skkn giáo dục đạo đức cho học sinh thpt trong giai đoạn hiện nay, thực trạng và những giải pháp

Vấn đề này đã và đang thu hút được sự quantâm, nghiên cứu của nhiều học giả trên nhiều lĩnh vực, có thể kể đến một số côngtrình nghiên cứu như: - Vấn đề về đạo đức và giáo dục giá trị

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

PHÒNG GIÁO DỤC TRUNG HỌC

Mã số: (Do HĐKH Sở GD&ĐT ghi)

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH THPT TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY, THỰC TRẠNG VÀ

NHỮNG GIẢI PHÁP”

Người thực hiện: HÀ CÔNG CHÍNH

Lĩnh vực nghiên cứu:

- Quản lý giáo dục 

- Phương pháp dạy học bộ môn: 

(Ghi rõ tên bộ môn)

- Lĩnh vực khác: 

(Ghi rõ tên lĩnh vực)

Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN

 Mô hình  Đĩa CD (DVD)  Phim ảnh  Hiện vật khác

(các phim, ảnh, sản phẩm phần mềm)

Năm học: 2013 - 2014

BM 01-Bia SKKN

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

- Chuyên ngành đào tạo: Lý luận - PHDH môn Giáo dục chính trị

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy

- Số năm có kinh nghiệm: 17

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:

- Cách sử dụng phương tiện trực quan trong giảng dạy GDCD 11

- Thiết kế các hoạt động dạy và học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong học tập môn Giáo dục công dân 12

BM02-LLKHSKKN

GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH THPT TRONG GIAI ĐOẠN

HIỆN NAY, THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP”

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Bác Hồ luôn coi việc bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là công việctrọng đại của đất nước, của dân tộc Bác dạy “Người có đức mà không có tài làmviệc gì cũng khó Người có tài mà không có đức thì vô dụng” Vì vậy, giáo dục phải

là bồi dưỡng được cái đức, cái vốn quí của một con người Tuy nhiên, không phải aicũng đã thấm nhuần được tư tưởng đó của Người

Trong những năm qua, đất nước đã và đang chuyển mình trong công cuộc đổimới sâu sắc và toàn diện Thế giới hôm nay đang tiến tới một xu hướng toàn cầuhóa nền kinh tế, đó là một thách thức quan trọng đối với mọi quốc gia, và nền kinh

tế thị trường đang trở thành một không gian mang tính toàn cầu Trong bối cảnhchung đó, Việt Nam cũng chuyển mình hòa nhập để thực hiện nền kinh tế thị trườngtheo định hướng xã hội hội chủ nghĩa có sự quản lý của nhà nước, nhằm thực hiện

mục tiêu: “Dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh”.

Sau hơn hai thập kỷ thực hiện chiến lược phát triển kinh tế xã hội, chủ độnghội nhập kinh tế quốc tế, nền kinh tế Việt Nam đã có những chuyển biến rõ rệt Bêncạnh những kết quả đạt được, nền kinh tế thị trường cũng dần bộc lộ một số hạn chếnhất định như sự phân hoá giàu nghèo, bất công xã hội, một số tệ nạn gia tăng: thamnhũng, buôn lậu, trốn thuế, mại dâm, ma tuý Đặc biệt, những mặt trái của nền kinhthế thị trường làm ảnh hưởng lớn đến sự nghiệp giáo dục, trong đó sự suy thoái vềđạo đức và những giá trị nhân văn là vấn đề toàn xã hội quan tâm Đánh giá thực

trạng Giáo dục, đào tạo: Nghị quyết TW 2 khóa VIII nhấn mạnh “Đặc biệt đáng lo ngại là một bộ phận học sinh, sinh viên có tình trạng suy thoái về đạo đức, mờ nhạt

về lý tưởng, theo lối sống thực dụng, thiếu hoài bão lập thân, lập nghiệp vì tương lai của bản thân và đất nước” Điều này, thể hiện rõ ở một bộ phận người dân,

đặc biệt là ở lứa tuổi thanh niên, học sinh Dường như việc họ thờ ơ trước nhữngcái xấu và hành vi vô đạo đức, bất chấp đạo lý, xem nhẹ tình nghĩa là một điềuhiển nhiên Lối sống thực dụng, sống gấp và thiếu lý tưởng, đề cao lợi ích cánhân, giá trị vật chất, tôn thờ đồng tiền, hiện tượng suy thoái, xuống cấp về đạođức, lối sống ở nhiều nơi, nhiều lĩnh vực, nhiều tầng lớp xã hội, đặc biệt là trong lốisống học sinh THCS nói chung đã và đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của tất

cả mọi người, mọi tầng lớp trong xã hội

Thật vậy, hiện tượng suy thoái, xuống cấp về đạo đức, lối sống ở nhiều nơi,nhiều lĩnh vực, nhiều tầng lớp xã hội, đặc biệt là trong lối sống học sinh cả nước nóichung, và của học sinh THPT Đồng Nai nói riêng, đã và đang trở thành mối quantâm hàng đầu của toàn Đảng, toàn dân và toàn xã hội Vì vậy, việc giáo dục giá trịđạo đức cho học sinh THPT của tỉnh Đồng Nai trong giai đoạn hiện nay là mộttrong những nhân tố quan trọng góp phần hình thành một thế hệ những con ngườimới đáp ứng sự nghiệp phát triển của đất nước và của địa phương

