skkn sử dụng phim ảnh để nâng cao hiệu quả dạy học chương đại cương kim loại hóa học lớp 12 thpt

Để đáp ứng nhu cầu thực tiễn, để giải quyếtmâu thuẫn giữa số tiết thực hành còn hạn chế với khối lượng kiến thức hóa học đadạng và phong phú thì việc sử dụng phim ảnh tr

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Dd, dd : dung dịch

DHHH : dạy học hóa học

ĐTBC : điểm trung bình cộng

Tên sáng kiến kinh nghiệm:

SỬ DỤNG PHIM ẢNH ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC CHƯƠNG

ĐẠI CƯƠNG KIM LOẠI HÓA HỌC LỚP 12 THPT

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Chúng ta đang sống, lao động và học tập ở thế kỷ 21, thế kỷ của nền khoahọc công nghệ thông tin, của văn minh trí tuệ, thế kỷ mà tri thức, năng lực sáng tạocủa con người được coi là yếu tố quyết định đến sự phát triển và tồn tại của xã hội

Sự công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, coi vấn đề nhân lực là yếu tố quantrọng nhất Giáo dục và khoa học công nghệ là lò sản sinh ra tri thức, là động lựcthúc đẩy sự phát triển, “là chìa khóa vàng để mở cửa tiến vào tương lai” và trêncon đường tiến lên công nghiệp hóa – hiện đại hóa đó thì “giáo dục là quốc sáchhàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài”

Sự phát triển không ngừng của khoa học công nghệ đã mang lại cho conngười ngày càng nhiều những công cụ, phương tiện mới trong mọi mặt của đờisống xã hội trong đó có cả quá trình dạy học Việc sử dụng những công cụ, phươngtiện khoa học công nghệ mới không những chỉ giúp cho con người có thêm nhiềukhả năng trong việc cải tạo và chinh phục thế giới mà còn giúp cho con người hiểusâu sắc hơn về bản chất của thế giới

Nói chung, trong quá trình dạy học, các phương tiện dạy học giảm nhẹ côngviệc của giáo viên và giúp cho học sinh tiếp thu kiến thức một cách thuận lợi Cóđược các phương tiện thích hợp, người giáo viên sẽ phát huy hết năng lực sáng tạocủa mình trong công tác giảng dạy, làm cho hoạt động nhận thức của học sinh trởnên nhẹ nhàng và hấp dẫn hơn, tạo ra cho học sinh những tình cảm tốt đẹp vớikhoa học kỹ thuật nói chung và bộ môn nói riêng Do đặc điểm của quá trình nhậnthức, mức độ tiếp thu kiến thức mới của học sinh tăng dần theo các cấp độ của trigiác: nghe - thấy - làm được “những gì họ nghe được không bằng những gì họ nhìnthấy và những gì họ nhìn thấy thì không bằng những gì họ tự tay làm”, nên khi đưanhững phương tiện khoa học công nghệ vào quá trình dạy học, giáo viên có điềukiện để nâng cao tính tích cực, độc lập của học sinh và từ đó nâng cao hiệu quả củaquá trình tiếp thu, lĩnh hội kiến thức và hình thành kĩ năng, kỹ xảo của học sinh

Xuất phát từ thực tế giảng dạy ở trường trung học phổ thông, hóa học là mộtmôn học gắn liền với thực nghiệm nhưng học sinh khi học bộ môn này lại khôngcó nhiều cơ hội tiến hành thí nghiệm (số tiết thực hành chỉ từ 1 – 3 tiết/1 học kì)dẫn tới gặp khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức mới, ghi nhớ kiến thức cũ cũngnhư trong việc giải bài tập hóa học Để đáp ứng nhu cầu thực tiễn, để giải quyếtmâu thuẫn giữa số tiết thực hành còn hạn chế với khối lượng kiến thức hóa học đadạng và phong phú thì việc sử dụng phim ảnh trong DHHH đóng vai trò rất quantrọng trong việc nâng cao hiệu quả dạy học

Từ những lí do trên tôi đã chọn và nghiên cứu đề tài “SỬ DỤNG PHIMẢNH ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC CHƯƠNG ĐẠI CƯƠNG KIMLOẠI HÓA HỌC LỚP 12 THPT” với mong muốn sẽ góp phần vào việc đổi mớiPPDH, từ đó nâng cao hiệu quả dạy học môn hóa học hiện nay

BM03-TMSKKN

II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Trong trường học, PTDH được xem là một trong những điều kiện quantrọng để thực hiện nhiệm vụ giáo dục, nhằm cung cấp vốn tri thức mà loài ngườitích lũy được cho người học, đồng thời kích thích khả năng sáng tạo, ứng dụng vàocuộc sống của người học

Trong những năm qua, đã có nhiều nhà giáo, nhà nghiên cứu khoa học quantâm nghiên cứu đến vấn đề chế tạo, quản lý, sử dụng và bảo quản PTDH trong nhàtrường như:

 GS.TS Nguyễn Cương (1995), Phương tiện kỹ thuật và đồ dùng dạy học,

NXB Giáo dục, Hà Nội

 PGS.TS Võ Chấp (1999), Hệ thống thiết bị dạy học và việc sử dụng ở trường THPT, (tập bài giảng cho học viên cao học), ĐHSP Huế.

