Việc s dụng TN kết hợp với các phương tiện DH hiện ại trong nhà trường phổ thông hiện nay c n ít, chưa ồng bộ và chưa ược quan t m úng mức; cũng như việc tổ chức hoạt ộng DH ể GQVĐ chươn
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI Đơn vị: Trường THPT NGUYỄN BỈNH KHIÊM
Mã số:
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHƯƠNG “CHẤT KHÍ”, VẬT LÍ 10 THPT VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA BẢNG TƯƠNG TÁC
Người thực hiện: TRẦN MINH THUẬN
Trang 2SƠ LƢỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC
I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN
1 Họ và tên: TRẦN MINH THUẬN
2 Ngày tháng năm sinh: 30/10/1983
8 Đơn vị công tác: Trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm
II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO
- Học vị (ho c tr nh ộ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: C nh n khoa học
- Năm nhận bằng: 2005
- Chuyên ngành ào tạo: Vật lí
III KINH NGHIỆM KHOA HỌC
- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy bộ môn Vật lý
- Số năm có kinh nghiệm: 9 năm
- Các sáng kiến kinh nghiệm ã có trong 5 năm gần y:
+ D ng iện không ổi và một số bài toán
+ Phương pháp giúp học sinh làm tốt bài kiểm tra trắc nghiệm môn Vật lí
+ Một số giải pháp n ng cao chất lượng phụ ạo học sinh yếu kém môn Vật lí lớp 10 ban
cơ bản
Trang 3th do khả năng khai thác, s dụng TN vào tổ chức hoạt ộng DH của GV c n hạn chế nên hiệu quả s dụng TN trong nhà trường phổ thông chưa cao V thế, kiến thức lí thuyết mà học sinh lĩnh hội ược không gắn liền với thực tiễn Học sinh (HS) khó h nh thành kĩ năng, kĩ xảo trong việc tiến hành TN và không biết vận dụng các kiến thức ã học vào giải thích các sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và cuộc sống Như vậy, ể giáo dục HS phát triển toàn diện, áp ứng ược nhu cầu công nghiệp hóa, hiện ại hóa ất nước th bản th n mỗi GV vật lí ngoài việc tự trau dồi tri thức và ổi mới mạnh mẽ PPDH cần phải tăng cường s dụng TN với
sự hỗ trợ của công nghệ thông tin trong dạy học với phương ch m “Học đi đôi với
hành” nhằm n ng cao chất lượng học tập và hiệu quả giáo dục Đồng thời, GV cần
phải tạo ra một môi trường giáo dục mang tính tương tác cao chứ không ơn thuần chỉ là “thầy ọc tr chép” HS phải ược khuyến khích và tạo iều kiện chủ ộng,
tự lực t m kiếm tri thức, vận dụng sáng tạo kiến thức ã học vào thực tiễn h nh thành kĩ năng, kĩ xảo góp phần phát triển toàn diện nh n cách của HS
Qua t m hiểu thực trạng DH vật lí ở các trường trong huyện Nhơn Trạch, huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai chúng tôi nhận thấy rằng HS chưa hứng thú, chưa thật
Trang 4sự yêu thích với bộ môn vật lí Các em vẫn c n thụ ộng trong việc tiếp thu kiến thức Việc s dụng TN kết hợp với các phương tiện DH hiện ại trong nhà trường phổ thông hiện nay c n ít, chưa ồng bộ và chưa ược quan t m úng mức; cũng như việc tổ chức hoạt ộng DH ể GQVĐ chương “Chất khí”, Vật lí 10 với sự trợ giúp của bảng tương tác (BTT) một cách phù hợp, có hiệu quả nhằm phát huy tính tích cực của học sinh là một vấn ề c n bỏ ngỏ
II TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1 Cơ sở lí luận
Vật lí là một ngành khoa học thực nghiệm, v thế việc nghiên cứu, khai thác và
s dụng TN cùng việc ổi mới phương pháp dạy học (PPDH) trong QTDH là thiết yếu và không thể xem nhẹ Việc s dụng TN trong DH GQVĐ một cách khoa học, hợp lí với từng ối tượng HS, từng kiểu bài lên lớp của GV và iều kiện cơ sở vật chất của nhà trường có ý nghĩa rất quan trọng; sẽ giúp HS phát huy ược tính tự giác, tích cực, chủ ộng trong hoạt ộng học tập của m nh; rèn luyện ược kĩ năng,
kĩ xảo thực hành và khả năng vận dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn cuộc sống; góp phần không nhỏ trong quá tr nh thực hiện mục tiêu giáo dục của nước nhà Tuy nhiên, không phải GV nào cũng biết cách nghiên cứu, khai thác, thiết kế, s dụng và phát huy có hiệu quả PPDH GQVĐ trong QTDH của m nh Chính v vậy, việc vận dụng PPDH GQVĐ trong DH vật lí ể ạt ược hiệu quả cao nhất trong từng bài học cụ thể vẫn là vấn ề c n nhiều tranh cãi và thu hút sự quan t m của nhiều GV
Dạy học giải quyết vấn ề (gồm 3 pha: Đề xuất vấn ề - Giải quyết vấn ề - Củng cố và vận dụng tri thức) là một tư tưởng về PPDH, ứng với nó là một hệ thống các PPDH [21] Các PPDH này liên kết ch t chẽ, bổ sung và hỗ trợ cho nhau, trong ó, việc tạo ra và duy tr t nh huống (TH) có vấn ề (CVĐ) giữ vai tr trung t m, chủ ạo trong suốt quá tr nh học tập (QTHT) Để x y dựng ược một
TH học tập thực sự có vấn ề th người GV phải tiếp cận theo ba m t ó là triết học (m u thuẫn), t m lí học (hứng thú) và giáo dục học (vừa sức) [21] Có thể hiểu,
DH GQVĐ là sự phối hợp của nhiều PPDH, trong ó, GV là người tổ chức các TH
Trang 5vận dụng DH GQVĐ vào QTDH vật lí sẽ phát huy ược tính tích cực, tự giác, chủ ộng t m kiếm tri thức và vận dụng sáng tạo kiến thức lĩnh hội ược vào thực tế của HS trong QTHT nhằm ạt ược mục tiêu DH Đồng thời c n rèn luyện cho HS phương pháp, kĩ năng, kĩ xảo GQVĐ và làm quen với quá tr nh nghiên cứu khoa học Việc GV ổi mới PPDH sẽ góp phần ạt ược mục tiêu của nền giáo dục Việt Nam hiện nay là ào tạo con người phát triển toàn diện
Vai tr to lớn của DH GQVĐ là phát huy tính tích cực, chủ ộng, sáng tạo của
HS thông qua việc kích thích hứng thú, khởi ộng tư duy của HS bằng TH CVĐ Thông qua hoạt ộng thu thập và x lí thông tin HS sẽ rèn luyện ược các kĩ năng cần thiết như nghiên cứu tài liệu, sách giáo khoa (SGK); phương pháp (PP) tư duy khoa học; làm việc cá nh n, làm việc nhóm; kĩ năng tr nh bày ngôn ngữ
DH GQVĐ tạo môi trường thuận lợi ể GV và HS không ngừng n ng cao chất lượng dạy và học
HS ược chủ ộng t m kiếm và vận dụng tri thức vào GQVĐ nên các em có thể nắm bắt, ghi nhớ bài học một cách s u sắc và vận dụng linh hoạt vào giải thích các hiện tượng trong thực tiễn
