skkn kết hợp phương pháp dạy học nêu vấn đề với sử dụng phương tiện dạy học hiện đại để dạy tốt phần “công dân với các vấn đề chính trị - xã hội

Đối tượng nghiên cứuĐề tài tập trung nghiên cứu việc kết hợp phương pháp dạy học nêu vấn đề với sửdụng phương tiện dạy học hiện đại để giảng dạy phần “Công dân với các vấn đề chính trị -

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

KẾT HỢP PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC NÊU VẤN

ĐỀ VỚI SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC HIỆN ĐẠI ĐỂ DẠY TỐT PHẦN “CÔNG DÂN VỚI CÁC VẤN ĐỀ CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI” MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 11 TRƯỜNG TRUNG HỌC

I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN.

1 Họ và tên: NGUYỄN VŨ QUỲNH ÁI

2 Ngày tháng năm sinh: 19/09/1981

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO.

+ Học vị ( hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Thạc sĩ + Năm nhận bằng: 2013

+ Chuyên ngành đào tạo: LL&PPDH môn Giáo dục chính trị

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC.

+ Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy môn GDCD

+ Số năm có kinh nghiệm: 9 năm

A MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Ngày nay, dưới tác động của cuộc cách mạng Khoa học - công nghệ làm cho sự pháttriển của nền kinh tế tri thức, xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế diễn ra ngàycàng mạnh mẽ, ảnh hưởng đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội toàn thế giới Do đó, đểkhẳng định vị thế của mình trên trường quốc tế, Việt Nam cần phải có một nguồn nhân lựctrẻ không chỉ “rèn đức”, “luyện tài” mà còn phải có khả năng tiếp thu nhanh nhạy nhữngthành tựu khoa học, công nghệ, kỹ thuật và quản lý hiện đại, năng động, sáng tạo, ham họchỏi, chủ động vươn lên tiếp cận với cái mới Điều này đã đặt ra vị trí mới cho ngành giáodục - đào tạo ở nước ta

Trên tinh thần đó, trong những năm qua, ngành giáo dục – đào tạo nước ta đã khôngngừng thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện và đồng bộ trên tất cả các phương diện mà trong

đó, trọng tâm là đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, sáng tạocủa người học, “lấy người học làm trung tâm” và đã đạt được những kết quả khá khả quan

Môn GDCD nói chung và chương trình GDCD lớp 11 nói riêng là môn học có vai tròquan trọng trong việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học, phát triển nhâncách và trang bị cho học sinh những kĩ năng sống cần thiết để sau này, các em trở thànhnhững công dân trẻ có tài, có đức, làm chủ bản thân, làm chủ đất nước Trong đó, phần

“Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội” của chương trình GDCD lớp 11 có những nộidung hết sức thiết thực, gần gũi và đang ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của các em hàngngày, hàng giờ Nhưng khi đến lớp, đa số các em chỉ học những gì có trong sách vở, khôngbiết liên hệ thực tiễn, học một cách máy móc, thụ động, thiếu tư duy, sáng tạo Vấn đề đặt racho giáo viên GDCD là phải có phương pháp dạy học như thế nào để gây được sự quan tâm,chú ý, hứng thú tìm tòi, học hỏi, khám phá, tự giải quyết vấn đề và chủ động chiếm lĩnh kiếnthức của học sinh

Do đó, để nâng cao chất lượng giảng dạy môn GDCD đòi hỏi giáo viên phải có khảnăng sử dụng phương tiện dạy học hiện đại kết hợp với một phương pháp dạy học tích cựcphù hợp nhằm tăng sự hứng thú học tập của học sinh đối với môn GDCD ở trường THPT

Đây cũng chính là lí do mà tác giả đã chọn đề tài “Kết hợp phương pháp dạy học nêu vấn

đề với sử dụng phương tiện dạy học hiện đại để dạy tốt phần “Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội” môn GDCD lớp 11 trường THPT Thống Nhất”.

2 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu việc kết hợp phương pháp dạy học nêu vấn đề với sửdụng phương tiện dạy học hiện đại để giảng dạy phần “Công dân với các vấn đề chính trị -

xã hội” môn GDCD lớp 11

3 Phạm vi nghiên cứu đề tài

Đề tài chỉ giới hạn nghiên cứu việc vận dụng đề tài trong phần “Công dân với các vấn

đề chính trị - xã hội” môn GDCD lớp 11

4 Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng một số phương pháp đặc thù như: Phương pháp thống kê tổng hợp;phương pháp phân tích, tổng hợp so sánh; phương pháp điều tra, khảo sát; phương phápthực nghiệm sư phạm

B NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận

1.1 Phương pháp dạy học nêu vấn đề

1.1.1 Khái niệm về phương pháp dạy học nêu vấn đề

Theo các quan niệm của các nhà giáo dục học, khi nói đến phương pháp dạy học nêu

vấn đề là đề cập tới việc "tạo ra các tình huống có vấn đề", "giúp đỡ cho học sinh những điều cần thiết để giải quyết vấn đề", thông qua đó, học sinh có thể "nắm vững kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo mới, phát triển tính tích cực trí tuệ và hình thành cho các em năng lực tự mình thông hiểu và lĩnh hội thông tin khoa học mới".