 PGS Trần Quốc Đắc (chủ biên) (2002), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn,

NXB Giáo dục, Hà Nội

 PGS TS Vũ Trọng Rỹ (2004), Quản lý cơ sở vật chất – thiết bị dạy học ở nhà trường phổ thông, (tập bài giảng cho học viên cao học), Hà Nội.

Những công trình nghiên cứu của các tác giả đã xây dựng được một hệthống lý luận về vị trí, vai trò, tác dụng và một số yêu cầu về nguyên tắc chế tạo,

sử dụng PTDH trong nhà trường hiện nay

Đối với việc DHHH ở trường THPT thì PTDH nói chung hay hệ thống cácphim ảnh hỗ trợ cho việc dạy học nói riêng đóng vai trò vô cùng quan trọng Cácphim thí nghiệm cùng với hình ảnh các mẫu vật, khoáng vật… góp phần đáng kểtrong sự thành công của một tiết học hóa học Tiết học có lôi cuốn, thu hút được sựchú ý của HS hay không? HS có ghi nhớ tốt những kiến thức mà người GV truyềnđạt hay không? Điều đó phụ thuộc rất nhiều vào sự phối hợp nhuần nhuyễn và sángtạo hệ thống phim ảnh của người GV

Dưới đây tôi giới thiệu một số tài liệu nghiên cứu về việc sử dụng hình ảnh(phim, hình vẽ, tranh ảnh, mô hình, thí nghiệm…) và về nâng cao hiệu quả DHHH

ở trường THPT

1.1 Các đề tài nghiên cứu về sử dụng phim ảnh và thí nghiệm hóa học

 Khóa luận tốt nghiệp “Sử dụng hình ảnh trong dạy học hóa học ở trường phổ thông” của sinh viên Trần Đình Hương (2004), trường Đại học Sư phạm

TPHCM

 Khóa luận tốt nghiệp “ Sử dụng hình ảnh, mô hình, phim thí nghiệm, phim tư liệu trong thiết kế giáo án điện tử trên Powerpoint ” của sinh viên Nguyễn

Thanh Hiền (2005), trường Đại học Sư phạm TPHCM

 Luận văn thạc sĩ giáo dục học “ Lựa chọn sử dụng khai thác thí nghiệm hóa học để khắc sâu kiến thức hóa học phần phi kim trong chương trình THPT ”

của tác giả Nguyễn Kháng (2007), trường Đại học Sư phạm Huế

 Luận văn thạc sĩ giáo dục học “Một số biện pháp nâng cao chất lượng rèn luyện kiến thức - kĩ năng thí nghiệm trong chương trình hóa học 10 nâng cao cho học sinh theo hướng dạy học tích cực” của tác giả Đỗ Thị Bích Ngọc (2009),

trường Đại học Sư phạm TPHCM

 Luận văn thạc sĩ giáo dục học “Sử dụng thí nghiệm hóa học để tổ chức hoạt động học tập tích cực cho học sinh lớp 11 Trung học phổ thông” của tác giả

Nguyễn Thị Trúc Phương (2010), trường Đại học Sư phạm TPHCM

Nội dung của các khóa luận, luận văn trên đề cập đến các vấn đề: hệ thốngcác PTDH trực quan sinh động cần sử dụng trong chương trình THPT; sử dụnghình ảnh, mô hình, thí nghiệm để khắc sâu kiến thức, rèn luyện kĩ năng; đề xuấtcác biện pháp sử dụng PTDH góp phần nâng cao chất lượng DHHH ở trường phổthông

1.2 Các đề tài nghiên cứu về nâng cao hiệu quả dạy học

 Luận văn thạc sĩ giáo dục học “ Những biện pháp gây hứng thú trong dạy học hóa học ở trường phổ thông ” của tác giả Phạm Ngọc Thủy (2003), trường Đại

học Sư phạm TPHCM

 Luận văn thạc sĩ giáo dục học “ Sử dụng thí nghiệm hóa học để tổ chức hoạt động học tập tích cực cho HS lớp 11 THPT ” của tác giả Nguyễn Thị Trúc

Phương (2010), trường Đại học Sư phạm TPHCM

 Luận văn thạc sĩ giáo dục học “ Vận dụng lý thuyết kiến tạo nâng cao chất lượng bài lên lớp phần hiđrocacbon hóa học 11 THPT ” của tác giả Nguyễn