Với ý nghĩa đó quan trọng đó và với cương vị là người làm công tác quản lý

và giảng dạy nhiều năm, bản thân nhận thức rõ được trách nhiệm phải có các giảipháp thiết thực, phù hợp nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục đạo đức cho

học sinh THPT, coi việc giáo dục, rèn luyện các giá trị đạo đức cho học sinh là nềntảng, là gốc rễ vững chắc cho các mặt giáo dục khác trong nhà trường Vì vậy, bản

thân mạnh dạn chọn vấn đề: “Giáo dục đạo đức cho học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay, thực trạng và những giải pháp” làm đề tài SKKN của mình.

II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Toàn cầu hoá là một xu thế khách quan mà mỗi quốc gia, mỗi dân tộc, dùmuốn hay không, cũng đều chịu sự tác động của nó Việt Nam là nước đang pháttriển, quá trình toàn cầu hoá tạo cho chúng ta những thời cơ thuận lợi có thể đi tắtđón đầu để phát triển nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức Thách thức đó bao gồm

cả nguy cơ suy thoái, đặc biệt là suy thoái về đạo đức, đạo đức truyền thống, lốisống con người Việt nam hiện nay Vấn đề này đã và đang thu hút được sự quantâm, nghiên cứu của nhiều học giả trên nhiều lĩnh vực, có thể kể đến một số côngtrình nghiên cứu như:

- Vấn đề về đạo đức và giáo dục giá trị đạo đức cho con người Việt Nam

Huỳnh Khái Vinh (chủ biên) (2001), “Một số vấn đề về lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội”, gồm một số nội dung quan trọng như: Sự tác động của các

nhân tố chính trị, kinh tế, xã hội và xu hướng chuyển đổi lối sống, đạo đức, chuẩngiá trị xã hội trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; kếthừa và phát triển nếp sống đạo đức và các giá trị truyền thống dân tộc và cáchmạng… tác giả đề ra phương hướng, quan điểm và giải pháp xây dựng lối sống, đạođức, chuẩn giá trị xã hội mới

Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Văn Phúc (chủ biên) (2003) “Mấy vấn đề đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay”, tác giả đã phân tích một

số nội dung quan trọng: “Kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay và những biến đổitrong lĩnh vực đạo đức”; “Giữ gìn và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongbối cảnh kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay”; “Quan hệ giữa các giá trị truyềnthống và hiện đại trong xây dựng đạo đức…

Nguyễn Ngọc Phú (chủ biên) (2006) “Chuẩn mực đạo đức con người Việt Nam hiện nay”, tác giả đã khái quát một cách hệ thống chuẩn mực đạo đức truyền

thống của con người Việt Nam và dưới sự biến đổi của nền kinh tế thị trường tácđộng đến chuẩn mực đạo đức, tác giả đưa ra những chuẩn mực chủ yếu của conngười Việt Nam trong xây dựng và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa hiện nay

- Vấn đề giáo dục giá trị đạo đức cho học sinh

Một số bài báo, Tạp chí của nhiều tác giả đã bàn đến các nội dung giáo dục

giá trị đạo đức cho học sinh như: Đặng Hữu Toàn (2001), Hướng các giá trị đạo đức truyền thống theo chuẩn giá trị chân thiện mỹ trong bối cảnh toàn cầu hoá và phát triển kinh tế thị trường, Tạp chí Triết học số 4; Nguyễn Thị Thanh Huyền (2007), Toàn cầu hoá và nguy cơ suy thoái đạo đức, lối lối con người Việt Nam hiện nay, Tạp chí Triết học số 2; Nguyễn Lương Bằng (2012), Tiêu chí đánh giá, xếp loại đạo đức học sinh phổ thông- một số vấn đề đặt ra trong bối cảnh hiện nay, Tạp chí Đại học Sài Gòn, số 8 2012 … và một số tài liệu “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” do Ban tư tưởng Văn hóa Trung ương soạn thảo.

Mỗi công trình, đề tài là một góc nhìn riêng của các tác giả, là tiếng nói hiệnthực của từng nhà nghiên cứu góp phần xây dựng bức tranh thêm hài hòa về hành

vi, lối sống con người và đất nước Việt nam trong bối cảnh hội nhập thế giới Đây

là nguồn tư liệu tham khảo quý giá cho bản thân trong quá trình hoàn đề tài nghiêncứu khoa học sư phạm ứng dụng của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

2.1 Mục đích

- Từ lý luận và thực tiễn giáo dục giá trị đạo đức cho học sinh tại các trườngTHPT trên địa bàn tỉnh Đồng Nai, đề tài nghiên cứu đề xuất quan điểm và giải phápnhằm nâng cao hiệu quả giáo dục giá trị đạo đức cho học sinh THPT trong giai đoạnhiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Vấn đề giáo dục đạo đức cho học sinh THPT

