skkn vận dụng phương pháp tình huống và câu chuyện có thật trong đời sống nhằm tạo sự hứng thú, hiệu quả cho học sinh trong giờ học giáo dục công dân lớp 12

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG VÀ CÂU CHUYỆN CÓ THẬT TRONG ĐỜI SỐNG NHẰM TẠO SỰ HỨNG THÚ, HIỆU QUẢ CHO HỌC SINH TRONG GIỜ HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 12 Người thực h

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

Mã số:

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG

VÀ CÂU CHUYỆN CÓ THẬT TRONG ĐỜI SỐNG

NHẰM TẠO SỰ HỨNG THÚ, HIỆU QUẢ CHO HỌC SINH TRONG GIỜ HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 12

Người thực hiện: Hà Thị Thanh Hương

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

-I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

1. Họ và tên: Hà Thị Thanh Hương

2. Ngày tháng năm sinh: 01 - 07 - 1982

8. Nhiệm vụ được giao: Giáo viên giảng dạy môn GDCD

9. Đơn vị công tác: Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Thạc sỹ

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy môn GDCD

- Số năm có kinh nghiệm: 8 năm

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG VÀ CÂU CHUYỆN CÓ THẬT TRONG ĐỜI SỐNG NHẰM TẠO SỰ HỨNG THÚ, HIỆU QUẢ CHO HỌC SINH TRONG GIỜ HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 12

I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Trong xu hướng hiện nay giáo dục không chỉ hướng vào mục tiêu đào tạonguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội, mà còn hướng đếnmục tiêu phát triển đầy đủ giá trị và những phẩm chất tốt đẹp của mỗi cá nhângiúp cho con người có năng lực để cống hiến và sống một cuộc sống có chất lượng

và hạnh phúc

Hiện nay giáo dục đang là mối quan tâm hàng đầu của Đảng, Nhà nước vàtoàn xã hội Chính giáo dục có vai trò rất lớn trong việc hình thành và phát triểncon người - nhân tố quyết định cuả sự phát triển xã hội và góp phần thúc đẩy quátrình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Nhưng cùng với sự phát triển kinh tế xã hội, mặt trái của cơ chế thị trường

có những yếu tố tác động không nhỏ đến việc học tập và sinh hoạt của học sinh.Một trong những ảnh hưởng đó là trong thời gian gần đây bạo lực học đường có sựgia tăng, bùng phát về số lượng cũng như tính chất nghiêm trọng, bạo lực họcđường không chỉ dừng lại ở những vụ xích mích, bắt nạt đơn thuần giữa học tròvới nhau mà chúng đang biến tướng với muôn hình vạn trạng, với cách hành xửnhuốm màu bạo lực, đậm chất giang hồ Học trò vô lễ, dám tấn công cả thầy, côgiáo khi bị kỷ luật, nhắc nhở như vụ nam sinh đấm thầy giáo chảy máu đầu tạiTrường THPT Nguyễn Tất Thành (quận 6, TP Hồ Chí Minh), nữ sinh tát cô giáodạy nhạc tại trường THCS Ngô Chí Quốc (Quận Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh); hay

là học sinh Nguyễn Thái Sơn (15 tuổi, ngụ ấp Đông Bắc, xã Gia Kiệm, huyệnThống Nhất) là học sinh của trường THCS Gia Kiệm đã cướp đi mạng sống củamột bạn cùng lớp vì mâu thuẫn nhỏ Tất cả những sự iệc trên đặt chúng ta trướcmột câu hỏi: Tại sao lại thế?

Tại sao ở lứa học sinh, các em lại có những hành vi vi phạm pháp luật nhưvậy? Thực tế cho thấy ý thức đạo đức và ý thức thực hiện pháp luật của một bộphận học sinh đang làm cho gia đình, nhà trường và cả xã hội hoang mang lo lắng.Chúng ta lại nghĩ đến vai trò môn Giáo dục công dân trong nhà trường, liệu đãđược đầu tư và quan tâm đúng mức hay chưa? Với phần pháp luật trong chươngtrình Giáo dục công dân lớp 12 có vị trí, vai trò rất quan trọng sẽ trang bị cho các

em được những kiến thức cơ bản về pháp luật đối với sự phát triển của công dân,đất nước, giúp các em có ý thức, thái độ sống đúng đắn, có hành vi ứng sử vănminh, đúng pháp luật, rèn luyện thói quen và hành vi tự giác chấp hành luật pháptrong đời sống xã hội, nhất là các em học sinh lớp 12 chuẩn bị bước vào lứa tuổitrưởng thành, việc hiểu và thực hiện đúng pháp luật là hết sức cần thiết cho mộtcông dân

