Đánh giá hiện trạng và đề xuất biện pháp xử lý nước sinh hoạt theo qui mô hộ gia đình tại thành phố thái nguyên

Chất lượng các nguồn nước sinh hoạt tại thành phố Thái Nguyên .... Biện pháp xử lý nước sinh hoạt đang được áp dụng tại các hộ gia đình ở Thành phố Thái Nguyên .... Có thể nói môi trườn

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-

ĐỒNG THỊ THU TRANG

ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP

XỬ LÝ NƯỚC SINH HOẠT THEO QUI MÔ HỘ GIA

ĐÌNH TẠI THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG

Thái Nguyên - 2014

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-

ĐỒNG THỊ THU TRANG

ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP

XỬ LÝ NƯỚC SINH HOẠT THEO QUI MÔ HỘ GIA

ĐÌNH TẠI THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: Khoa học Môi trường

Mã số: 60.44.03.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG

Người hướng dẫn khoa học : TS PHAN THỊ THU HẰNG

Thái Nguyên - 2014

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng: Số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa hề bảo vệ một học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và thông tin trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, ngày 30 tháng 9 năm 2014

Người thực hiện luận văn

Đồng Thị Thu Trang

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Phan Thị Thu Hằng đã hết lòng tận tụy hướng dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành tốt đề tài của mình

Cuối cùng tôi xin cảm ơn gia đình và bạn bè đã động viên và cổ vũ tôi trong suốt quá trình học tập

Thái Nguyên, ngày 30 tháng 9 năm 2014

Người thực hiện luận văn

Đồng Thị Thu Trang

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC HÌNH vii

DANH MỤC CÁC HÌNH vii

MỞ ĐẦU viii

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu của đề tài 2

1.2.1 Mục tiêu chung 2

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 2

3 Ý nghĩa của đề tài 2

3.1 Ý nghĩa khoa học 2

3.2 Ý nghĩa thực tiễn 2

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Cơ sở pháp lý của đề tài 4

1.2 Cơ sở lý luận của đề tài 7

1.2.1 Khái quát về tài nguyên nước 7

2.1.1 Nước mặt 7

1.2 2 Vai trò của tài nguyên nước 10

1.3 Cơ sở thực tiễn 11

1.3.1 Tình hình khai thác và sử dụng nước trên thế giới và Việt Nam 11

1.3.2 Chất lượng nước sinh hoạt tại Việt Nam 13

1.3.3 Thực trạng ô nhiễm nước ngầm trên thế giới và Việt Nam 16

Chương 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 25

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 25

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 25

2.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 25

2.2.1 Địa điểm nghiên cứu 25

2.2.2 Thời gian nghiên cứu 25

2.3 Nội dung nghiên cứu 25

2.4 Phương pháp nghiên cứu 26

2.4.1 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp 26

2.4.2 Phương pháp kế thừa 26

2.4.3 Phương pháp điều tra thực địa 26

2.4.4 Phương pháp lấy mẫu và phân tích mẫu 29

2.4.5 Phương pháp xử lý số liệu 30

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 32

3.1 Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội thành phố Thái Nguyên [20] 32

3.1.1 Điều kiện tự nhiên- Kinh tế xã hội 32

3.1.2 Các nguồn tài nguyên thiên nhiên của Thành phố Thái Nguyên 38

3.2 Tình hình sử dụng nước sinh hoạt của các hộ gia đình trên địa bàn thành phố Thái Nguyên 42

3.2.1 Hiện trạng các nguồn nước phục vụ sinh hoạt tại thành phố Thái Nguyên 42 3.2.2 Mục đích sử dụng các nguồn nước của các hộ gia đình 43

3.3 Chất lượng các nguồn nước sinh hoạt tại thành phố Thái Nguyên 45

3.3.1 Kết quả khảo sát chất lượng nước máy 45

3.3.2 Kết quả khảo sát chất lượng nước ngầm của người dân đang sử dụng 49 3.4 Đánh giá hiệu quả một số phương pháp xử lý nước đang áp dụng tại các hộ gia đình ở Thái Nguyên 54

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

3.4.1 Tình hình áp dụng các biện pháp xử lý nước tại các hộ gia đình 54

3.4.2 Đánh giá hiệu quả của các biện pháp xử lý nước qui mô hộ gia đình tại thành phố Thái Nguyên 56

3.5 Đề xuất biện pháp xử lý nước sinh hoạt qui mô hộ gia đình trên địa bàn thành phố Thái Nguyên 65

3.5.1 Đề xuất giải pháp khai thác và sử dụng hợp lý nguồn nước trên địa bàn Thành phố Thái Nguyên 65

3.5.2 Các giải pháp chung quản lý, bảo vệ nguồn nước trên địa bàn Thành phố Thái Nguyên 66

3.5.3 Đề xuất các biện pháp xử lý nước quy mô hộ gia đình 68

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 72

1 Kết luận 72

2 Kiến nghị 73

TÀI LIỆU THAM KHẢO 74

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

BTNMT Bộ tài nguyên môi trường

CN TTCN Công nghiệp tiểu thủ công nghiệp DTTN Diện tích tự nhiên

GDP Tổng sản phẩm nội địa UBND Ủy ban nhân dân TTMNBB Trung du miền núi Bắc Bộ

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

vệ sinh ở Việt Nam 14 Bảng 2.1 Vị trí lấy mẫu phân tích chất lượng nước 28 Bảng 2.2 Các chỉ tiêu và phương pháp phân tích mẫu nước 30 Bảng 3.1 Kết quả phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Thái Nguyên 34 Bảng 3.3 Tình hình sử dụng nước cho sinh hoạt của người dân 42 Bảng 3.4 Hiện trạng sử dụng nước sinh hoạt tại hộ gia đình ở thành phố Thái

Nguyên 43 Bảng 3.5 Hiện trạng sản xuất tại nhà máy nước Túc Duyên và Tích Lương 47 Bảng 3.6 Kết quả phân tích mẫu nước máy tại các hộ gia đình đình ở Thành

phố Thái Nguyên 47 Bảng 3.7 Kết quả phân tích chất lượng nước giếng đào tại các hộ gia đình

đình ở Thành phố Thái Nguyên 49 Bảng 3.8 Kết quả phân tích chất lượng nước giếng khoan tại các hộ gia đình

đình ở Thành phố Thái Nguyên 51 Bảng 3.9 Biện pháp xử lý nước sinh hoạt đang được áp dụng tại các hộ gia

đình ở Thành phố Thái Nguyên 55 Bảng 3.10 Chất lượng nước giếng trước và sau xử lí bằng qua bể lọc 58 Bảng 3.11 Chất lượng nước máy trước và sau xử lí bằng qua máy lọc 60 Bảng 3.12 Chất lượng nước GĐ và GK trước và sau xử lí bằng qua máy lọc 63

Thành phố Thái Nguyên 54 Hình 3.4 Biểu đồ các biện pháp xử lý nước sinh hoạt tại các hộ gia đình ở

Thành phố Thái Nguyên 56 Hình 3.4 Hiệu quả xử lý Fe (của nước giếng) qua bể lọc 59 Hình 3.6 Hiệu quả xử lý độ cứng (của nước máy) qua máy lọc 62 Hình 3.7 Biểu đồ thể hiện hiệu quả xử lý Fe (của giếng đào) qua máy lọc 65 Hình 3.8 Cấu trúc bể lọc nước bằng than hoạt tính 69

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Nước là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá mà tự nhiên ban tặng cho con người, không có nước thì không có sự sống và cũng không có một hoạt động kinh tế nào có thể tồn tại được Nước là khởi đầu và là nhu cầu thiết yếu của sự sống; là yếu

tố quan trọng của sản xuất; là nhân tố chính để bảo đảm môi trường Tuy vậy, nguồn tài nguyên nước đang ngày càng khan hiếm, khối lượng và chất lượng nước ngày càng suy giảm, hạn hán, lũ lụt xảy ra gay gắt ở cả quy mô, mức độ và thời gian trong khi nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng và đó chính là nguyên nhân đã gây

ra khủng hoảng về nước ở nhiều nơi trên thế giới

Trong những năm qua Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể về kinh tế, tốc độ phát triển kinh tế cao vì thế nhu cầu khai thác sử dụng nguồn nước phục vụ cho sản xuất, sinh hoạt cũng ngày càng tăng Tuy nhiên, việc khai thác, sử dụng không đi kèm với công tác bảo vệ, phát triển bền vững thì trong tương lai tình trạng suy thoái cạn kiện nguồn nước là hậu quả không thể tránh khỏi Để phát triển kinh tế - xã hội một cách bền vững thì công tác bảo vệ môi trường, bảo vệ tài nguyên nước cần được chú trọng

Là một trong những trung tâm công nghiệp lớn ở Việt Nam, thành phố Thái Nguyên cũng là một địa bàn có dấu hiệu ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt Nơi đây tập trung nhiều nhà máy xí nghiệp lớn như Nhà máy gang thép Thái Nguyên, Nhà máy Giấy Hoàng Văn Thụ, Nhà máy điện Cao Ngạn…lượng nước thải từ các nhà máy

