tập huấn - trao đổi với người nghiện ma túy về phòng chống hiv

tập huấn - trao đổi với người nghiện ma túy về phòng chống hiv tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án,...

Trao đổi với người nghiện chích ma túy:

Các quan điểm của họ về thay đổi hành vi dự phòng HIV

Bản báo cáo này là một phần trong bộ các báo cáo về quan điểm của ba nhóm

có nguy cơ lây truyền HIV cao: phụ nữ mại dâm, những người nghiện chích ma túy, và nam tình dục đồng giới, về sự thay đổi hành vi của họ trong phòng ngừa HIV Nếu độc giả muốn có các bản báo cáo này, xin liên hệ với FHI, số điện thoại 84-4-934-8560 hoặc qua địa chỉ email: fhivn@fhi.org.vn Bản báo cáo này được thực hiện với sự tham gia của các giáo dục viên sức khỏe và các cán bộ tư vấn

và xét nghiệm tự nguyện (VCT) Đặc biệt chân thành cảm ơn chị Mai Hoàng Anh

đã phân tích và tổng hợp các tài liệu

Tổ chức Sức khỏe Gia đình Quốc tế tại Việt Nam (FHI/Vietnam) xuất bản báo cáo này với sự hỗ trợ kinh phí của Kế hoạch Hỗ trợ khẩn cấp cho Phòng chống HIV/AIDS của Tổng thống Hoa Kỳ (PEPFAR) thông qua Cơ quan Phát triển Quốc

tế Hoa Kỳ (USAID)

Nội dung

những trở ngại đối với việc giảm hành vi tiêm chích không an toàn 5

4 Tiếp cận bơm kim tiêm sạch khó khăn, đặc biệt là vào ban đêm 6

8 Bản thân chưa có ý thức trách nhiệm trong việc phòng ngừa HIV 8

Vượt qua những trở ngại đối với việc giảm hành vi tiêm chích

những trở ngại đối với việc sử dụng bao cao su thường xuyên 10

3 Tác động cuả rượu và sự hấp dẫn mạnh mẽ với vẻ bề ngoài của bạn tình 10

4 Hiểu biết sai lệch trong nhóm NCMT về HIV và đường lây truyền HIV 11

Khuyến nghị giúp nâng cao tỷ lệ thường xuyên sử dụng bao cao su 12

Trở ngại trong việc tiếp cận dịch vụ tư vấn xét nghiệm tự nguyện (VcT) 12

1 Chưa nhận thức được lợi ích của việc phát hiện tình trạng nhiễm HIV 12

2 Không tin rằng mình có nguy cơ bị lây nhiễm vì không thấy mình

Trở ngại đối với việc sử dụng các dịch vụ khám và điều trị các bệnh

2 Các dịch vụ khám và điều trị các bệnh lây truyền qua đường tình dục

3 Lo sợ khi biết mình mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục 14

Giảm hành vi tiêm chích không an toàn 15

Kết quả Chương trình giám sát kết hợp hành vi và các chỉ số sinh học HIV/STI 2005-2006 (IBBS) cho thấy các hành vi nguy cơ cao vẫn tiếp tục tồn tại trong nhóm người nghiện chích ma túy (NCMT) và các chương trình dự phòng HIV ở một số lĩnh vực vẫn còn hạn chế về khả năng tiếp cận Những lĩnh vực được IBBS xác định cần phải cải thiện bao gồm:

Tình trạng dùng chung bơm kim tiêm vẫn còn khá phổ biến trong vòng một tháng qua

•

Tỷ lệ dùng bao cao su thường xuyên khi quan hệ tình dục với các bạn tình còn thấp

•

Khả năng tiếp cận và sử dụng các dịch vụ tư vấn và xét nghiệm tự nguyện (VCT) cũng như

•

khám định kỳ các bệnh nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục (STI) còn thấp