Kiến thức pháp luật trong chương trình Giáo dục công dân lớp 12 vốn rấtkhô khan, khó nhớ, khó tiếp nhận, mang tính khái quát cao vì thế để các em tiếpnhận kiến thức một cách hiệu quả thì không phải dễ dàng nên giáo viên dạy biếtlựa chọn phương pháp dạy học phù hợp để gây được sự hứng thú ở học sinh Cóthể nói, phần giáo dục công dân lớp 12 vốn có nhiều kiến thức liên quan với cuộcsống hiện tại cho nên việc liên hệ giữa bài học và cuộc sống thực tiễn là điều hếtsức cần thiết vì điều đó sẽ giúp học sinh hứng thú với môn học hơn và tiếp thu trithức một cách sâu sắc, nhẹ nhàng và hiệu quả Đó chính là lý do mà tôi lựa chọn đề

tài : “ Vận dụng phương pháp tình huống và câu chuyện có thật trong đời sống nhằm tạo sự hứng thú, hiệu qủa cho học sinh trong giờ học giáo dục công dân lớp 12” để chia sẽ kinh nghiệm và những trăn trở của mình trong quá trình dạy

Vấn đề phương pháp dạy học tích cực nói chung và phương pháp tình huốngnói riêng đã phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học đã được nhiều nhà tưtưởng, nhiều nhà giáo dục từ cổ chí kim, từ trong đến ngoài nước quan tâm nghiêncứu dưới nhiều góc độ khác nhau

Từ thời cổ đại đã có các nhà tư tưởng nổi tiếng như Khổng tử, Xôcrát,Aristốt đã nói đến tầm quan trọng của việc phát huy tính tích cực, chủ động củangười học Khổng Tử đã nói: “Không giận vì muốn biết thì không gợi mở cho,không bực vì không rõ thì không bày vẽ cho Vật có bốn góc, bảo cho biết một góc

mà không suy ra được ba góc kia thì không dạy nữa” Chính Khổng Tử đã hướnghọc trò của mình tự biết phân tích, suy nghĩ để tìm ra chân lý

Vấn đề phương pháp dạy học bằng tình huống, lấy học sinh làm trung tâm,phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học được đề cập đến trong các côngtrình của các tác giả nổi tiếng thế giới như: Montaigne (1533 - 1592), nhà quý tộcPháp, nhà giáo dục, người đề ra phương pháp giáo dục “học qua hành”

Komensky (1592 - 1670), nhà tư tưởng, nhà giáo dục, người đưa ra quan điểm vềphương pháp giáo dục hướng đến tích cực, tự do, sáng tạo.

Phương pháp tình huống trong giáo dục và đào tạo có nguồn gốc từ thế kỷ

20 Từ năm 1908 ở Trường Thương Mại HarVard ở Boston ( Mỹ ) đã sử dụngtrong việc đào tạo của các nhà kinh tế xí nghiệp, với mục đích chuẩn bị tốt hơn chosinh viên vào thực tiễn nghề nghiệp

Ở Việt Nam, ngay từ những năm 60 của thế kỷ XX, vấn đề dạy học tích cựcnói chung và sự vận dụng phương pháp tình huống và những câu chuyện có thậttrong đời sống vào quá trình dạy học đã được các nhà lãnh đạo, các nhà giáo dụcquan tâm nghiên cứu Có thể kể ra các công trình tiêu biểu như: Cố Thủ tướngPhạm Văn Đồng với bài “Một phương pháp cực kỳ quý báu” đăng trên báo nhândân ngày 18/11/1994; Vũ Hồng Tiến với cuốn “ Dạy và học môn GDCD ở trườngTHPT những vấn đề ly luận và thực tiễn”; Nguyễn Văn Cư với cuốn “Dạy và họcmôn GDCD ở trường THPT- những vấn đề lý luận và thực tiễn” Bên cạnh đó thìcũng có nhiều giáo viên đã và đang áp dụng những phương pháp dạy học này vàcũng đã có những thành công nhất định trong bài giảng của mình, nhưng sự thànhcông đó chưa hoàn phổ biến vì thế thực tiễn luôn đạt ra những yêu cầu là GV phảikhông ngừng tìm tòi, sáng tạo để có những tiết dạy hay hơn, hiệu quả hơn

2 Cơ sở thực tiễn

Mục tiêu của ngành giáo dục hiện nay là đổi mới, nội dung, phương phápdạy và học để học sinh có thể phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong việctìm kiếm và chiếm lĩnh hội tri thức, nhằm giúp các em phát triển một cách toàndiện Như vậy, để đáp ứng yêu cầu đó, trong qúa trình dạy học phải tổ chức linhhoạt các nội dung học tập, học sinh chủ động giải quyết vấn đề bằng những hiểubiết của bản thân một cách sáng tạo, không thụ động, máy móc