đổ ra môi trường hàng ngày khá lớn: Nhà máy giấy Hoàng Văn Thụ thải khoảng

400 m3/ngày, nước thải độc và bẩn làm ô nhiễm suối Mỏ Bạch và nguồn nước Sông Cầu, Nhà máy cán thép Gia Sàng và khu gang thép Cam Giá hàng ngày thải một lượng nước lớn không được xử lý vào suối Xương Rồng gây ô nhiễm khu vực phường Gia Sàng, phường Túc Duyên Các Nhà máy Tấm lợp Amiăng, Khu gang thép Thái Nguyên hàng ngày thải ra lượng bụi lớn làm ô nhiễm khu vực Cam Giá Thêm vào đó là nạn khai thác khoáng sản từ các vùng Sơn Dương, Quan Triều, Đại

Từ, Phú Lương, Võ Nhai với công nghệ khai thác lạc hậu, không có hệ thống xử lý chất thải, đá thải hiệu quả đã làm cho môi trường sông, suối, hồ bị ô nhiễm nghiêm

trọng bởi các chất độc hại Có thể nói môi trường nước ở thành phố Thái Nguyên

đã và đang bị ô nhiễm bởi các hoá chất độc hại từ các nguồn thải công nghiệp, nông nghiệp và phế thải đô thị… Xu hướng ô nhiễm có chiều hướng ngày càng gia tăng

cả về số lượng, diện tích nếu không có biện pháp xử lý triệt để Để bảo vệ và sử dụng nguồn tài nguyên nước một cách hợp lý đồng thời có các biện pháp xử lý các nguồn nước phục vụ sinh hoạt trước khi sử dụng là điều hết sức cần thiết

Xuất phát từ thực tế tại thành phố Thái nguyên, dưới sự hướng dẫn của TS

Phan Thị Thu Hằng, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiện trạng và đề xuất biện pháp xử lý nước sinh hoạt theo qui mô hộ gia đình tại thành phố Thái Nguyên” nhằm đánh giá chất lượng nước trên địa bàn nghiên cứu và đưa ra những

kiến nghị trong việc khai thác, sử dụng đảm bảo chất lượng môi trường

1.2 Mục tiêu của đề tài

- Phân tích, đánh giá chất lượng nước sinh hoạt tại thành phố Thái Nguyên

- Đề xuất một số biện pháp xử lý nhằm nâng cao chất lượng nước sinh hoạt trên địa bàn thành phố Thái Nguyên

3 Ý nghĩa của đề tài

3.1 Ý nghĩa khoa học

- Cung cấp cơ sở lý luận của việc đánh giá chất lượng các nguồn nước phục

vụ sinh hoạt trên địa bàn nghiên cứu

3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

Những kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là cơ sở cho công tác quản lý khai thác và sử dụng nguồn nước sinh hoạt trên địa bàn thành phố Thái Nguyên nói riêng

và của tỉnh Thái Nguyên nói chung

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Cơ sở pháp lý của đề tài

- Luật tài nguyên nước được Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa X, kỳ họp thứ 3 thông qua tháng 5 năm 1998

- Luật bảo vệ Môi trường được Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 29/11/2005 và chủ tịch nước ký xác lệnh ban hành ngày 12/12/2005

- Nghị định số 162/2003/NĐ- CP ngày 19 tháng 12 năm 2003 của chính phủ ban hành quy chế thu thập, quản lý khai thác sử dụng dữ liệu thông tin về tài nguyên nước

- Nghị định số 117/2007/NĐ – CP ngày 11 tháng 7 năm 2007 chính phủ ban hành về sản xuất cung cấp và tiêu thụ nước sạch

- Thông tư liên tịch số 48/2008/TTLT – BTC – BNN giữa Bộ Tài Chính và

Bộ Nông Nghiệp ngày 12/6/2008 về sửa đổi bổ xung một số điểm thông tư liên tịch

số 80/2007/TTLT – BTC – BNN ngày 11/7/2007 hướng dẫn chế độ quản lý sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước chi cho chương trình mục tiêu quốc gia nước sạch và

vệ sinh môi trường nông thôn giai đoạn 2006 – 2010

- Thông tư 16/2009/TT – BTNMT ngày 07 tháng 10 năm 2009 của bộ tài nguyên và môi trường quy định quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường

Ngày 17-6-2009, Bộ Y tế đã ra Thông tư số 04/2009/TT- BYT về việc ban hành “Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước ăn uống” Ban hành kèm theo Thông tư này là QCVN 01:2009/BYT “Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước ăn uống” Thông tư có hiệu lực từ ngày 1-12-2009 và thay thế Quyết định số 1329/2002/BYT-QĐ ngày 18-4-2002 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc ban hành tiêu chuẩn vệ sinh nước ăn, uống

Quy chuẩn 01 áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân và hộ gia đình khai thác, kinh doanh nước ăn uống, bao gồm cả các cơ sở cấp nước tập trung dùng cho mục đích sinh hoạt có công suất từ 1.000 m3/ngày đêm trở lên Quy định cụ thể

về các chỉ tiêu cảm quan và thành phần vô cơ, hàm lượng của các chất hữu cơ, hóa

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

chất bảo vệ thực vật, hóa chất khử trùng và sản phẩm phụ, mức nhiễm xạ, vi sinh vật Trong đó chỉ tiêu cảm quan và thành phần vô cơ: Không có mùi, vị lạ; độ pH trong khoảng 6,5-8,5, độ cứng 300 mg/lít, hàm lượng nhôm 0,2 mg/lít, Amoni 3 mg/lít, Clorua 250-300 mg/lít… Quy chuẩn đưa ra chế độ giám sát chất lượng của

cơ sở trước khi đưa nguồn nước vào sử dụng Cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, giám sát, xét nghiệm ít nhất 1 lần/tháng, 6 tháng, 2 năm Ngoài ra, sẽ giám sát đột xuất khi kết quả kiểm tra vệ sinh nguồn nước hoặc điều tra dịch tễ cho thấy nguồn nước có nguy cơ bị ô nhiễm và khi xảy ra sự cố môi trường có thể ảnh hưởng đến chất lượng vệ sinh nguồn nước.[9]

Ngày 17-6-2009, Bộ Y tế đã ra Thông tư số 05/2009/TT- BYT về việc ban hành “Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước sinh hoạt” Ban hành kèm theo Thông tư này là QCVN 02:2009/BYT “Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước sinh hoạt” Trong đó giới hạn các chỉ tiêu chất lượng: Không có mùi vị

lạ, Clor dư trong khoảng 0,3-0,5 mg/lít, pH trong khoảng 6,0-8,5; hàm lượng Amoni tối đa 3mg/lít, sắt 0,5mg/lít, Clorua 300mg/lít, Florua 1,5mg/lít, Asen tối đa 0,05mg/lít Cơ sở cung cấp nước xét nghiệm tất cả các chỉ tiêu trước khi đưa nguồn nước vào sử dụng, định kỳ xét nghiệm ít nhất 1 lần/3 -6 tháng Các cơ quan

có thẩm quyền kiểm tra, giám sát, xét nghiệm ít nhất 6 tháng 1 lần, lấy mẫu nước tại 100% các cơ sở cung cấp nước trên địa bàn và lấy mẫu nước ngẫu nhiên tại hộ gia đình để xét nghiệm…[25]

- Quyết định số 81/2006/QĐ – TTg ngày 14 tháng 4 năm 2006 của thủ tướng chính phủ phê duyệt chiến lược quốc gia về tài nguyên nước đến năm 2020

- Quyết định số 51/2008/QĐ-BNN ngày 14 tháng 4 năm 2008 và Văn bản hướng dẫn số 3856/BNN-TL ngày 25 tháng 12 năm 2008, Quyết định số 2444/QĐ-BNN-TL ngày 31/8/2009 của Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn về việc ban hành bộ chỉ số và hướng dẫn theo dõi, đánh giá nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn

- Quyết định 16/2008/QĐ – BTNMT ngày 31/12/2008 của bộ Tài nguyên và môi trường ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường

+ QCVN 08: 2008/BTNMT – quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng

Trong những năm qua hệ thống pháp luật và bảo vệ tài nguyên nước ngày càng được bổ xung và hoàn thiện đã phát huy vai trò tích cực trong việc bảo vệ tài nguyên nước

- Các văn bản của tỉnh, thành phố đã ban hành có liên quan tới tài nguyên nước:

- Chỉ thị số 20/2009/CT-UBND ngày 12 tháng 11 năm 2009 của chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Thái Nguyên về việc tăng cường kiểm tra, quản lý tài nguyên nước trên địa bàn tỉnh;

- Quyết định số 1372/2004/QĐ-UB ngày 22/6/2004 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định về quản lý thăm dò, khai thác và hành nghề khoan nước dưới đất;

- Quyết định số 2312/QĐ-UBND ngày 18/9/2009 của Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt đề cương lập dự án Quy hoạch khai thác và bảo vệ nguồn nước dưới đất khu vực Nam Thái Nguyên, giai đoạn 2010 - 2020;