Vì vậy, phương pháp dạy học nêu vấn đề có thể được biểu đạt như sau: Phương phápdạy học nêu vấn đề là phương pháp dạy học mà trong đó giáo viên tạo ra một chuỗi nhữngtình huống có vấn đề, đồng thời hướng dẫn học sinh phát hiện và giải quyết vấn đề nhằm giúphọc sinh nắm được kiến thức mới, phát triển năng lực tư duy sáng tạo và hình thành thế giớiquan khoa học

1.1.2 Các giai đoạn cơ bản của dạy học nêu vấn đề

Tùy vào từng cấp học mà có các cách phân chia dạy học nêu vấn đề thành nhiều giaiđoạn khác nhau Ở đây, tác giả đang nghiên cứu ở cấp học THPT nên có thể chia dạy họcnêu vấn đề thành ba giai đoạn như sau:

Hình 1.1 Sơ đồ mô phỏng các giai đoạn cơ bản của dạy học NVĐ

(Nguồn:Tác giả xây dựng) 1.1.3 Ưu điểm và hạn chế của phương pháp dạy học nêu vấn đề trong dạy học môn giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông

* Ưu điểm của phương pháp dạy học nêu vấn đề trong dạy học môn giáo dục côngdân ở trường trung học phổ thông:

- Giúp HS hứng thú tiếp thu các khái niệm mang tính khái quát hóa, trừu tượng hóacao, tránh cảm giác buồn ngủ, mất tập trung trong giờ học môn GDCD

- Phát huy tính tư duy độc lập, sáng tạo trong học tập môn GDCD của HS, hình thànhnăng lực gắn lí luận với thực tiễn, học với hành, khắc phục lối học thuộc lòng, thiếu sángtạo, không phát huy được giá trị của môn học

- Rèn luyện cho HS năng lực thích ứng với cuộc sống hiện đại thông qua kĩ năng nêu

và giải quyết hợp lí các vấn đề nảy sinh, tránh ỷ lại vào sự giúp đỡ của người khác

- Rèn luyện cho HS phẩm chất bản lĩnh, tự tin, dám nghĩ, dám làm trong học tập vàcuộc sống, khắc phục tính nhút nhát, thiếu tự tin

Giải quyết vấn đề

Tiếp nhận và phân tích nội dung THCVĐ

Tiếp nhận và phân tích nội dung THCVĐ

Tổng kết, đánh giá kết quả GQVĐ của HS

Tổng kết, đánh giá kết quả GQVĐ của HS

Xác định mâu thuẫn

Lập luận và khẳng định giả thuyết

Lập luận và khẳng định giả thuyết

Hệ thống và khái quát lại bài giảng

Hệ thống và khái quát lại bài giảng

Hoàn thiện và dự kiến

Nhấn mạnh kiến thức trọng tâm

án tối ưu và kết luận

Nghiên cứu nội

dung , mục tiêu bài

giảng

Nghiên cứu nội

dung , mục tiêu bài

giảng

Các giai đoạn cơ bản của dạy học NVĐ

- Giúp HS hiểu và nhớ bài lâu hơn, vì HS là người chủ động tham gia vào quá trìnhtìm kiếm kiến thức thay vì tiếp nhận tri thức một cách thụ động.

- Giúp GV dạy môn GDCD kiểm tra, đánh giá đúng năng lực của HS thông qua quátrình nêu và giải quyết vấn đề, nâng cao chất lượng dạy học

* Hạn chế của phương pháp dạy học nêu vấn đề trong dạy học môn giáo dục công dân

ở trường trung học phổ thông:

- Vận dụng phương pháp này vừa cần rất nhiều thời gian, vừa rất khó khăn trong vậndụng vào giảng dạy môn GDCD Vì một bài giảng GDCD có khối lượng kiến thức rất lớn

mà chỉ truyền đạt trong một thời gian ngắn

- Phương pháp này đòi hỏi GV dạy môn GDCD phải có tay nghề vững vàng để xâydựng tình huống có vấn đề phù hợp, phải có khả năng quản lí tiết dạy tốt nếu không sẽ gâymất trật tự, phải hoàn thành tốt vai trò trọng tài nếu không sẽ gây mất đoàn kết trong HS vàphải có bản lĩnh cách mạng vững vàng để kịp thời uốn nắn quan điểm, tư tưởng không đúngđắn

- Nếu lạm dụng phương pháp này sẽ dẫn đến tình trạng không đảm bảo chất lượngđồng đều trong HS, sự phân hóa trình độ trong HS không có sự cá biệt hóa, nhiều HS yếu cótâm lí sợ học hoặc chán học