- Phạm vi nghiên cứu: Một số nội dung cơ bản của các giá trị đạo đức truyềnthống dân tộc Việt Nam; nâng cao hiệu quả giáo dục và phát huy giá trị đạo đứctruyền thống Việt Nam trong lối sống học sinh cùng với việc kết hợp hài hoà các giá

trị đạo đức hiện đại; số liệu liên quan đến đối tượng nghiên cứu tính từ năm học

2011 - 2012 đến nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận: Triết học duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa tồn tại xãhội và ý thức xã hội; Các quan điểm của tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng cộng sảnViệt Nam về vấn đề phát huy và kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc,vấn đề xây dựng đạo đức mới trong lối sống thanh thiếu niên, học sinh; đối chiếu và

sử dụng những số liệu thống kê của Sở Giáo dục và Đào tạo và các trường THPTtrên địa bàn tỉnh

- Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp nghiên cứu chung nhất của đề tài làcác nguyên tắc, phương pháp luận của triết học duy vật biện chứng Trong đó chútrọng phương pháp thống nhất lịch sử - lôgíc, phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa,khái quát hóa Bên cạnh đó, đề tài còn sử dụng phương pháp điều tra, thống kê sốliệu để so sánh, đánh giá làm sáng tỏ cơ sở thực tiễn và tổng kết kinh nghiệm thựctiễn, nhằm đưa ra các giải pháp

5 Giả thuyết khoa học

Công tác giáo dục đạo đức cho học sinh THPT trong năm học vừa qua còn

nhiều khó khăn và hạn chế Nếu các giải pháp mà đề tài đưa ra, được vận dụng mộtcách khoa học, phù hợp sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác này tại các nhà trườngtrong giai đoạn hiện nay.

6 Đóng góp của đề tài

- Đề tài đề ra một số giải pháp cơ bản nhằm kế thừa và nâng cao hiệu quảgiáo dục giá trị đạo đức của dân tộc trong việc xây dựng đạo đức mới cho học sinhTHPT

- Đề tài góp phần làm cơ sở lý luận cho các tổ chức chính trị xã hội trong việcgiáo dục giá trị đạo đức cho học sinh

- Đề tài cũng có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho những người quan tâmđến công tác giáo dục đạo đức cho học sinh

CHƯƠNG 1 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH THPT

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

I Thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh THPT ở Đồng Nai

1 Những kết quả đạt được

Trong những năm qua, công tác giáo dục đạo đức cho học sinh THPT trên địabàn tỉnh Đồng Nai được triển khai đồng bộ, có nhiều đổi mới về phương thức và nộidung, kiên trì phương châm giáo dục qua thực tiễn hành động, nêu gương điển hìnhtiên tiến, phát huy vai trò tự giáo dục, rèn luyện của học sinh, góp phần bồi dưỡng lýtưởng cách mạng, giáo dục truyền thống, đạo đức, lối sống, ý thức pháp luật cho họcsinh trên địa bàn tỉnh

Công tác giáo dục đạo đức, lối sống trong đoàn viên, thanh niên học sinh đượcquan tâm đặc biệt, chú trọng đề cao lòng nhân ái, đạo lý uống nước nhớ nguồn, lốisống văn hóa, nghĩa tình, trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội; đấu tranh bàitrừ các hủ tục lạc hậu, mê tín dị đoan, các văn hóa phẩm độc hại, tiêu cực và tệ nạn xãhội, lối sống buông thả, lệch lạc về hành vi, hành xử hung bạo, thờ ơ, vô cảm, thiếutrách nhiệm; góp phần định hướng giá trị Chân - Thiện - Mỹ trong học sinh

Bên cạnh đó, các hình thức dạy học và tuyên truyền phổ biến giáo dục đạođức, giáo dục pháp luật hiệu quả khá cao như: dạy học tích hợp các nội về tư tưởngđạo đức Hồ Chí Minh, tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật trong môn họcGiáo dục công dân và các môn học khác, thi tìm hiểu về tấm gương đạo đức củaChủ tịch Hồ Chí Minh, tìm hiểu pháp luật, … được củng cố và nhân rộng; tuyêntruyền miệng, phát hành tài liệu tuyên truyền; góp phần giáo dục ý thức công dân, ýthức chấp hành pháp luật, nội quy kỷ luật, tôn trọng quy ước cộng đồng, hình thànhthói quen đạo đức, kỹ năng sống tốt đẹp trong toàn thể đội viên và học sinh ở trongnhà trường

Với những nỗ lực đổi mới nội dung, phương thức giáo dục, trong thời gianqua, nhà trường học đã tập trung xây dựng các điển hình tiên tiến trong từng đối tượngthiếu niên học sinh; đa dạng hóa và nâng cao chất lượng các phong trào; chủ động phốihợp với các tổ chức, đoàn thể trong nhà trường tuyên truyền, định hướng, giáo dục học

sinh, chủ động tiếp cận, giáo dục, cảm hóa các đối tượng học sinh chậm tiến Nângcao chất lượng và hiệu quả hai mặt giáo dục Đổi mới các hoạt động giáo dục, hoạtđộng tập thể, gắn học với hành, lý thuyết với thực tiễn; giúp học sinh có được những

kỹ năng sống cơ bản

Tăng cường giáo dục đạo đức, pháp luật trong nhà trường, kiên quyết không đểxảy ra bạo lực học đường Trong quá trình giảng dạy chú trọng nội dung tích hợpgiáo dục đạo đức pháp luật và bảo vệ môi trường, chú trọng giáo dục truyền thốngđạo đức cách mạng, học tập theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh cho học sinh

Phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Độingũ cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh đều nhận thức rõ tầm quan trọng và lợiích thiết thực của việc “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Qua cáchoạt động hướng nghiệp giáo dục ngoài giờ lên lớp, học sinh được học tập, phát huyđược sở trường của bản thân, đồng thời được thể hiện mình, được trao đổi, đượclàm việc nhóm… Học sinh đã có thêm sự hứng thú khi được thực hành nhiều hơn,tham gia các hoạt động vui chơi bổ ích và các hoạt động trò chơi dân gian nhiềuhơn Từ đó các em cảm thấy yêu mến trường lớp, yêu mến thầy cô và bạn bè Nhàtrường có nhiều sáng kiến, tổ chức thực hiện tốt phong trào, xây dựng môi trườngvăn hóa lành mạnh, thân thiện, năng động Học sinh phát triển mạnh mẽ, toàn diện,

có thể lực, có kỹ năng sống tốt, kỹ năng hòa nhập cao, góp phần hình thành nhâncách con người mới

Bảng 3: Kết quả xếp loại đạo đức năm học 2011 – 2012 cấp THPT

(Nguồn: Phòng GDTrH – Sở Giáo dục và Đào tạo Đồng Nai)

Bảng 4: Kết quả xếp loại đạo đức năm học 2012 – 2013 cấp THPT

a) Nhận xét chung:

- Ưu điểm:

+ 90,89% học sinh có đạo đức khá, tốt, đa số học sinh biết nghe lời, kính trọngcha mẹ, thầy cô, có ý thức rèn luyện tu dưỡng phẩm chất đạo đức tốt; thực hiện tốt mọinội quy, quy định của trường, của lớp, biết sống tốt, sống đẹp, phù hợp với các chuẩnmực đạo đức xã hội;

+ Học sinh có chiều hướng phát triển tốt về mặt tình cảm đạo đức, rèn luyện được

kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tự nhận thức đúng, sai, tự hiểu và vận dụng được một số kiếnthức pháp luật, chẩn mực đạo đức trong cuộc sống hàng ngày

- Hạn chế:

+ Một bộ phận học sinh có biểu hiện chán nản, lười học, thường xuyên vi phạm

và gây mất trật tự trong lớp, nói tực, chửi thề, nói dối không trung thực, vô lễ với thầy,

cô, với bạn bè và người lớn tuổi, kết bạn chơi với những đối tượng xấu ở bên ngoài,uống rượu, hút thuốc lá

+ Số học sinh gặp khó khăn trong rèn luyện đạo đức vẫn còn nhiều, một số giáoviên bộ môn, giáo viên chủ nhiệm chưa thật sự quan tâm đến việc giáo dục đạo đứcthông qua các tiết học ở trên lớp, thậm chí còn có thái độ thờ ơ, thiếu trách nhiệm khithấy học sinh có dấu hiệu vi phạm đạo đức Sự phối hợp giáo dục giữa nhà trường, giađình và xã hội còn nhiều mặt hạn chế

b) Nguyên nhân của những kết quả đạt được trong giáo dục giá trị đạo đức cho học sinh:

- Thứ nhất, ngành giáo dục và Đào tạo Đồng Nai luôn nhận được sự quan tâm,chỉ đạo kịp thời của Bộ Giáo dục và Đào tạo về thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm củangành

- Thứ hai, nhiều năm qua, Tỉnh ủy, Hội đồng Nhân dân, Ủy ban Nhân dân, Ủyban Mặt trận tổ quốc Việt Nam tỉnh Đồng Nai và các cấp ủy Đảng, chính quyền địaphương quan tâm, chỉ đạo thường xuyên và kịp thời các nhiệm vụ chính trị đối vớingành giáo dục và đào tạo Bên cạnh đó, với những cố gắng và nỗ lực to lớn của ngànhGiáo dục và Đào tạo tỉnh nhà, các đơn vị trường học trên địa bàn tỉnh đã thực hiện thànhcông, tạo ra những chuyển biến tích cực, toàn diện trên các mặt giáo dục các giá trị đạođức cho học sinh, trong đó có nhiều bước, nhiều khâu mang tính đột phá mới, tạo nênđộng lực thúc đẩy phong trào rèn đức, luyện tài trong học sinh phát triển mạnh mẽ.Những quyết tâm đổi mới nội dung, phương thức giáo dục học sinh đã mang lại nhữngbước tiến mới về lý luận và thực tiễn

- Thứ ba, các sở, ban, ngành, tổ chức, đoàn thể, các lực lượng xã hội và nhân dântích cực phối hợp chăm lo phát triển sự nghiệp giáo dục và đào tạo Đội ngũ nhà giáo vàcán bộ quản lý giáo dục năng động, tích cực, sáng tạo trước yêu cầu đổi mới quản lý vànâng cao chất lượng giáo dục Lòng yêu nước, yêu người, yêu nghề, sự nỗ lực vượt quamọi khó khăn, thử thách to lớn của đội ngũ nhà giáo và quyết tâm đổi mới của ngànhgiáo dục đào tạo tỉnh nhà đã góp phần quan trọng trong việc thực hiện nhiệm vụ giáodục và sự nghiệp trồng người

