SKKN SKKN: Thiết kế bài giảng điện tử bằng phần mềm “The Geometer’s Sketchpad”

phần mềm The Geometer’s Sketchpad

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 2

PHẦN MỞ ĐẦU 3

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 3

II MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3

1 Cơ sở lý luận Error! Bookmark not defined 2 Cơ sở thực tiễn Error! Bookmark not defined III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED IV PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG ÁP DỤNG: ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED PHẦN NỘI DUNG 6

A NỘI DUNG VÀ CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN 6

I CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN 6

II CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN 4

1 Biện pháp 1 4

2 Biện pháp 2 7

3 Biện pháp 3: 8

4 Biện pháp 4 14

5 Biện pháp 5 15

B VÍ DỤ MINH HOẠ VỀ THIẾT KẾ VÀ ĐIỀU HÀNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG CỦA MỘT BÀI THỰC NGHIỆM 16

C THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM: E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

I Mục đích thực nghiệm Error! Bookmark not defined

II Đối tượng thực nghiệm Error! Bookmark not defined III Nhiệm vụ thực nghiệm Error! Bookmark not defined

IV Tiến hành thực nghiệm Error! Bookmark not defined

1 Chuẩn bị cho tiết lên lớp Error! Bookmark not defined

2 Tiến hành giảng dạy Error! Bookmark not defined

3 Tổ chức kiểm tra Error! Bookmark not defined

D PHÂN TÍCH KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

I Đo lường Error! Bookmark not defined

1 Công cụ đo kiến thức Error! Bookmark not defined

2 Công cụ đo thái độ Error! Bookmark not defined

II Phân tích định lượng Error! Bookmark not defined

1 Mô tả dữ liệu Error! Bookmark not defined

2 So sánh dữ liệu: Error! Bookmark not defined III Phân tích định tính: Error! Bookmark not defined

E TÍNH ĐỔI MỚI, SÁNG TẠO ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

PHẦN KẾT LUẬN 21

NHỮNG KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT 21

PHỤ LỤC ĐỀ TÀI ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

I PHIẾU ĐIỀU TRA THÁI ĐỘ CỦA HỌC SINH KHI GIẢNG DẠY BẰNG

DEFINED

II CÁC BÀI KIỂM TRA ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1 BÀI KIỂM TRA 15’ ( TRƯỚC TÁC ĐỘNG) Error! Bookmark not defined

2 BÀI KIỂM TRA 15’ ( SAU TÁC ĐỘNG) Error! Bookmark not defined

III KẾT QUẢ BÀI KIỂM TRA TRƯỚC TÁC ĐỘNG VÀ SAU TÁC ĐỘNG ERROR !

B OOKMARK NOT DEFINED

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

PHẦN MỞ ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Ngày nay với sự phát triển mạnh mẽ của CNTT đã khiến cho máy tính điện tử xâm nhập vào trong hầu hết các lĩnh vực của đời sống con người Trong hoạt động giáo dục, máy tính điện tử cũng được sử dụng phổ biến trong nhà trường Việc ứng dụng CNTT trong hoạt động dạy học cũng là một yêu cầu trong đổi mới phương pháp dạy học nhằm tích cực hoá các hoạt động của học sinh

Việc đưa CNTT vào hoạt động giảng dạy những năm gần đây trong nhà trường đang được sự quan tâm đăc biệt của ngành giáo dục và đã chứng minh, công nghệ tin học đã tác động mạnh mẽ đến nội dung đổi mới phương pháp giáo dục nói chung và phương pháp dạy học môn toán nói riêng Hiện nay trên thế giới có rất nhiều phần mềm dạy học toán như Maple, Cabri3D, Geospacw, Sketchpad (GSP), Các phần mềm này đã góp phần tích cực ứng dụng phương pháp dạy học hiện đại vào trong nhà trường nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động dạy và học Nó cho phép người dạy tạo

ra môi trường học tập tích cực, đem lại cho học sinh sự hứng thú, tính tự giác chủ động tìm tòi kiến thức