Điều tra IBBS được thực hiện nhằm cung cấp các số liệu về tỷ lệ nhiễm HIV, STI, hành vi nguy cơ cao và việc tiếp cận với các can thiệp của nhóm người NCMT Tuy nhiên, các số liệu định lượng

từ điều tra IBBS không giúp các nhà quản lý chương trình cũng như nhân viên y tế hiểu được

lý do tại sao các hành vi nguy cơ vẫn tiếp tục tồn tại và tại sao việc tiếp cận với các can thiệp còn thấp trong một số trường hợp Vì thế, Tổ chức Sức khỏe Gia đình Quốc tế tại Việt Nam (FHI/ Việt Nam) thu thập và sử dụng các thông tin định tính nhằm cải thiện các chương trình dự phòng HIV cho nhóm NCMT Nhóm điều tra IBBS đã tiến hành một cuộc đánh giá nhu cầu của những người NCMT trong tháng 7 và tháng 8 năm 2007 nhằm xác định rõ các bước tiếp theo của chương trình can thiệp Để tìm hiểu những nguyên nhân tiềm ẩn mang tính cá nhân, xã hội, và môi trường có thể làm ảnh hưởng đến hành vi nguy cơ của nhóm NCMT, cũng như hoàn cảnh xảy ra các hành vi nguy cơ này, với sự hỗ trợ về kỹ thuật của Tổ chức Sức khỏe Gia đình Quốc tế (FHI) và nguồn tài trợ từ USAID/PEPFAR, các giáo dục viên sức khỏe và nhân viên VCT

đã tiến hành một cuộc đánh giá nhanh tại 4 tỉnh/thành phố: Hải Phòng, An Giang, Quảng Ninh

và Cần Thơ Thông qua các cuộc phỏng vấn định tính với các người NCMT, các giáo dục viên sức khỏe đã cố gắng tìm hiểu rõ hơn những trở ngại đối với nhóm NCMT trong việc tiêm chích chung và tình dục an toàn cũng như những vấn đề tồn tại trong tiếp cận với các dịch vụ VCT

và STI Các cuộc phỏng vấn sâu với đối tượng NCMT đã gợi mở những suy nghĩ thực sự của khách hàng về những trở ngại trong việc thay đổi hành vi cũng như các kiến nghị của họ nhằm cải thiện các chương trình can thiệp Các cuộc phỏng vấn không mang tính chất là nghiên cứu định tính dân tộc học mà chỉ là những cuộc phỏng vấn nhanh giữa các giáo dục viên sức khỏe và người hưởng dịch vụ, trong khuôn khổ quy trình đảm bảo chất lượng và cải thiện họat động Phương pháp này có thể sẽ dẫn đến việc một số thông tin thu thập còn có những hạn chế, tuy nhiên, phương pháp này tạo điều kiện cho các giáo dục viên sức khỏe hiểu được thực

sự nhu cầu của nhóm đối tượng đích, giúp ích cho công việc hàng ngày của họ

Thực trạng

Trao đổi với NhữNg Người NghiệN chích

ma Túy để cải ThiệN caN Thiệp

1 Tin là bạn chích không

mắc bệnh

Hầu như tất cả khách hàng NCMT nói rằng

họ đã từng có lúc dùng chung bơm kim tiêm

Phần lớn khách hàng đều nói họ chỉ dùng

chung bơm kim tiêm với những người thân

thiết như vợ/chồng, bạn tình, người thân

trong gia đình hay bạn thân Nguyên nhân

chủ yếu của việc dùng chung bơm kim tiêm

là sự tin tưởng và niềm tin cho rằng bạn tình

của mình không mắc bệnh Hành vi dùng

chung bơm kim tiêm được coi là để thể hiện

lòng tin đối với nhau Vì thế, việc từ chối

không dùng chung là rất khó khăn, đặc biệt

là với những người mà giữa họ đã có mối

quan hệ gần gũi, thân thiết và đã tạo dựng

được lòng tin Đối với vợ/chồng, họ tin rằng

nếu một người đã bị nhiễm thì việc người kia

cũng bị nhiễm là không thể tránh khỏi

“Em có nghe nói có thể bị nhiễm HIV nhưng

do là bạn tình nên không nghĩ đến bệnh HIV

nữa.”–Cần Thơ

“Em có nghe nói đến bị HIV nhưng đã là vợ

chồng thì phải tin nhau chứ.” –An Giang

“Nghĩ là vợ chồng có bệnh thì bệnh hết.”