- Thứ tư, truyền thống hiếu học của dân tộc được phát huy mạnh mẽ, thể hiện

trong từng gia đình, từng cộng đồng dân cư Nhân dân đã không tiếc công sức, tiền củađầu tư và khuyến khích động viên con em vượt khó, chăm chỉ học tập, hỗ trợ và tạo điềukiện dạy tốt, học tốt cho các nhà trường

- Thứ năm, các hoạt động nhằm giáo dục các giá trị đạo đức của các đơn vịtrường học được đoàn viên thanh niên, học sinh đón nhận, cấp ủy đảng và chính quyềnđồng tình, quan tâm ủng hộ, các lực lượng xã hội đánh giá cao; sự phối hợp chặt chẽgiữa nhà trường, gia đình và xã hội trong việc giáo dục học sinh có nhiều bước tiến mới;

vị trí của thanh niên, học sinh trong nhà trường và xã hội được đặt ở vị trí tương xứng.Những kết quả đó tiếp tục là tiền đề quan trọng thúc đẩy và nâng cao chất lượng giáodục toàn diện cho học sinh trong thời gian tới

II Những hạn chế trong giáo dục giá trị đạo đức cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Đồng Nai

Bên cạnh những kết quả đáng khích lệ, khả quan đã đạt được trong thời gian qua,công tác giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Đồng Naitrong giai đoạn hiện nay vẫn còn một số mặt tồn tại và hạn chế

- Một bộ phận không nhỏ các em học sinh vẫn chưa hiểu và xác định được các giátrị đích thực của cuộc sống, sống buông thả, thực dụng, vô cảm, ích kỷ thiếu trách nhiệmvới bản thân, với gia đình và xã hội Hiện tượng học sinh vi phạm đạo đức ngày càngnhiều, khiến dư luận xã hội lo lắng, nhiều thầy, cô giáo và các nhà quản lý giáo dục phảiđau đầu

- Công tác giáo dục chính trị tư tưởng đã có đổi mới nhưng chưa tác động sâu sắcđến đông đảo đoàn viên, thanh niên học sinh; công tác tuyên truyền, định hướng lýtưởng, giáo dục đạo đức lối sống, nêu gương người tốt, việc tốt cho học sinh chưathường xuyên Nhiều cơ sở giáo dục chưa chủ động trong công tác phối hợp tuyêntruyền, giáo dục pháp luật đối với học sinh Công tác nắm bắt, định hướng tình hình tưtưởng học sinh có lúc, có nơi thiếu kịp thời Một bộ phận học sinh thiếu trách nhiệm vớibản thân và xã hội, thiếu ý chí khắc phục khó khăn để vươn lên, có lối sống không lànhmạnh, ý thức chấp hành pháp luật có nhiều hạn chế Tính tương tác trong các hoạt độnggiáo dục còn ít Việc tổng kết và nhân rộng các mô hình, cách làm hay trong công tácgiáo dục đạo đức học sinh còn nhiều vấn đề bất cập, chưa phát huy được tác dụng tíchcực

- Vai trò của các tổ chức đoàn thể trong nhà trường trong việc tổ chức các hoạtđộng nhằm giáo dục các giá trị đạo đức, lối sống cho đoàn viên, thanh niên học sinhchưa thật sự hiệu quả; cơ sở vật chất, thiết chế vui chơi, giải trí cho học sinh còn ít vàthiếu đồng bộ

- Thách thức trước mặt trái của cơ chế thị trường đã tác động rất lớn đến sự hìnhthành và phát triển nhân cách của học sinh Sự bùng nổ của khoa học công nghệ, cùngvới mạng Internet chứa đựng rất nhiều yếu tố phức tạp, học sinh dễ nhiễm các yếu tốsinh hoạt văn hóa không lành mạnh

- Nội dung, phương pháp giáo dục tuy đã được đổi mới nhưng còn bộc lộ nhiềuhạn chế; còn có những nội dung trong chương trình giáo dục không thiết thực, nặng về

lý thuyết, nhẹ về thực hành, chưa gắn với yêu cầu xã hội, chưa phù hợp với nhu cầu vàkhả năng học tập của đối tượng học sinh

Trong năm 2012 - 2013, tình trạng bạo lực học đường, ý thức chấp hành phápluật, vi phạm an toàn giao thông trong học sinh từng bước được khắc phục nhưngvẫn chưa được triệt để Có 359 học sinh vi phạm an toàn giao thông, so với cùng kỳtăng 55 trường hợp Số học sinh bị tai nạn giao thông: Có 215 học sinh bị thươngnhẹ (giảm 47); 32 học sinh bị thương nặng (tăng 09); 23 học sinh bị chết (tăng 04).Các địa phương có học sinh bị chết do tai nạn khá nhiều là Tân Phú (06), TrảngBom (05).