Trong những năm gần y với sự phát triển mạnh như vũ bão của công nghệ thông tin, nhiều phần mềm thiết kế bài giảng iện t ra ời (Violet, Adobe Presenter, LectureMaker, Teaching Mate, Powerpoint, ) ược GV áp dụng trong QTDH Tuy nhiên, các phần mềm này thiên về tính tr nh chiếu hơn là tương tác giữa các em HS với nhau và giữa GV với HS Năm 1996, hệ thống dạy học tương tác Activboard bắt ầu xuất hiện ở Anh bởi tập oàn Promethean và phải ến năm
2008 mới xuất hiện ở Việt Nam với hai phần mềm thiết kế bài giảng ơn giản là Activstudio (dành cho HS trung học cơ sở, THPT và ại học) và Activprimary (dành cho HS tiểu học) x y dựng lớp học tương tác, ưa truyền thông a phương tiện vào dạy học nhằm ạt ược mục tiêu giáo dục là phát triển toàn diện HS
Hệ thống dạy học tương tác Activboard gồm bảng tương tác (BTT) thông minh (Activboard), bút iện t (Activpen), phần mềm thiết kế bài giảng Activstudio và Activprimary, hệ thống phản hồi trắc nghiệm (Activote) có chức năng và vai trò
vô cùng to lớn trong QTDH BTT không chỉ thực hiện chức năng của bảng truyền
Trang 6thống (bảng phấn) mà còn cho phép thực hiện những ứng dụng của công nghệ thông tin trên bảng
Có thể kể ến một số chức năng, vai tr phổ biến của bảng tương tác như: + BTT có chức năng giống như màn h nh cảm ứng, GV và HS chỉ cần dùng bút iện t tương tác trực tiếp lên bảng
+ Các công cụ tr nh bày bài giảng sinh ộng, cuốn hút như: tô sáng, tô màu tạo iểm nhấn, làm mờ ối tượng, công cụ èn chiếu iểm, màng khám phá, kính lúp, chèn liên kết h nh ảnh, m thanh, video
+ BTT có các công cụ ghi m, ghi h nh ể ghi lại các thao tác thực hiện trên bảng, sau ó phát lại nhờ một phần mềm dành riêng cho bảng;
+ GV có thể truy cập vào internet trực tiếp từ phần mềm tích hợp của BTT ể lấy tài nguyên ngay trên web ưa vào trang tr nh bày ho c lưu vào thư viện; cho phép chèn tập tin m thanh, h nh ảnh, video, word, excel, powerpoint
+ GV có thể kiểm tra, nhận xét, ánh giá năng lực của HS sau mỗi hoạt ộng học tập của bài học c biệt là hoạt ộng củng cố thông qua hệ thống trả lời của các em bằng Activote;
+ M t khác, BTT c n có chức năng phóng to vùng h nh ảnh ược tr nh chiếu; chiếu sáng vùng cần nhấn mạnh; thu nhỏ thanh công cụ trên màn h nh máy tính theo 3 cỡ khác nhau; tẩy, xoá một phần ho c tất cả, huỷ bỏ thao tác ho c khôi phục lại thao tác, hiển thị bàn phím ể ánh chữ
+ GV có thể dễ dàng tạo các trò chơi ô chữ, ghép hình, thậm chí cả chơi cờ cá
ngựa… bằng các thao tác ơn giản trên ActivInspire;
+ Hỗ trợ việc kéo, thả (drag and drop) trong khi tr nh diễn Minh họa rõ nhất trong tính năng này là các ý tưởng sau:
GV có sẵn 1 nhóm ịa danh, và HS phải ghép các ịa danh ó úng với vị trí trên bảng ồ Nếu ghép sai th ịa danh ó sẽ quay về vị trí ban ầu
GV muốn HS ghép úng c iểm, tính chất nào là của các thể rắn, lỏng và khí cho trước