Thụy Phương Thy (2010), trường Đại học Sư phạm TPHCM

 Luận văn thạc sĩ giáo dục học “ Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học chương “Sự điện li” lớp 11 với đối tượng học sinh trung bình – yếu ” của tác

giả Đặng Thị Duyên (2010), trường Đại học Sư phạm TPHCM

Nội dung của các khóa luận, luận văn trên đề cập đến các vấn đề, các biệnpháp để nâng cao hiệu quả dạy học hóa ở trường THPT như:

- Các biện pháp gây hứng thú, thu hút sự chú ý tập trung của HS trong việclĩnh hội tiếp thu kiến thức

- Các biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học đối với đối tượng HS trung bình –yếu

- Sử dụng hiệu quả các thí nghiệm hóa học để đặt ra các nhiệm vụ học tập, tổchức hoạt động học tập tích cực cho HS

- Vận dụng lý thuyết kiến tạo để nâng cao chất lượng bài lên lớp

Qua việc tìm hiểu các luận văn về nâng cao hiệu quả dạy học, tôi rút ranhiều bài học bổ ích trong quá trình thực hiện luận văn của mình Tôi nhận thấyrằng, việc nghiên cứu các biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học đã và đang thu hútđược sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, nhất là trong những năm gần đây.Chính vì vậy, tôi chọn nghiên cứu đề tài này với mong muốn góp một phần công

sức của mình vào việc nâng cao chất lượng dạy học môn hóa học ở trường phổthông.

2 Thực trạng sử dụng phim ảnh trong dạy học hóa học THPT

2.1 Mục đích điều tra

Khi tiến hành điều tra tôi đặt ra những mục tiêu chính sau đây:

- Tìm hiểu tình hình sử dụng phim ảnh trong việc giảng dạy hóa học ởtrường THPT

- Tìm hiểu nguyên nhân, những khó khăn trong việc sử dụng phim ảnh trongviệc giảng dạy hóa học ở trường THPT

- Tìm các biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học tiết hóa học ở trườngTHPT

2.2 Kết quả điều tra

Câu 1 Theo ý kiến riêng của mình, thầy/cô đánh giá như thế nào về mức độ cần

thiết của việc sử dụng phim ảnh trong DHHH ở trường phổ thông?

Bảng 1.1 – Mức độ cần thiết của việc sử dụng phim ảnh trong DHHH

Lựa chọn Số phiếu Phần trăm

* Nhận xét: Đa số GV đều nhận thấy được mức độ quan trọng của việc sử

dụng phim ảnh trong quá trình dạy học môn hóa học Điều này là một thuận lợi vì

từ nhận thức đúng GV sẽ quan tâm, đầu tư chu đáo cho bài lên lớp, cũng như cógắng khắc phục khó khăn trong dạy học

Câu 2 Thầy/ cô có thường xuyên sử dụng phim ảnh hỗ trợ cho việc giảng dạy hóa

học ở trường THPT hay không?

Bảng 1.2 – Mức độ thường xuyên sử dụng phim ảnh hỗ trợ việc DHHH

Mức độ Số phiếu Phần trăm

 Rất thường xuyên

 Thỉnh thoảng 25 34,72%

 Không sử dụng 00 00,00%

* Nhận xét: Phim ảnh là một PTDH không thể thiếu trong quá trình DHHH

ở trường THPT, chính vì vậy trong quá trình giảng dạy hầu hết các GV đều chú ýđến việc sử dụng PTDH này Tuy nhiên, mức độ sử dụng thường xuyên của GVcòn phụ thuộc nhiều vào điều kiện cơ sở vật chất từng trường học cụ thể

Câu 3 Thầy/ cô thường sử dụng phim ảnh hỗ trợ cho việc dạy kiểu bài lên lớp

nào?

Bảng 1.3 – Mức độ sử dụng phim ảnh khi dạy các kiểu bài lên lớp

 Truyền thụ kiến thức mới 65 90,28%

* Nhận xét: Hầu hết các GV đều sử dụng phim ảnh cho kiểu bài truyền thụ

kiến thức mới Điều này chứng tỏ phim ảnh đóng vai trò quan trọng trong việctruyền tải những lượng thông tin mới hơn là trong việc luyện tập, ôn tập củng cốnhững kiến thức đã được học

Câu 4 Thầy/cô thường sử dụng phim ảnh để minh họa cho những vấn đề nào

trong quá trình DHHH ở trường phổ thông?