–An Giang

2 Dùng chung dụng cụ tiêm chích

Hầu hết người NCMT đều nói họ biết nguy cơ khi dùng chung dụng cụ tiêm chích nhưng

họ vẫn làm vậy khi không có đủ tiền để mua một liều riêng cho mình Thèm ma túy buộc

họ gom tiền lại để mua chung Người NCMT còn giải thích rằng khi chung nhau thuốc, cả nhóm thường ép nhau phải dùng chung dụng

cụ tiêm chích Họ cho rằng nếu chia thuốc ra

sẽ làm một lượng nhỏ ma túy bám vào bơm kim tiêm, gây lãng phí

“Hỏa, xin cứu mà đòi chích riêng thì người ta không cho.” –An Giang

“Lý do khó vượt qua nhất là khi được bạn

bè cứu mình (do không có thuốc, bị vã) nên mình không dám đòi hỏi chơi riêng.”

–Cần Thơ

“Với bọn em, thuốc là quan trọng nhất Ba thằng góp vào mới đủ một liều thuốc, giờ

mà chia ra thì rất hao thuốc Mà chỉ bị mất một tý thuốc là bọn em tiếc chảy máu mắt rồi Nên pha chung rồi cùng chích, lúc đó chả nghĩ gì đến bệnh tật cả.” –Quảng Ninh

“Chia thuốc ấy à Mấy thằng chung lại mới mua được tí thuốc, chia ra, chẳng may lóng ngóng, làm đổ, rơi vãi mất, thì còn gì mà chơi, chẳng thằng nào dại gì mà đi chia kiểu ấy đâu.”–Quảng Ninh

NhữNg TrỞ NgẠi đỐi với việc giảm hÀNh vi

TiÊm chích KhÔNg aN ToÀN

phát hiện chính

3 Thiếu tiền

Phần lớn người NCMT đều nói rằng họ dùng

chung dụng cụ tiêm chích là do thiếu tiền

Phải góp tiền vào mua chung ma túy là lúc

họ chẳng còn đồng nào để mua bơm kim

tiêm sạch

“Vã quá ! Mua thuốc hết tiền, không còn tiền

mua bơm kim tiêm nên đành chơi chung với

mấy thằng bạn.” –Quảng Ninh

“Đã từng nghe nhưng tình thế bắt buộc cơn

nghiện đang hành tiền, lại không có tiền cho

nên phải dùng chung BKT để qua cơn vã.”

–Hải Phòng

“Bọn anh chỉ góp đủ 100.000 để mua thuốc,

chứ lấy đâu ra tiền để mua xi.” –Quảng Ninh

4 Tiếp cận bơm kim tiêm sạch khó khăn, đặc biệt là vào ban đêm

Người NCMT thường xuyên nói rằng trở ngại khách quan lớn nhất còn tồn tại đối với hành vi tiêm chích an toàn là không thể mua được bơm kim tiêm vào ban đêm Các hiệu thuốc là nơi người NCMT thường mua bơm kim tiêm thì lại chẳng bao giờ mở cửa bán hàng vào nửa đêm

- thời điểm mà rất nhiều người NCMT tụ tập để tiêm chích

“Đêm khuya, chẳng còn ai bán bơm kim tiêm” –Cần Thơ

“Thường tới khuya mới mua được hàng mà khi

đó nhà thuốc đóng cửa hết, không mua được kim nên xài đại đi thôi.”–An Giang

“Nhiều khi chơi vào ban đêm, khó mua xi, có gọi thì hiệu thuốc thì nó cũng không dám mở cửa mà bán.” –Hải Phòng