Trang 7 GV có 1 danh sách các chất khác nhau, và HS sẽ phải nhận diện chất nào là axit và kéo chất ó vào 1 ngăn cho trước, nếu úng th chất ó sẽ ở lại, nếu sai th sẽ quay về vị trí ban ầu trong danh sách
+ Tạo môi trường tương tác toàn diện giữa GV với HS và giữa HS với HS; + HS có thể viết c u trả lời trên bảng dành cho HS (bảng ược kết nối không
d y v thế bảng có thể di chuyển v ng quanh lớp học mà thông tin vẫn hiện thị trên bảng lớn) mà không cần phải lên bảng;
+ Có lợi cho sức khỏe của người s dụng v không phải dùng phấn
2 Cơ sở thực tiễn
Để t m hiểu thực trạng DH GQVĐ cùng với việc s dụng bảng phấn và BTT thông minh trong DH vật lí nói chung và DH chương “Chất khí”, Vật lí 10 nói riêng ở nhà trường phổ thông hiện nay, chúng tôi ã tiến hành soạn thảo một bộ
c u hỏi thăm d ý kiến của GV vật lí và HS, thực hiện quan sát sư phạm, dự giờ, tham khảo giáo án và lấy ý kiến ồng nghiệp và HS ở một số trường phổ thông trong huyện Nhơn Trạch và huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai nhằm thu thập số liệu cụ thể về thực trạng nói trên, tạo cơ sở khoa học trong việc ề xuất phương pháp tổ chức hoạt ộng DH GQVĐ với sự hỗ trợ của BTT Từ ó, chúng tôi có những ánh giá sau:
Thuận lợi
+ Cơ sở vật chất, trang thiết bị DH ược nhà trường trang bị và ầu tư khá ầy
ủ Đội ngũ GV có tr nh ộ chuyên môn và biết s dụng công nghệ thông tin; + Đa số GV ược phỏng vấn và iều tra ều cho rằng iều quan trọng khi DH vật lí hiện nay là kích thích ược hứng thú học tập của HS (9/28 GV), giúp HS nắm ược kiến thức cơ bản (11/28 GV) cũng như vận dụng ược kiến thức vào trong thực tế (14/28 GV);
+ Đa số GV ều cho rằng: Nếu ổi mới PPDH và s dụng các phương tiện DH hiện ại kết hợp với các thí nghiệm giáo khoa, thí nghiệm tự tạo, thí nghiệm kiểm chứng trong QTDH vật lí th sẽ có tác dụng tích cực ến ý thức và thái ộ học tập của HS một cách tích cực (13/23 GV) HS cảm thấy rất thích thú, sôi nổi hơn trong giờ học so với s dụng PPDH truyền thống (181/213 HS);
Trang 8+ Một số GV c n ngại s dụng BTT v tốn nhiều thời gian, công sức cho việc chuẩn bị, ầu tư cho bài giảng, mức ộ tiếp cận và kỹ năng s dụng BTT c n hạn chế, HS chưa quen với những tiết học có s dụng BTT và phần mềm ActivInspire nên thao tác trên bảng c n lóng ngóng, chưa biết cách ghi bài ;
+ Đa số GV vẫn xem bảng truyền thống là phương tiện dễ s dụng và truyền
ạt kiến thức hiệu quả nhất Có 23/28 GV dạy vật lí ược hỏi chưa bao giờ s dụng BTT và phần mềm ActivInspire trong QTDH Có 5/28 GV s dụng kết hợp bảng truyền thống và BTT trong QTDH;
+ Trong QTDH, GV chủ yếu s dụng phương pháp truyền thống như thuyết
tr nh, àm thoại ể thông báo kiến thức c n HS thụ ộng tiếp thu kiến thức, GV chưa chú trọng rèn luyện phương pháp thực nghiệm cho HS khi DH chương “Chất khí, chưa tạo cho HS thói quen “học i ôi với hành”, gắn nội dung DH với các