Trong chương trình toán THPT hiện nay, kiến thức về mặt tròn xoay là một trong những nội dung gây nhiều khó khăn cho HS trong việc học Phần lớn giáo viên dạy chủ đề này theo lối truyền thụ một chiều, thiếu hình ảnh minh họa trực quan nên HS thường gặp nhiều khó khăn trong việc nắm bắt khái niệm và tính chất hình học, cũng như không rèn luyện được tư duy trừu tượng, tư duy không gian

Mặt khác việc xây dựng một mô hình vật thể tròn xoay để giảng dạy không phải giáo viên nào cũng làm được Hiện tại giáo viên đang từng bước làm quen với việc soạn giảng bằng GAĐT nên những kinh nghiệm xử lí trình bày bài giảng điện tử chưa thành thạo, tốn rất nhiều thời gian nhưng mà hiệu quả đem lại không cao Vì những lí do đó mà việc sử dụng GAĐT trong dạy học còn hạn chế Từ những khó khăn trên và xuất phát từ thực tế trong quá trình giảng dạy, nghiên cứu tài liệu, c ng học h i đồng nghiệp tôi mạnh dạn chia sẻ với các đồng nghiệp về “Phương pháp thiết kế bài giảng điện tử dựa vào mô

hình hình học không gian tự thiết kế hoặc có sẵn bằng phần mềm The Geometer’s

Sketchpad” Đây là một công việc dễ dàng và mang lại nhiều tiện ích vừa tiết kiệm thời gian, vừa tiết kiệm công sức cho Giáo viên nhưng đem lại hiệu quả cao

II MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

Xây dựng bài giảng điện tử ứng dụng mô hình hình học động trực quan nhằm tạo cho tiết học thêm sinh động, đem lại cho học sinh có một cảm giác thích thú và tập trung vào bài học nhiều hơn, đồng thời thu hút học sinh ham thích tìm tòi nghiên cứu,

tự khám phá phương pháp giải toán

Tôi nghĩ rằng, với khả năng sư phạm vốn có, lòng yêu nghề và ham học h i cộng thêm bồi dưỡng một ít về kiến thức tin học, các GV hoàn toàn có thể thiết kế được bài giảng điện tử để thể hiện tốt hơn phương pháp sư phạm, góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy

II CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN

1 Biện pháp 1: Ngoài kiến thức chuyên môn cần phải trang bị những kiến thức tin học cơ bản nhất.

Mặc d GAĐT đã được các trường học đón nhận rộng rãi, thực sự phổ biến và bước đầu đã tạo ra một không khí học tập và làm việc khác hẳn cách học và cách giảng dạy truyền thống Phải chăng việc dạy bằng GAĐT sẽ giúp người thầy đỡ vất

vả bởi vì chỉ cần “click” chuột? Thực ra, muốn “click” chuột để tiết dạy thực sự hiệu quả thì người dạy cũng phải b công tìm hiểu, làm quen với cách giảng bài mới này

Cụ thể, để soạn được một bài giảng điện tử trên phần mềm GSP người thầy cần phải:

 Biết sử dụng cơ bản về soạn thảo văn bản trong Word

 Biết cách truy cập và khai thác tài nguyên Internet

 Biết cách sử dụng máy chiếu

 Biết sử dụng một số chức năng cơ bản trong phần mềm GSP cụ thể:

1 Chọn điểm, đường và một số đối tượng

1.1 Chọn một đối tượng Click lên đối tượng với công cụ “chọn”

1.2 Chọn nhiều đối tượng Click liên tiếp lên các đối tượng

1.3 Chọn tất cả Ctrl +A hoặc Edit/Select All

1.4 Dịch chuyển đối tượng Phím mũi tên trên bàn phím

2 Menu File

2.1 Tạo một Sketch mới New Sketch (hoặc Ctrl+N)

2.2 Mở một Sketch đã lưu sẵn Open (hoặc Ctrl+O)

2.3 Lưu một Sketch Save (hoặc Ctrl+S)

2.4 Lưu sketch với một tên mới Save As…

2.5 Tạo 1 trang trong Sketch Document Options (hoặc Shift+Ctrl+D)

Chọn trang cần xóa rồi

bấm vào Remove Page rồi bấm OK

Tạo một trang mới bấm chọn Blank Page

Copy một trang chon Duplicate sau

đó chọn trang cần copy

(Hình 3)