5 Sự kỳ thị của cộng đồng

Người NCMT muốn bảo vệ bản thân họ và gia

đình tránh khỏi sự kỳ thị do bị phát hiện là

người nghiện ma túy Do đó, họ sợ mua bơm

kim tiêm, lo rằng sẽ bị phát hiện là người sử

dụng ma túy

“Giấu gia đình và người quen không dám đi

mua bơm kim tiêm nên dùng chung với bạn.”

–Quảng Ninh

“Họ hàng, bạn bè anh nhiều, ra đường mua bơm

kiểu gì chẳng có người phát hiện.” –Quảng Ninh

“Nếu để trưởng thôn nhìn thấy đi mua bơm kim

tiêm, thì ngay hôm sau ông trưởng thôn đến

nhắc nhở và thông báo với gia đình, mấy ông ở

xã suốt ngày soi.” –Quảng Ninh

6 Sợ bị gia đình phát hiện việc

sử dụng ma túy

Nỗi lo sợ bị gia đình phát hiện việc sử dụng ma

túy khiến nhiều người NCMT chọn cách dùng

chung chứ không muốn bị nhìn thấy khi mua

bơm kim tiêm

“Em chơi gia đình đâu có biết, mua kim sợ

người ta nói với gia đình, vợ em biết chắc em

chết.” –An Giang

“Đến giờ, ông bà già chưa biết em chơi nên

còn cho tiền hàng ngày Bây giờ mà đi mua

“đồ” (BKT), ông bà biết, vừa bị chửi mắng, bị

bắt nghỉ chơi, lại không cho tiền nữa thì lấy gì

mà chơi Chơi chung với mấy thằng bạn luôn

cho an toàn ” - An Giang

7 Sợ bị công an bắt

Người NCMT sợ bị công an bắt khi mang bơm kim tiêm trong người Do đó, họ chọn cách không mang theo bơm kim tiêm trong người khi đi tiêm chích Họ quan niệm dùng chung bơm kim tiêm vừa nhanh hơn lại dễ dàng hơn là dùng riêng

“Ngại đi mua vì sợ người khác biết mình nghiện, sợ mang bơm kim tiêm trong người thì công an biết.” –Hải Phòng

“Thiếu bơm, chích giấu nên chỉ muốn nhanh nhanh cho xong, chích với thằng bạn chơi thân

từ bé.” –Quảng Ninh

“Vào đêm khuya, các hiệu thuốc đóng cửa, tôi không dám gọi to [người bán thuốc] vì sợ bảo vệ.” –An Giang

8 Bản thân chưa có ý thức

trách nhiệm trong việc

phòng ngừa HIV

Trong một số trường hợp, khách hàng đã

biết mình nhiễm HIV nhưng vẫn tiếp tục

dùng chung bơm kim tiêm dù biết có thể

gây nguy cơ cho người khác Bản thân người

NCMT thiếu trách nhiệm trong việc phòng

ngừa lây truyền HIV là trở ngại chính của

việc hạn chế sự lan truyền căn bệnh này, đặc

biệt là tại các tỉnh/thành phố nơi các hành

vi dùng chung dụng cụ tiêm chích còn phổ

biến

“Đã xét nghiệm rồi, đằng nào cũng nhiễm

HIV rồi còn chích riêng làm gì cho tốn thuốc.”

