Ngược lại, giáo dục pháp luật lại tạo ra khả năng thiết lập trong đời sống thực tiễn thường ngày những nguyên tắc của đạo đức, củng cố các nghĩa vụ đạo đức, thiết lập quan hệ bảo vệ hạnh
Trang 1SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC
I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN
1 Họ và tên: MAI HỮU THÀNH
2 Ngày tháng năm sinh: 10/7/1982
3 Giới tính : Nam
4 Địa chỉ: Ấp 4, xã Núi tượng, Huyện Tân Phú, Đồng Nai
5 Điện thoại: 0613 795284 ( CQ ) 0919486489 (DĐ)
6 Email: maihuuthanhdo@yahoo.com
7 Chức vụ: Giáo viên P Bí thư Đoàn trường
8 Đơn vị công tác: Trường THPT Đoàn Kết
II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO
1 Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: giảng dạy GDCD
2 Số năm kinh nghiệm : 8 năm
3 Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:
+ “Một số kinh nghiệm khai thác và giảng dạy phần đạo đức trong bộ môn GDCD” (2007 -2008)
+ “Góp phần tìm hiểu và nâng cao tính tích cực và hiệu quả của giáo viên bộ môn GDCD khi khai thác nội dung công thức quy luật lưu thông tiền tệ, GDCD 11” (2011-2012)
+ “Tích hợp tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào giảng dạy GDCD 10” (2011 – 2012)
+ “Tích hợp các giá trị, chuẩn mực đạo đức vào các bài giàng pháp luật ở môn GDCD 12” (2012 – 2013)
1
Trang 2II NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP KHAI THÁC VÀ TÍCH HỢP GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC TRONG CÁC BÀI GIẢNG PHÁP LUẬT GDCD 12…Tr 8
2
Trang 3KHAI THÁC VÀ TÍCH HỢP CÁC GIÁ TRỊ CHUẨN MỰC ĐẠO ĐỨC VÀO CÁC BÀI GIẢNG PHÁP LUẬT MÔN GDCD 12
Cả pháp luật và đạo đức đều góp phần bảo vệ các giá trị chân chính, đều liên quan đến hành vi, lợi ích con người và xã hội Pháp luật điều chỉnh quan hệ
xã hội bằng: những quy phạm, điều khoản, quy định các quyền và nghĩa vụ, kèm theo đó là chi tiết các hành vi được phép hoặc bị cấm đoán Pháp luật cũng xác định cụ thể cách cư xử, những hình phạt sẽ áp dụng nếu chủ thể vi phạm Ngoài
ra, pháp luật còn thực hiện điều chỉnh mối quan hệ giữa con người và xã hội bằng sự bắt buộc, cưỡng chế từ bên ngoài Trong khi đó, đạo đức lại điều chỉnh các mối quan hệ bằng dư luận xã hội, sự giác ngộ và thôi thúc từ bên trong Sự khác biệt nhưng lại thống nhất này là cơ sở để pháp luật và đạo đức bổ sung, hỗ trợ nhau Do vậy, có thể nói pháp luật không những là công cụ để quản lý nhà nước, mà còn là môi trường thuận lợi cho sự hình thành và phát triển ý thức đạo
đức Bởi lẽ, “khi đã trở thành nội dung của quy phạm pháp luật thì các giá trị đạo đức không chỉ được tuân thủ bằng niềm tin, lưong tâm của cá nhân hay do sưc ép của dư luận xã hội, mà còn được nhà nước bảo đảm thực hiện bằng sức mạnh quyền lực nhà nước”1 Bên cạnh đó, đạo đức cũng có tác động ngược trở lại đối với pháp luật: đạo đức là gốc của pháp luật, do đó việc con người thực hiện tốt các quy chuẩn đạo đức cũng là một bước để thực thi tốt pháp luật
Mục tiêu của pháp luật và đạo đức là điều chỉnh hành vi con người để đảm bảo hành vi đó họp pháp, hợp lý, hợp tình Thông thường, hành vi con người cũng sẽ ẩn chứa cả hai phương diện: Pháp luật và đạo đức Một người vi phạm đạo đức thường là vi phạm pháp luật Ngược lại, vi phạm pháp luật cũng
có thể vi phạm đạo đức
Do đó, để nâng cao vai trò và phát triển ý thức đạo đức, ngoài các biện pháp tích cực khác, thì không thể thiếu vai trò của pháp luật và ý thức pháp quyền Pháp luật càng chặt chẽ, càng đầy đủ và được thi hành nghiêm chỉnh thì đạo đức càng được đề cao, khả năng điều chỉnh và giáo dục của đạo đức càng được mở rộng và ảnh hưởng một cách toàn diện, tích cực đến mọi hành
vi, mọi mối quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với xã hội.