t nh huống thực tiễn làm hạn chế hoạt ộng tích cực của HS;
+ Hầu hết GV s dụng TN sẵn có trong ph ng bộ môn, chưa khai thác và ưa vào s dụng những TN tự tạo, phim TN, tranh ảnh
+ GV thường s dụng SGK làm trung t m của nội dung các kiến thức cần truyền ạt nên chưa h nh thành cho HS các kĩ năng, kĩ xảo GQVĐ;
3 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài
Bảng tương tác với phần mềm ActivInspire có thể ược s dụng trong mọi
kh u của tiến tr nh DH GQVĐ V thế, GV phải nhận thức rõ vai tr và chức năng nổi bật của nó trong từng bước lên lớp (từ kh u chuẩn bị cho ến kh u củng cố,
Trang 9vận dụng của bài học) cũng như nắm vững kĩ thuật s dụng phần mềm này th mới phát huy ược chức năng tương tác toàn diện giữa GV và HS
Trong phần mềm ActivInspire không có sẵn hệ thống tư liệu, tài nguyên ể phục vụ cho công tác soạn giảng của GV nên bản th n mỗi GV phải tự khai thác,
x y dựng ược hệ thống tư liệu trên BTT Khi x y dựng kho tư liệu phải ảm bảo ược nguyên tắc sau:
+ Đảm bảo tính sư phạm
+ Đảm bảo tính hiệu quả
+ Đảm bảo tính mở rộng và phổ dụng
+ Đảm bảo tính tối ưu của cấu trúc cơ sở dữ liệu
+ Đảm bảo tính cập nhật nội dung kiến thức của bài giảng
+ Đảm bảo các yêu cầu cơ bản về kĩ thuật
+ Đảm bảo khi tr nh chiếu bài giảng thuận lợi và hiệu quả
Qui tr nh x y dựng hệ thống tư liệu trên BTT với phần mềm ActivInspire ể hỗ trợ quá tr nh DH GQVĐ gồm các bước sau:
Bước 1: Nghiên cứu nội dung bài học thông qua nghiên cứu SGK, SGV, chuẩn
kiến thức, kĩ năng, các tài liệu tham khảo ể xác ịnh mục tiêu bài học; ph n tích nội dung, lựa chọn kiến thức cơ bản, kiến thức trọng t m từ ó lựa chọn các tình huống học tập có vấn ề, phương pháp dạy học phù hợp
Bước 2: Dự kiến những khó khăn có thể sẽ g p phải trong QTDH
Bước 3: Nghiên cứu khả năng hỗ trợ của BTT
Bước 4: T m kiếm tư liệu cần thiết nhờ các công cụ t m kiếm trên internet Bước 5: Lựa chọn và ph n loại các tư liệu có thể s dụng và lưu trữ chúng
Theo qui tr nh trên, tôi ã tiến hành sưu tầm và x y dựng kho tư liệu ể hỗ trợ thiết kế tiến tr nh DH GQVĐ với sự hỗ trợ của BTT ể dạy chương “Chất khí”, Vật lí 10 gồm:
Hệ thống câu hỏi định hướng
Bài 28 Cấu tạo chất Thuyết động học phân tử chất khí
+ Có thể dễ dàng thổi một quả bong bóng hay bơm căng một quả bóng chuyền,
vì sao?
Trang 10+ V sao muối (ho c ường) có thể tan trong nước; quả bong bóng ược buộc kín miệng khi ể l u ngày lại bị xẹp xuống; h a bột màu vào trong nước ấm lại nhanh tan hơn trong nước lạnh?
+ Khi un nước trong một cái ấm có nắp ậy, lúc nước bắt ầu sôi ta thấy nắp
ấm “nhảy lên” V sao?
+ Khi ã bơm căng một bánh xe ạp, nếu ta tiếp tục ấn tay bơm xuống rồi buông tay th tay bơm sẽ chuyển ộng như thế nào? Tại sao?
+ Tại sao không thể dùng tay ép 2 mảnh thuốc viên ( ho c 2 n a viên phấn) dính liền lại với nhau? Vậy, tại sao có thể sản xuất thuốc viên (viên phấn) bằng cách nghiền nhỏ dược phẩm rồi cho vào khuôn nén mạnh?