Tư duy luôn luôn bắt đầu từ một vấn đề hoặc một câu hỏi, từ sự ngạc nhiênhay nỗi băn khoăn thắc mắc trước một sự việc, hiện tượng Sự lôi cuốn cá nhânvào quá trình tư duy được xác định bởi tình huống thực tiễn xẩy ra xung quanhhọ.Vì vậy, việc dạy học bằng tình huống và vận dụng câu chuyện có thật trong đờisống trong giờ dạy là một trong những phương pháp dạy học tích cực góp phầnthực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện, được xem như xu hướng đầu tư chiều sâucho yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, nhất là môn giáo dục côngdân- một môn học được đánh giá rất khô khan, trừu tượng và khó hiểu

Hiện nay thì cũng có nhiều giáo viên đã áp dụng những phương pháp dạyhọc tình huống và kết hợp với những câu chuyện có thật trong thực tiễn để cho bàigiảng sinh động và HS thích thú với tiết học mà tiếp thu tri thức tốt hơn tuy nhiên

những phương pháp tình huống, câu chuyện có thật được lồng ghép đó chỉ ápdụng ở một số nội dung kiến thức bộ môn GDCD, trên thực tế thì cũng chưa thànhcông phổ biến vì thế tôi đã cố gắng suy nghĩ, tìm tòi thêm để việc vận dụngphương pháp tình huống và những câu chuyện có thật trong đời sống trong giảngdạy môn Giáo dục công dân lớp 12 giúp các em tiếp thu tri thức hiệu quả hơn,thích thú hơn.

Có thể nói, đây là phương pháp dạy học khá hữu hiệu nhằm mang lại niềmvui, hứng thú, thắp lên ngọn lửa say mê, tìm tòi chiếm lĩnh tri thức, phát triển tưduy, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, từ đó hình thành ở học sinh nhâncách của người lao động mới, tự chủ, sáng tạo, có khả năng giải quyết tốt các tìnhhuống do cuộc sống đặt ra

III. TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP

Xuất phát từ thực trạng dạy và học trong thời gian qua, Bộ Giáo dục và Đàotạo chú ý trong việc bồi dưỡng giáo viên dạy giáo dục công dân để nâng cao chấtlượng dạy học bộ môn như: cải tiến nội dung chương trình,sách giáo khoa, đào tạobồi dưỡng giáoviên để nâng cao chất lượng đội ngũ, bổ sung thêm tài liệu, trangthiết bị dạy học, khuyến khích giáo viên bộ môn tích cực đổi mới phương pháp dạyhọc theo hướng phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của người học nhằm tiếpthu hiệu qủa trong giờ dạy của giáo viên

Một số phương pháp dạy học tích cực đã được giáo viên vận dụng trong quátrình dạy học môn giáo dục công dân lớp 12 như: phương pháp vấn đáp, phươngpháp nêu vấn đề, phương pháp tình huống, phương pháp đóng vai…

Trong phạm vi đề tài này, tôi chỉ đề cập đến việc vận dụng phương pháp tìnhhuống và câu chuyện có thật trong đời sống vào giảng dạy phần Pháp luật trongchương trình giáo dục công dân lớp 12, để nhằm tạo hứng thú cho học sinh trongquá trình học tập

1 Phương pháp tình huống:

 Khái niệm.

 Phương pháp tình huống là phương pháp dạy học, trong đó học sinh

tự lực nghiên cứu một tình huống cụ thể trong thực tiễn và giải quyết vấn đề

do tình huống đặt ra dưới sự hướng dẫn của giáo viên

 Tình huống là một hoàn cảnh thực tế, câu chuyện có thật hoặc được

hư cấu theo tình huống có thể xẩy ra trong thực tế cuộc sống Học sinh saukhi tiếp nhận tình huống phải đưa ra sự lựa chọn trên cơ sở cân nhắc cácphương pháp giải quyết khác nhau

 Nội dung và yêu cầu

 Tình huống có thể thật hoặc được mô phỏng từ thực tế cuộc sống

 Yêu cầu:

 Tình huống có thể dài hay ngắn với mức độ khó, dễ khác nhau tuỳtừng nội dung vấn đề song phải phù hợp với nội dung bài học, trình độ HS

và thời lượng giảng dạy

 Tình huống cần chứa đựng mâu thuẫn, phản ánh tính đa dạng củacuộc sống hiện thực

 Tình huống phải được kết thúc bằng một loạt vấn đề hoặc câu hỏi

 Tình huống có thể diễn giải theo cách nhìn của người học mà mở ranhiều hướng giải quyết Việc giải quyết tình huống trong thực tiễn không chỉ

 Đánh giá về phương pháp tình huống:

 Nhược điểm:

 Việc vận dụng phương pháp tình huống đòi hỏi nhiều thời gian,công sức và năng lực, tâm huyết của người giáo viên trong khâu chọn lựatình huống và quá trình triển khai trên lớp

 Phương pháp xử lý tình huống chỉ phối hợp với việc vận dụng tri thứcnhưng không phù hợp với việc truyền thụ tri thức với một cách hệ thống.