Giáo dục cho con người có đạo đức cũng là giáo dục cho con người biết tôn trọng pháp luật, kỷ cương phép nước Giáo dục pháp luật cho còn
1 Bộ GD&ĐT, GDCD 12, Nxb Giáo dục, năm 2008, tr 10
3
Trang 4người cũng là để bảo vệ giá trị đạo đức và nâng cao đạo đức con người Vì vậy, giáo dục đạo đức tạo nên những tiền đề cần thiết để hình thành ở công dân sự tôn trọng sâu sắc đối với pháp luật Ngược lại, giáo dục pháp luật lại tạo ra khả năng thiết lập trong đời sống thực tiễn thường ngày những nguyên tắc của đạo đức, củng cố các nghĩa vụ đạo đức, thiết lập quan hệ bảo vệ hạnh phúc gia đình, bồi dưỡng thế hệ trẻ, kích thích sự giúp đỡ đồng chí, tính lương thiện, thật thà và không dung thứ với các biểu hiện chống đối xã hội.
Theo một số nghiên cứu, có thể thấy một số mặt tác động nhất quán
trong giáo dục pháp luật đồng thời với giáo dục đạo đức đến học sinh như sau:
Một, tác động đến lòng tin đối với sự cần thiết tuân theo những nguyên
tắc cơ bản của đạo đức;
Hai, tác động vào lòng tin đối với giá trị xã hội của pháp luật;
Ba, tác động vào lòng tin đối với những quy phạm đơn giản về đạo đức và
pháp luật trong đời sống hàng ngày
Khi quá trình giáo dục này diễn ra thường xuyên, liên tục, thì lòng tin sẽ chuyển thành mục đích, định hướng giá trị và trở thành hành vi hợp pháp, hợp
lý, hợp tình Đây cũng là sự thống nhất của giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức và cũng là kết quả cuối cùng của chúng
Nếu nhận thức sâu sắc sự thống nhất và sự tác động của tổ hợp gáo dục
trên, sẽ có ý nghĩa trực tiếp to lớn đến mục tiêu giáo dục dạy chữ, dạy người
của chúng ta
Do vậy, trong thực tiễn khi tiến hành giáo dục cho học sinh không chỉ ngành giáo dục, nhà trường mà từng giáo viên phải tìm tòi các biện pháp phù hợp để không chỉ giáo dục pháp luật mà còn phải giáo dục đạo đức, và ngược lại
- với tư cách là các biện pháp bổ sung hữu cơ cho nhau
Xuất phát từ cách đặt vấn đề trên, đối chiếu với tình hình nội dung giảng dạy pháp luật ở môn GDCD 12, tôi nhận thấy có lý do và khả năng ứng dụng lý luận trên, cũng như thực hành việc khai thác, tích hợp các giá trị chuẩn mực đạo đức lồng vào khi giảng dạy các bài giảng pháp luật là nên làm,người mà chúng
ta đang hướng tới
2/ Thực trạng khai thác và tích hợp giáo dục Đạo đức trong các bài giảng Pháp luật ở bộ môn GDCD 12 ở trường THPT
Ở nước ta, sự nghiệp giáo dục được Đảng , Nhà nước xác định là“quốc sách hàng đầu” Luật giáo dục Việt Nam - Quốc hội thông qua ngày 2/12/1998,
đã nêu: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo ra con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ về nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất, năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ”
Sinh thời, trong lần nói chuyện với ngành giáo dục (12/6/1956), Hồ Chí
Minh từng chỉ rõ: “Trong giáo dục không những phải có tri thức phổ thông mà phải có đạo đức cách mạng Có tài phải có đức, có tài không có đức dễ tham ô
hủ hóa, có hại cho nước, có đức không có tài…không giúp ích được ai ”.