- Quyết định số 20/2012/QĐ-UBND ngày 09/08/2012 của UBND tỉnh Thái Nguyên

về việc ban hành quy định quản lý tài nguyên nước trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

- Nghị quyết số 471/2014/NQ-HĐND ngày 18/05/2014 của HĐND tỉnh Thái Nguyên về việc thông qua Quy hoạch phân bổ, quản lý và bảo vệ tài nguyên nước mặt tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020, định hướng đến năm 2030

1.2 Cơ sở lý luận của đề tài

Nước là một nguồn tài nguyên thiên nhiên rất phong phú quanh ta Nước được sử dụng trong mọi mặt của đời sống con người Hiện nay nhu cầu chất lượng cuộc càng cao, do đó chất lượng nước sử dụng cũng phải tốt hơn Chúng ta cần phải phân biệt được nước sạch và nước hợp vệ sinh để sử dụng cho cho phù hợp, tránh những ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống cũng như trong hoạt động sản xuất và sinh hoạt

1.2.1 Khái quát về tài nguyên nước

Nước bao phủ 71% diện tích của quả đất trong đó có 97% là nước mặn, còn lại là nước ngọt Nước giữ cho khí hậu tương đối ổn định và pha loãng các yếu tố gây ô nhiễm môi trường, nó còn là thành phần cấu tạo chính yếu trong cơ thể sinh vật, chiếm từ 50%-97% trọng lượng của cơ thể, chẳng hạn như ở người nước chiếm

70% trọng lượng cơ thể và ở Sứa biển nước chiếm tới 97% [15]

1.2.1.1 Nước mặt

Nước mặt là nước trong sông, hồ hoặc nước ngọt trong vùng đất ngập nước Nước mặt được bổ sung một cách tự nhiên bởi giáng thủy và chúng mất đi khi chảy vào đại dương, bốc hơi và thấm xuống đất [14], [17]

1.2.1.2 Nước ngầm

Nước ngầm là một dạng nước dưới đất, tích trữ trong các lớp đất đá trầm tích bở rời như cặn, sạn, cát bột kết, trong các khe nứt, hang caxtơ dưới bề mặt trái đất, có thể khai thác cho các hoạt động sống của con người [9], [14]

Bảng 2.1 Những điểm khác nhau giữa nước ngầm và nước mặt Đặc tính Nước mặt Nước ngầm Nhiệt độ Thay đổi theo mùa Tương đối ổn định

Độ đục Thường cao và thay đổi theo

trạng thái hòa tan) Rất thấp, trừ dưới đáy hồ Thường xuyên có

Khí CO 2 hòa tan Thường rất thấp hay gần

bằng 0

Thường xuất hiện ở nồng

độ cao

NH 4 +

Xuất hiện có các nguồn

(Nguồn: Nguyễn Thị Thu Thủy, 2000)[19]

Có hai loại nước ngầm: nước ngầm không có áp lực và nước ngầm có áp lực [17]

* Nước ngầm không có áp lực: là dạng nước được giữ lại trong các lớp đá ngậm nước và lớp đá nầy nằm bên trên lớp đá không thấm như lớp diệp thạch hoặc lớp sét nén chặt

* Nước ngầm có áp lực: là dạng nước được giữ lại trong các lớp đá ngậm nước và lớp đá nầy bị kẹp giữa hai lớp sét hoặc diệp thạch không thấm

1.2.1.3 Khái niệm nước sạch

Nước sạch là nước đảm bảo các yêu cầu sau:

- Nước trong không màu

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

- Không mùi vị lạ, không có tạp chất

- Không chứa chất tan có hại

- Không gây mầm bệnh

Nước sạch là một nhu cầu cơ bản trong cuộc sống hằng ngày của mọi người

và đang đòi hỏi bức bách trong việc bảo vệ sức khỏe và cải thiện sinh hoạt cho nhân dân Nước sạch có chất lượng cao hơn nước hợp vệ sinh

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã tiến hành nghiên cứu cơ cấu bệnh tật ở khu vực châu á và đi đến nhận xét như sau: tại một số nước Châu á có tới 60% bệnh nhiễm trùng và 40% dẫn tới tử vong là do dùng nước sinh hoạt không hợp vệ sinh Quỹ nhi đồng liên hợp quốc (UNICEF) lại cảnh báo rằng: Hàng năm tại các nước đang phát triển có khoảng 14 triệu trẻ em dưới 5 tuổi bị chết và 5 triệu trẻ em bị tàn tật do dùng nước bị ô nhiễm

1.2.1.4 Khái niệm nước hợp vệ sinh

Là nước không màu, không mùi, không vị, không chứa các thành phần có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe của con người, có thể dùng để ăn uống sau khi đun sôi

1.2.1.5 Khái niệm nước sinh hoạt sạch

Nước sinh hoạt dùng để uống cần đạt tiêu chuẩn về màu sắc (không quá 15

độ màu, không có màu lạ); độ đục (không quá 5 độ), mùi (không có mùi hôi, mùi lạ), không có váng cặn, độ axit thích hợp (pH = 6,6-8,5), độ cứng phù hợp (không quá 300mg CaC03/lít, Fe không quá 0,3 mg/lít), Mn (không quá 0,1 mg/lít), Cu (không quá 0,1 mg/lít), Zn (không quá 3,0 mg/lít), As (không quá 0,05 mg/lít), Hg (không quá 0,001 mg/lít), Pb (không quá 0,1 mg/lít), Cr (không quá 0,05 mg/lít), xianua (không quá 0,05 mg/lít), florua (không quá 0,1 mg/lít), vi khuẩn nhóm E.coli (không quá 3 vi khuẩn/1ít)…[25]

Nước mặt (nước sông, rạch, ao hồ, suối) có xử lý lắng trong và tiệt trùng

1.2.1.6 Khái niệm ô nhiễm nước

- Ô nhiễm nước là sự thay đổi thành phần và tính chất nước, có hại cho hoạt động sống bình thường của sinh vật và con người, bởi sự có mặt của một hay nhiều chất lạ vượt qúa ngưỡng chịu đựng của sinh vật

- Hiến chương Châu Âu về nước đã định nghĩa về ô nhiễm nước như sau:"

Sự ô nhiễm nước là một biến đổi chủ yếu do con người gây ra đối với chất lượng nước, làm ô nhiễm nước và gây nguy hại khi sử dụng cho công nghiệp, nông nghiệp, nuôi cá, nghỉ ngơi- giải trí, cho động vật nuôi cũng như các loài hoang dại”

- Ô nhiễm nước có nguồn gốc tự nhiên và nhân tạo:

+ Nguồn gốc tự nhiên: Do mưa, tuyết tan, gió, bão, lũ lụt Ô nhiễm này còn được gọi là ô nhiễm không xác định nguồn gốc

+ Nguồn gốc nhân tạo: Là sự thải các chất độc hại chủ yếu dưới dạng lỏng Chủ yếu do xả nước thải từ các vùng dân cư, khu công nghiệp, hoạt động giao thông vận tải, thuốc trừ sâu, diệt cỏ, phân bón trong nông nghiệp

- Theo bản chất các tác nhân gây ô nhiễm, người ta phân ra các loại ô nhiễm nước như ô nhiễm vô cơ, ô nhiễm hữu cơ, ô nhiễm hoá chất, ô nhiễm sinh học, ô nhiễm bởi các tác nhân vật lý [27]

1.2 2 Vai trò của tài nguyên nước

1.2.2.1 Vai trò của nước đối với con người

Nước có vai trò đặc biệt quan trọng với cơ thể, con người có thể nhịn ăn được vài ngày, nhưng không thể nhịn uống nước [1] Nước chiếm khoảng 70% trọng lượng cơ thể, 65-75% trọng lượng cơ, 50% trọng lượng mỡ, 50% trọng lượng xương Nước tồn tại ở hai dạng: nước trong tế bào và nước ngoài tế bào Nước ngoài tế bào có trong huyết tương máu, dịch limpho, nước bọt… Huyết tương chiếm khoảng 20% lượng dịch ngoài tế bào của cơ thể (3-4 lít) Nước là chất quan trọng để các phản ứng hóa học và sự trao đổi chất diễn ra không ngừng trong cơ thể Nước là một dung môi, nhờ đó tất cả các chất dinh dưỡng được đưa vào cơ thể, sau đó được chuyển vào máu dưới dạng dung dịch nước Một người nặng 60 kg cần cung cấp 2-3 lít nước để đổi mới lượng nước của có thể, và duy trì các hoạt động sống bình thường [11], [15]

1.2.2.2 Vai trò của nước đối với sinh vật [22]

Nước chứa trong cơ thể sinh vật một hàm lượng rất cao, từ 50 - 90% khối lượng cơ thể sinh vật là nước

Nước là nguyên liệu cho cây trong quá trình quang hợp

Nước tham gia vào quá trình trao đổi năng lượng và điều hòa nhiệt độ cơ thể

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

Nước còn là môi trường sống của rất nhiều loài sinh vật

Cuối cùng nước giữ vai trò tích cực trong việc phát tán nòi giống của các sinh vật, nước còn là môi trường sống của nhiều loài sinh vật