Có 1.991 học sinh vi phạm kỷ luật bị xử lý, so với cùng kỳ tăng 622 trườnghợp Trong đó, có 1.129 học sinh bị phê bình (tăng 351), 368 học sinh bị khiển trách(giảm 150), 372 học sinh bị cảnh cáo (tăng 148), 134 học sinh bị buộc thôi học cóthời hạn (tăng 25) Các trường có số học sinh bị buộc thôi học có thời hạn cao:THPT Hồng Bàng (20), THCS và THPT Lạc Long Quân (20), THPT Tôn ĐứcThắng (14), THPT Điểu Cải (12), THCS và THPT Bàu Hàm (09)

+ Qua khảo sát cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh, bên cạnh những kết quảđạt được như trên, bản thân đã ghi nhận được, ý thức thực hiện nội quy của học sinhcòn chưa tốt như: nghỉ học, trốn tiết, lười học bài cũ, gian lận trong kiểm tra viphạm ở mức cao Các bài giảng của giáo viên chưa được hấp dẫn để nhiều học sinhnói chuyện riêng trong giờ học Nhiều học sinh vi phạm nội quy như: hút thuốc,uống rượu, bia, trộm cắp, đánh bạc, đánh nhau, vi phạm luật giao thông Đặc biệt làtình trạng vô lễ, xúc phạm đối với giáo viên và người lớn, tỷ lệ vi phạm 30,7%

+ Nguyên nhân dẫn tới việc học sinh vi phạm đạo đức là do: Thiếu sự quantâm của gia đình: 90,9% (đối với cán bộ, giáo viên), và 81,2% (đối với học sinh);bản thân học sinh không có sự tu dưỡng, rèn luyện tốt: 82,8% (đối với cán bộ, giáoviên) và 68,2% (đối với học sinh); những tác động tiêu cực của bạn bè: 77,3% (đốivới cán bộ, giáo viên) và 76,0% (đối với học sinh); sự ảnh hưởng của khoa học côngnghệ: điện thoại, internet, games…68,2% (đối với cán bộ, giáo viên) và 54,0% (đốivới học sinh) Đây thực sự là vấn đề rất đáng quan tâm của cán bộ quản lý và giáoviên xem lại các biện pháp giáo dục đạo đức của nhà trường

+ Ngoài ra, những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình rèn luyện đạo đức học sinhcũng không kém phần quan trọng như qua khảo sát, bản thân nhận thấy các yếu tốbên ngoài tác động đến việc rèn luyện đạo đức của học sinh ở mức độ quan trọng vàrất quan trọng như: Sự động viên khích lệ của bạn bè 99,2%; khen thưởng, kỷ luậtkịp thời 96,8%; nội dung giáo dục phù hợp 96,4%; sự quan tâm thường xuyên củacác thầy, cô giáo 96,0%; không bị định kiến của nhà trường và xã hội 92,8%; đượcgia đình thông hiểu, tạo điều kiện 91,2%; và cuối cùng là được tự do trong mọi hoạtđộng 77,6% Các nhà quản lý cần xem xét cụ thể các yếu tố tác động ở trên để đưa

ra các nội dung, hình thức, biện pháp giáo dục đạo đức cho phù hợp

+ Về các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý công tác giáo dục đạo đứcqua khảo sát thấy: Thiếu sự phối hợp với các tổ chức đoàn thể xã hội ở địa phương70,5%; thiếu sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình 68,2%; tác động tiêu cực củamôi trường xã hội 54,5%; phẩm chất đạo đức, lối sống của thầy, cô, cha mẹ, bạnbè…54,5%

+ Tuy nhiên những yếu tố như: Không có chuẩn đánh giá đạo đức học sinhlại có tới 54,5%; không đồng ý và còn phân vân 11,4%; yếu tố không khen thưởng,

trách phạt kịp thời là 40,9%; không đồng ý và còn phân vân là 13,6%.

Nguyên nhân của hạn chế trong giáo dục giá trị đạo đức cho học sinh

- Một là, chưa nhận thức đầy đủ về vai trò trách nhiệm đối với việc giáo dục

thế hệ trẻ, nên chưa có sự quan tâm thỏa đáng tạo điều kiện tăng cường công tácgiáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức và lối sống trong học sinh

- Hai là, Hoạt động tư vấn học đường còn nhiều bất cập, thiếu đội ngũ

chuyên môn có kinh nghiệm Quá trình hội nhập quốc tế đã mang tới những cơ hộilớn nhưng cũng mang đến nhiều thách thức lớn đối với giáo dục Mặt trái của kinh

tế thị trường đã có nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến giáo dục, trong đó sự suy thoái vềđạo đức và những giá trị nhân văn là vấn đề toàn xã hội quan tâm Những mặt tiêucực, những mặt xấu của xã hội đã ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục toàn diện củanhà trường và điều mà chúng ta quan tâm nhất đó là sự hình thành nhân cách củathế hệ trẻ

- Ba là, Sự phối hợp giáo dục giữa các tổ chức Đoàn thể trong nhà trường với

các ban, ngành, tổ chức kinh tế, xã hội và gia đình ở một số nơi thiếu chặt chẽ, chậmđược khắc phục, chưa khai thác và phát huy hết các nguồn lực, điều kiện cho công tácgiáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh

- Bốn là, Các cấp ủy đảng, chính quyền địa phương chưa quan tâm đúng mức

và thường xuyên đối với công tác giáo dục thiếu niên, học sinh; việc tổ chức thựchiện các phong trào thi đua mang tính giáo dục truyền thống đối với học sinh chưathực sự hiệu quả; giữa nhận thức và sự quan tâm thực tế cho công tác giáo dục đạođức còn chưa tương xứng