- Các bài giảng trong chương trình GDCD ở trường THPT thường đề cập đến nhiềuvấn đề phức tạp nên vận dụng phương pháp này để dạy trọn vẹn một bài thường là khó thựchiện

1.2 Phương tiện dạy học hiện đại

1.2.1 Khái niệm phương tiện dạy học hiện đại

* Khái niệm phương tiện dạy học:

Hiện nay, có nhiều khái niệm khác nhau về phương tiện dạy học Nên trong các tàiliệu giáo dục học vẫn chưa có sự thống nhất về khái niệm phương tiện dạy học Tuy nhiên,chúng ta có thể hiểu khái niệm phương tiện dạy học như sau: Phương tiện dạy học là công

cụ hay thiết bị có khả năng dẫn truyền những thông tin đến đối tượng dạy học nhằm đạtđược mục đích dạy học đã đặt ra

* Phân loại phương tiện dạy học:

Hiện nay, các phương tiện được ứng dụng trong quá trình dạy học rất đa dạng vàphong phú Tùy vào việc dựa trên tính chất, cấu tạo hay mức độ sử dụng mà các nhà giáodục có cách phân loại khác nhau.

Dựa vào cấu tạo của phương tiện, có thể phân các phương tiện dạy học thành hai loại:

- Các phương tiện dạy học truyền thống: Là các phương tiện đã được sử dụng lâu đời

và ngày nay vẫn còn được sử dụng trong dạy học, bao gồm: Tranh, ảnh, hình vẽ, bản đồ, vậtthật, mô hình, SGK, …

- Các phương tiện nghe nhìn (phương tiện dạy học hiện đại): Là các phương tiện đượchình thành do sự phát triển của khoa học - công nghệ, đặc biệt là điện tử, bao gồm: Radio,casset, máy ghi âm, phim, truyền hình, máy chiếu overhead, máy vi tính, máy chiếu đa chứcnăng… Vậy phương tiện dạy học hiện đại là gì?

* Khái niệm phương tiện dạy học hiện đại

Cho đến nay, trong các tài liệu giáo dục học vẫn chưa có sự thống nhất về khái niệmphương tiện dạy học, vì khái niệm phương tiện dạy học hiện đại vẫn đang còn nhiều tranhluận và chưa có một khái niệm nào chính thống

Theo tác giả, khi nói đến phương tiện dạy học hiện đại là nói đến những công cụ, thiết

bị được sử dụng trong quá trình dạy học, nhưng những công cụ, thiết bị này mang tính kĩthuật cao và hiện đại, là “con đẻ” của sự phát triển của khoa học – công nghệ

* Các loại phương tiện dạy học hiện đại cơ bản

Với sự phát triển của khoa học – công nghệ, các phương tiện dạy học hiện đại ngàycàng da dạng và phong phú, mang tính ứng dụng cao Hiện nay, có các loại phương tiện dạyhọc hiện đại cơ bản:

- Radio hay còn gọi là vô tuyến truyền thanh: Là thiết bị kỹ thuật ứng dụng sự chuyểngiao thông tin không dây dùng cách biến điệu sóng điện từ có tần số thấp hơn tần số của ánhsáng

- Đĩa CD và đĩa DVD: Là một trong các loại đĩa quang, chúng thường chế tạo bằngchất dẻo, đường kính 4,75 inch, dùng phương pháp ghi quang học để lưu trữ khoảng 80 phút

âm thanh hoặc 700 MB dữ liệu máy tính đã được mã hóa theo kỹ thuật số Nhưng DVD cócách lưu dữ liệu khác, với cách nén dữ liệu và các lớp quang học có khả năng chứa nhiều dữliệu hơn CD gấp 7 lần hoặc hơn thế nữa

- Máy chiếu Overhead hay còn gọi là máy chiếu phim trong, là thiết bị được sử dụng

để phóng to và chiếu văn bản hay hình ảnh tĩnh có trên phim nhựa trong lên màn hình

- Tivi hay vô tuyến truyền hình: Là hệ thống điện tử viễn thông có khả năng thunhận tín hiệu sóng và tín hiệu qua đường cáp để chuyển thành hình ảnh và âm thanh và làmột loại máy phát hình truyền tải nội dung chủ yếu bằng hình ảnh sống động và âm thanhkèm theo

- Phim học tập và phim ghi hình (video): Là một loại phương tiện nghe nhìn động, nókết hợp cả hai kênh cảm giác nghe và nhìn mang lại hiệu quả cao trong dạy học Phim mangtính giáo dục cao như: phim tài liệu, phim lịch sử, phim khoa học…

- Máy chiếu đa năng (Projector): Là một thiết bị xuất hình ảnh hiện đại đi kèm vớimáy tính, máy chiếu Projector được thiết kế nhỏ gọn, có thể treo cố định hoặc di động Máynày được sử dụng để phóng to và chiếu hình ảnh tĩnh cũng như động từ các nguồn khácnhau