+ Tại sao các vật vẫn giữ ược h nh dạng và thể tích của chúng m c dù các
ph n t cấu tạo nên vật luôn chuyển ộng không ngừng?
+ Độ lớn của lực tương tác ph n t phụ thuộc vào yếu tố nào, phụ thuộc ra sao? + Nước có thể tồn tại ở những trạng thái nào? Ở mỗi trạng thái, c iểm h nh dạng và thể tích của chúng ra sao? Tại sao cùng ược cấu tạo từ một loại ph n t chúng lại có sự khác nhau như vậy?
+ So sánh các thể rắn, lỏng, khí về: khoảng cách, lực tương tác ph n t , chuyển ộng nhiệt, thể tích và h nh dạng?
+ V sao chất khí g y áp suất lên thành b nh?
Bài 29 Quá trình đẳng nhiệt Định luật Boyle – Mariotte
+ Trạng thái của một lượng khí ược xác ịnh bởi những thông số nào?
+ Nếu các thông số trạng thái của một lượng khí thay ổi th trạng thái của chất khí có thay ổi không? Quá tr nh ó gọi là g ?
+ Theo em, có thể thay ổi hai thông số trạng thái của một lượng khí mà vẫn giữ nguyên thông số thứ ba ược hay không? Nếu ược th quá tr nh biến ổi ó gọi là g ?
+ Cảm giác của tay như thế nào khi bịt kín một ầu xilanh, ầu c n lại dùng tay ấn ho c kéo piston lên xuống? Áp suất và thể tích của lượng khí bên trong xilanh hay quả bóng bay trong thí nghiệm thay ổi như thế nào?
Trang 11+ Đề xuất phương án thí nghiệm ể kiểm chứng mối quan hệ tỉ lệ nghịch giữa
áp suất và thể tích
+ Dự oán và vẽ dạng của ường ẳng nhiệt trong hệ tọa ộ(p,V), (V,T) và (p,T)
+ Kể một vài ứng dụng của ịnh luật Boyle – Mariotte trong cuộc sống
Bài 30 Quá trình đẳng tích Định luật Charles
+ Tại sao khi củi cháy thường có những tia l a bắn ra cùng với tiếng lách tách? + Hãy giải thích tại sao khi xe chạy trên ường ở trời nắng to, xăm xe lại dễ bị nổ?
+ V sao cần phải khống chế nhiệt ộ trong các l phản ứng hạt nh n không ược tăng quá giới hạn cho phép?
+ Làm thế nào ể một quả trứng có thể tự di chuyển vào trong chai và ngược lại?
+ Đề xuất phương án thí nghiệm ể kiểm chứng mối quan hệ tỉ lệ thuận giữa áp suất và nhiệt ộ tuyệt ối
+ Dự oán và vẽ dạng của ường ẳng tích trong hệ tọa ộ(p,T), (V,T) và (p,V)
+ Hãy t m hiểu nguyên tắc hoạt ộng của nồi áp suất dùng trong gia nh
+ Kể một vài ứng dụng của ịnh luật Charles trong cuộc sống
Bài 31 Phương trình trạng thái của khí lí tưởng
+ Đề xuất phương án thí nghiệm ể ưa quả bóng bàn bị bóp méo trở về h nh dạng và kích thước ban ầu
+ Quan sát thí nghiệm nhúng quả bóng bay vào b nh nước ang sôi, các thông
số trạng thái trong quả bóng bay có thay ổi hay không?
+ Dự oán hiện tượng xảy ra khi nhúng một vỏ lon nước ngọt ã ược nung nóng vào một chậu nước lạnh?