- Năm là, Trong quá trình giáo dục học sinh, đội ngũ giáo viên có lúc chưa

nhận thức hết mối quan hệ biện chứng giữa hai mặt đạo đức và văn hóa, Vì vậy,khuynh hướng tập trung nâng cao văn hóa, không chú ý đến vai trò của mặt giáo dụcđạo đức; công tác giáo dục đạo đức còn thực hiện mang tính chung chung, thiếu tínhtoàn diện, xem nhẹ việc thực hành rèn luyện hành vi, thói quen đạo đức

- Sáu là, Việc phối hợp giáo dục giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong quá

trình giáo dục đạo đức có lúc thiếu chặt chẽ, chưa đồng bộ Đời sống kinh tế khókhăn, một bộ phận không nhỏ đội viên, thanh thiếu niên học sinh, suy thoái về tưtưởng chính trị, đạo đức, lối sống; môi trường gia đình, nhà trường và xã hội cónhững biểu hiện xuống cấp đã ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp làm cản trở những

nỗ lực trong công tác giáo dục, tập hợp, vận động học sinh của đơn vị

Kết quả điều tra nguyên nhân của hạn chế trong giáo dục giá trị đạo đức chohọc sinh cho thấy:

trả lời Ghi chú

6 Mặt trái của cơ chế thị trường 31.8

7 Phối hợp giữa Gia đình- Nhà trường-Xã hội chưa tốt 29.1

14 Phong trào thi đua còn mang tính hình thức 30.3

( Số liệu tổng hợp điều tra năm 2013 - 2014)

Để hiểu sâu hơn thực trạng đạo đức học sinh trung học phổ thông trên địa bàntỉnh Đồng Nai trong giai đoạn hiện nay, tôi đã tổ chức khảo sát, điều tra sơ bộnhững giá trị đạo đức Việt Nam, trên cơ sở đó đưa ra những giải pháp phù hợpnhằm nâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh

Trên thực tế về việc điều tra thực địa đã được thực hiện 200 phiếu khảo sát,cho 200 người, đại diện hai nhóm đối tượng gồm học sinh: 100 phiếu; cán bộ, giáoviên: 100 phiếu), kết quả thu được cụ thể như sau:

Bảng 1 Cần lưu giữ giá trị đạo đức Việt Nam

( Số liệu tổng hợp điều tra năm 2013 - 2014)

Qua bảng bảng khảo sát, chúng ta có thể thấy những giá trị đạo đức truyềnthống được hai nhóm cho là không thể thiếu và rất cần được gìn giữ trong cuộcsống Tuy nhiên tỷ lệ đồng thuận chưa cao, nhóm học sinh 45%, nhóm cán bộ, giáoviên 54% Trong khi số người có quan điểm cho rằng không cần lưu giữ giá trị đạođức truyền thống cũng chiếm tỷ lệ tương đối, nhóm học sinh 17%, nhóm cán bộ,giáo viên 19%

Bảng 2 Giá trị đạo đức Việt Nam nổi bật nhất

Stt Giá trị đạo đức Học sinh Tỷ lệ % Cán bộ, giáo viên

( Số liệu tổng hợp điều tra năm 2013 - 2014)

Có thể thấy, giữa hai nhóm được khảo khát có quan điểm khác nhau về giá trí

đạo đức truyền thống nổi bật nhất Nhóm học sinh cho là giá trị đoàn kết 28%, yêunước 20%; nhóm cán bộ, giáo viên cho là giá trị yêu nước 28%, đoàn kết 24%.

Như vậy, sự khác nhau này là do nhận thức, sự trải nghiệm cuộc sống Tuynhiên những giá trị đạo truyền thống tuy cần được lưu giữ nhưng vai trò của nó lạirất mờ nhạt trong lối sống của học sinh trong tình hình hiện nay

Bảng 3 Những giá trị đạo đức Việt Nam ít được lưu giữ

Stt Giá trị đạo đức Học sinh Tỷ lệ % Cán bộ, giáo viên

1 Yêu nước, đoàn kết, lao động cần cù,

( Số liệu tổng hợp điều tra năm 2013 - 2014)

Bảng khảo sát giá trị đạo đức truyền thống Việt Nam ít được lưu giữ, lại cho

ta thấy sự khác nhau giữa hai nhóm một nữa Trong khi nhóm học sinh cho là giá trịhiếu học, anh hùng, chịu khó, trung thực, ý thức cộng đồng 43%, nhóm cán bộ, giáoviên cho giá trị lạc quan, vì nghĩa, giản dị, yêu gia đình 35%

Thông qua tình hình và thực tế khảo sát thực trạng giáo dục đạo đức học sinhtrong giai đoạn hiện nay, ta thấy rõ hơn thực trạng học sinh khi phân tích yếu tố tíchcực và tiêu cực