→ Vì vậy các cơ thể sinh vật thường xuyên cần nước

1.2.2.3 Vai trò của nước đối với sản xuất phục vụ cho đời sống con người

Trong nông nghiệp: tất cả các cây trồng và vật nuôi đều cần nước đề phát triển

Từ một hạt cải bắp phát triển thành một cây rau thương phẩm cần 25 lít nước; lúa cần

4.500 lít nước để cho ra 1 kg hạt Dân gian ta có câu: “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống”, qua đó chúng ta có thể thấy được vai trò của nước trong nông nghiệp

Trong Công nghiệp: Nước cho nhu cầu sản xuất công nghiệp rất lớn Nước dùng để làm nguội các động cơ, làm quay các tubin, là dung môi làm tan các hóa chất màu và các phản ứng hóa học

Nước thiết yếu như vậy, nhưng loài người đang đứng trước nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng Trên thế giới hiện có 80 quốc gia và 40% dân số không đủ nước dùng, 1/3 các điểm dân cư phải dùng các nguồn nước bị ô nhiễm để ăn uống, sinh hoạt [16]

Ở Việt Nam là một nước đang phát triển, mặc dù được nhà nước đặc biệt quan tâm nhưng cũng chỉ mới có 46 - 50% dân cư đô thị và 36 - 43% dân cư nông thôn được dùng nước sạch Nhiều người dân ở nhiều vùng còn phải dùng các nguồn nước không đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh, kéo theo tỷ lệ dân cư mắc bệnh khá cao: 90% phụ

nữ nông thôn mắc bệnh phụ khoa, 95% trẻ em nông thôn bị nhiễm giun, hàng năm có trên 1 triệu ca tiêu chảy, lị Nguồn nước bị ô nhiễm là nguyên nhân quan trọng tạo nên những nguy cơ tiềm tàng của nhiều bệnh lý ở nhiều địa phương [14], [26]

1.3 Cơ sở thực tiễn

1.3.1 Tình hình khai thác và sử dụng nước trên thế giới và Việt Nam

1.3.1.1 Tình hình khai thác và sử dụng nước trên thế giới

Tính đến đầu những năm 1990 trên toàn thế giới đã khai thác được 760 tỷ m3nước ngầm chiếm 21% so với tổng lượng nước đã khai thác sử dụng (bao gồm các nguồn nước dưới đất, nước mặt, nước mưa )[11], [26]

Khu vực Trung Đông nơi nguồn nước mặt khan hiếm, người ta đã khai thác tối đa nguồn nước dưới đất để phục vụ cho các nhu cầu nên ở khu vực này tỷ lệ sử dụng nước dưới đất cao như: Kuwait tỷ lệ nước dưới đất được khai thác chiếm tới 88% lượng nước mặt được khai thác, Ả Rập Sê Út chiếm 85,3%, Tiểu Vương Quốc

Ả Rập chiếm 79%, Israsel chiếm 70% Nhiều nước Nam Á cũng chiếm tỷ lệ cao về khai thác nước dưới đất so với nước mặt như: Bangladesh chiếm trên 70%, Pakistan chiếm 36,5%, Ấn Độ chiếm 34,5% [24]

Bảng 2.2 Hiện trạng khai thác và sử dụng nước dưới đất của các nước trên

Thế Giới

gia

∑lượng NDĐ sản sinh/năm (tỷ m 3 )

Bình quân người

Bình quân người (m 3 /ng)

Sử dụng cho các lĩnh vực

(Nguồn: Nguyễn Tiến Đạt, năm 2007 [7])

Đối với các nước phát triển thì nhu cầu sử dụng nước càng lớn Hiện nay một

sô quốc gia đã khai thác vượt quá khả năng tái tạo của nước rất nhiều lần, điển hình

là Pakistan, Ả Rập Xê Út Khai thác quá mức sẽ làm suy giảm chất lượng nước cũng như làm hạ thấp mực nước ngầm và nó cũng thể hiện tình trạng thiếu nước của quốc gia đó [25]

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

1.3.1.2 Tình hình khai thác và sử dụng nước ở Việt Nam

Việt Nam là quốc gia có tài nguyên nước dưới đất khá lớn, đứng thứ 34 so với

155 quốc gia và vùng lãnh thổ theo liệt kê của 4 tổ chức quốc tế: WRI, UNDP, UNEP, WB đăng trên sách World Resource xuất bản năm 2001 nhưng việc khai thác

sử dụng nước dưới đất ở Việt Nam còn ở mức thấp so với nước mặt (<2%)

Tính đến năm 2008, Việt Nam có trên 708 đô thị bao gồm 5 thành phố trực thuộc Trung ương, có trên 240 nhà máy cấp nước đô thị với tổng công suất thiết kế

là 3,42 triệu m3/ngày Trong đó 92 nhà máy sử dụng nguồn nước mặt với tổng công suất khoảng 1,95 triệu m3/ngày và 148 nhà máy sử dụng nguồn nước dưới đất với tổng công suất khoảng 1,47 triệu m3/ngày Một số địa phương khai thác 100% nước dưới đất để cung cấp cho sinh hoạt sản xuất như Hà Nội, Hưng Yên, Vĩnh Phúc, Quảng Ngãi, Bạc Liêu [16]

Theo TS Đặng Đình Phúc, nguyên trưởng phòng quản lý – Cục quản lý Tài nguyên nước Bộ Tài nguyên và Môi trường thì tổng lượng nước dưới đất mà Việt Nam khai thác đến nay khoảng 1,85 tỷ m3, trong đó:

- Cấp nước cho các đô thị, các khu công nghiệp: 650 triệu m3

- Cấp nước sinh hoạt nông thôn: 650 triệu m3

- Nước tưới: 550 triệu m3 (riêng tưới cho cà phê Đắc Lắc: 350 triệu m3)

Với tình trạng khai thác nước dưới đất ngày càng tăng như hiện nay trong khí nhận thức về vai trò của nước cũng như ý thức trách nhiệm của mọi người trong việc khai thác, sử dụng, bảo vệ nguồn nước chưa được đầy đủ thì thế giới sẽ phải đối mặt với nguy cơ cạn kiệt, ô nhiễm các nguồn nước dưới đất [16], [26]

1.3.2 Chất lượng nước sinh hoạt tại Việt Nam

Chất lượng nước sinh hoạt đang là một vấn đề nổi cộm ở Việt Nam Đặc biệt tình trạng chất lượng nước sinh hoạt không đảm bảo vệ sinh diễn ra phổ biến ở nhiều vùng nông thôn Theo kết quả khảo sát thống kê của UNICEF và Bộ Y tế, hiện tại ở khu vực nông thôn chỉ có 11,7% người dân được sử dụng nước máy Còn lại 31% hộ gia đình phải sử dụng nước giếng khoan, 31,2% số hộ gia đình sử dụng giếng đào Số còn lại chủ yếu dùng nước ao hồ (11%), nước mưa và nước đầu nguồn sông suối, được khai thác và sử dụng trực tiếp Đặc biệt theo kết quả điều tra chất

lượng nước sinh hoạt nông thôn của Cục Y tế dự phòng Việt Nam năm 2010 chỉ có khoảng 40% dân số nông thôn được sử dụng nước sinh hoạt đạt QCVN 02:2009/BYT do Bộ Y tế ban hành [6] Kết quả này cho thấy rằng phải quan tâm đến chất lượng nguồn nước sinh hoạt tại nông thôn hơn nữa bằng cách tăng tỷ lệ gia đình có nhà tiêu đạt tiêu chuẩn vệ sinh, chuồng trại được xây dựng cách xa nguồn nước sinh hoạt và xử lý nguồn nước trước khi sử dụng tại gia đình là biện pháp hiệu quả Mặt khác trong các nguồn nước phục vụ sinh hoạt hiện nay thì chỉ có nước máy

là có chất lượng đạt tiêu chuẩn vệ sinh theo QCVN 02:2009/BYT còn các nguồn nước khác phục vụ sinh hoạt thì chưa thể kiểm chứng được chất lượng Đây là nguồn nước an toàn nhưng khó tiếp cận với các hộ gia đình nông thôn

Theo thống kê của Bộ Y tế, hơn 1/3 dân số Việt Nam đang nhiễm các bệnh

có liên quan đến việc sử dụng nguồn nước không an toàn và các điều kiện vệ sinh không đảm bảo Không được tiếp cận với nguồn nước sạch gây ra những vấn đề nghiêm trọng cho sức khỏe của trẻ em (44% trẻ em bị nhiễm bệnh giun sán và 27% trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng), gần một nửa trong số 26 bệnh truyền nhiễm

có nguyên nhân liên quan tới nguồn nước bị ô nhiễm, liên quan đến vệ sinh môi trường và ý thức vệ sinh cá nhân của người dân còn kém