+ Từ biểu thức của quá tr nh ẳng nhiệt và ẳng tích hãy thiết lập phương tr nh thể hiện mối liên hệ giữa áp suất, thể tích và nhiệt ộ tuyệt ối
+ T m mối liên hệ giữa nhiệt ộ và thể tích khi áp suất không ổi
Trang 12+ Không cần vẽ h nh, hãy dự oán dạng của ường ẳng áp trong các hệ tọa ộ (V,T), (p,V) và (p,T)
+ Sự biến ổi trạng thái của chất khí có liên quan ến những hiện tượng nào trong cuộc sống và kĩ thuật Nêu những ứng dụng ó
Tư liệu hình ảnh
Có thể x y dựng hệ thống tư liệu h nh ảnh minh họa nhằm trực quan hóa các thí nghiệm, hiện tượng và quá tr nh vật lí bằng nhiều cách khác nhau với sự hỗ trợ của máy vi tính, công nghệ thông tin, các phần mềm dạy học, mạng internet Ví
dụ, muốn t m các h nh ảnh minh họa cho “cấu tạo chất”, ầu tiên phải khởi ộng công cụ t m kiếm http://www.google.com, tiếp ó gõ vào từ khóa “cấu tạo chất” (nên s dụng từ khóa bằng tiếng anh ể t m ược nhiều tư liệu), vào ô “tìm kiếm”, sau ó chọn tr nh duyệt “hình ảnh” và cuối cùng là nhấn nút “tìm kiếm” ho c phím
“enter” trên bàn phím
Khi muốn tải một h nh ảnh nào ó về máy vi tính có thể Click phải chuột vào
h nh ảnh ó ho c Click trái chuột vào h nh ảnh ó ể mở ra trang web chứa h nh
ảnh ó, rồi chọn “Save Picture As” trên tr nh duyệt Internet Explore hay “Save
Image As” trên tr nh duyệt Mozila Firefox, Có thể nhấn phím Print Screen trên
bàn phím máy tính sau ó Paste vào phần mềm Paint trong Windows (Start/Program/Accessories/Paint) ể chỉnh s a và lưu h nh ảnh ó lại
Dưới y là một số h nh ảnh khai thác, sưu tầm ược cho chương “Chất khí”:
Hình 1: Một số h nh ảnh trong tư liệu h nh ảnh
Tư liệu phim thí nghiệm
Trang 13Để x y dựng một thư viện tư liệu phim a dạng và phong phú phục vụ cho QTDH vật lí th chúng ta có thể s dụng các cách như: trực tiếp sản xuất các oạn video với máy camera, sưu tầm trên các website nhờ công cụ download như Internet Download Manager ho c Flashget, Với những video không download ược có thể dùng chương tr nh ghi trực tiếp trên màn h nh như Camtasia Studio ể lưu lại các oạn video ó Ngoài ra, ể s dụng hiệu quả và úng mục ích chúng
ta có thể dùng phầm mềm Ulead Video Studio 12 ể chỉnh s a ho c phần mềm Easy Video Joiner; Proshow Gold 3.0; Hjsplit ể nối các oạn phim với nhau ho c dùng phần mềm Anvsoft Flash To Video Converter ể chuyển Flash thành phim; phần mềm SWF Decompiler ể chỉnh s a các file có ịnh dạng *.swf,
Ví dụ: Tương tự như t m kiếm tư liệu h nh ảnh, chúng ta vào trang
“Boyle’s law”, “isothermal process”, “Charles’s law”, “Gay – Lussac’s law”, rồi chọn mục “Video” sau ó ấn nút “tìm kiếm” ho c phím “enter” trên bàn phím, lúc
ó sẽ xuất hiện các trang web chứa oạn phim cần t m
Dưới y là một số h nh ảnh của các oạn phim sưu tầm cho chương “Chất khí”
Hình 2: Một số h nh ảnh trong tư liệu phim
Tư liệu phần mềm