 Phương pháp này đòi hỏi cao đối với giáo viên và cả học sinh vì GVcần làm việc với tư cách là người tổ chức, điều khiển quá trình học tập, họcsinh là người lĩnh hội tri thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên

 Học sinh có thể bị lạc đề nếu tình huống của giáo viên đưa ra khôngkhù hợp với nội dung bài học

 Quy trình thực hiện:

Phương pháp tình huống được giáo viên sử dụng trong giờ học giáodục công dân lớp 12 nhằm giúp học sinh rèn luyện kỹ năng sống, nên có thểthực hiện ở phần mở đầu bài học, chuyển tiếp hoặc kết thúc bài học Cácbước thực hiện phương pháp này như sau:

 Giáo viên chuẩn bị các tình huống phù hợp với nội dung của bài học

 Cho học sinh đọc, xem hoặc nghe tình huống và suy nghĩ về nó quacác phương tiện hổ trợ dạy học

 Giáo viên đưa ra câu hỏi hướng dẫn học sinh tìm hiểu tình huống màgiáo viên đã cho

 Học sinh suy nghĩ, thảo luận và đưa ra cách giải quyết trong thời hạnnhất định, có thể có nhiều cách giải quyết khác nhau và trái ngược nhau.Một số học sinh trình bày cách giải quyết trên bảng

 Giáo viên tóm tắt các cách giải quyết của HS đưa ra

 Đối với phương án trả lời trái ngược nhau thì giáo viên có thể đặtthêm các câu hỏi phụ như:

Theo em, nếu giải quyết hướng này sẽ dẫn đến điều gì? Nếu xẩy ra nhưvậy, em làm gì để hạn chế, khắc phục hậu quả? Giáo viên hướng dẫn họcsinh những cách giải quyết tình huống, hướng nào nên, những cách giảiquyết nào không nên hoặc không phù hợp, giúp HS có thêm kinh nghiệmsống và khả năng giải quyết những vấn đề gặp phải trong cuộc sống

 Một số lưu ý khi sử dụng phương pháp tình huống

 Tình huống được sử dụng trong quá trình dạy học của giáo viên cần vừasức với học sinh trong những điều kiện cụ thể, phù hợp với lứa tuổi,trình độ của học sinh và có thể giải quyết

 Nếu giáo viên đưa ra tình huống yêu cầu quá cao,học sinh sẽ không tìmđược hướng giải quyết, không biết cách xử lý Nếu tình huống với mâuthuẫn xung đột đơn giản HS không có nhiều cách lựa chọn, không rèn

luyện được kỹ năng phân tích tình huống tương tự xẩy ra trong cuộcsống

 Với tình huống đưa ra giáo viên cần có dự kiến phương án mà HS cóthể trả lời

 Khi lựa chọn tình huống, giáo viên cần tránh sự cá biệt và nhạy cảm

vì sẽ dễ làm cho học sinh hiểu sai và lệch lạc vấn đề

 Đối với các phương án trái ngược nhau thì giáoviên không nên phêphán đúng hay sai vì trong hoàn cảnh cụ thể cách suy nghĩ vấn đề của mỗingười có thể khác nhau tuỳ thuộc vào tâm lý độ tuổi, nhận thức và hoàncảnh sống

2 Câu chuyện có thật trong đời sống:

 Quan niệm về câu chuyện có thật trong đời sống

Câu chuyện có thật trong đời sống là những câu chuyện phản ánh những sự

việc, những hành động, việc làm có thật diễn ra trong thực tiễn cuộc sống xã hộihàng ngày của con người, được thể hiện trên các phương tiện thông tin đại chúnghoặc ở các tạp chí, sách báo…

 Vai trò của câu chuyện có thật trong đời sống

 Trong quá trình giảng dạy khi sử dụng câu chuyện có thật trong đời sống vàonội dung của bài học sẽ tạo được ở học sinh những ấn tượng mạnh mẽ, nhữngcảm xúc sâu sắc và sự hứng thú trong học tập, giúp học sinh tiếp nhận kiếnthức bài học một cách hiệu qủa hơn

 Học sinh học tập bằng dẫn chứng từ thực tiễn cuộc sống sẽ giúp cho các emtiếp thu bài có hiệu quả hơn và giảm bớt được sự khô khan của môn học.Những câu chuyện có thật mà giáo viên đưa ra sẽ giúp học sinh có hứng thútìm tòi các tình tiết liên quan đến bài học để tìm ra hướng giải quyết hoặcphán đoán phù hợp với thưc tiễn cuộc sống và sẽ giúp học sinh có kinhnghiệm, thái độ ứng xử trong cuộc sống một cách hợp lí nhất, phù hợp vớipháp luật hiện hành

 Nguyên tắc khi GV sử dụng câu chuyện có thật trong đời sống vào bài giảng:

 Các câu chuyện trong thực tế cuộc sống phải sát với nội dung kiến thức bàihọc, tình tiết câu chuyện rõ ràng, phù hợp với trình độ nhận thức và tâm lý độtuổi của học sinh

 Giáo viên cần tóm tắt ngắn gọn, súc tích nội dung các câu chuyện, đảm bảotính thẩm mỹ, ngôn ngữ chính xác, dễ hiểu, không cầu kỳ, khó hiểu

 Các câu chuyện phải có nguồn trích dẫn rõ rang Nguồn thông tin đó phải lànguồn chính thống để qua đó cung cấp kiến thức pháp luật cho học sinh phùhợp với nội dung kiến thức bài học.