4
Trang 5Để đạt được mục tiêu chính sách giáo dục của Đảng, Nhà nước, cũng như thực hiện lời giáo huấn của Hồ chủ tịch, thiết nghĩ bất cứ giáo viên nào trong ngành cũng phải không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn, phẩm chất đạo đức, cải tiến phương pháp, nghiệp vụ giảng dạy Hơn nữa, không chỉ dừng lại ở
dạy Chữ mà còn phải dạy Người, tạo những điều kiện thuận lợi cho các em
phát triển một cách toàn diện từ tri thức cho đến nhân cách
Đối với giáo viên dạy môn GDCD, việc dạy làm Người càng có cơ sở và
có nhiều thuận lợi, do tính chất đặc thù của nó, ở chỗ; đây là môn có nội dung giảng dạy chủ yếu góp phần hình thành thế giới quan, nhân sinh quan, đạo đức, tác phong và lý tưởng cách mạng học sinh thời kì bắt đầu trưởng thành
Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân chủ quan, khách quan khác nhau mà hiện nay, sự chú trọng đến giáo dục đạo đức trong các môn học nói chung và trong môn GDCD nói riêng, có phần chưa hợp lý, hiệu quả Cụ thể;
* Trong môi trường THPT
Có thể nói, những năm gần đây, nhìn một cách tổng thể, học sinh đầu tư cho các môn học xã hội (trong đó có GDCD) có phần hạn chế, trong khi những môn này có hàm lượng nội dung góp phần giáo dục học sinh về; quan niệm đạo đức, lối sống, thậm chí các “kĩ năng mềm” cần thiết sau này khi ra ngoài xã hội… là rất nhiều Điều này dẫn tới một hệ quả là học sinh thường bị mất cân bằng giữa việc rèn luyện tư tưởng, đạo đức lối sống với đầu tư chuyên môn, tri thức khác
Về kết cấu môn GDCD THPT, ngoài phần biên soạn về đạo đức học (lớp 10), phần lớn còn lại (cả 3 khối) chủ yếu tập trung những vấn đề có tính lý luận như; triết học, chủ nghĩa xã hội khoa học, kinh tế chính trị, các vấn đề chung của
nhân loại Riêng với chương trình lớp 12, nội dung thuần tuý tập trung hoàn
toàn vào giáo dục Pháp luật
Mặt khác, do thời lượng môn học ít (1tiết/tuần), trong khi vẫn phải đảm nhiệm việc tích hợp nhiều nội dung giáo dục khác như: An toàn giao thông, Hướng nghiệp, sức khỏe sinh sản, môi trường, chủ quyền biển đảo … đã phần
nào làm hạn chế khả năng khai thác và tích hợp giáo dục các giá trị, chuẩn
học không ít nội dung có thể khai thác hoặc tích hợp các bài học giáo dục đạo đức học sinh
Ngoài ra, trên phương diện là giáo viên, có không ít thầy cô vô tình thừa nhận nội dung và nhiệm vụ môn GDCD 12 hiện nay hiển nhiên là giáo dục Pháp
luật, trong khi thực tế, ngay từ bài 1 lại khẳng định: mối quan hệ giữa pháp
luật và đạo đức là mật thiết, không chỉ ở nội dung, mà còn ở đối tượng và mục đích điều chỉnh của nó Vô hình chung, sự thừa nhận trên gây ra lỗ hổng
lớn trong bài giảng GDCD 12 về hàm lượng những yếu tố, giá trị, chuẩn mực
2 Cấp tiểu học, tiết đạo đức 1 tiết/ 1 tuần (lớp 3 được dạy bài đạo đức tựa đề “Đoàn kết với thiếu nhi quốc tế”; lớp 5 học bài “ Tìm hiểu về Liên hợp quốc”) CấpTHCS, với 75 bài học từ lớp 6 đến lớp 9, thời lượng cho môn GDCD cũng chỉ 26 tiết/năm, trong số đó tiết đạo đức chỉ
có 12 – 15 tiết Trong phần nội dung, học sinh lớp 7 học về bộ máy nhà nước cấp cơ sở; học sinh lớp 8 học về quyền sở hữu tài sản; học sinh lớp 9 học về quyền tự do kinh doanh và nghĩa vụ đóng thuế, quyền và nghĩa vụ công dân trong hôn nhân với nhiều từ khó hiểu, rất khó để
tiếp nhận so với lứa tuổi 12 – 15 Ở cấp THPT, học sinh lớp 11 và 12 không có tiết học đạo đức thuần túy Riêng chương trình GDCD 10
(29 tiết/năm) chia 2 phần co bản: triết học và đạo đức Tuy nhiên, nội dung có một số phần mang tính trừu tượng, hàn lâm (các phạm trù đạo
đức cơ bản, khái niệm và các giá trị đạo đức; vật chất, ý thức, tồn tại xã hội, ý thức xã hội, phương pháp luận biện chứng ) [nguồn: Tăng
cường giáo dục pháp luật và đạo đức trong các nhà trường (16/ 11 2010, www.bentre.edu.vn/].