- Bảng thông minh Mimio Xi: Là loại bảng tương tác, được vận hành bởi bút điện tử

có thể cảm nhận viết và vẽ một cách nhanh chóng, chính xác thông qua một trường từ tínhtrên tấm bảng Nó được gắn với máy chiếu, có thể chuyển mọi nội dung từ máy tính lên mặtbảng và từ đó cho phép người dùng điều khiển trực tiếp lên bảng Ngoài ra, với sự hỗ trợ củaphần mềm mimio 4.10 miễn phí có thể cài đặt thư viện và bộ công cụ dạy học như bút viết,bút vẽ, trò chơi, âm nhạc, bản đồ, soạn thảo văn bản…

- Ngoài ra, hiện nay còn có các phương tiện khác cũng được sửng dụng trong giảngdạy như máy tính bảng (iPad), thiết bị này tạo ra một phân loại mới giữa điện thoại thông

minh và máy tính xách tay; máy quay phim kết hợp (camcorder) là một dụng cụ điện

tử dùng để ghi ảnh động và âm thanh lên một vật lưu trữ bên trong nó; hay dạy học sử dụngmạng điện tử (e-Learning) được hiểu là các hình thức dạy học, trong đó sử dụng mạng thôngtin điện tử và đa phương tiện để trình bày các thông tin và tổ chức sự tương tác giữa ngườidạy và người học

- Phần mềm Powerpoint và phần mềm FrontPage:

+ Powerpoint là phần mềm dùng để soạn thảo và trình diễn bài giảng, có thể kết hợpvới nhiều kênh thông tin như chữ viết, hình ảnh, âm thanh, phim với hình ảnh và màu sắcđẹp

+ FrontPage là phần mềm thiết kế web sinh động, đầy mầu sắc, đồng thời chuyển tảicác trang đó lên mạng Internet một cách thuận tiện và nhanh chóng mà không cần có nhữngkiến thức như Java, lập trình…

+ Ngoài ra, GV còn có thể sử dụng các phần mềm dạy học khác như: Access, Flash,Outlook, Publisher, Mindmap, Electronic Workbelch. cho phép tạo ra các sơ đồ, các môhình, biểu đồ…

1.2.2 Ưu điểm và hạn chế của việc ứng dụng phương tiện dạy học hiện đại trong dạy học môn giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông

* Ưu điểm của việc ứng dụng phương tiện dạy học hiện đại trong dạy học môn giáodục công dân ở trường trung học phổ thông:

- Làm cho các khái niệm mang tính khái quát hóa, trừu tượng hóa trở nên dễ hiểu và

- Sử dụng phương tiện dạy học hiện đại để thiết kế bài giảng môn GDCD phụ thuộchoàn toàn vào khả năng vận dụng của GV, còn các phần mềm được thiết kế sẵn chủ yếu đểphục vụ giảng dạy các môn khoa học tự nhiên, ngoại ngữ, riêng đối với môn GDCD thì cònrất hạn chế.

1.3 Kết hợp phương pháp dạy học nêu vấn đề với sử dụng phương tiện dạy học hiện đại trong dạy học môn giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông

Trong cuộc sống hành ngày, khi tiến hành bất cứ một hoạt động nào đó, con ngườiđều phải tuân theo những nguyên tắc nhất định, như trong giảng dạy, GV phải tuân theonguyên tắc giáo dục, nguyên tắc dạy học hay nguyên tắc dạy học môn GDCD, … Như vậy,nguyên tắc là sợi chỉ đỏ xuyên suốt một quá trình hoạt động nào đó của con người, đảm bảocho quá trình ấy đi đúng hướng, đúng mục tiêu

Do đó, để việc kết hợp phương pháp dạy học NVĐ với sử dụng PTDH hiện đại đạthiệu quả cao và đi đúng mục tiêu nâng cao chất lượng giảng dạy môn GDCD ở trườngTHPT, GV GDCD cần phải đảm bảo các nguyên tắc sau:

* Đảm bảo tính khoa học:

Nguyên tắc này đòi hỏi trong quá trình kết hợp phương pháp dạy học nêu vấn đề với

sử dụng phương tiện dạy học hiện đại, GV cần phải đảm bảo sự khách quan, chính xác,logic và có hệ thống

Để phát huy tác dụng của nguyên tắc này, cần thực hiện các yêu cầu sau:

- Thứ nhất, sự kết hợp giữa phương pháp dạy học NVĐ với sử dụng PTDH hiện đạicần đạt độ chính xác cao: Khi tiến hành kết hợp, ngoài việc phải hiểu và nắm vững bản chất

và nội dung kiến thức cần truyền đạt, GV cần phải biết lựa chọn hình ảnh, video lột tả mộtcách chân thực, chính xác câu hỏi tình huống đã xây dựng Trong thực tế, có rất nhiều hìnhảnh, video thể hiện nội dung mà GV cần tìm kiếm Bằng kinh nghiệm và trình độ hiểu biết,