 Các bước thực hiện:

Bước 1: Giáo viên chuẩn bị các câu chuyện pháp luật có nội dung phù hợpvới nội dung kiến thức bài học Sau đó, giáo viên tóm tắt ý chính của câu chuyệncho ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu để đưa vào bài học

Bước 2: Học sinh lắng nghe nội dung câu chuyện Giáo viên yêu cầu họcsinh phân tích và trả lời các câu hỏi mà giáo viên đặt ra từ nội dung câu chuyện

Bước 3: Giáo viên theo dõi, lắng nghe, phân tích và tổng hợp các ý kiến củahọc sinh trả lời, đồng thời nhận xét, bổ sung và đưa ra kết luận liên hệ với nội dungkiến thức bài học

 Một số lưu ý khi sử dụng câu chuyện có thật trong cuộc sống

 Để tiến hành có hiệu quả nội dung bài học thông qua câu chuyện pháp luậtyêu cầu giáo viên và học sinh cần có bước chuẩn bị thật tốt

 Giáo viên có thề phô tô câu chuyện phát cho các em học sinh hoặc chiếucâu chuyện lên màn hình

 Nguồn sưu tầm các câu chuyện pháp luật để vận dụng trong giảng dạy cũngrất đa dạng Giáo viên và học sinh có thể sưu tầm trên các loại sách báo, tạpchí, đài phát thanh, đài truyền hình, mạng internet và sưu tầm theo từngchủ đề, từng nội dung cụ thể trong bài dạy

3 Những thuận lợi và khó khăn khi sử dụng phương pháp tình huống

và câu chuyện có thật trong đời sống trong dạy học giáo dục công dân lớp 12.

3.1 Thuận lợi:

Pháp luật là một trong những hình thái ý thức xã hội, gần gũi với thực tếcuộc sống con người Xã hội càng phát triển thì yêu cầu hiểu biết về pháp luật càngcao Kiến thức pháp luật trong Giáo dục công dân lớp 12 luôn gắn với cuộc sốngthực tiễn, học sinh có thể tiếp nhận tri thức từ bài học sẽ giúp các em thực hiệnpháp luật tốt hơn trong cuộc sống hàng ngày

Tình huống và những câu chuyện có thật trong đời sống được sử dụng vàobài giảng sẽ tạo ra được sự hứng thú cho HS, làm cho không khí lớp học sôi nổi,

HS ghi nhớ bài học sâu sắc hơn

Để có những bài tập tình huống thực tế, giáo viên phải đầu tưthời gian và trí tuệ để tiếp cận các nguồn thông tin khác nhau để xây dựngtình huống sát hợp với nội dung bài học Việc này đòi hỏi người GVphải có tâm huyết với nghề, có động cơ và nhu cầu đúng đắn đối vớimục tiêu đổi mới giáo dục, có ý thức gắn tri thức với thực tiễn đờisống.

Xây dựng được một tình huống sư phạm là việc không đơngiản,vì vậy đòi hỏi giáo viên phải có nhiều kinh nghiệm chuyênmôn,vốn văn hóa sâu rộng và am hiểu những vấn đề thực tế liên quantới lĩnh vực môn học; luôn đổi mới, cập nhật thông tin, kiến thức, kĩnăng mới nhằm xử lí thông tin và xây dựng tình huống

Dạy học bằng tình huống không phải là cách để thầy “nghỉngơi” và bắt tròphải làm việc Khi vận dụng phương pháp này đòi hỏi GVphải biết cách thức tổ chức lớp học, phân chia thời gian, cách đạt câu hỏi, hướngdẫn học sinh tìm phương án trả lời đúng trọng tâm, tránh cho HS tranh luận nộidung kiến thức đi chệch ngoài yêu cầu của tình huống và câu chuyện đặt ra

Người học tốn khá nhiều thời gian tư duy để giải quyết tìnhhuống và rút ra các tri thức cần thiết, đôi khi bị lạc hướngtrong quá trìnhgiải quyết tình huống nên dễ nản chí khi gặp tình huống khó hoặc khôngnhiệt tình tham gia khi tình huống thiếu sự hấp dẫn