Hiện nay có rất nhiều phần mềm phục vụ cho QTDH nên việc lựa chọn và s dụng các phần mềm một cách phù hợp óng vai tr quan trọng Việc s dụng phối hợp các phần mềm DH, phần mềm dành riêng cho vật lí, phần mềm x lí oạn phim, h nh ảnh sẽ làm tăng hiệu quả hỗ trợ của công nghệ thông tin nói chung và
Trang 14BTT nói riêng và phát huy ược tính tự giác, tích cực, chủ ộng, sáng tạo của HS trong QTDH vật lí Ví dụ như:
Microsoft office dùng ể soạn giáo án, bài giảng iện t , vẽ h nh, vẽ ồ thị, ActivInspire dùng ể soạn bài giảng iện t , vẽ h nh, vẽ ồ thị, x y dựng thư viện tài nguyên, thông qua các flipchart
Mindjet Mindmanager 7 là phần mềm vẽ sơ ồ tư duy, cho phép s dụng màu sắc và h nh ảnh ể hệ thống bài học ngắn gọn, súc tích, hiệu quả và tiết kiệm thời gian ồng thời giúp HS ghi nhớ tốt hơn và học bài nhanh hơn Sơ ồ tư duy thường ược s dụng trong giai oạn củng cố sau mỗi bài học ho c trong tiết bài tập, ôn tập chương
Dưới y là một số h nh ảnh về tư liệu phần mềm thiết kế cho chương “Chất khí”
Hình 3: Một số flipchart trong tư liệu phần mềm
3.1 Sử dụng phần mềm ActivInspire trong pha đề xuất vấn đề (Tổ chức TH
CVĐ)
Tr nh tự ể tổ chức TH CVĐ với sự hỗ trợ của BTT ược thực hiện như sau:
GV mô tả ngắn gọn TN cần tiến hành ho c s dụng phần mềm ActivInspire phối hợp với các phương tiện DH khác ể tổ chức cho HS xem oạn phim TN vật lí cần nghiên cứu và nêu c u hỏi ịnh hướng cho HS quan sát Sau ó, GV nêu c u hỏi ịnh hướng HS tư duy nhằm phát hiện, phán oán kiến thức cần x y dựng HS nhận thức ược vấn ề cần giải quyết
Ví dụ 1: Tìm hiểu mối quan hệ giữa áp suất và thể tích khi nhiệt độ không đổi
Trang 15Dùng phần mềm ActivInspire tr nh chiếu oạn phim TN Boyle’s Law diving science ể HS quan sát rồi ưa ra nhận xét về thể tích của quả bóng bay và nước ở trong hai chai thủy tinh khi người thợ l n s u xuống áy biển Sau ó, dự oán mối quan hệ giữa áp suất và thể tích
Tiếp theo, cho HS xem oạn phim hướng dẫn làm TN Sau ó, nhóm HS tiến hành TN với cái xilanh và quả bóng bay Cuối cùng ưa ra nhận xét về thể tích của quả bóng bay bên trong xilanh và mối quan hệ giữa áp suất và thể tích khi nhiệt ộ ược giữ không ổi
Hình 4: S dụng phần mềm ActivInspire trong bước tổ chức TH CVĐ
Ví dụ 2: Tìm hiểu mối quan hệ giữa áp suất và nhiệt độ khi thể tích không đổi
GV t c u hỏi: Làm thế nào ể một quả trứng có thể tự di chuyển vào trong chai và ngược lại? Sau ó cho HS ề xuất các phương án Cuối cùng dùng phần
mềm ActivInspire cho HS xem oạn phim TN ể kiểm chứng
Hình 5: S dụng phần mềm ActivInspire trong bước tổ chức TH CVĐ
Ví dụ 3: Phương trình trạng thái của khí lí tưởng
GV t c u hỏi: Làm thế nào ể ưa quả bóng bàn bị bóp méo trở về h nh dạng và kích thước ban ầu Sau ó cho HS ề xuất các phương án Cuối cùng dùng phần mềm ActivInspire cho HS xem oạn phim TN ể kiểm chứng Ho c
GV cho HS quan sát oạn phim TN t quả bóng bay vào b nh nước ang sôi, sau
ó t c u hỏi ể HS nhận thức ược vấn ề cần nghiên cứu