Có 2 nguyên nhân gây ảnh hưởng đến sức khỏe liên quan đến nước, đó là do

vi sinh vật có khả năng truyền bệnh sang người và do các chất hóa học, chất phóng

xạ gây ra Nước dùng trong sinh hoạt bị nhiễm bẩn sẽ gây bệnh cho người khi tắm rửa, giặt giũ, sử dụng nước để chế biến thức ăn, Các bệnh thường xảy ra do sử dụng nguồn nước không hợp vệ sinh được thể hiện dưới bảng sau:

Bảng 2.3 Một số bệnh xảy ra và lây lan do sử dụng nguồn nước không hợp vệ

sinh ở Việt Nam

STT Năm

Loại bệnh (lượt người/năm) Thương hàn Tả lỵ Ỉa chảy Sốt rét Virus

1 2007 7.090 175.039 1.062.440 185.529 28.728

2 2008 6.532 159.193 1.031.712 169.342 31.198

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

Bên cạnh các nguồn nguyên nhân và một số bệnh thường mắc phải trên thì nước nhiễm asen cũng là một nguyên nhân đặc biệt nguy hiểm, nó gây các bệnh có

độ độc tính cao Nếu bị ngộ độc cấp tính bởi asen sẽ có biểu hiện khát nước dữ dội, đau bụng, nôn mửa, tiêu chảy, mạch đập yếu, mặt nhợt nhạt rồi thâm tím, bí tiểu và

tử vong nhanh Nếu bị nhiễm độc asen ở mức độ thấp mỗi ngày một ít với liều lượng

dù nhỏ nhưng trong thời gian dài sẽ gây mệt mỏi, buồn nôn và nôn, hồng cầu và bạch cầu giảm, da sạm, rụng tóc, sút cân giảm trí nhớ, mạch máu bị tổn thương, rối loạn nhịp tim, đau mắt, đau tai viêm dạ dày và ruột, làm kiệt sức, ung thư

Người uống nước ô nhiễm asen lâu ngày sẽ có các đốm sẫm màu trên thân thể hay đầu các chi, niêm mạc lưỡi hoặc da hóa sừng, gây sạm và mất sắc tố, bệnh Bowen (biểu hiện đầu tiên là một phần cơ thể đỏ ửng, sau đó bị chảy và lở loét) Tình trạng nhiễm độc asen lâu ngày còn có thể gây ung thư (gan, phổi, bàng quang

và thận) hoặc viêm răng, khớp gây bệnh tim mạch, gây bệnh huyết áp Ảnh hưởng độc hại đáng lo ngại nhất của asen tới sức khỏe là khả năng gây đột biến gen, ung thư, thiếu máu, các bệnh tim mạch cao huyết áp rối loạn tuần hoàn máu, viêm tắc mạch ngoại vi, bệnh mạch vành, thiếu máu cục bộ cơ tim và não), các bệnh ngoài

da (biến đổi sắc tố, sạm da, sừng hóa ung thư da ), tiểu đường, bệnh gan và các vấn đề liên quan tới tiêu hóa, các rối loạn ở hệ thần kinh, ngứa hoặc mất cảm giác

ở các chi và khó nghe Sau 15-20 năm kề từ khi phát hiện, người nhiễm độc thạch tín sẽ chuyển sang ung thư và chết

Các bệnh nêu trên gây ảnh hưởng đến sức khoẻ và môi trường cộng đồng Vì vậy, công tác xử lý và khử trùng nước đóng vai trò cực kỳ quan trọng Điều này góp phần tích cực trong việc ngăn ngừa các vi sinh vật xâm nhập vào nguồn nước, hạn chế tối đa các bệnh lây truyền qua nguồn nước, bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm, bảo vệ nguồn nước Đồng thời, mỗi cá nhân phải nâng cao ý thức bảo vệ môi trường như không vứt rác, đồ chất thải bừa bãi, nên sử dụng nguồn nước sạch [6]

1.3.3 Thực trạng ô nhiễm nước ngầm trên thế giới và Việt Nam

1.3.3.1 Thực trạng ô nhiễm nước ngầm trên thế giới

Trong thập niên 60, ô nhiễm nước lục địa và đại dương gia tăng với nhịp độ đáng lo ngại Tiến độ ô nhiễm nước phản ánh trung thực tiến bộ phát triển kỹ nghệ Ta có thể kể ra đây vài thí dụ tiêu biểu [25]

Nguồn nước ngầm tại 90% thành phố của Trung Quốc đang bị ô nhiễm bởi các chất ô nhiễm hữu cơ và vô cơ theo thông báo của hãng tin Tân Hoa Xã dẫn nguồn từ Ủy ban bảo vệ môi trường Trung Quốc [25]

Tại Vapi (Ấn Độ) những người dân sống ở thành phố Vapi, cái giá của phát triển thực sự đắt: Nồng độ thủy ngân trong nước ngầm của đô thị này cao gấp 96 lần

so với tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), còn các kim loại nặng hiện diện trong không khí và cả nông sản [25]

1.3.3.2 Thực trạng ô nhiễm nước ngầm ở Việt Nam

Nguồn nước dưới đất của Việt Nam đang phải đối mặt với một số vấn đề như xâm nhập mặn trên diện rộng, ô nhiễm vi sinh và ô nhiễm kim loại nặng nghiêm trọng, do khoan nước dưới đất thiếu quy hoạch và không có kế hoạch bảo vệ nguồn nước Nhiều nơi đã phát hiện dấu hiệu ô nhiễm coliform vượt quy chuẩn cho phép

từ hàng trăm đến hàng nghìn lần Tình trạng ô nhiễm phốt phát (P-PO4) cũng có xu hướng tăng theo thời gian [27]

Tại Hà Nội, số giếng khoan có hàm lượng P - PO4 cao hơn mức cho phép (0,4mg/l) chiếm tới 71% Còn tại khu vực Hà Giang - Tuyên Quang, hàm lượng sắt

ở một số nơi cao vượt mức cho phép trên 1mg/l, có nơi trên 15-20mg/l, tập trung chủ yếu quanh các mỏ khai thác sunphua Ngoài ra, việc khai thác nước quá mức ở

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

tầng holocen cũng làm cho hàm lượng asen trong nước dưới đất tăng lên rõ rệt, vượt mức giới hạn cho phép 10mg/l [27]

Kết quả quan trắc của Trung tâm Quan trắc và Dự báo tài nguyên nước (Bộ Tài nguyên - Môi trường) cũng cho thấy mực nước ngầm đang sụt giảm mạnh, chất lượng nước ở nhiều nơi không đạt tiêu chuẩn Ở đồng bằng Bắc Bộ, mực nước ngầm hạ sâu, đặc biệt ở khu vực Mai Dịch (Cầu Giấy - Hà Nội) Vào mùa khô, 7/7 mẫu đều có hàm lượng amoni cao hơn tiêu chuẩn cho phép nhiều lần Riêng ở Tân Lập (Đan Phượng -

Hà Nội), hàm lượng amoni lên đến 23,30 mg/l (gấp 233 lần tiêu chuẩn cho phép) Ngoài ra, còn có 17/32 mẫu có hàm lượng mangan (Mn) vượt quá hàm lượng tiêu chuẩn, 4/32 mẫu có hàm lượng asen (As) vượt tiêu chuẩn…[27]

1.3.3.3 Chất lượng các nguồn ngầm tại Thái Nguyên

Theo Báo cáo kết quả tổng hợp tài nguyên nước tỉnh Thái Nguyên, trữ lượng của vùng đã được đánh giá gồm trữ lượng cấp A+B là 11283m3/ngày, trữ lượng cấp C1 là 99.617 m3/ngày Chất lượng nước dưới đất được đánh giá chi tiết với kết quả là có chất lượng tốt, một số đôi nơi bị ô nhiễm vi sinh và NO3- do các hoạt động của con người gây ra

Phương thức khai thác và sử dụng tài nguyên nước dưới đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên chưa bền vững với nhiều hình thức khác nhau có ảnh hưởng rất lớn đến nguồn nước dưới đất Quan điểm của nhiều người hiện tại đối với tài nguyên nước, về cơ bản vẫn coi nước là thứ “của trời cho”, là nguồn tài nguyên vô hạn Đây cũng là nguyên nhân làm cho tình trạng khai thác quá mức, sử dụng lãng phí, sử dụng không đi kèm với bảo vệ nguồn tài nguyên nước

Từ kết quả của Báo cáo này, nước ngầm trên địa bàn tỉnh tập trung chủ yếu ở các tầng chứa nước sau: Tầng chứa nước lỗ hổng trong các trầm tích hệ Đệ tứ (q), tầng chứa nước khe nứt trong các trầm tích lục nguyên Jura hệ tầng Hà Cối (j), tầng chứa nước khe nứt trong các trầm tích lục nguyên Triat thượng hệ tầng Mẫu Sơn (t3), tầng chứa nước khe nứt trong các trầm tích lục nguyên hệ tầng Nà Khuất (t22), tầng chứa nước khe nứt trong các trầm tích lục nguyên xen phun trào hệ tầng Tam Đảo (t21) Kết quả phân tích đánh giá chất lượng nước tại các tầng nước này cho

thấy nguồn nước ngầm trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên vẫn đảm bảo chất lượng phục

vụ nhu cầu nước sinh hoạt cho người dân trên địa bàn

1.3.3.4 Nguy cơ thường có do ô nhiễm nước

a.Nước ô nhiễm kim loại nặng [1]