–Cẩm Phả

Vượt qua những trở ngại đối với việc giảm hành vi tiêm chích không an toàn

Một thông điệp dự phòng cơ bản mà người NCMT muốn đưa ra cho tất cả những người nghiện chích khác là không nên quá tin tưởng’ vào bạn bè Người NCMT nhấn mạnh không nên tin tưởng cho rằng bạn bè và người thân của mình không thể bị nhiễm HIV

và cần luôn luôn mang theo mình bơm kim tiêm riêng

“Phải chơi bơm kim tiêm riêng Không tin vào bạn bè Mua để sẵn.” –An Giang

“Chỉ có thông điệp 1 mình 1 bơm Nếu không thì chỉ có bỏ hẳn thuốc phiện.” –Quảng Ninh

Khuyến nghị thứ hai của nhóm NCMT là mở rộng hơn nữa mạng lưới phân phát bơm kim tiêm sạch và mỗi ngày cần phát nhiều bơm kim tiêm hơn Đối với những người nghiện nặng, tiêm chích an toàn không quan trọng bằng việc làm dịu các triệu chứng vã thuốc

Vì thế, người NCMT cho biết bơm kim tiêm

cần phải có nhiều và dễ lấy, nếu không nhiều

người ta sẽ chẳng quan tâm đến việc tiêm

chích an toàn miễn sao thể nhanh chóng

thỏa mãn cơn đói thuốc

“Các đồng đẳng cần tuyên truyền cho dịch vụ

phân phát bơm kim tiêm cho mọi người nhiều

hơn nữa với cả nước cất nữa.” –Hải Phòng

“Một ngày anh chơi 3-4 phát mà chỉ có

một cái bơm thì lấy đâu ra mà chích riêng.“

–Quảng Ninh

Kế hoạch phân phát bơm kim tiêm sạch cần

bổ sung thời gian phân phát vào buổi tối và

các địa điểm nơi người NCMT thường tụ tập

“Đêm chẳng ai bán mà cứ đến chỗ Thính già

gọi mãi cũng ngại, mấy lần lại ở xa nữa.”

–Quảng Ninh

Nhiều người khác khuyến nghị rằng nên cung cấp dịch vụ điều trị lạm dụng ma túy tại các câu lạc bộ

“Bọn anh cứ nghĩ tại câu lạc bộ có thuốc cai

để phát cho bọn anh cai tại nhà nhưng chẳng

có gì.”–Quảng Ninh

“Đề nghị CLB có thuốc cai nghiện cho tụi em chứ lỡ chơi rồi bây giờ mà nghỉ thì rất khó, chỉ

có thuốc mới nghỉ chích được.” –An Giang

Một người khuyến nghị rằng gia đình nên được đào tạo kỹ năng hỗ trợ và cảm thông với người nghiện ma túy đang thực sự có ý thức cố gắng từ bỏ ma túy

“Em cũng muốn bỏ tiêm chích lắm rồi, nhưng giờ có bỏ, cả nhà cũng chẳng ai tin, biết làm thế nào, cứ chơi, đến đâu hay đến đấy.”

–Quảng Ninh

1 Tình yêu đối với bạn tình

Bao cao su bị coi là không phù hợp khi đã

thực sự có tình yêu và sự quan hệ mật thiết

với bạn tình Với nhiều người, bao cao su

là biểu hiện của sự không tin tưởng Do đó

không dùng bao cao su chính là thể hiện sự

tin tưởng đối với bạn tình và với mối quan hệ

đó

“Với những bạn gái thân thiết, lành mạnh,

khoẻ mạnh, an toàn, em nghĩ họ không có

bệnh (nên không cần dùng).”–Cần Thơ

“Với người yêu tôi không dùng vì tôi tin tưởng

vào người yêu tôi.”–Hải Phòng

Thậm chí một cặp vợ chồng, khi biết người

kia có nguy cơ lây nhiễm cao, họ coi việc

chấp nhận nguy cơ lây nhiễm HIV như một

hành động thể hiện tình yêu

“Không! Chồng (cũ) nó bị SIDA chết, mà mình

yêu nó mà cũng chẳng dùng OK gì Tại yêu nó.”