5
Trang 6đạo đức mà bài giảng vốn có thể khai thác để giáo dục cho học sinh khối 12 – đối tượng cần thiết phải tiếp tục truyền dạy và củng cố các giá trị, chuẩn mực đạo đức Điều này dẫn đến 2 hệ quả là:
Một, giáo viên có thể vô tình làm đứt đoạn quá trình giáo dục đạo đức
học sinh trong bộ môn GDCD ở các khối trước đó (K10,11);
Hai, về phía học sinh, khi không được giáo viên hướng dẫn, khai thác
hoặc tích hợp giáo dục đạo đức, các em không tự rút ra hoặc không tự củng cố được thái độ, hành vi đạo đức từ bài học song song cùng với những kiến thức
pháp luật mà các em tiếp nhận
* Trong môi trường xã hội
Trong những năm gần đây vấn đề sa sút đạo đức, lý tưởng sống trong một
bộ phận học sinh nói chung và học sinh THPT có diễn biến phức tạp Thực trạng
này, một phần do sự mất cân bằng trong quan niệm giáo dục của một số gia đình
và lối sống xã hội3 khi đề cao các yếu tố nhạy cảm dễ tác động đến đạo đức, lối sống học sinh như; đề cao vật chất, chuộng chủ nghĩa cá nhân, cổ xúy lối sống thực dụng,….trong khi coi nhẹ phương diện rèn luyện, giáo dục con cái tư duy
và hành động theo hướng chính thống về phẩm chất, đạo đức, lối sống của một
công dân mẫu mực Mặt khác, quan niệm các môn chính – phụ trong xã hội,
cũng dẫn tới xu hướng coi nhẹ những môn có nhiệm vụ giáo dục đạo đức con
em mình Do đó, khi bước vào trường, mục tiêu duy nhất của gia đình đôi khi muốn con em mình thành tài, mà không hoặc ít quan tâm rèn luyện đạo đức
Tuy nhiên, trước những dấu hiệu sa sút đạo đức của hoc sinh nói chung, cùng với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với vấn đề giáo dục đạo đức, pháp luật học sinh, cả xã hội cũng đã bắt đầu quan tâm đến những biện pháp giáo dục đạo đức, với nhiều phương thức khác nhau Đây cũng là điểm tựa cho các sáng kiến và đề xuất trong việc giảng dạy đạo đức hoặc tích hợp, khai thác những nội dung đạo đức trên tất cả các môn học hay ở một môn học trên nhiều phương diện để phục vụ mục tiêu giáo dục
3/ Vấn đề giáo dục đạo đức và tính cấp thiết của việc khai thác
và tích hợp các giá trị, chuẩn mực đạo đức trong các bài giảng pháp luật ở môn GDCD 12
Đạo đức là những quy tắc xử sự của cộng đồng, được hình thành trên
cơ sở các quan niệm về cái thiện, cái ác, về sự công bằng, về nghĩa vụ, lương tâm, danh dự, nhân phẩm và những phạm trù khác thuộc đời sống tinh thần của xã hội Đạo đức là phẩm chất quan trọng nhất của nhân cách, là nền tảng để xây dựng thế giới tâm hồn của mỗi con người
Ở phạm vi hẹp, giáo dục đạo đức cho học sinh chính là hướng tới mục đích đào tạo những con người không chỉ có tài mà còn có đức, để các em trưởng thành và trở thành người có ích cho xã hội
3 Theo một khảo sát của một đề tài nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực quản lý giáo dục đạo đức học sinh tại một cơ sở giáo dục, thì nguyên nhân dẫn tới việc học sinh vi phạm đạo đức [hs tự trả lời và căn cứ thực tế tình hình vi phảm đạo đức] là do: Thiếu sự quan tâm của gia đình (90.9% và 81.2%); Bản thân HS không có sự rèn luyện tốt (68.2% và 82.8%); Tác động tiêu cực của bạn bè (77.3% và 76.0%); Sự ảnh
hưởng của khoa học công nghệ: điện thoại, internet, games…(68.2 và 54.0) [nguồn:
binhson.edu.vn/home/nghien hoc/77-de-tai-giao-duc-dao-duc.html
6
Trang 7Vì vậy, ở bất cứ quốc gia, thời đại nào, việc giáo dục tư tưởng, đạo đức cho thế hệ mai sau cũng là trung tâm chú ý của các nhà lãnh đạo và các thành viên xã hội Đây cũng là mối quan tâm hàng đầu hiện được Đảng và Nhà
nước ta hướng tới, nhằm tạo ra thế hệ trẻ có đủ phẩm chất, năng lực tiếp nối các nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội4
Với ngành giáo dục, việc tập trung chú ý vào khâu giáo dục đạo đức, nhân cách là một bộ phận quan trọng trong nguyên lý bồi dưỡng thế hệ cách mạng đời sau, đồng thời cũng là là nhiệm vụ to lớn của giáo dục5