Các kim loại nặng có trong nước là cần thiết cho sinh vật và con người vì chúng

là những nguyên tố vi lượng mà sinh vật cần tuy nhiên với hàm lượng cao nó lại là nguyên nhân gây độc cho con người, gây ra nhiều bệnh hiểm nghèo như ung thư, đột biến Đặc biệt đau lòng hơn là nó là nguyên nhân gây nên những làng ung thư

+ Trong nước nhiễm chì

Chì có tính độc cao đối với con người và động vật Sự thâm nhiễm chì vào cơ thể con người từ rất sớm từ tuần thứ 20 của thai kì và tiếp diễn suốt kì mang thai Trẻ em có mức hấp thụ chì cao gấp 3-4 lần người lớn Mặt khác thời gian bán sinh học chì của trẻ em cũng dài hơn của người lớn Chì tích đọng ở xương Trẻ em từ 6 tuổi trở xuống và phụ nữ có thai là những đối tượng mẫn cảm với những ảnh hưởng nguy hại của chì gây ra

Chì cũng cản trở chuyển hóa canxi bằng cách trực tiếp hay gián tiếp thông qua kìm hãm sự chuyển hóa vitamin D Chì gây độc cả cơ quan thần kinh trung ương lẫn thần kinh ngoại biên

- Triệu chứng ngộ độc chì gồm: đau bụng trên, táo bón, nôn mửa Ở trên lợi

của bệnh nhân, ngưới ta nhận thấy một đường xanh đen do chì sufua đọng lại Chứng viêm não tuy rất hiếm nhưng lại là biến chứng nghiêm trọng ở người trong trường hợp nhiễm độc chì, trường hợp cũng thường hay gặp ở trẻ em

+ Trong nước nhiễm thủy ngân

Thủy ngân vô cơ chủ yếu ảnh hưởng đến thận, trong khi đó methyl thủy ngân ảnh hưởng chính đến hệ thần kinh trung ương Sau khi bị nhiễm độc người bệnh dễ cáu gắt, kích thích, xúc động, rối loạn tiêu hóa rối loạn thần kinh, viêm lợi, rung chân Nếu bị nhiễm độc nặng có thể tử vong

- Tác hại cấp tính do nhiễm độc thủy ngân: Khi bị nhiễm độc thủy ngân

nặng bệnh nhân thường ho, khó thở, thở gấp, sốt, buồn nôn, nôn ọe và có cảm giác đau thắt ở ngực Có những bệnh nhân có biểu hiện bị rét run, tím tái Trong

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

trường hợp nhẹ hiện tượng khó thở có thể kéo dài cả tuần lễ, nếu ở cấp độ năng hơn bệnh nhân có thể bị ngất đi và dẫn đến tử vong

- Tác hại mạn tính: Nhiễm độc thủy ngân kinh niên có thể gây tác

động nghiêm trọng tới hệ thần kinh và thận Những triệu chứng đầu tiên là vàng

da, rối loạn tiêu hóa, đau đầu, viêm lợi và tiết nhiều nước bọt Răng có thể bị long

và rụng, những chiếc còn lại có thể bị xỉn và mòn vẹt, trên lợi có những đường màu đen sẫm màu Tiếp xúc thường xuyên với hợp chất thủy ngân vô cơ có thể bị xạm da và những bệnh bột phát ngứa viêm da, lở loét Những biểu hiện rối loạn thần kinh do nhiễm độc thủy ngân kinh niên như run tay, tiếp theo là mí mắt, môi, luỡi, tay chân và cuối cùng là nói lẫn

Tuy nhiên không thể không nói đến các tác động chính của thủy ngân đến quá trình sống của con người: Gây ung thư và biến đổi gen

+ Trong nước nhiễm Asen

Asen gây ra ba tác động chính tới sức khỏe con người là: làm đông keo protein, tạo phức với asen(III) và phá hủy quá trình phốt pho hóa

Các triệu chứng của nhiễm độc asen như: Ở thể cấp tính gây ho, tức ngực và khó thở, mất thăng bằng, đau đầu, nôn mửa, đau bụng đau cơ Nếu nhiễm độc kinh niên thì ảnh hưởng đến da như đau, sưng tấy da, vệt trắng trên móngtay…

Asen và các hợp chất của nó tác dụng lên sunfuahydryl (-SH) và các men phá

vỡ quá trình photphoryl hóa, tạo phức co-enzyme ngăn cản quá trình sinh năng lượng asen có khả năng gây ung thư biểu mô da, phế quản, phổi, xoang…

Asen vô cơ có hóa trị 3 có thể làm sơ cứng ở gan bàn chân, ung thư da Asen vô

cơ có thể để lại ảnh hưởng kinh niên với hệ thần kinh ngoại biên, một vài nghiên cứu

đã chỉ ra asen vô cơ còn tác động lên cơ chế hoạt động của AND

+ Nước nhiễm Mangan

Mangan di vào môi trường nước do quá trình rửa trôi, sói mòn và chất thải công nhiệp luyện kim, acquy, phân hóa học…

Với hàm lượng cao mangan gây độc mạnh với nguyên sinh chất của tế bào, đặc biệt là tác động lên hệ thần kinh trung ương, gây tổn thương thận và

bộ máy tuần hoàn, phổi, ngộ độc nặng và tử vong

Tiêu chuẩn cho phép của WHO với mangan không quá 0,1mg/l

b Các hợp chất hữu cơ [1]

Trên thế giới hang năm có khoảng 60.105 tấn các chất hữu cơ tổng hợp bao gồm các chất nhiên liệu,chất màu, thuốc trừ sâu, thuốc kích thích tăng trưởng, các phụ gia trong dược phẩm thực phẩm Các chất này thường độc và có đọ bền sinh học khá cao, đặc biệt là các hidrocacbnon thơm gây ô nhiễm môi trường mạnh, gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe con người

c Vi khuẩn trong nước [1]

Vi khuẩn có hại trong nước bị ô nhiễm có từ chất thải sinh hoạt của con người và động vật như bệnh tả, thương hàn và bại liệt

1.3.3.5 Các giải pháp khi nguồn nước bị ô nhiễm

Hiện nay người ta đã khẳng định rằng nước là nguồn truyền bệnh rộng nhất, nhanh nhất và nguy hiểm nhất Hơn nữa tất cả các nguồn nước tự nhiên (nước giếng, nước sông, ao hồ ) đều có thể chứa mầm bệnh Do vậy mọi nguồn nước dùng cho sinh hoạt đều phải được xử lý nhằm loại bỏ các chất độc hại Sau đây là các giải pháp xử lý cụ thể cho các thành phần gây ô nhiễm:

+ Làm trong nước: Độ đục là đại lượng do hàm lượng chất lơ lửng có trong nước, thường do sự hiện diện của chất keo, sét, tảo và vi sinh vật Nước đục gây cảm giác khó chịu về mặt cảm quan, ngoài ra còn có khả năng nhiễm vi sinh vật có hại Các quy trình xử lý như keo tụ, lắng, lọc góp phần làm giảm độ đục của nước

Sau đây là phương pháp làm trong nước bằng phèn:

Phèn chua (nhôm Sunfat) có các công thức hóa học là Al2(SO4)3, thường được làm trong nước ở gia đình và các khu tập thể nhỏ Khi gặp nước phèn chua bị thủy phân tạo nên một hỗn hợp dịch keo và các hạt nhôm hydrat Al(OH)3 ,mang điện tích dương (+)

Al2 (SO4)3 + 6H2O → 2Al(OH)3 + 3H2SO4Chính các hạt điện tích dương này kéo theo những hạt lơ lửng xuống làm cho nước trong Trong nước thường có canxi và magiê ở dạng hydrocacbonat nên khi phèn vào nước sẽ tác dụng với canxi và magie, tạo nên các hạt nhôm hydrat, làm tăng mật độ các hạt mang điện tích dương Nhờ đó mà cặn lắng nhanh nước mau trong

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

Tuy vậy với những nguồn nước nghèo muối canxi và magiê, độ kiềm thấp (PH

<7), nếu chỉ dùng phèn thì lượng nước kết tủa sẽ ít, không đủ kéo theo các lơ lửng xuống Nước sẽ kém hoặc lâu trong Để làm trong nước nhanh và tiết kiệm nước phèn người ta thường cho vào nước nước một lượng nhỏ vôi tôi, công thức hóa học

là Ca(OH)2 Khi đó phèn chua tác dụng với canxi của vôi tôi:

2H2CO3 + Ca(OH)2 → Ca(HCO3)2 + 2H2O 2Al2 (SO4)3 + 6Ca(HCO3)2 → 6CaSO4 + 4Al(OH)3

Do số lượng điện tích dương Al(OH)3 tăng, cặn lơ lửng được thu hút nhiều hơn, nước mau trong hơn