Bảng 1.4 – Sử dụng phim ảnh để minh họa các sự vật, hiện tượng hóa học

 Hình ảnh các mẫu vật, khoáng vật 70 97,22%

 Ứng dụng của các chất, hợp chất

trong đời sống

 Thí nghiệm nguy hiểm, độc hại, khó

tiến hành trên lớp

 Thí nghiệm xảy ra chậm, mất nhiều

thời gian

 Thí nghiệm đòi hỏi thiết bị hiện đại 38 52,78%

 Quy trình sản xuất các chất 72 100,00%

* Nhận xét: Dựa vào số liệu ở bảng 1.4 cho thấy:

- Hầu hết GV đều sử dụng hình ảnh mẫu vật, khoáng vật thay cho vật thật

- Hầu hết GV đều sử dụng hình ảnh, phim ảnh minh họa các ứng dụng củacác chất, hợp chất trong đời sống.

- Hầu hết GV đều sử dụng phim thí nghiệm thay thế cho việc tiến hànhnhững thí nghiệm độc hại, nguy hiểm và khó thực hiện trên lớp

- Đa số GV sử dụng phim thí nghiệm thay cho những thí nghiệm diễn rachậm, mất nhiều thời gian thực hiện

- Một số GV sử dụng phim thí nghiệm thay thế cho việc tiến hành những thínghiệm đòi hỏi các thiết bị hiện đại

- Tất cả GV khi dạy về quy trình sản xuất đều sử dụng phim ảnh để minhhọa Các quy trình sản xuất thường phức tạp nếu không có phim ảnh hỗ trợ choviệc dạy học người GV sẽ phải gặp rất nhiều khó khăn trong việc dùng lời diễngiảng và HS cũng gặp rất nhiều khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức

Câu 5 Thái độ học tập của HS khi thầy/cô sử dụng phim ảnh trong quá trình giảng

dạy như thế nào?

Bảng 1.5 – Thái độ của HS khi thầy/cô sử dụng phim ảnh

Lựa chọn Số phiếu Phần trăm

* Nhận xét: Phim ảnh là một PTDH gây hứng thú mạnh đối với HS, các em

thường thích thú khi xem phim ảnh các sự vật, hiện tượng Phim ảnh không đòi hỏi

sự tập trung cao độ nhưng tự bản thân nó lại cuốn hút người xem chính vì vậytruyền tải được lượng thông tin lớn một cách tự nhiên thông qua các giác quan củangười học

Câu 6 Theo thầy/cô việc sử dụng phim ảnh trong DHHH ở trường THPT giúp đạt

được những hiệu quả nào dưới đây? (Có thể đánh dấu vào nhiều lựa chọn)

Bảng 1.6 – Những hiệu quả đối với việc sử dụng phim ảnh trong DHHH

 Củng cố niềm tin của HS đối với

 Phản ánh khách quan các sự vật,

* Nhận xét: Tất các GV đều đồng tình việc sử dụng phim ảnh trong DHHH

giúp tăng khả năng ghi nhớ và gây hứng thú học tập cho HS Bên cạnh đó, nó cũnggóp phần củng cố niềm tin của HS đối với khoa học nói chung và đối với bộ mônhóa học nói riêng Đồng thời cũng giúp người GV tiết kiệm thời gian diễn giảng,

mô tả các sự vật hiện tượng vì chính bản thân nó đã phản ánh các sự vật, hiệntượng một cách khách quan

Câu 7 Trong quá trình DHHH ở trường THPT, khi sử dụng phim ảnh thầy cô đã

gặp phải những khó khăn nào dưới đây? (Có thể đánh dấu vào nhiều lựa chọn)

Bảng 1.7 – Những khó khăn khi sử dụng phim ảnh trong DHHH

 Thiếu phòng đa năng phục vụ cho việc

Thiếu nguồn phim thí nghiệm minh họa

 Nguồn phim thí nghiệm nhiều nhưng chất

 Nguồn phim thí nghiệm nhiều nhưng

* Nhận xét: Theo số liệu ở bảng 1.7 cho thấy:

- Vẫn còn một số trường chưa trang bị đầy đủ các phòng học đa năng để GVcó thể sử dụng công nghệ thông tin hỗ trợ cho việc giảng dạy

- Chỉ một số ít GV cho rằng thiếu nguồn phim thí nghiệm minh họa cho bàihọc Hầu hết các thí nghiệm gắn với chương trình hóa học phổ thông đều được BộGiáo dục và Đào tạo quay hình và phát hành rộng rãi Tuy nhiên vẫn còn một số ítthí nghiệm nguy hiểm hoặc hóa chất khó tìm thì buộc người GV phải sử dụng phimthí nghiệm nước ngoài

- Một số GV cho rằng nguồn phim thí nghiệm hóa học rất nhiều nhưng sốlượng phim có chất lượng tốt không nhiều

- Đa số GV đều cho rằng nguồn phim thí nghiệm nhiều nhưng thiếu thuyếtminh hoặc phụ đề Với cơ sở vật chất được trang bị tốt, các phim thí nghiệm hóa

học thường có chất lượng lượng tốt, người tiến hành thí nghiệm được trang bị cácthiết bị bảo vệ an toàn Nếu nguồn phim này được biên tập có kèm theo thuyếtminh hoặc phụ đề tiếng Việt chắc chắn sẽ là nguồn tư liệu hữu ích, phong phú và

đa dạng đối với người GV trong quá trình DHHH

Câu 8 Thầy/cô có bao giờ sử dụng bài tập hóa học dưới hình thức một đoạn phim?