Hiện nay, các nhà trường rất quan tâm tới việc giáo dục đạo đức học sinh Tuy nhiên, hiệu quả công tác này ở một số nơi chưa cao Trong khi, mặt trái của cuộc sống và môi trường xã hội với những tác động tiêu cực, đa chiều đã dẫn đến những sai phạm đáng tiếc như: Học sinh đánh nhau, vô lễ với thầy cô, ý thức phấn đấu kém, sống thiếu lý tưởng, hoài bão… Nhiều người lo ngại cho sự xuống dốc của đạo đức xã hội, trong đó có sự băng hoại về giá trị đạo đức của giới trẻ6
Ở một khía cạnh khác, cũng phải thấy rằng giáo dục tư tưởng, đạo đức (đức dục) khó hơn giáo dục tri thức (trí dục) vì nó không chỉ giáo dục bằng giáo
án sẵn có mà phải còn bằng nhân cách và những tấm gương sống động (điển hình mẫu) Giáo dục tư tưởng, đạo đức không đứng độc lập mà được lồng ghép vào từng mảng vấn đề, từng lĩnh vực, từng bài giảng, thấm sâu vào học sinh mỗi ngày
Với tính chất đặc thù, cho đến nay, ngành giáo dục đã có những bước chuyển đổi tư duy lí luận trong việc vận dụng và xây dựng các phương pháp giáo dục tư tưởng, đạo đức cho học sinh, với những minh chứng như; tăng
cường giáo dục đạo đức học sinh qua tích hợp các môn như: Ngữ văn, NGLL, Hướng nghiệp, đổi mới sinh hoạt dưới cờ, tăng cường nội dung hoạt động giáo dục đạo đức lối sống, lý tưởng qua các mục tiêu nhiệm vụ của tổ chức Đoàn thanh niên…
Riêng với môn GDCD THPT thì nhiệm vụ giáo dục đạo đức là rất quan trọng và thường xuyên Tuy nhiên, nếu ở lớp 10 có hẳn một phần dành cho giáo dục đạo đức, thì ở lớp 11, 12 tình hình lại không đơn giản vì hoàn toàn không có phần dành cho lĩnh vực đạo đức Nhất là đối với GDCD 12, toàn bộ kiến thức giảng dạy bao hàm toàn bộ nội dụng Pháp luật, vốn rất khô khan và có vẻ ít liên
4 Đánh giá thực trạng GD&ĐT, Nghị quyết TƯ 2, khóa VIII nhấn mạnh: “Đặc biệt đáng lo ngại là một bộ phận học sinh, sinh viên có tình trạng suy thoái về đạo đức, mờ nhạt về lý tưởng, theo lối sống thực dụng, thiếu hoài bão lập thân, lập nghiệp vì tương lai của bản thân và đất nước” Đảng ta cũng xác định: “Trong những năm tới cần tăng cường giáo dục tư tưởng đạo đức, ý thức công dân, lòng yêu nước, chủ nghĩa Mác Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh… tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động xã hội, văn hoá, thể thao phù hợp với lứa tuổi và với yêu cầu giáo dục toàn diện”
5 Một điều tra khác ở trường THPT Bình Sơn (Vĩnh Phú): Hầu hết HS cho rằng cần và rất cần các phẩm chất mà nội dung giáo dục đạo đức
mang lại: Yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội và yêu chuộng hòa bình (100%); Khiêm tốn, thật thà, dũng cảm, lao động cần cù, sáng tạo… (77.2%); Tinh thần đoàn kết và ý thức cộng đồng (72.0%) Đây là yếu tố quan trọng để học sinh chủ động, tích cực tham gia vào quá trình
giáo dục và rèn luyện đạo đức của nhà trường – [nguồn: binhson.edu.vn/home/-de-tai-giao-duc-dao-duc.html]
6 Kết quả khảo sát của Viện Nghiên cứu và phát triển giáo dục Việt Nam, tỉ lệ học sinh đi học muộn: Tiểu học 20%, THCS 21%, THPT 58%; tỉ lệ quay cóp: Tiểu học 8%, THCS 55%, THPT 60%; tỉ lệ nói dối cha, mẹ: Tiểu học 22%, THCS 50%, THPT 64%; tỉ lệ không chấp hành an toàn giao thông: Tiểu học 4%, THCS 35%, THPT 70%, Những con số này cho thấy, càng lớn ý thức đạo đức của học sinh càng đi xuống Một cuộc thăm dò đối với 500 học sinh THCS ở TP Hồ Chí Minh cho thấy: 32,2% có thái độ vô lễ với thầy, cô; nhiều học sinh chỉ chào thầy, cô trong trường, còn ra đường thì không quen biết; 38,8% cho biết thường xuyên chửi thề, nói tụng; 53,6% thỉnh thoảng nói tục
[Tăng cường giáo dục pháp luật và đạo đức trong các nhà trường, 16 /11/ 2010, Phan Hồng Dương[www.bentre.edu.vn]
7
Trang 8quan đến những vấn đề đạo đức Do vậy, nếu chỉ để đảm bảo chương trình, nhiều giáo viên sẽ không chú ý đến vấn đề này
Thiết nghĩ với bất kì bài giảng nào, người giáo viên cũng phải hướng tới giáo dục học sinh trên các phưong diện: tri thức và nhân cách Ngoài ra, để nhằm tránh rơi vào việc giảng dạy có tính chất khai thác bài học thuần tuý nội dung chuyên ngành mà quên những vấn đề liên quan có ích cho việc hình thành nhân cách học sinh, thì vấn đề khai thác và tích hợp giáo dục đạo đức học sinh đối với bài giảng pháp luật dù có khó khăn đến đâu cũng là một giải pháp cần phải được quan tâm và tiến hành