Thứ nhất, yếu tố tích cực trong lối sống: Học sinh cả nước nói chung, học

sinh tỉnh Đồng Nai nói riêng, có nhiều thế mạnh, nhất là trong thời đại toàn cầu hoá,sức trẻ, tài năng, sự nhạy cảm của họ là yếu tố quan trọng để hội nhập; lý tưởng của

họ, trên tất cả các lĩnh vực, mọi hoạt động, có thể nói gọn trong một chữ: “Dám” đó

là dám nghĩ, dám làm, dám mơ ước, dám nhận thấy những hạn chế, non yếu và dámtin vào chính mình

Thứ hai, mặt hạn chế trong lối sống: học sinh là lực lượng trẻ, được đào tạo

và giáo dục có hệ thống, có khả năng tiếp cận nhanh nhạy với kiến thức khoa học

kỹ thuật hiện đại và công nghệ mới, đồng thời là lực lượng lao động chủ yếu rấtnăng động, sáng tạo trong tương lai, đặc điểm chung của họ là hiếu động thích hấpthụ cái mới Tuy nhiên, vì thiếu kinh nghiệm sống nên họ thường bắt chước cả cáitốt lẫn cái xấu mà thiếu sự cân nhắc, lựa chọn Họ sẽ dễ bị choáng ngợp trướcnhững cám dỗ vật chất, trong khi họ chưa chuẩn bị cho mình một lối ứng xử phùhợp với cuộc sống hiện đại Cuộc sống sa hoa truỵ lạc, những nhà hàng khách sạn,vũ trường phơi bày trước mắt họ, chào mời, kích thích tính tò mò của họ… như vậy,nếu không trang bị một kiến thức đầy đủ, họ sẽ dễ bị sa ngã, chệch hướng trong lốisống

Từ thực trạng trên, chúng ta thấy lối sống của mọi người bị quy định bởi hoàncảnh khách quan của xã hội, bởi những điều kiện sống và sự giáo dục của gia đình

và xã hội Mỗi học sinh hãy chủ động trên bước đường lập nghiệp và trong mọihoàn cảnh để vừa thể hiện bản lĩnh của người chủ nhân tương lai của đất nước

Đồng thời, mỗi học sinh phải thấy được trách nhiệm đối với bản thân cũng là tráchnhiệm đối với xã hội; phải tự tạo hành trang cho mình bằng cách nắm lấy tri thứclàm sức mạnh của bản thân; có tinh thần yêu nước, biết phát huy những truyềnthống tốt đẹp của dân tộc; có cá tính, năng lực sáng tạo, có lý tưởng, đạo đức cáchmạng… như vậy mới hoàn thành sứ mệnh là lực lượng quyết định là động lực pháttriển của đất nước nói chung và của địa phương nói riêng Xã hội càng phát triển,bên cạnh mặt tăng trưởng kinh tế thì mặt đạo đức xã hội cũng có mặt bị tha hoá,xuống cấp, khủng hoảng thế nào đó về mặt giá trị sống, không thể không lo lắng.Cần từng bước giúp học sinh hình thành nên những tư duy mới, cởi mở và phù hợpvới tính cách người Việt Nam trong thời hiện đại.

Kết luận chương 2

Giữ gìn và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong điều kiện hiện naycho học sinh là hết sức cần thiết Bằng nhiều phương thức khác nhau để chúng talàm cho học sinh thấy được vai trong to lớn của giá trị đạo đức truyền thống Trướchết là phải tăng cường công tác tuyên truyền giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ Bởi lẽmột thực tế không thể phủ nhận được là do thiếu sự giáo dục và tuyên truyền sâurộng về đạo đức, lý tưởng cách mạng trong nhà trường nên những hiểu biết của thế

hệ trẻ về các giá trị đạo đức có thể nói là chưa đầy đủ, thậm chí còn sai lệch ở một

bộ phận không nhỏ thanh niên, học sinh Tiếp đến, chúng ta cần giải quyết hợp lýmối quan hệ lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội, tạo môi trường lành mạnh cho thế hệtrẻ phát huy tài năng của mình để từ đó học sinh nhận thức và tin tưởng hơnnhững giá trị truyền thống của dân tộc, là hành trang góp phần ngăn chặn sự suythoái đạo đức, lối sống trong thanh niên, học sinh làm phong phú nội dung các giátrị đạo đức truyền thống trong thời đại mới, đem lại sức mạnh cho công cuộc xâydựng và phát triển đất nước

CHƯƠNG 2 NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ

GIÁO DỤC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH THPT TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

I Những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục giá trị đạo đức cho học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay

1 Nâng cao nhận thức về giá trị đạo đức cho học sinh trong giai đoạn hiện nay

a) Nhận thức về giá trị đạo đức

- Đẩy mạnh công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống cho họcsinh THPT trong giai đoạn hiện nay, có vai trò to lớn trong việc nâng cao nhận thứccũng như điều chỉnh tư tưởng, thái độ và hành vi của con người Bên cạnh việc pháthuy các phương tiện thông tin đại chúng thì việc đề cao tính trách nhiệm của các tổchức đoàn thể trong nhà trường là hết sức cần thiết Với vị trí và vai trò của mìnhtrong nhà trường, Đoàn thanh niên là lực lượng hùng hậu thực hiện công tác truyềnthông dưới nhiều hình thức hoạt động khác nhau nhằm thu hút học sinh tham giavào các hoạt động giáo dục đạo đức, lối sống