Thay đổi tên trang:

Chọn trang cần thay đổi vào

Page Name thay đổi tên rồi

bấm OK

Mở trang cần copy bấm Ctrl+A chọn tất

cả đối tƣợng

(hoặc giữ chuột trái chọn tất cả đối tượng)

Copy đối tượng:

Vào Edit chọn Copy (Ctrl+C)

Dán đối tượng copy:

Vào Edit chọn Paste (Ctrl+V)

3.2 Ẩn/hiện đối tƣợng Action Buttons/ Hide/Show

4 Menu Display

4.1 Chọn màu cho đối tƣợng Color (Click chuột phải chọn Color)

4.2 Ẩn các đối tƣợng mà ta đã chọn Hide Object (hoặc Ctrl+H)

Chọn đối tƣợng cần Ẩn/hiện

vào Edit/ Action Buttons sau

đó chọn Hide/Show

Chọn đối tƣợng cần đổi màu vào

Display/Color sau đó chọn màu

Chọn đối tƣợng cần ẩn vào

Display/Hide Objects

5 Thanh công cụ Toolbox

Công cụ mũi tên d ng để kéo các đối tượng, chọn và b chọn đối tượng Công cụ vẽ điểm

Công cụ vẽ đường tròn Công cụ vẽ đường thẳng, tia, đoạn thẳng Công cụ sử dụng đánh văn bản, đặt tên điểm

Thoạt nhìn thì có vẻ phức tạp nhưng thực sự để sử dụng GSP vào giảng dạy có bắt buộc phải thực hiện hết những yêu cầu trên không? Câu trả lời là không Tuỳ thuộc vào tính chất của mỗi bài học, mỗi tiết học mà có các yêu cầu khác nhau được đặt ra cho GV Tuy nhiên nếu đáp ứng được hết các yêu cầu trên thì thật tuyệt vời, các hoạt động của GV trong giờ dạy sẽ rất phong phú và hấp dẫn, lại tiết kiệm được rất nhiều thời gian chuẩn bị bài

2 Biện pháp 2: Khai thác và xử lý thông tin, tư liệu phục vụ cho bài giảng

Từ những giáo án được soạn sẵn trên giấy và những mô hình được thiết bằng

phần mềm GSP đã được tạo (hoặc sưu tầm trên mạng) có sẵn trong máy vi tính, làm

thế nào để chúng trở thành các GAĐT được trình bày trên máy chiếu? Điều này đòi

h i người thầy cần phải biết sử dụng phần mềm GSP Nếu chỉ dừng ở mức độ gõ những nội dung cần thiết cộng thêm một ít định dạng về màu sắc, font chữ, thiết nghĩ

GV nào cũng có thể làm được Tuy nhiên nếu chỉ có thế thì chúng ta chưa thực sự khai thác hết sức mạnh của GSP cũng như chưa phát huy hết hiệu quả ứng dụng của phần mềm này

Ví dụ: Khi giảng dạy các tiết trong chương II của chương trình Toán hình học 12,

tôi đã vào Google (www.google.com.vn) tìm kiếm và đã tìm kiếm được rất nhiều file tạo sẵn mô hình vật thể tròn xoay Tôi chọn lọc những file ph hợp với bài học của các em tải về Đặc biệt là với mỗi file như vậy có mô hình rất rõ ràng, cụ thể Khi lên lớp, sau mỗi phần dạy lý thuyết tôi có một hình ảnh trực quan cho các em HS quan sát Nhận thấy được rằng với các tiết học như vậy đã tạo được không khí sôi nổi, hào hứng ở các em Đến các tiết bài tập tôi chỉ cần hướng dẫn lại, cho các em quan sát một lần rồi để các em tự hoạt động theo nhóm Chất lượng bài học đã được nâng cao, lúc này vai trò của GV chỉ là người hướng dẫn các bước cơ bản cho học sinh Tạo cho