Như một sự gợi mở, ở bộ môn GDCD 12, trong quá trình giảng dạy, tác
giả lưu tâm đến vấn đề mà bài 1: Pháp luật với cuộc sống- SGK GDCD 12, đề cập, trong đó khẳng định: “Trong quá trình xây dựng pháp luật, nhà nước luôn
cố gắng đưa những quy phạm đạo đức có tính phổ biến, phù hợp với sự phát triển và tiến bộ xã hội vào trong các quy phạm pháp luật”, đồng thời cũng chỉ
rõ: “Trong hàng loạt quy phạm pháp luật luôn thể hiện các quan niệm về đạo
đức…” Không những thế, tài liệu này còn nhấn mạnh: “Pháp luật là một
phương tiện đặc thù để thể hiện và bảo vệ các giá trị đạo đức”7
Tác giả nhận thấy: nếu nói “trong hàng loạt quy phạm pháp luật luôn thể
hiện các quan niệm về đạo đức” và “pháp luật là phương tiện đặc thù để thể …
bảo vệ các giá trị đạo đức” như ở trên, thì về ý nghĩa giáo dục, điều đó có nghĩa là: trong quá trình giảng dạy các nội dung của các quy phạm pháp luật, hiển
nhiên chúng ta cũng đồng thời bao hàm thêm cả hai việc: Truyền dạy và củng
cố các giá trị, chuẩn mực đạo đức có liên quan như là nhiệm vụ tất yếu.
Do đó, việc triển khai đề tài này là hoàn toàn hợp lý và hữu ích đối với
mục tiêu giáo dục toàn diện, giáo dục đạo đức học sinh mà toàn ngành đang hướng tới
Hơn nữa, với đề tài này khi triển khai, thiết nghĩ sẽ giải quyết một số vấn
đề quan trọng như:
Một, tiếp tục củng cố các giá trị đạo đức mà các em được học ở GDCD
10, 11
Hai, giúp giáo viên nhận thức được vai trò của pháp luật không chỉ là
định hình hành vi pháp luật, mà con là công cụ hữu hiệu để hình thành nhân cách
Ba, bổ sung một phần đáng kể các chuẩn mực đạo đức cho học sinh tiếp
tục rèn luyện, đồng thời đáp ứng việc giáo dục đạo đức thường xuyện, không bị gián đoạn ở các khối học, bất kể kết cấu và nội dung chương trình thuần tuý chỉ
có kiến thức chuyên ngành ở môn GDCD 12
Bốn, giúp học sinh có cái nhìn đa chiều về mỗi đơn vị kiến thức bộ môn,
đồng thời làm tăng tính hứng thú,say mê môn học
Năm, bước đầu định hướng tích hợp giáo dục đạo đức trong bộ môn
Trang 9nội dung đạo đức để giáo dục học sinh khi học bộ môn GDCD THPT, tôi chọn
đề tài “khai thác và tích hợp các giá trị, chuẩn mực đạo đức vào các bài giảng pháp luật ở môn GDCD 12” làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình.
II NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP KHAI THÁC VÀ TÍCH HỢP GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC TRONG CÁC BÀI GIẢNG PHÁP LUẬT Ở MÔN GDCD 12
1 Cơ sở lý luận
Giáo dục pháp luật trong chương trình giảng dạy học sinh luôn là một phần tất yếu và phù hợp với nhu cầu phát triển của xã hội trong thời kì hiện nay, được Đảng ta quan tâm sâu săc
Từ chủ trương đó của Đảng, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật cho thanh niên luôn được Nhà nước quan tâm, ban hành nhiều văn bản, đề án, chương trình về phổ biến, giáo dục pháp luật, trong đó thanh niên luôn được xác định là đối tượng chính
Như, Quyết định số 03/1998/QĐ-TTg ngày 07/01/1998 của Thủ tướng
Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai công tác phổ biến, giáo dục pháp luật
từ năm 1998 đến năm 2002; Quyết định số 13/2003/QĐ-TTg ngày 17/01/2003 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật
từ năm 2003 đến năm 2007; Quyết định số 37/2008/QĐ-TTg ngày 12/3/2008 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật
từ năm 2008 đến năm 2012 xác định mục tiêu đến hết năm 2012 có 95% thanh thiếu niên được tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật tiếp theo là Nghị
quyết số 25-NQ/TW ngày 25/7/2008 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa
X về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên trong thời kỳ
đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước tiếp tục khẳng định “xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam có ý thức chấp hành pháp luật; đặc biệt là
Quyết định số 2106/QĐ-TTg ngày 26/11/2010 của Thủ tướng Chính phủ phê
duyệt Đề án tăng cường công tác phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm nâng cao ý thức pháp luật cho thanh thiếu niên giai đoạn 2011 – 2015.