GV phải chọn lọc, lấy những hình ảnh, video điển hình và ăn khớp với câu hỏi tình huống

đã xây dựng Ví dụ như trong bài Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa: Với việc tìm kiếm hình ảnhcho câu hỏi “Hình ảnh nào sau đây là hình thức dân chủ trực tiếp, hình ảnh nào là hình thứcdân chủ gián tiếp?”, trên Internet, có rất nhiều hình ảnh diễn tả hai hình thức dân chủ cơ bảnnày Nếu GV lựa chọn hình ảnh không chính xác thì HS sẽ gặp khó khăn trong việc lựa chọnđáp án đúng, thậm chí tạo ra sự tranh cãi trong tiết dạy và HS cũng sẽ không trả lời được câuhỏi tiếp theo của GV là “Hãy phân biệt sự khác nhau giữa hình thức dân chủ trực tiếp và dân

chủ gián tiếp?” Hoặc nếu HS có thể trả lời được bằng cách đọc từ trong SGK ra thì cũngkhông thể hiểu được cốt lõi nội dung vấn đề Điều đó đã làm cho nội dung cần truyền đạt trởnên khó hiểu, phức tạp Và nghiêm trọng hơn là có thể làm méo mó, biến dạng nội dung cầntruyền đạt, làm mất đi tính khoa học của môn học.

- Thứ hai, sự kết hợp giữa phương pháp dạy học NVĐ với sử dụng PTDH hiện đạicần phải khách quan: Việc thiết kế, xây dựng ý tưởng để kết hợp phương pháp dạy họcNVĐ với sử dụng PTDH hiện đại là chủ ý của GV nhưng GV vẫn phải đảm bảo tính xácthực, đúng đắn của thông tin, sự kiện, tôn trọng sự thật, tránh bóp méo những thông tin, sựkiện theo ý chủ quan của GV cho phù hợp với câu hỏi tình huống đã xây dựng; hoặc cắt bỏbớt thông tin, sự kiện,làm biến dạng thông tin, sự kiện chính thống Trong thực tế, khi kếthợp, GV thường cắt bỏ và không nói rõ nguồn gốc thông tin sự kiện diễn ra ở đâu, thậm chí

để tăng thêm sức thuyết phục, GV đã thay đổi nguồn gốc thông tin, sự kiện cho phù hợp vớitình huống đã nêu Ví dụ như trong bài Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường: Khi nói

về sự kiện Voi rừng phá hoại hoa mầu ở tỉnh Đồng Nai, nhưng do không tìm được video của

sự kiện này diễn ra ở tỉnh Đồng Nai, GV đã lấy sự kiện này diễn ra ở tỉnh Đắc Lắc chỉnh sửa

và nói đây là sự kiện diễn ra ở tỉnh Đồng Nai Điều này làm HS hiểu sai về nguồn gốc củathông tin, sự kiện, làm giảm tính thuyết phục, tính khoa học của môn học

- Thứ ba, sự kết hợp giữa phương pháp dạy học NVĐ với sử dụng PTDH hiện đại cầnphải lôgic và có hệ thống: Đây là yêu cầu có tính bắt buộc đối với GV Tính khoa học củamôn học còn được thể hiện ở sự sắp xếp của cấu trúc nội dung chương trình, SGK, vị trí cácđơn vị kiến thức trong từng bài, được Nhà nước phê duyệt và trở thành tài liệu chính thứctrong cả nước Trong quá trình kết hợp, GV cần phải đảm bảo trình tự của từng mục, từngphần cũng như của toàn bộ nội dung chương trình môn học GV cần căn cứ vào mục tiêukiến thức cơ bản, trọng tâm của bài, căn cứ vào đối tượng để thiết kế, lựa chọn THCVĐ vàphương tiện dạy học hiện đại cho phù hợp với nội dung bài học Trong thực tế, vì điều kiện

cơ sở vật chất, khả năng nêu và GQVĐ của GV và HS mà vị trí của các đề mục trong bàigiảng có thể bị đảo lộn hoặc bị cắt xén Điều này làm phá vỡ tính lôgic, tính hệ thống củabài học, làm mất đi tính khoa học của môn học

* Đảm bảo tính định hướng:

Nguyên tắc này đòi hỏi trong quá trình kết hợp phương pháp dạy học nêu vấn đề với

sử dụng phương tiện dạy học hiện đại, GV phải giúp HS biến những tri thức của môn họcthành thái độ, tình cảm, niềm tin, lẽ sống của các em

Để phát huy tác dụng của nguyên tắc này, cần thực hiện các yêu cầu sau:

- Thứ nhất, sự kết hợp giữa phương pháp dạy học NVĐ với sử dụng PTDH hiện đạiphải đứng trên lập trường, quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin trong việc tiếp cận và xử líthông tin, tình huống: Trong một thế giới tràn ngập thông tin như hiện nay, cả GV và HSđều có cơ hội tiếp cận với nhiều nguồn thông tin khác nhau GV GDCD phải có lập trường

tư tưởng, bản lĩnh chính trị vững vàng, phải mang trong mình phẩm chất của một ngườicộng sản chân chính để xử lí thông tin và thiết kế THCVĐ kết hợp với hình ảnh, video chophù hợp với nội dung kiến thức cần truyền đạt Trong thực tế, ngoài những thông tin, sựkiện mà GV cung cấp, HS thường hay nêu ra những thông tin, sự kiện không chính thống,không ăn khớp với nội dung bài học, thậm chí còn trái ngược với nội dung kiến thức cầntruyền đạt Điều này đòi hỏi GV phải xuất phát từ lập trường, quan điểm của chủ nghĩaMác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng cộng sản Việt Nam để chỉ cho HSthấy rằng do có nhiều cách tiếp cận, phương pháp xử lí thông tin khác nhau nên có nhiều ýkiến, thông tin trái chiều nhau Từ đó, GV sẽ giúp HS có niềm tin vào bản thân, vào cuộcsống và con đường phát triển của đất nước, tránh hoang mang, dao động

- Thứ hai, sự kết hợp giữa phương pháp dạy học NVĐ với sử dụng PTDH hiện đạinhằm là giáo dục tình cảm cách mạng và ý thức công dân cho HS: Đổi mới phương phápnhằm nâng cao chất lượng giảng dạy môn GDCD, làm cho HS hứng thú, thích thú với mônGDCD nhưng suy cho cùng thì việc đổi mới này cũng nhằm giáo dục để các em trở thànhngười công dân có ích cho bản thân, gia đình và xã hội Qua việc kết hợp THCVĐ vớinhững hình ảnh sống động, những đoạn video về những nghĩa cử cao đẹp, những câuchuyện đời thường, các vấn đề về kinh tế-chính trị-xã hội trong nước và quốc tế… GVGDCD sẽ định hướng cho HS về trách nhiệm của các em đối với bản thân, gia đình và xãhội; có ý thức trách nhiệm trước tương lai của bản thân, trước các vấn đề lớn của dân tộc vàthời đại Từ đó, GV khơi dậy những tình cảm trong sáng, những khát vọng, hoài bão, nhữngước mơ lành mạnh ở HS, thôi thúc các em luôn vận dụng những tri thức đã học để lựa chọnhành động theo lẽ phải Ví dụ như trong bài Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường:

Để củng cố bài giảng, GV cho HS xem đoạn video “Cô bé 12 tuổi làm thế giới phải im lặng

trong 6 phút” Qua video, các em vừa có thể củng cố trình độ tiếng anh của HS, kĩ năng nóitrước đám đông, vừa thấy được giá trị của tài nguyên và môi trường và trách nhiệm của bảnthân các em đối với Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường Đây cũng chính là ưuđiểm nổi bật nhất của việc vận dụng sự kết hợp giữa phương pháp dạy học NVĐ với sửdụng PTDH hiện đại trong giảng dạy môn GDCD.

- Thứ ba, sự kết hợp giữa phương pháp dạy học NVĐ với sử dụng PTDH hiện đạinhằm giáo dục kĩ năng sống cho HS: Môn GDCD không chỉ trang bị cho HS hệ thống trithức cơ bản về giá trị đạo đức-nhân văn, đường lối chính sách lớn của Đảng Nhà nước vàpháp luật mà còn trang bị cho HS những kĩ năng sống cần thiết như cách cư xử trong quan

hệ với bạn bè, đồng chí, trong tình yêu, hôn nhân, gia đình; cách xử lí những tình huống,thông tin trái chiều… Trong quá trình tiến hành kết hợp, GV phải chú ý đến việc là khi HStiếp cận và GQVĐ này thì các em sẽ có được những kĩ năng nào trong cuộc sống Điều nàyđòi hỏi GV phải có sự hiểu biết sâu sắc, cách nhìn tinh tế về cuộc sống cùng với những kinhnghiệm sống, sự trải nghiệm của bản thân; biết sàng lọc và xử lí thông tin; và phải có bảnlĩnh chính trị vững chắc

* Đảm bảo tính thực tiễn:

Nguyên tắc này đòi hỏi trong quá trình kết hợp phương pháp dạy học nêu vấn đề với

sử dụng phương tiện dạy học hiện đại, GV GDCD phải đảm bảo cho tri thức của môn họcgắn liền với thực tiễn sinh động của cuộc sống

Để phát huy tác dụng của nguyên tắc này, cần thực hiện các yêu cầu sau:

- Thư nhất, sự kết hợp giữa phương pháp dạy học NVĐ với sử dụng PTDH hiện đạinhằm làm rõ cơ sở thực tiễn của tri thức: Tri thức môn GDCD suy cho cùng xuất phát từnhu cầu của thực tiễn Nó tổng kết, khái quát từ thực tiễn hoạt động của con người, từ thựctiễn sinh động của cuộc sống và sẽ quay lại phục vụ thực tiễn Việc kết hợp THCVĐ vớinhững hình ảnh, video không chỉ làm tri thức cần truyền đạt có tính thuyết phục cao mà còngiúp cho HS hiểu bài một cách cặn kẽ, sâu sắc Qua đó, GV có thể chỉ ra nguồn gốc thựctiễn của tri thức, làm cho HS hiểu được căn cứ thực tiễn, cơ sở khoa học của tri thức cầnlĩnh hội Điều này sẽ làm cho HS hứng thú khám phá và đào sâu tri thức Trong quá trình kếthợp, để làm rõ cơ sở thực tiễn của tri thức, GV phải giải thích, minh họa nội dung kiến thứccần truyền đạt bằng một THCVĐ, câu chuyện thời sự, video học tập, hình ảnh hay cung cấpbảng số liệu, … Ví dụ như trong bài Nhà nước xã hội chủ nghĩa: Để giải thích rõ cho câu

hỏi “Nhà nước pháp quyền là gì?”, GV có thể nêu câu chuyện tình huống “Buổi câu cá ảmđạm” hay video “Câu chuyện pháp luật” … Ngược lại, nếu thông qua việc kết hợp đó mà

GV vẫn không làm rõ được cơ sở thực tiễn của tri thức, mà còn làm cho tri thức cần truyềnđạt trở nên phức tạp và khó hiểu hơn thì sẽ không tạo được niềm tin và sự hứng thú cho HS

- Thứ hai, sự kết hợp giữa phương pháp dạy học NVĐ với sử dụng PTDH hiện đạinhằm đảm bảo tính thực tiễn thông qua các hoạt động khác: Việc kết hợp giữa phương phápdạy học NVĐ với sử dụng PTDH hiện đại không chỉ cứng nhắc trong việc sử dụng giáo ánđiện tử mà nó còn diễn ra thông qua các hoạt động khác như tổ chức cho HS tham quan thựctế; thực hành ngoài giờ lên lớp; giao các THCVĐ để HS về nhà tự giải quyết bằng cácphương tiện hiện đại như máy ảnh, máy quay phim, máy tính bảng, Internet… Chính nhữnghoạt động này sẽ tăng cường tính thực tiễn cho bài giảng Để làm được điều này, ngoài việcchuẩn bị về ý tưởng nội dung, hình thức hoạt động, phương tiện… đòi hỏi GV còn phải cónăng lực điều hành, tổ chức, quản lí Ví dụ như trong bài Chính sách tài nguyên và bảo vệmôi trường: Với câu hỏi tình huống: “Hãy tìm hiểu tình hình tài nguyên và môi trường ở địaphương em?”, HS có thể sử dụng máy ảnh, máy quay phim, máy tính bảng, Internet… chụpnhững tấm ảnh gây ô nhiễm môi trường ở các trại heo, hành vi xả rác ra đường của nhữngngười dân thiếu ý thức, … để minh họa cho bài thu hoạch của mình

* Đảm bảo tính vừa sức:

Nguyên tắc này đòi hỏi trong quá trình kết hợp phương pháp dạy học nêu vấn đề với

sử dụng phương tiện dạy học hiện đại, GV GDCD phải đảm bảo phù hợp với đặc điểm, trình

độ của HS nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của các em trong quá trìnhlĩnh hội tri thức GDCD

Để phát huy tác dụng của nguyên tắc này, cần thực hiện các yêu cầu sau:

- Thứ nhất, để kết hợp giữa phương pháp dạy học NVĐ với sử dụng PTDH hiện đại,

GV phải nắm vững đặc điểm tâm sinh lí của HS: HS THPT thường ở lứa tuổi từ khoảng 15đến 18 tuổi Trong điều kiện phát triển của các phương tiện truyền thông, HS THPT đượctiếp cận nhiều nguồn thông tin đa dạng và phong phú nên có nhiều sự thay đổi có tính giatốc về mặt tâm sinh lí Những biến động về tâm sinh lí không chỉ tác động đến năng lực, thái

độ, tình cảm của HS trong quá trình học tập mà còn tác động đến sự định hình nhân cáchcủa các em Do đó, trong quá trình tiến hành kết hợp, GV không chỉ xây dựng những tìnhhuống và lựa chọn những hình ảnh, video phù hợp với nội dung cần truyền đạt mà còn phải

phù hợp với tâm sinh lí của HS Từ đó, GV giúp HS định hình nhân cách của mình Ví dụnhư trong bài Chính sách giáo dục-đào tạo: Thông qua tình huống: “Bạn Lan học hết lớp 12nghỉ học, xin đi làm công nhân với lí do có học Cao đẳng, Trung cấp thì cũng đi làm côngnhân Theo em, Lan nghĩ vậy đúng hay sai?”, GV có thể định hướng nghề nghiệp trongtương lai cho HS THPT, hình thành cho HS một thái độ học tập đúng đắn.