Từ những kết quả nghiên cứu và thông tin truyền thông đều đi đến nhất trí rằng nước rất cần cho sự sống nói chung và con người nói riêng, đặc biệt là nước sinh hoạt Đối với nước sinh hoạt mọi nguồn nước đều ô nhiễm ở các mức độ khác nhau và chất gây hại cũng khác nhau, do đó con người không những chỉ quan tâm đến số lượng nước đáp ứng đủ nhu cầu mà còn quan tâm đến chất lượng nước Giữa chất lượng nước sinh hoạt và nguồn nước phát sinh bệnh có mối liên quan chặt chẽ Chính vì vậy mà các nguồn nước sinh hoạt đều phải qua xử lý bằng các giải pháp khác nhau Vấn đề nước sạch đã trở thành chương trình hành động của mọi quốc gia trên toàn cầu

+ Làm mềm nước (khử độ cứng của nước)

Độ cứng của nước là số đo hàm lượng các ion kim loại Ca2+ và Mg2+ có trong nước Độ cứng toàn phần là tổng hàm lượng các ion Ca2+

và Mg2+ tinh cho 1 lít nước bao gồm:

- Độ cứng Cabonat (CO32-, HCO3 ) bằng tổng hàm lượng ion canxi và magiê trong các muối cabonat, hydrocacbonat canxi, magiê

- Độ cứng phi Cacbonat (Cl-, HCO3- ) bằng tổng ion canxi và magiê trong các muối axit mạnh của canxi và magiê

Có nhiều phương pháp làm mềm nước như phương pháp hóa học phương pháp nhiệt, phương pháp trao đổi ion và phương pháp tổng hợp Sau đây là một số phương pháp đang được sử dụng phổ biến:

+ Phương pháp hóa học: Làm mềm nước bằng vôi Ca(OH)2

Đây là phương pháp thông dụng nhất nhằm khử độ cứng Cacbonat, được áp dụng khi cần giảm cả độ cứng và độ kiềm của nước Trình tự các phản ứng xảy ra như sau:

2CO2 + Ca(OH)2 = Ca(HCO3)2

Ca(HCO3)2 + Ca(OH)2 = 2CaCO3↓ + 2H2O

Mg(HCO3)2 + 2Ca(OH)2 =Mg (OH)2↓+ 2CaCO3↓ + 2H2O

2NaHCO3 + 2Ca(OH)2 = 2CaCO3↓ +Na2CO3+ 2H2O

Theo phương trình phản ứng cứ 1 mol Ca(OH)2 tạo ra được 2 mol ion cacbonatCO32-, 1 mol trong đó sẽ tạo thành kết tủa với ion Ca2+

có trong nước vôi đưa vào, như vậy 1 mol vôi đưa vào sẽ giảm được 1 mol độ cứng Tổng hàm lượng canxi có thể được khử phụ thuộc vào nồng độ ion HCO3- có trong nước, Nếu tổng hàm lượng ion HCO3- và CO32- có trong nước nhỏ hơn tổng hàm lượng các ion thì một phần ion Mg2+ sẽ tồn tại trong nước dưới dạng các muối axit mạnh như MgSO4,

và MgCl2 và phản ứng với nước sẽ xảy ra như sau:

MgSO4 + Ca(OH)2 = Mg(OH)2 ↓+ CaSO4

MgCl2 + Ca(OH)2 = Mg(OH)2 ↓+ CaCl2

Các phản ứng trên có tác dụng làm giảm độ cứng theo ion Mg2+ nhưng không làm giảm độ cứng toàn phần vì giảm được lượng Mg2+ nhưng lại làm tăng một lượng tương đương Ca2+

+ Phương pháp nhiệt: Cơ sở của phương pháp này là dùng nhiệt để phần lớn các ion sẽ kết tủa ở dạng muối cacbonat không tan và bốc hơi khi CO2 hòa tan trong nước Ca(HCO3)2 → CaCO3 ↓+ CO2 ↑+ H2O

Tuy nhiên khi đun nước chỉ bị khử được hết khí CO2 và giảm độ cứng của cacbonat của nước còn lượng CaCO3 vẫn tồn tại trong nước

Riêng với magiê quá trình khử xảy ra qua 2 bước Ở nhiệt độ thấp (180C) ta có phản ứng

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

cách đáng kể Nếu kết hợp phương pháp hóa học với phương pháp nhiệt, bông cặn tạo ra sẽ có kích thước to hơn và lắng nhanh hơn do độ nhớt của nước giảm khi nhiệt độ tăng và đồng thời giảm được lượng hóa chất sử dụng Thực tế ở các vùng

có nước sinh hoạt bị nhiễm nước cứng, bà con thường đun nước sôi, để lắng sau đó gạn lấy nước trong để sử dụng Tuy nhiên làm như vậy sẽ tốn chất đốt, hại dụng cụ đun, tốn nhiều thời gian mà không đảm bảo chất lượng

Hiện nay công ty cổ phần phát triển và công nghệ môi trường vừa đưa ra thị trường một thiết bị xử lý nước cứng bằng phương pháp trao đổi ion, một bình lọc inox, bên trong chia làm 3 ngăn, ngăn đổi nước cứng cho chảy qua ngăn lọc (chứa các hạt Cation mang điện tích âm) và ngăn chứa nước sau khi đã xử lý Quá trình xử

lý nước rất đơn giản Đổ nước cứng vào thiết bị nước sẽ chảy vào ngăn có chứa các hạt lọc Tại đây sẽ diễn ra quá trình trao đổi ion, hạt cation tích điện âm sẽ hút các thành phần đá vôi trong nước Sau đó, nước chảy qua bộ phận điều chỉnh tốc độ và tới ngăn chứa nước đã được xử lý theo vòi chảy ra ngoài [1]

+ Khừ mùi, vị: Thông thường các quy trình xử lý nước đã khử được hầu hết mùi và vị có trong nước Trường hợp các biện pháp xử lý nước không đáp ứng được yêu cầu khử mùi, vị thì cần áp dụng các biện pháp khử mùi và vị độc lập

* Xử lý mùi vị bằng cách làm thoáng: Khử mùi vị bằng cách làm thoáng có thể làm bay hơi các loại khí gây mùi cho nước và đồng thời oxy hóa các chất có nguồn gốc hữu cơ và vô cơ gây mùi Dùng giàn mưa, bể làm thoáng cưỡng bức

* Khử mùi vị bằng cách dùng than hoạt tính: Than hoạt tính có khả năng hấp thụ rất cao đối với các chất gây mùi Dựa vào khả năng này, người ta khử mùi của nước bằng cách lọc nước qua than hoạt tính Các loại than hoạt tính thường dùng là than gáo dừa, than hoa than hoạt tính dùng trong các bể lọc khừ mùi có kích thước d= 1 - 3 mm, chiều dày lớp than L= 1 , 5 - 4 c m Tốc độ lọc có thể đạt tới 50

số mô hình đang được áp dụng ở Việt Nam cũng như ở Vĩnh Phúc người ta thường

áp dụng mô hình giàn phun mưa kết hợp với bể lọc Vì mô hình này có thể áp dụng

để khử cả Mangan và Asen và có thể áp dụng đối với quy mô hộ gia đình

Có thể xây dựng mô hình bể lọc sắt theo các giai đoạn sau:

Nước giếng - ►Giàn phun mưa - ►Bể chứa - ►Người sử dụng Giàn phun mưa gồm các ống nhựa d> 21 mm (ống nhựa PVC) được gắn với ống nhựa chữ T (cần 2 ống nhựa hình chữ T), và các cút sao cho các đường ống gắn với nhau bằng hình sương cá (chia ống nhựa thành 3 nhánh) được đục lỗ nhỏ, khoan

3 lỗ trong phạm vi 1/3 chu vi ống, đường kính lỗ khoan từ 1-1,5 mm Các lỗ khoan cách nhau 4 cm hoặc tùy theo lưu lượng đầu vào Đầu ra của các ống nhựa bịt kín,

để khi nước được bơm từ giếng lên, tạo áp lực đẩy nước qua các lỗ nhỏ, tạo thành giàn phun mưa Giàn phun mưa có ưu điểm là xé nhỏ các dòng nước, để bề mặt nước tiếp xúc với không khí (oxy trong không khí) nhiều hơn Tạo thuận lợi để sắt (II) chuyển về sắt (III) ở dạng keo tụ dễ lắng đọng [19]

Theo kết quả đánh giá chất lượng nước ngầm tại 25 tỉnh thành trên cả nước của Viện Sức khỏe nghề nghiệp và Môi trường (Viện SKNN&MT), có 12 tỉnh có hàm lượng asen trong nước ngầm vượt quá 50ppb (QCVN 02:2009/BTNMT về chất lượng nước sinh hoạt) và 18 tỉnh thành có hàm lượng asen vượt tiêu chuẩn vệ sinh cho phép đối với nước ăn uống theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01:2009/BYT Điển hình nhất là các tỉnh thuộc lưu vực sông Hồng như Hà Nam (64% tổng số mẫu vượt tiêu chuẩn), Hà Tây (47%), Hà Nội (50%), Thái Bình (53%), Ninh Bình (35%)