–Hải Phòng

2 Thiếu khả năng thuyết phục

bạn tình sử dụng bao cao su

Việc bạn tình của người NCMT từ chối sử

dụng bao cao su không phải là không phổ

biến Những người được phỏng vấn đều nói

là họ đã cố gắng thuyết phục bạn tình của họ

sử dụng bao cao su xong không thành công

“Lần gần nhất em không dùng bao cao su vì bạn gái em không cho dùng.” –Cần Thơ

“Bọn anh yêu nhau hai năm rồi nhưng có quan hệ khoảng một năm nay thôi, con người yêu anh nó không thích anh dùng bao Nó bảo mỗi lần nào mà anh dùng bao là nó ngứa thế là chẳng bao giờ dùng.” –Quảng Ninh

“Đã yêu nhau rồi thì chẳng bao giờ dùng đâu Bạn gái anh nó cũng không thích Anh dùng bao mấy lần thử, nó bảo: Chán!” –Quảng Ninh

3 Tác động của rượu và sự hấp dẫn mạnh mẽ với vẻ bề ngoài của bạn tình

Uống rượu được cho là một hành vi gây ảnh hưởng tiêu cực tới việc sử dụng bao cao su

và làm suy giảm khả năng ra quyết định thực hiện tình dục an toàn

“Có lần 2 năm rồi, em phê rượu, đi chơi gái,

cứ đòi mãi nó đồng ý Giờ nghĩ lại cứ thấy ghê ghê anh ạ.” – Quảng Ninh

Nhiều người cho rằng ý thức quyết tâm sử dụng bao cao su thường bị giảm sút khi họ thấy bạn tình rất hấp dẫn, nhất là khi họ mua dâm

“Nhìn ngon quá thì không muốn đeo, mất độ sướng.” –Quảng Ninh

NhữNg TrỞ NgẠi đỐi với việc SỬ DỤNg Bao cao SU ThườNg XUyÊN

Notes from the field

4 Hiểu biết sai lệch trong nhóm

NCMT về HIV và đường lây

truyền HIV

Với một vài người, quan hệ tình dục không

an toàn là do không hiểu biết đầy đủ về

đường lây truyền của HIV

“ Nghĩ qua đường miệng thì việc gì, đi chơi

chẳng bao giờ dùng.” –Quảng Ninh

“Trước đây, quan hệ với gái mại dâm không

dùng bao cao su vì chưa hiểu nhiều về đường

lây.” – Hải Phòng

Hơn nữa, một số lại có quan niệm hết sức sai

lầm rằng nếu bạn tình quyến rũ thì sẽ ít có

nguy cơ hơn

“Nhìn cô nào trắng trẻo, xinh xắn ấy, trông người

thế thì làm sao mà bị được.” –Quảng Ninh

“Lý do không sử dụng bao cao su quan hệ tình

dục là đối với bạn tình, (tôi) tin tưởng không có

bệnh.” –Cần Thơ

Tương tự như thế, chỉ bằng đánh giá vẻ bề ngoài, một vài người tin rằng những gái mại dâm kém hấp dẫn sẽ có nguy cơ lây nhiễm HIV cao hơn

“Lần nào chơi cũng không dùng, trừ con nào xấu quá.” –Hải Phòng

5 Cảm giác bất lực, đặc biệt những người đã nhiễm HIV

Một số khách hàng biết mình có HIV dương tính nói rằng họ thực sự thấy họ có khả năng

và trách nhiệm bảo vệ người khác khỏi bị lây nhiễm HIV Tuy nhiên, một số khác lại vẫn tiếp tục có quan hệ tình dục không an toàn với phụ nữ mại dâm

“Không, vì bị bệnh rồi, không cần dùng bao nữa.” – Hải Phòng

“Chỉ không dùng với gái mại dâm khi mới biết kết quả xét nghiệm do chán đời.” –Hải Phòng

“Khi mới biết bị HIV có 1, 2 lần quan hệ