Bảng 1.8 – Việc sử dụng bài tập hóa học dưới hình thức một phim thí nghiệm

 Chưa bao giờ thực

* Nhận xét: Đa số các GV đã có sử dụng phim thí nghiệm để đưa ra thành

một nhiệm vụ học tập và yêu cầu HS giải quyết

Câu 9 Thầy/cô hãy cho biết có thường sử dụng phim thí nghiệm trong bài tập hóa

học định tính hay định lượng?

Bảng 1.9 – Sử dụng phim thí nghiệm trong bài tập định tính và định lượng

* Nhận xét: Tất cả các GV khi đã sử dụng phim thí nghiệm để đưa ra nhiệm

vụ học tập cho HS đều ra bài tập dưới hình thức định tính

Câu 10 Thái độ của HS đối với bài tập được ra dưới hình thức một đoạn phim như

thế nào?

Bảng 1.10 –Thái độ của HS đối với bài tập có sử dụng phim thí nghiệm

 Tích cực giải quyết bài

* Nhận xét: Khi GV ra bài tập dưới hình một đoạn phim thường gây được

sự chú ý, hứng thú đối với HS

2.3 Đánh giá chung về thực trạng sử dụng phim ảnh trong DHHH ở trường THPT

Từ việc điều tra thực trạng sử dụng phim ảnh trong DHHH ở trường THPT,tôi rút ra các kết luận sau:

- Đa số GV đều nhận thấy được mức độ quan trọng của việc sử dụng phimảnh trong quá trình dạy học môn hóa học và hầu hết các GV đều sử dụng phim ảnhcho kiểu bài truyền thụ kiến thức mới

- Đa số GV sử dụng phim ảnh minh họa cho các mẫu vật, khoáng vật, các thínghiệm khó thực hiện, xảy ra chậm hoặc có thể gây nguy hiểm, các quy trình sảnxuất cũng như ứng dụng của các chất trong thực tiễn

- Đa số GV gặp khó khăn trong việc tìm kiếm các phim thí nghiệm có chấtlượng tốt về nội dung và hình ảnh

- Đa số GV đã chọn lọc, sưu tầm được nguồn phim thí nghiệm minh họa bàihọc tuy nhiên những phim thí nghiệm này lại không có thuyết minh hoặc phụ đềdẫn đến gây khó khăn cho GV và HS trong quá trình sử dụng

Phim ảnh là một PTDH không thể thiếu trong quá trình DHHH ở trườngTHPT vì nó gây được hứng thú học tập cao độ đối với HS, trong quá trình giảngdạy hầu hết các GV đều chú ý đến việc sử dụng PTDH này Bên cạnh đó, khi sửdụng phim ảnh đa số GV thường đặt ra các nhiệm vụ học tập cho HS dưới hìnhthức các câu hỏi định tính mà chưa sử dụng vào các bài tập định lượng dẫn đến HSgặp khó khăn trong việc giải quyết các bài tập này Chính vì vậy chọn lọc và xâydựng hệ thống phim ảnh minh họa cho bài học nói chung, hệ thống phim ảnh minhhọa cho các bài tập định lượng nói riêng là hết sức cần thiết, là không thế thiếu đốivới mỗi người GV giảng dạy bộ môn Hóa học

III TỔ CHỨC THỰC HIỆN GIẢI PHÁP

1 Những định hướng khi xây dựng và sử dụng phim ảnh trong dạy học

1.1 Nguyên tắc lựa chọn phim ảnh dùng trong dạy học

Sử dụng phim ảnh trong dạy học làm tăng hiệu quả của quá trình nhận thứccủa người học, giúp cho người học thu nhận được kiến thức về đối tượng thực tiễnkhách quan Tuy vậy, nếu không biết sử dụng phim ảnh trong dạy học một cáchhợp lý thì hiệu quả sư phạm của PTDH không những không tăng lên mà còn làmcho người học khó hiểu, rối loạn, căng thẳng Do đó, tôi xin đề xuất một sốnguyên tắc để lựa chọn phim ảnh trong DHHH như sau:

- Về nội dung: đoạn phim thí nghiệm hoặc hình ảnh minh họa phải phù hợpvới nội dung kiến thức cần truyền tải Thông qua việc xem phim ảnh người họcphải tiếp thu, lĩnh hội được nội dung kiến thức trọng tâm mà người dạy muốntruyền đạt