Viện SKNN&MT đã nghiên cứu cải tạo bể lọc cát sẵn có của địa phương để tăng hiệu quả lọc sắt và đồng thời giúp loại bỏ asen ra khỏi nước ngầm Hệ thống bể lọc cát của Viện SKNN&MT đã được thử nghiệm áp dụng tại hai xã Đồn Xá – Hà Nam và xã Dũng Tiến – Hà Tây (cũ), hiệu quả lọc asen của bể tại hai xã này đạt lần lượt là 96% và 66% (hàm lượng asen đầu ra dưới 10ppb)

Bể lọc gồm bể chứa vật liệu lọc, các vật liệu lọc được xếp chồng lên nhau Giữa các lớp vật liệu lọc có ngăn chứa vật liệu lọc, có mắt lưới nhỏ để các vật liệu lọc không xô vào nhau thuận lợi cho quá trình thau rửa vật liệu lọc Kích thước bể

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

tùy thuộc vào bể chứa và lượng nước đầu vào

bỏ Asen ra khỏi nguồn nước nhờ khả năng hấp phụ Asen của các lớp vỏ hydroxit sắt (việc loại bỏ Asen phụ thuộc vào hàm lượng sắt kết tủa trong nước, nếu hàm lượng sắt kết tủa càng lớn thì khả năng loại bỏ Asen càng cao) Lớp than hoạt tính

để tăng khả năng làm sạch nước vì lớp than hoạt tính có tác dụng hấp phụ mùi, vị và hấp phụ các chất cáu bẩn trong nước rất tốt

Sau khi nước đi qua giàn phun mưa và bể lọc sẽ có ống dẫn nước xuống bể chứa nước sạch Có thể dùng cho sinh hoạt tuy nhiên vẫn phải đun nấu trước khi uống vì vi sinh vật có trong nước vẫn chưa bị loại bỏ hoàn toàn [16]

Chương 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Nguồn nước sinh hoạt (nước cấp, nước ngầm) trên địa bàn thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên

- Các phương pháp xử lý nước đang được áp dụng tại các hộ gia đình

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu

- Đề tài được nghiên cứu tại 28 phường, xã trên địa bàn thành phố Thái Nguyên

2.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

2.2.1 Địa điểm nghiên cứu

- Địa điểm: Thành phố Thái Nguyên – tỉnh Thái Nguyên

2.2.2 Thời gian nghiên cứu

- Từ tháng 8/2013 đến tháng 9/2014

2.3 Nội dung nghiên cứu

- Đánh giá điều kiện kinh tế xã hội thành phố Thái Nguyên

- Tình hình sử dụng nước sinh hoạt của các hộ gia đình tại thành phố Thái Nguyên

- Chất lượng các nguồn nước sinh hoạt tại thành phố Thái Nguyên

- Hiệu quả các biện pháp xử lý nước sinh hoạt tại hộ gia đình

- Đề xuất biện pháp xử lý nước sinh hoạt quy mô hộ gia đình

2.4 Phương pháp nghiên cứu

2.4.1 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp

Thu thập tài liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa bàn nghiên cứu: Đối tượng thu thập gồm: điều kiện tự nhiên (vị trí địa lý, diện tích

tự nhiên và phân vùng địa giới hành chính, địa hình, khí hậu, thủy chế, tài nguyên nước, tài nguyên rừng, thỗ nhưỡng, địa chất - khoáng sản), đặc điểm kinh tế (tăng trưởng kinh tế, cơ cấu kinh tế), về vấn đề xã hội, dân số, giáo dục

- đào tạo … các số liệu, các tư liệu chủ yếu được thu thập tại các cơ quan sau: Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Thống kê Thành phố Thái nguyên, Công ty THHH MTV nước sạch Thái Nguyên, UBND các phường xã …

2.4.2 Phương pháp kế thừa

Tham khảo các tài liệu, các đề tài nghiên cứu đã được tiến hành có liên quan đến khu vực nghiên cứu và liên quan đến các vấn đề nghiên cứu

2.4.3 Phương pháp điều tra thực địa

Phương pháp này giúp người nghiên cứu có cái nhìn tổng quan và sơ bộ về khu vực nghiên cứu, đồng thời kiểm tra tính chính xác của những tài liệu, số liệu đã thu thập được từ đó rút ra nhận xét chung về khu vực nghiên cứu

Tiến hành điều tra khảo sát tình hình sử dụng nước (nước giếng, nước máy) đối với 140 hộ gia đình trên tổng số 28 phường xã trên địa bàn (5 hộ/1 phường xã) với bộ câu hỏi phỏng vấn

Quá trình điều tra được tiến hành song song với việc lấy mẫu nước tại 12 hộ gia đình trên địa bàn nghiên cứu

- 4 mẫu nước máy (NM1, NM2, NM3, NM4)

- 4 mẫu nước giếng đào (GĐ1, GĐ2, GĐ3, GĐ4)

- 4 mẫu nước giếng khoan (GK1, GK2, GK3, GK4)

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

Và 6/12 mẫu sau xử lý qua bể lọc, máy lọc tại hộ gia đình:

- 2 mẫu nước giếng sau xử lý áp dụng xử lý qua bể lọc (GĐ1, GK2)

- 2 mẫu nước máy sau xử lý áp dụng xử lý qua máy lọc (NM3, NM4)

- 2 mẫu nước giếng sau xử lý áp dụng xử lý qua máy lọc (GĐ2, GK3)

Vị trí và sơ đồ vị trí lấy mẫu được thể hiện tại bảng 2.1 và hình 2.1

Bảng 2.1 Vị trí lấy mẫu phân tích chất lượng nước

Kí hiệu mẫu Vị trí lấy mẫu Độ sâu (m)

NM 1 Nước máy nhà ông Nguyễn Văn Việt – Tổ 4,

GĐ 4 Nước giếng đào nhà bà Nguyễn Thị Tư – Tổ 5,

GK 1 Nước giếng khoan nhà ông Phạm Minh Thái – xã

GK 2 Nước giếng khoan nhà bà Lưu Thị Thái – Tổ 4,

GK 3 Nước giếng khoan nhà bà Nguyễn Thị Xuân –

GK 4 Nước giếng khoan nhà ông Bùi Văn Tuấn – tổ

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

Hình 2.1 Sơ đồ các điểm lấy mẫu nước sinh hoạt

2.4.4 Phương pháp lấy mẫu và phân tích mẫu

Nước cấp: Thu mẫu tại các vòi nước được cấp từ 2 nhà máy nước của Thành phố Thái Nguyên và Nhà máy nước Tích Lương Mẫu được tráng 2-3 lần trước vòi chảy và thu về được bảo quản lạnh

Nước ngầm: Phương pháp lấy mẫu: TCVN 6000: 1995 (ISO 5667 - 11: 1992) Chất lượng nước - lấy mẫu Hướng dẫn lấy mẫu nước ngầm

- Đề tài đã sử dụng hai cách lấy mẫu nước: Lấy mẫu bằng bơm và lấy mẫu bằng gầu

+ Lấy mẫu bằng bơm: Đối với những hộ gia đình có máy bơm nước, nước được lấy trực tiếp từ vòi bơm mà không thông qua téc hay bể chứa nước Khi lấy mẫu nước giếng thì phải bơm một thời gian đủ để đẩy hết nước cũ trong lỗ khoan và vòi bơm ra ngoài, xác định chính xác bằng cách theo dõi sự thay đổi nhiệt độ của nước bơm lên Chỉ lấy mẫu nước khi không có sự thay đổi lớn về nhiệt độ và đã rửa sạch thiết bị đựng mẫu, đóng nắp bình lấy mẫu trước khi tắt vòi bơm nước

+ Lấy mẫu bằng gầu: Đối với những hộ không có máy bơm, nước được lấy trực tiếp bằng gầu Dùng bình đã được rửa sạch, một đầu (phía đáy bình) được buộc

Ghi chú:

Điểm lấy mẫu

với vật nặng đặt phía trong gầu, mở nắp, thả gầu xuống sâu để lấy mẫu nước, đóng nắp bình lẫy mẫu trước khi cho bình ra khỏi gầu

Các mẫu nước sau khi lấy được đặt trong thùng xốp kín và vận chuyển về phòng phân tích của Viện Khoa học sự sống - Đại học Thái Nguyên

- Các chỉ tiêu và phương pháp phân tích mẫu nước được trình bày tại bảng 2.2

Bảng 2.2 Các chỉ tiêu và phương pháp phân tích mẫu nước

TT Chỉ tiêu phân tích Phương pháp phân tích

2.4.5 Phương pháp xử lý số liệu

- Các kết quả thu được được xử lý thống kê theo phương pháp thông thường

Đề tài sử dụng phần mềm EXCEL để tổng hợp

- Kết quả phân tích các chỉ tiêu trong nước được so sánh với:

+ QCVN 09:2009/BTNMT: quy chuẩn kĩ thuật Quốc gia về chất lượng nước ngầm + QCVN 01:2009/BYT: chất lượng nước ăn uống

+ QCVN 02:2009/BYT: chất lượng nước sinh hoạt