Apply to all, màu nền đợc chọn sẽ áp dụng cho tất cả các Slide trong file trình chiếu

c Chèn các đối tợng đồ hoạ

* Chèn hình ảnh minh hoạ: Chọn Insert / Picture / From file / chọn file ảnh cần chèn / nhấn Insert

* Chèn một sơ đồ:

- Từ lệnh Insert / New Slide / Slide Layout / Orgraniation / OK

- Gõ tiều đề vào phần giữ chỗ trong trang chiếu Nhấn chuột vào biểu tợng sơ đồ tổ chức để nhập nội dung, sau khi xong nhấp Yes

* Chèn một bản đồ: Từ các bản đồ đợc thành lập từ các chơng trình (MapInfo, Db- Map) hay các bản đồ có sẵn trong các phần mềm tra cứu, có thể bằng cách Copy từ các chơng trình này và dán trực tiếp vào PowerPoint

* Chèn các biểu đồ, bảng biểu:

Các biểu đồ bảng biểu có thể lấy từ Excel hoặc thành lập trực tiếp từ PowerPoint Đối với các biểu đồ đợc lấy từ Excel, ta thực hiện lệnh Copy thông th-ờng và khi đa sang PowerPoint chọn Edit / Pase hoặc nhấn tổ hợp phím Ctrl – V

* Chèn các đoạn Video Clip và âm thanh vào trang trình chiếu:

- Chọn Insert / Object / Video clip / OK

- Từ Insert clip (sau khi có biểu tợng camera), chọn Video for Windows, xuất hiện hộp thoại Open / chọn th mục chèn và file chèn

Khi trình bày bài giảng có chèn Video clip thì phim đó phải đợc coi là file liên quan, nếu copy file trình diễn thì phải copy file phim kèm theo

- Cách chèn âm thanh cũng tơng tự nh trên: Insert / Movies and Sounds / Sound from file / chọn th mục chèn và file chèn

* Tạo hiệu ứng chuyển động:

- Chọn đối tợng muốn tạo hiệu ứng chuyển động, vào menu slide show, kích chuột chọn Custom animation Trong khung cửa sổ Custom animation nằm bên phải màn hình chọn Entrance hoặc Emphasic và chọn thể loại hiệu ứng

- Tạo các hiệu ứng đặc biệt: Các hiệu ứng đặc biệt ở đây là các hiệu ứng hoạt hình, âm thanh, hiệu ứng chuyển tiếp Slide Hiệu ứng hoạt hình bổ sung cho Text và đồ hoạ sao cho chúng có thể chuyển động xung quanh màn hình và kết hợp với các hiệu ứng khác Để tạo hiệu ứng chuyển tiếp cho các trang trình diễn, ta thực hiện nh sau:

+ Nhấn nút Slide Sorter view để xem ở kiểu trình bày tổng quát rồi chọn trang trình chiếu muốn áp dụng hiệu ứng chuyển tiếp

+ Chọn hiệu ứng chuyển tiếp từ Slide show trên thanh lệnh, chọn Slide Transition và lựa chọn kiểu hiệu ứng trong hộp liệt kê Slide Transition

* Tạo các liên kết:

Đây là một tính năng rất tiện ích của PowerPoint Khi tạo các nút liên kết trong các Slide, ta có thể rẽ nhánh sang một Slide khác hay tới một file bất kỳ trong chơng trình khác đợc lu trong máy