HS tính tự học, tích cực hơn với các tiết bài tập

Những tư liệu minh họa cho các nội dung bài học tương đối nhiều trên Internet Thiết nghĩ, nếu chỉ cần b chút thời gian mà có được những nội dung, hình ảnh cần minh họa cho bài giảng thì đó là điều rất nên làm bởi lẽ nó vừa cung cấp cho chúng ta

tư liệu bài giảng lại vừa giúp ta nâng cao kỹ năng sử dụng máy tính Điều này cũng đồng nghĩa với việc GV cần biết cách thức truy cập Internet để lấy thông tin Tuy nhiên, không phải hình ảnh nào chúng ta lấy từ Internet đều th a mãn ý muốn của chúng ta, vấn đề quan trọng là phải lựa chọn thích hợp để đưa vào bài giảng

Để có được những tư liệu như trên GV cần phải có sự sưu tầm, và mạng Internet

là nơi sưu tầm phong phú nhất Các bạn có thể sưu tầm được rất nhiều tài liệu từ các địa chỉ như: violet.vn/main/; www.dayhoc.vn; www.dayhocintel.org; www.edu.vn hoặc tìm kiếm trong www.google.com.vn với từ khóa (nội dung cần tìm) thích hợp…

3 Biện pháp 3: Đưa các tư liệu cần thiết vào bài dạy

Khi đã sưu tập được những tư liệu cần thiết cần phải có sự chọn lọc để đưa vào bài giảng của mình Không nên sử dụng quá nhiều hình ảnh mà chỉ sử dụng ở mức độ vừa phải để tránh làm phân tán sự tập trung của học sinh

Để soạn một bài giảng bằng phần mềm GSP có thể thực hiện như sau:

 Bước 1: Tạo một thư mục chứa bài giảng cần soạn

 Bước 2: Tạo một Sketch mới

 Tạo mỗi trang tương ứng với mỗi hoạt động dạy học

 Lưu file Sketch lại vào thư mục vừa tạo ở bước 1

 Bước 3: Mở các file mô hình có sẵn trong máy

 Copy hình ảnh cần thiết vào đúng trang mà hoạt động dạy cần chèn hình ảnh minh họa vào

 Đánh nội dung bài dạy bằng cách đánh trực tiếp hoặc đánh từ file Word rồi copy qua Sketch

 Bước 4: Tạo hiệu ứng Ẩn/Hiện nội dung văn bản trình chiếu

 Bước 5: Lưu file Sketch lại vào thư mục vừa tạo ở bước 1

Ví dụ: Để soạn bài “Mặt nón, hình nón và khối nón” tôi thực hiện như sau:

Bước 1: Tạo một thư mục chứa bài giảng cần soạn

Bước 2: Tạo một Sketch mới

1.1 Click chuột phải chọn

New/Folder

1.2 Click đúp chuột vào Folder được tạo đặt tên cho thư mục

Bai 4-Mat non

2.1 Click đúp chuột vào biểu tượng GSP

trên màn hình Desktop

 Tạo mỗi trang tương ứng với mỗi hoạt động dạy học

 Lưu file Sketch lại vào thư mục vừa tạo ở bước 1

(Vào File/Seve chọn Bai 4-Mat non)

2.2 Trên giao diện GSP Click

chuột vào File chọn Document

Options…

2.3 Click chuột

vào Page Name đặt

tên cho trang VD: Chao mung

Sau đó bấm OK

2.4 Thêm một trang mới:

Click chuột vào Add Page chọn

2.7 Thay đổi thứ tự trang:

Chọn trang cần di chuyển, giữ chuột trái di chuyển lên hoặc xuống

Bước 3: Mở các file mô hình có sẵn trong máy

 Copy hình ảnh cần thiết vào đúng trang mà hoạt động dạy cần chèn hình ảnh minh họa vào

Ví dụ: Tôi mở file mattronxoay (Suu tam)

đã có sẵn trong máy Để thuận tiện cho việc soạn bài tôi đã Copy file b vào thƣ

mục Bai 4-Mat non

 Đánh nội dung bài dạy bằng cách đánh trực tiếp hoặc đánh từ file Word rồi copy qua Sketch