- Về hình thức: đoạn phim thí nghiệm và hình ảnh minh họa phải phản ánhđúng màu sắc, trạng thái của các chất Người tiến hành thí nghiệm phải tuân thủtheo đúng các thao tác thí nghiệm Đối với những thí nghiệm nguy hiểm dễ phát nổhoặc sinh ra khí độc, người tiến hành thí nghiệm phải được trang bị những thiết bịbảo vệ như bao tay, mắt kính, khẩu trang

- Về dung lượng: đoạn phim thí nghiệm hoặc hình ảnh minh họa phải códung lượng, kích thước phù hợp để khi sử dụng trình chiếu người học vẫn có thểnhìn thấy rõ Không sử dụng những đoạn phim, hình ảnh có kích thước dung lượngquá bé, khi sử dụng trình chiếu người học không thể nhìn rõ gây rối loạn trong việctiếp thu, lĩnh hội kiến thức mới

- Về chất lượng phim: đảm bảo độ rõ nét để người học quan sát được mộtcách dễ dàng

1.2 Những yêu cầu khi xây dựng phim mới

Khi xây dựng hệ thống phim thí nghiệm mới cần đáp ứng một số yêu cầu sau:

- Phải đáp ứng được mục đích của người sử dụng, phù hợp với nội dung bàigiảng, phản ánh chính xác khoa học các sự vật, hiện tượng

- Phải có những điểm vượt trội hơn so với phim cũ:

+ Dung lượng, kích thước phim đảm bảo cho việc trình chiếu rõ nét các sự vật,hiện tượng

+ Phản ánh chân thực màu sắc các hiện tượng xảy ra trong quá trình tiến hành thínghiệm

+ Có kèm theo thuyết minh hoặc phụ đề để người xem có thể hiểu được tiến trìnhtiến hành thí nghiệm, các phản ứng hóa học đã xảy ra

+ Có sự sáng tạo trong cách tiến hành thí nghiệm để làm nên những hiện tượng lạmắt so với thí nghiệm cũ, gây kích thích, hứng thú đối với người học

+ Khắc phục được những điểm còn hạn chế ở phim thí nghiệm cũ, hoặc mở rộngthêm một số kiến thức muốn truyền tải đến người học.

+ Cân đối thời gian giữa độ dài đoạn phim thí nghiệm với thời gian tiết học trênlớp

+ Có thể tổng hợp từ nhiều phim thí nghiệm cũ, xây dựng thành một phim thínghiệm mới, minh họa một tính chất hóa học bằng nhiều thí nghiệm, nhiều phảnứng khác nhau giúp người xem có cái nhìn toàn diện hơn về tính chất hóa học củachất Thí dụ: Phim thí nghiệm “Phản ứng của kim loại kiềm với nước” bao gồm 4thí nghiệm nhỏ lần lượt các kim loại kiềm là Li, Na, K, Rb tác dụng với nước + Có thể tổng hợp từ nhiều phim thí nghiệm cũ, xây dựng thành một phim thínghiệm mới, minh họa đầy đủ tính chất hóa học của một chất để sử dụng cho việccủng cố kiến thức ở phần cuối tiết học, ở những bài luyện tập, ôn tập hoặc hỗ trợcho việc tự học của người học Thí dụ: Phim thí nghiệm “Tính chất hóa học củakim loại” tập hợp nhiều thí nghiệm minh họa tính chất hóa học của kim loại nhưtác dụng với oxi, với clo, với nước, với axit và với dung dịch muối

Tóm lại, đối với người GV để tìm kiếm những đoạn phim thí nghiệm minhhọa cho một tiết dạy và học hóa học ở trường THPT không phải là khó, nhưngkhông phải đoạn phim thí nghiệm nào cũng đáp ứng được yêu cầu của người GV.Có những đoạn phim thí nghiệm đáp ứng được nội dung bài học nhưng lại quá mờhoặc quá dài, có những thí nghiệm hấp dẫn, lạ mắt gây kích thích hứng thú chongười xem nhưng lại sử dụng ngôn ngữ nước ngoài Chính vì vậy, thông qua đề tàinày tôi muốn thiết kế và xây dựng một hệ thống thí nghiệm minh họa cho chương

“Đại cương kim loại” hóa học lớp 12 cơ bản và nâng cao để tạo nguồn tư liệu dạyhọc phong phú, đa dạng cho người GV cũng như nguồn tài liệu tham khảo gâykích thích, hứng thú cho người học Qua đó, người GV có thể lựa chọn cho mìnhnhững đoạn phim thí nghiệm khi cần thiết, người học có thể đào sâu mở rộng kiếnthức qua những đoạn phim thí nghiệm hấp dẫn lạ mắt từ đó nâng cao chất lượngdạy và học hóa học ở trường THPT

1.3 Những nguyên tắc sử dụng phim ảnh trong dạy học

 Nguyên tắc sử dụng phim:

- Về nội dung: GV lựa chọn những phim thí nghiệm dựa trên nội dung kiếnthức muốn truyền tải, GV có thể chủ động cắt bỏ những đoạn phim không cầnthiết, chỉ giữ lại những đoạn phim minh họa rõ nét nhất cho phản ứng hóa họcmuốn truyền thụ đến HS Tùy đối tượng HS mà GV sử dụng số lượng phim thínghiệm thích hợp

- Về thời lượng: GV phải có sự cân đối giữa thời lượng trình chiếu phim thínghiệm với thời gian của tiết học Đối với những bài lên lớp có lượng kiến thức ít,nội dung ngắn gọn có thể tăng thời lượng phim, còn đôi với những bài lên lớp cólượng kiến thức nhiều thì giảm thời phim

- Về phụ đề, thuyết minh: GV sử dụng những phim thí nghiệm có phụ đềhoặc thuyết minh để HS có thể hình dung được nội dung phim thí nghiệm, cácphản ứng hóa học có thể được lồng ghép vào phim dưới dạng phụ đề để HS có thể

hiểu chính xác thí nghiệm đang xảy ra đồng thời phục vụ cho việc HS tự học ởnhà

 Nguyên tắc sử dụng ảnh:

- Về nội dung: GV lựa chọn những hình ảnh rõ nét, phản ánh chính xác nhấtnhững đặc điểm của mẫu vật, vật thể cần minh họa

- Về số lượng ảnh: Đối với chất, quặng, khoáng vật GV có thể chỉ sử dụngmột hình ảnh để HS rút ra nhận xét và ghi nhớ được màu sắc, trạng thái của chất,quặng, khoáng vật đó Nhưng đối với ứng dụng của các chất trong thực tiễn GVcó thể sử dụng nhiều hình ảnh để HS thấy được ứng dụng rộng rãi của hóa học đốivới đời sống

1.4 Xây dựng hệ thống phim ảnh phần kim loại hóa học lớp 12 THPT 1.4.1 Hệ thống phim ảnh dùng trong các bài học lý thuyết truyền thụ kiến thức mới

Tôi đã tiến hành quay các phim mới và xây dựng, biên tập lại những phim

cũ được 25 thí nghiệm (lưu trong CD) hỗ trợ cho việc DHHH chương “Đại cươngmim loại” lớp 12 THPT Dưới đây là hệ thống phim thí nghiệm đã được thiết kế vàxây dựng ứng với từng nội dung bài học cụ thể:

Bảng 1.1 – Phân loại số phim thí nghiệm trong phần lý thuyết

Số phim thí nghiệm Phần trăm

Thí nghiệm chỉnh sửa/biên tập

Bảng 1.2 – Các phim thí nghiệm phần “Đại cương về kim loại”

Chỉnhsửa/Biên tậplại

Quay mới

3 Kim loại (Mg, Al, Fe, Zn) tác dụng với

phi kim (Cl2, O2, S) (Tổng hợp 5 thí

5 Kim loại tác dụng với axit HCl, H2SO4,

H3PO4 và HNO3

×

6 Kẽm tác dụng với dung dịch đồng(II)

sunfat

×

7 Tính chất hóa học của kim loại ×

11 Điều chế kim loại sắt bằng phương pháp

nhiệt luyện (phản ứng nhiệt nhôm)

×

12 Điều chế kim loại đồng bằng phương

pháp nhiệt luyện (CuO + CO)

×

13 Điều chế kim loại đồng bằng phương

pháp nhiệt luyện (CuO + C)

×

14 Điều chế kim loại niken và đồng bằng

phương pháp điện phân dung dịch

×

15 Điều chế kim loại vàng bằng phương

pháp điện phân dung dịch

×

17 Điện phân dung dịch CuSO4 (bằng cốc

19 Hướng dẫn tiến hành thí nghiệm điện

phân dung dịch NaCl

×

20 Điện phân dung dịch CuSO4 với anot

bằng đồng (anot tan)

×

21 Điện phân dung dịch CuSO4 với anot lần

lượt thay bằng những chất khác nhau

×

22 Điện phân dung dịch CuSO4 (bằng cốc

thủy tinh - anot tan)

×

23 Điện phân nóng chảy PbBr2 ×

25 Điều chế kim loại kẽm bằng phương

pháp thủy luyện

×

Hình ảnh một số thí nghiệm sau khi đã chỉnh sửa, biên tập lại

Hình 2.1 : Phim số 2 “Tính chất vật lý của kim loại”

Hình 2.2 : Phim số 3 “Kim loại tác dụng với phi kim”

Hình 2.3 : Phim số 5 “Kim loại tác dụng với axit”

Hình 2.4 : Phim số 8 “Dãy điện hóa của kim loại”

Hình 2.5 : Phim số 9 “Ăn mòn điện hóa – Ăn mòn hóa học”