Cho đến nay, nhiều sở GDĐT cũng đã tiến hành chương trình phổ biến giáo dục pháp luật như TP.HCM, Cần thơ, Thái Bình,
Tuy nhiên, không chỉ có giáo dục pháp luật mới là đề tài duy nhất được quan tâm và tiến hành rộng rãi, mà hiện nay song hành cùng với công tác phổ biến giáo dục pháp luật, công tác chú trọng giáo dục đạo đức thanh niên, học sinh cũng được đề cập thường xuyên, rộng rãi và có tính chất sâu rộng Bởi lẽ, xuyên suốt các chủ trương, chính sách, Đảng, Nhà nước ta chỉ rõ: nếu chỉ chú trọng giáo dục pháp luật cho thanh niên, học sinh thì chúng ta chưa thể làm tốt công tác “giáo dục toàn diện”, chưa tao ra những thế hệ cách mạng “vừa hồng vừa chuyên”, chưa thể đào tạo ra những con người vừa có “tài” vừa có “đức”, và
do đó chưa đủ sức gánh vác “sự nghiệp cách mạng đời sau”9
8 Mai hữu Thành, Sở GDDT Đồng Nai, SKKN năm 2010- 20111 “Tích hợp tư tưởng, tấm gương đạo đức HCM vào giảng dạy môn GDCD 10”(năm học 2010 – 2011).
9 Tại Nghị quyết hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 4 (khóa VII), đã nêu: “thanh niên là lực lượng xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, đất nước bước vào thế kỷ 21 có vị trí xứng đáng trong cộng đồng
9
Trang 10Do vậy, cùng với giáo dục pháp luật cho thanh niên - những con người
thiết tha gắn bó với lý tưởng độc lập dân tộc và CNXH, có ý chí kiên cường trong xây dựng bảo vệ tổ quốc, biết giữ gìn phát huy văn hoá dân tộc, làm chủ tri thức khoa học công nghệ, có tư duy sáng tạo, có tính tổ chức ,kỉ luật… thì
Văn kiện Hội nghị lần 2 Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII cũng chỉ rõ
một trong những “nhiệm vụ mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng những con người… có đạo đức trong sáng, có ý chí kiên cường xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc".
Trong các mặt giáo dục, giáo dục đạo đức được đặt lên hàng đầu, "được xem là nền tảng, gốc rễ để tạo ra nội lực tiềm tàng vững chắc cho các mặt giáo dục khác".
Vì thế, với tư cách là thế hệ cách mạng đời sau, thế hệ nối tiếp đảm trách nhiệm vụ xây dựng, bảo vệ tổ quốc, đối tượng thanh niên, học sinh - theo ý nghĩa đó, cũng cần phải được quan tâm đúng mức trên cả hai phương diện: giáo dục Pháp luật và đạo đức
Thấy được tầm quan trong của cả giáo dục pháp luật và đạo đức, trong những năm gần đây xuất hiện nhiều phương pháp giáo dục pháp luật và đạo đức cho học sinh Có mô hình giáo dục đạo đức nhưng tích hợp lông ghép tuyên truyền các quy định pháp luật liên quan Ngược lại, cũng có mô hình giáo dục pháp luật, hoặc những chuyên đề học chính khoá có tích hợp giáo dục đạo đức
Trong thưc tế, vấn đề khai thác và tích hợp giáo dục đạo đức cho thanh niên, học sinh được không chỉ được Đảng và nhà nước quan tâm mà còn thu hút rất nhiều các nhà nghiên cứu, nhà giáo có tâm huyết tham gia đóng góp, thảo luận
Riêng với môn GDCD, trên địa bàn tỉnh, gần đây có những sáng kiến tích hợp giáo dục đạo đức vào chương trình giảng dạy Tiêu biếu có các sáng kiến như:
1/ Nguyễn Đình Khoa, Tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí
Minh trong môn GDCD lớp 12 THPT (2010 – 2011, trường THPT thống Nhất
A)
2/ Mai Hữu Thành, Tích hợp tư tưởng, tấm gương đạo đức HCM vào
giảng dạy môn GDCD 10, THPT Đoàn Kết, Tân Phú, Đồng Nai (2010 – 2011).