3.4 Chọn trang, sau đó bấm

Ctrl+V (Dán vào trang cần chèn

hình ảnh)

3.5 Chọn những đối tượng không cần thiết xóa đi

3.6 Chọn những Action Buttons không cần

Kẻ đường thẳng, đoạn thẳng, tia chọn ở

đây

Đánh nội dung bài dạy chọn biểu tượng

chữ A

Bước 4: Tạo hiệu ứng Ẩn/Hiện nội dung văn bản trình chiếu

 Chú ý: Thông thường nội dung nào hiện sau ta tạo Action Buttons trước

Ví dụ: 1 Định nghĩa mặt nón hiện ra trước và chú ý hiện ra sau, thực hiện

các bước như sau:

4.1 Chọn đối tượng cần Ẩn/Hiện, sau đó

vào Edit/Action Buttons chọn

Hide/Show

4.2 Đặt tên cho Action Buttons:

Chọn Action Buttons cần đặt tên/Click

chuột phải/Properties…

4.3 Đặt tên cho Action Buttons

vừa mới tạo là Chú ý

Bước 5: Lưu file Sketch lại vào thư mục vừa tạo ở bước 1

(Bấm Ctrl+S để lưu lại)

Nhìn thì có vẻ phức tạp, nếu GV thao tác một lần có thể dễ dàng làm được Khi

đã quen thì thao tác soạn bài rất nhanh, so với GAĐT soạn trên PowerPoint cũng không khác mấy Nếu GV không quen đánh văn bản trên phần mềm GSP có thể đánh trong file Word rồi copy qua vẫn được Ngoài ra nếu GV tìm hiểu sâu thêm về phần mềm GSP thì có thể copy hình ảnh hoặc chèn hình nền vào GSP một cách dễ dàng, làm cho nội dung bài soại thêm ấn tượng và đẹp

4.4 Chọn định nghĩa và Action Buttons vừa

mới tạo có tên là Chú ý Sau đó vào Edit/Action Buttons chọn

Hide/Show tạo Action Buttons mới đặt tên là

Khi qua dạy lớp khác ta chỉ bấm vào nút này

là dạy lại từ đầu

Đây là kết quả có được sau 5 bước thực hiện

Các hoạt động khác ta làm tương

tự

4 Biện pháp 4: Linh hoạt khi soạn bài giảng điện tử

Để soạn được một bài giảng điện tử tốt không phải chỉ có hình ảnh động trực quan, nội dung bài dạy đầy đủ là đạt hiệu quả Chúng ta cần phải nắm được cách trình bày bài giảng sao cho trong quá trình dạy học sinh có đủ thời gian ghi chép bài khi đó học sinh mới tập trung chú ý lắng nghe giảng bài Để giải quyết việc này, tốt nhất GV phải xây dựng cho mình được nội dung bài giảng Vấn đề nào trình bày trước, vấn đề nào trình bày sau? Vấn đề nào trọng tâm cần được nhấn mạnh? Dành thời gian cho từng vấn đề là bao nhiêu? Để làm được điều này đòi h i người soạn bài giảng cần phải nắm được những kiến thức trọng tâm cần lưu lại, những kiến thức nào có thể cho qua trên trang trình chiếu

Ví dụ: Bài “Mặt nón, hình nón và khối nón” để thiết kế bài giảng phần diện

tích, thể tích và ví dụ tôi xem đây là 3 hoạt động được thiết kế trên 3 trang, và tôi

đã thực hiện như sau:

Hoạt động 1: Xây dựng công thức tính diện tích hình nón

Hoạt động 2: Xây dựng công thức tính thể tích khối nón

Đã qua hoạt động 2 nhưng những công thức diện tích ở hoạt động 1 vẫn còn

được lưu lại trên màn hình, học sinh có thể tập trung vừa theo dõi giáo viên giảng

bài vừa chép bài đầy đủ Tương tự như vậy tôi thiết kế hoạt động 3 như sau:

Giữ chuột trái kéo tăng

số cạnh

Cho học sinh quan sát hình đặt vấn đề

để xây dựng công thức diện tích