Do tâm lý học sinh còn coi môn giáo dục công dân là môn phụ không phải làmôn thi tốt nghiệp, với học sinh cuối cấp học, các em thường hay sao nhãng và lơ

là học môn giáo dục công dân, nhiều em có thái độ thờ ơ vì thế gây khó khăn chogiáo viên trong việc đổi mới phương pháp dạy học Để tiết dạy đạt hiệu quả cao thìgiáo viên phải thực sự cố gắng trong việc trau dồi kiến thức chuyên môn, kiếnthức liên môn, vả cả kỹ năng, nghiệp vụ sư phạm, và những vốn sống, kinh nghiệmtừng trải để linh hoạt vận dụng các phương pháp phù hợp trong giờ giảng củamình

4 Vận dụng phương pháp tình huống và những câu chuyện có thật trong đời sống vào bài giảng giáo dục công dân 12

4.1 Vận dụng phương pháp tình huống vào bài giảng để tạo sự hứng thú và hiệu quả trong dạy học chương trình giáo dục công dân 12.

Là một phương pháp, trong đó HS tự lực tìm hiểu một tình huống thực tiễn

và giải quyết các vấn đề của tình huống đặt ra

Vì dụ: Khi dạy Bài 1- “Pháp luật và đời sống”, mục 4/ b- “Pháp luật là phương tiện để công dân thực hiện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình”

GV có thể cho HS nghiên cứu những tình huống sau:

Bà H và ông T sống với nhau đã được mười năm, nhưng ông T là người nghiện rượu luôn say xỉn và thường xuyên chửi bới, hành hạ vợ con, vì còn thương chồng con nhiều nên bà H phải nhẫn nhục, chịu đựng Vừa rồi ông H đi nhậu về khuya, nhưng về đến nhà lại quậy phá, đập đồ đạc thì Bà H can ngăn nên bị ông T đánh vào đầu bà H gây thương tích nặng Em hãy cho biết Bà H có thể sử dụng pháp luật như thế nào để bảo vệ quyền lợi của mình?

HS suy nghĩ và trả lời cá nhân GV nhận xét và kết luận:

 Pháp luật có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội Đối với mỗi công dân,pháp luật là phương tiện để công dân thực hiện quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợppháp của mình

 Ở nước ta, các quyền con người về chính trị, kinh tế, dân sự, văn hóa và xã hộiđược tôn trọng, được thể hiện ở các quyền công dân, được quy định trong Hiếnpháp và luật Hiến pháp quy định các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân;các luật về dân sự, hôn nhân và gia đình, thương mại, thuế, đất đai, giáo dục…

cụ thể hóa nội dung, cách thức thực hiện các quyền của công dân trong từnglĩnh vực cụ thể

Ví dụ: Khi dạy Bài 2 – “Thực hiện pháp luật” , mục 2/ b- “Các hình thức thực hiện pháp luật” GV có thể dụng tình huống để làm rỏ nội dung các hình thức thực

hiện pháp luật

Tình huống 1:

Nam là một học sinh lớp 10, vì đạt kết quả thành tích HKI cao nên được bố

mẹ mua cho xe máy để đi học Hôm đó, Nam vừa đi từ nhà đến trường, đến ngã tư đầu phố, Nam bị chú Cảnh giao thông yêu cầu dừng xe vì đi xe máy không đội mũ bảo hiểm Qua kiểm tra giấy tờ, chú cảnh sát nói Nam chịu thêm một lỗi nữa là chưa đủ tuổi đi xe máy Chú cảnh sát phạt cảnh cáo Nam

 Việc cảnh sát giao thông sử phạt Nam là hình thức nào của thực hiện phápluật? Hình thức đó được sử dụng trong những trường hợp nào?

HS suy nghĩ và trả lời cá nhân GV nhận xét và kết luận:

Việc cảnh sát giao thông phạt cảnh cáo Nam trong trường hợp trên là hìnhthức áp dụng pháp luật Ở đây, cảnh sát giao thông theo thẩm quyền của mình vàcăn cứ vào các quy định của pháp luật để ra quyết định xử phạt vi phạm hànhchính đối với hành vi vi phạm pháp luật về giao thông đường bộ của Nam

Tình huống 2:

Các hành vi như: học sinh đến trường để học tập, nam công dân thực hiện nghĩa vụ quân sự, nhà máy không xả chất thải chưa được xử lý ra môi trường, Thanh tra xây dựng xử phạt đối với hành vi xây dựng trái phép

 Tất cả các hành vi trên có phải là thực hiện pháp luật không? Nếu có thì mỗihành vi trên tương ứng với hình thức thực hiện pháp luật nào?