1.4.2 Hệ thống phim ảnh dùng trong các bài tập củng cố hệ thống hóa kiến thức

Dưới đây là nội dung của 12 bài tập được minh họa bằng phim ảnh :

Chương 5: ĐẠI CƯƠNG VỀ KIM LOẠI

Bài 1 Cho:

Cốc 1: 20 ml dung dịch HCl 1M

Cốc 2: 20 ml dung dịch HCl 1M + một ít muối CuSO4

Thêm vào 2 cốc lượng kẽm như nhau, hãy nêu hiện tượng xảy ra và giải thích.(Phim số 1 trong CD/Thư mục “Bài tập Đại cương về kim loại”)

Bài 2 Đốt cháy hoàn toàn a mol Mg cần V lít khí oxi (đktc) thu được m gam oxit.

Thiết lập mối quan hệ giữa a, V và m

(Phim số 2 trong CD/Thư mục “Bài tập Đại cương về kim loại”)

Bài 3 Cho m (g) natri vào 115m (g) dung dịch HCl 3,65% Khi phản ứng kết thúc,

tính nồng độ phần trăm các chất trong dung dịch thu được

(Phim số 3 trong CD/Thư mục “Bài tập Đại cương về kim loại”)

Bài 4 Cho 0,1092 g nhôm vào 10 g dung dịch axit clohidric 4,25% Sau khi phản

ứng xảy ra hoàn toàn tính thể tích khí H2 thoát ra(đktc) và khối lượng muối nhômclorua thu được

(Phim số 4 trong CD/Thư mục “Bài tập Đại cương về kim loại”)

Bài 5 Cân lấy 0,3863 g Zn rồi cho vào 5 ml dung dịch CuSO4 0,5M đến khi dung

dịch chuyển sang trong suốt Tính khối lượng chất rắn thu được và nồng độ mol/lcác chất trong dung dịch sau phản ứng

(Phim số 5 trong CD/Thư mục “Bài tập Đại cương về kim loại”).

Bài 6 Cho 0,0637 g sắt vào 20 ml dung dịch bạc nitrat 0,025M, sau khi phản ứng

kết thúc thu được dung dịch X và chất rắn Y Tính nồng độ các chất có trong dungdịch X và khối lượng chất rắn Y

(Phim số 6 trong CD/Thư mục “Bài tập Đại cương về kim loại”)

Bài 7 Cân lấy 0,2 g Cu rồi cho vào 6 ml dung dịch HNO3 đặc, nóng, dư Giả thiết

phản ứng xảy ra hoàn toàn và chỉ có một sản phẩm khử duy nhất là khí màu nâu.Hãy tính thể tích khí đã thoát ra ở 350C, 1 atm và nồng độ mol/l của Cu(NO3)2.(Phim số 7 trong CD/Thư mục “Bài tập Đại cương về kim loại”)

Bài 8 Cho 0,065 g Cu vào 5 ml dung dịch AgNO3 0,1M, đun nóng để phản ứng

xảy ra nhanh hơn Sau một thời gian, lọc lấy chất rắn sấy khô rồi đem cân được0,092 g Hỏi chất rắn gồm những chất gì? Khối lượng mỗi chất là bao nhiêu?

(Phim số 8trong CD/Thư mục “Bài tập Đại cương về kim loại”)

Bài 9 Cho 0,2573 g Zn vào 5 ml dung dịch HCl 1M Tính thể tích khí hiđro thoát

ra ở 300C, 1 atm và nồng độ các chất trong dung dịch sau phản ứng

(Phim số 9 trong CD/Thư mục “Bài tập Đại cương về kim loại”)

Bài 10 Cho một đinh sắt cân nặng 0,3814 g vào 3 ml dung dịch CuSO4 0,5M Saumột thời gian lấy đinh sắt ra cân lại được 0.3840 g (đã trừ bì) Hãy tính khối lượngsắt đã tham gia phản ứng và nồng độ các chất có trong dung dịch sau phản ứng.(Phim số 10 trong CD/Thư mục “Bài tập Đại cương về kim loại”)

Bài 11 Cân lấy 1,25 g Zn cho vào 5 ml dung dịch NaOH 2M Khi phản ứng kết

thúc, hỏi khối lượng dung dịch tăng hay giảm bao nhiêu gam so với dung dịch banđầu

(Phim số 11 trong CD/Thư mục “Bài tập Đại cương về kim loại”)

Bài 12 Cân lấy 0,64 g CuO rồi cho vào 20 ml dung dịch HCl 5,2% (d = 1,05

g/ml), khuấy đều đến khi phản ứng xảy ra hoàn toàn Tính nồng độ phần trăm cácchất có trong dung dịch sau phản ứng

(Phim số 12 trong CD/Thư mục “Bài tập Đại cương về kim loại”)