3/ Trần Thị Thanh Hằng, Khai thác và vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ
Chí Minh ở một số bài học GDCD 10, THPT Nam Hà, Biên Hoà, Đồng Nai
(2010 -2011)
Nhìn chung, đây là những đóng góp quý báu của các thầy cô khi bước đầu tiếp cận vấn đề tích hợp giáo dục đạo đức vào bộ môn GDCD ở những phần học thuần tuý không phải là nội dung đạo đức
Xét tổng thể, các tác giả nêu bật vị trí vai trò của thanh niên, học sinh và ý nghĩa của giáo dục tư tưởng, đạo đức lối sống…cho thế hệ trẻ Song, các đề tài trên, do giới hạn phạm vi - chỉ mới tập trung làm rõ việc tích hợp tư tưởng đạo
thế giới hay không, cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đường xã hội chủ nghĩa hay không, phần lớn tùy thuộc vào lực lượng thanh niên, vào việc bồi dưỡng, rèn luyện thế hệ thanh niên; Công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng ” Báo cáo văn kiện Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ X cũng nêu:“đối với thế hệ trẻ, thường xuyên giáo dục chính trị, truyền thống, lý tưởng, đạo đức và lối sống; tạo điều kiện học tập, lao động, giải trí, phát triển thể lực, trí tuệ, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.
10
Trang 11đức Hồ Chí Minh, nên có chưa đề cập đến việc khai thác các giá trị, phạm trù, chuẩn mực đạo đức nói chung vào bài giảng pháp luật môn GDCD 12 trên diện rộng10.
Thiết nghĩ giáo dục song hành là một phần tất yêu khi mà khối lưọng và thời gian chương trình, tiết học không cho phép, hơn nữa vì yêu cầu giáo dục là
dạy chữ và dạy người thì việc “khai thác và tích hợp giáo dục các giá trị, chuẩn mực đạo đức khi giảng dạy pháp luật ở bộ môn GDCD 12” là cần thiết.
2 Cơ sở thực tiễn
Hiện nay, việc tổ chức giảng dạy, tích hợp giáo dục đạo đức đã được triển khai sâu rộng ở các bậc học, trong đó có bậc THPT Các bộ môn như Ngữ văn, NGLL, Ngoại khoá, các hoạt động chính trị, đoàn thể là các đối tượng thường xuyên nhất đảm trách nhiệm vụ này
Riêng trong lĩnh vực nội dung, phương pháp giảng dạy, thời gian qua, sở GD&ĐT Đồng Nai thực hiện chỉ đạo của Bộ GD&ĐT, cũng đã triển khai và thực hiện nhiều giải pháp, cụ thể:
Một, tích cực đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy các môn Đạo
đức, GDCD và môn Pháp luật cho phù hợp với thực tế về cơ sở vật chất; Kết hợp dạy trên lớp với hoạt động ngoại khóa; Đề cao vai trò, trách nhiệm của giáo viên bộ môn trong công tác giáo dục đạo đức học sinh thông qua giảng dạy các môn văn hóa
Hai, triển khai đại trà việc tích hợp giảng dạy nội dung “Học tập và làm
theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” vào nhà trường ở các cấp học; Hướng dẫn, tiếp tục đẩy mạnh cuộc vận động “Mỗi thầy cô giáo làm một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo” cho học sinh noi theo; Chỉ đạo các nhà trường tiếp tục đẩy mạnh phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”
Ba, chỉ đạo các nhà trường tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình
và xã hội trong công tác giáo dục học sinh, sinh viên Trong đó, chú trọng: Tăng cường phát huy vai trò, trách nhiệm các tổ chức, đoàn thể trong việc giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, pháp luật, kỹ năng, thái độ nghề nghiệp cho học sinh, sinh viên; Xác lập hình thức thích hợp thường xuyên liên hệ với gia đình để thông báo tình hình rèn luyện tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của học sinh, sinh viên
Bốn, tổ chức có hiệu quả phong trào thi đua, khen thưởng và các hoạt
động giáo dục trong học sinh, sinh viên như: hoạt động giáo dục truyền thống; Tăng cường rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh; Tôn vinh, khen thưởng kịp thời học sinh, vinh viên có thành tích xuất sắc trong học tập
Năm, phối hợp, tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của các cơ quan, đoàn thể
(TƯ Đoàn TNCSHCM, Bộ VH, TT & Du lịch, Hội LHPNVN, Hội Khuyến học) tiếp tục đẩy mạnh phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” giai đoạn 2008 -2013; triển khai thực hiện Nghị quyết liên tịch về tăng cường công tác giáo dục toàn diện học sinh, sinh viên và xây dựng tổ chức Đoàn, Hội, Đội trong nhà trường giai đoạn 2008 – 2012….)
10 Không chỉ tích hợp tư tưởng đạo đức HCM, mà có thể tích hợp giáo dục đạo đức trên phạm vi rộng hơn.
11