HS trà lời, GV nhận xét và kết luận

 Có 4 hình thức thực hiện pháp luật: tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật,

sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật Dựa vào tính chất của hoạt động thìmỗi hành vi nêu trên tương ứng với hình thức thực hiện pháp luật sau:

 Pháp luật bảo vệ môi trường nghiêm cấm cơ quan, tổ chức thải chất thảichưa được xử lý đạt tiêu chuẩn môi trường và chất nguy hại khác vào đất,nguồn nước Hành vi nhà máy không xả chất thải chưa được xử lý ra môi

trường tương ứng với hình thức tuân thủ pháp luật

 Luật Nghĩa vụ quân sự quy định nam công dân có nghĩa vụ đăng ký nghiã

vụ quân sự từ đủ 17 tuổi đến hết 25 tuối

 Ở nước ta, thanh niên dưới 25 tuổi phải thực hiện NVQS trong thời bình cóthời hạn là 18 tháng (lục quân) và 24 tháng đối với các binh chủng kỹ thuật.Thời gian đó, theo Bộ Quốc phòng là hợp lý, đủ để quân nhân hoàn thiệntrình độ tác chiến, trình độ kỹ thuật làm chủ khí tài quân sự ngày càng hiệnđại và cũng phù hợp để những quân nhân thi hành xong NVQS trở về học lại.Hành vi nam công dân thực hiện nghĩa vụ quân sự tương ứng với hình thức

thi hành pháp luật

 Hành vi học sinh đến trường để học tập là biểu hiện của việc công dân thựchiện quyền học tập đã được Hiến pháp và các văn bản pháp luật ghi nhậnnhư: Luật Giáo dục, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em Như vậy

hành vi này tương ứng với hình thức sử dụng pháp luật

 Hành vi Thanh tra xây dựng xử phạt đối với hành vi xây dựng trái phép

tương ứng với hình thức áp dụng pháp luật Ở đây, Thanh tra xây dựng –

trong phạm vi thẩm quyền của mình được pháp luật quy định đã căn cứ vàocác quy định pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xâydựng để ra Quyết định xử phạt đối với người có hành vi xây dựng trái phép

Khi dạy Bài 2 – “Thực hiện pháp luật”, mục 2- “Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý”, GV có thể đưa ra tình huống yêu cầu học sinh phân tích.

đánh gãy tay chị Xuân ở gần nhà gây tổn hại sức khỏe 45% cho chị Xuân.

HS căn cứ vào nội dung bài học và trả lời câu hỏi GV nhận xét và kết luận:

 Trong trường hợp này, anh Hoà đã thực hiện hành vi trái pháp luật, làm tổnhại đến sức khỏe của chị Xuân Tuy nhiên, anh Hoà bị tâm thần từ nhỏ vàthực hiện hành vi gây thương tích khi đang phát bệnh Điều đó có nghĩa anhHoà thực hiện hành vi trái pháp luật trong tình trạng mà anh ta không nhậnthức và điều khiển được hành vi của mình

 Pháp luật hình sự Việt Nam coi tình trạng của anh Hoà là không có năng lựctrách nhiệm hình sự Cụ thể, Khoản 1, Điều 13, Bộ luật hình sự quy định:

“Người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc bệnh tâm thần hoặc một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự; đối với người này, phải áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh.”

 Như vậy, do anh Hoà là người không có năng lực trách nhiệm hình sự nênhành vi trái pháp luật do anh thực hiện không phải là vi phạm pháp luật hìnhsự

Ví dụ: GV giảng dấu hiệu thứ 3- “Người vi phạm phải có lỗi” thì GV có

thể đạt tình huống cho HS tìm hiểu

Tình huống sau:

Thành đi bắn chim vô tình bắn phải em Hoài đứng gần đó, dẫn đến em Hoài bị chết Khi cơ quan công an điều tra Thành khai báo rằng mình không cố ý bắn vào em Hoài, việc em Hoài bị chết là ngoài ý muốn Thành cho rằng mình không phạm tội vì mình không cố ý.

 Theo em, hành vi của Thành có bị coi là tội phạm không ?

 Như vậy, hành vi của Thành đã đủ các dấu hiệu của một vi phạm pháp luật

Cụ thể, trong trường hợp này, Thành phạm tội vô ý làm chết người được quyđịnh tại Điều 98 Bộ Luật Hình sự

Khi dạy Bài 2 “Thực hiện pháp luật”, phần 2/ c – “ Các loại vi phạm pháp luật ”.

GV có thể đưa ra tình huống

Thắng thường bị bố, mẹ la mắng vì lười lao động, suốt ngày cờ bạc rượu chè.Một lần xào thịt bò ănThắng xúc riêng một ít ra bát rồi đổ thuốc diệt

chuộtt vào và mang sang biếu bố , mẹ là ông Chính và bà Dung Bố mẹ Thắng ăn thức ăn này và bị chết.Giám định pháp y kết luận, nguyên nhân tử vong là do trúng độc thuốc diệt chuột.

Theo em, Thắng đã vi phạm pháp luật thuộc loại vi phạm nào? Vì sao?

HS nghiên cứu trả lời GV nhận xét và kết luận:

Theo Điều 93 Tội giết người: Người nào giết người thuộc một trong cáctrường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ mười hai năm đến hai mươi năm, tù chung thânhoặc tử hình:… Khoản d, Giết ông, bà, cha, mẹ, người nuôi dưỡng, thầy giáo, côgiáo của mình Trường hợp của Thắng đã cốý giết chết cha mẹ ruột của mình nênThắng đã vi phạm hình sự theo quy định của pháp luật

Khi dạy Bài 3- “Công dân bình đẳng trước pháp luật”, mục 1“ Công dân bình đẳng về quyền và nghĩa vụ”, GV có thể sử dụng tình huống:

Anh T và Chị H cùng mua hai suất đất phân lô liền kề nhau và cùng xin giấy phép xây dựng nhà Theo quy hoạch của thành phố, anh T và chị H được cấp phép xây nhà không vượt quá 4 tầng Trong quá trình xây dựng anh T xây 6 tầng, chị H xây 5 tầng Khi thanh tra xây dựng kiểm tra phát hiện việc xây dựng vượt quá số tầng ghi trong giấy phép đã lập biên bản xử phạt Tuy nhin, sau khi nộp phạt chỉ thấy chị phá dỡ tầng đã xây quá quy định Nhiều người cho rằng anh T không bị buộc phá dỡ vì anh làm cán bộ nhà nước, còn chị H là người dân nên bị xử nặng hơn, phải phá dỡ những phần xây dựng trái phép

 Theo em, suy nghĩ của mọi người đúng hay sai? Thế nào là bình đẳng trướcpháp luật?

HS trả lời, GV nhận xét, kết luận:

 Suy nghĩ cho rằng, cán bộ nhà nước vi phạm pháp luật bị xử nhẹ hơn ngườidân bình thường là không đúng

Điều 52 Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001) đã khẳng định:

“Mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật”.

 Bình đẳng trước pháp luật có nghĩa là mọi công dân không phân biệt giớitính, dân tộc, tuổi tác, nghề nghiệp, thành phần và địa vị x hội đều đượchưởng các quyền và phải thực hiện các nghĩa vụ như nhau theo quy định củapháp luật

 Bình đẳng trước pháp luật còn được hiểu là sự bình đẳng về trách nhiệmpháp lý của công dân Mọi công dân dù ở bất kỳ vị trí, cương vị nào, dù làcán bộ công chức nhà nước hay người lao động, dù người có chức có quyềnhay người dân bình thường đều phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về mọi

hành vi mọi việc làm của bản thân Bất kỳ người nào vi phạm pháp luật đều

bị xử lý theo quy định của pháp luật

Khi dạy Bài 4- “Quyền bình đẳng của công dân trong một số lĩnh vực đời sống

xã hội” - mục 1 “ Bình đẳng trong hôn nhân và gia đình” - “Bình đẳng giữa

vợ và chồng”

Giáo viên có thể sử dụng tình huống sau:

Tình huống 1:

Anh T và chị H kết hôn với nhau đến nay đã được 10 năm, có một đứa con

đó lớn Chị H muốn học thêm nâng cao chuyên môn và có nói chuyện với chồng về việc muốn đi học thêm cao học thì anh T lập tức không đồng ý Anh T nói : Phụ nữ thì cần gì học nhiều, nếu muốn đi học thì tự sắp xếp thời gian và tự kiếm tiền mà

đi, anh không ủng hộ Chị H cảm thấy buồn về cách đối xử của chồng.

 Anh T có quyền cản trở chị T đi học không ?

 Em hiểu thế nào là quyền bình đẳng vợ chồng trong quan hệ nhân thân?

Tình huống 2:

Vợ chồng chị Hương đã có 3 con nhưng chồng chị vẫn muốn chị sinh thêm con vì chưa có con trai Sau lần sinh con thứ ba, sức khoẻ của chị Hương giảm sút Chị Hương không muốn sinh thêm con vì sợ rủi ro khi sinh nở, đồng thời cũng sợ bị phạt vì vi phạm chính sách kế hoạch hoá gia đình Nhiều lần chị phân tích để chồng hiểu nhưng anh Tâm chồng chị cho rằng, từ năm 2003 pháp luật không quy định hạn chế số con Anh Tâm doạ nếu chị Hương không sinh thêm lần nữa thì anh sẽ lấy vợ khác Chị Hương đã đến UBND xã nhờ cán bộ tư pháp - hộ tịch và Chủ tịch Hội phụ nữ xã giúp đỡ

Vậy, cán bộ xã phải làm gì để chồng chị Hương bỏ ý định ép chị phải sinhcho bằng được con trai?

HS trả lời, GV nhận xét kết luận

 Tình huống nói trên hiện nay vẫn còn xảy ra khá phổ biến ở nhiều nơi, đặcbiệt là ở khu vực nông thôn và những nơi mặt bằng dân trí và hiểu biếtpháp luật của người dân còn hạn chế