- Thứ hai, để kết hợp giữa phương pháp dạy học NVĐ với sử dụng PTDH hiện đại,

GV phải hiểu rõ đặc điểm của địa phương: Thực tế mỗi địa phương, mỗi vùng miền đều cónhững đặc thù về điều kiện tự nhiên, dân cư, phong tục tập quán, tín ngưỡng, truyền thốngvăn hóa… khác nhau Điều này đòi hỏi trong quá trình tiến hành kết hợp, GV không chỉ xâydựng những tình huống và lựa chọn những hình ảnh, video không chỉ phù hợp với nội dungcủa bài học mà còn phải phù hợp với đặc thù của địa phương Nếu như GV đưa ra THCVĐtrái ngược với phong tục tập quán, tín ngưỡng, truyền thống văn hóa của địa phương sẽ làm

HS lúng túng, khó khăn trong việc GQVĐ, làm mất nhiều thời gian của tiết học Đồng thời,

GV còn phải nắm bắt được điều kiện sinh hoạt vật chất của địa phương để lựa chọn sử dụngphương tiện dạy học cho phù hợp

- Thứ ba, để kết hợp giữa phương pháp dạy học NVĐ với sử dụng PTDH hiện đại,

GV phải nắm được trình độ nhận thức và khả năng lĩnh hội của HS: Trình độ nhận thức của

HS ở mỗi lớp, mỗi khối lớp thường không đồng đều Việc vận dụng kết hợp phương phápdạy học NVĐ với sử dụng PTDH hiện đại sẽ tạo ra sự phân hóa trình độ HS sâu sắc Do đó,trong quá trình kết hợp, GV cần phải tìm hiểu và đánh giá đúng về trình độ nhận thức và khảnăng lĩnh hội của HS để xây dựng ý tưởng kết hợp cho phù hợp với trình độ nhận thức của

HS, sao cho tất cả các em đều có thể tham gia quá trình GQVĐ Vì nếu vấn đề quá mới, quáphức tạp so với trình độ của HS thì HS sẽ không giải quyết được hoặc chỉ có HS khá giỏitham gia GQVĐ Ngược lại, nếu vấn đề quá đơn giản, sơ sài dưới ngưỡng nhận thức của HShoặc HS chỉ cần đọc câu trả lời ngay trong SGK thì không kích thích được tính tư duy tíchcực, sáng tạo của HS Đồng thời, GV cũng cần phải nắm được khả năng sức khỏe của HS đểlựa chọn phương tiện nghe nhìn cho phù hợp Ví dụ như trong bài Chính sách giáo dục-đàotạo: Để giảng phần “nhiệm vụ của giáo dục –đào tạo”, nếu GV đưa ra câu hỏi tình huống

“Vì sao nói: Thực trạng giáo dục-đào tạo ở nước ta hiện nay là Thầy nhiều hơn thợ?” thì sẽlàm HS gặp khó khăn, lúng túng và mất nhiều thời gian trong quá trình GQVĐ Vì câu hỏi

tình huống này chỉ dành cho sinh viên các trường Cao đẳng, Đại học, còn đối với HS THPTthì câu hỏi này quá ngưỡng nhận thức.

Trong quá trình kết hợp phương pháp dạy học nêu vấn đề với sử dụng phương tiệndạy học hiện đại để dạy môn GDCD, GV phải nắm vững và vận dụng một cách đồng bộ tất

cả các nguyên tắc trên Mỗi nguyên tắc có một vị trí, vai trò nhất định và không ngừng bổsung, qui định lẫn nhau, không nên tuyệt đối hóa nguyên tắc này, coi thường nguyên tắckhác Và những nguyên tắc kết hợp trên được xây dựng trên cơ sở vận dụng các nguyên tắcdạy học nói chung và trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm từ thực tế giảng dạy của GV GDCD

Riêng đối với môn GDCD, ngoài việc khuyến khích GV GDCD thực hiện đổi mớiPPDH, Nhà trường cùng với Đoàn trường và GV GDCD đã nâng cao phẩm chất đạo đức, lýtưởng cho HS; tuyên truyền phòng chống ma túy, tệ nạn xã hội; giáo dục an toàn giao thôngqua lồng ghép trong các tiết học môn GDCD; tổ chức các buổi giao lưu với các chuyên gia

tư vấn, các buổi sinh hoạt dưới cờ, các buổi tọa đàm, các buổi hướng nghiệp và hoạt độngngoài giờ lên lớp với các tình huống có vấn đề và các phương tiện nghe nhìn đầy sinh động

và thiết thực

Đội ngũ GV GDCD của trường THPT Thống Nhất B trẻ và nhiệt huyết với nghề Đểthực hiện đổi mới PPDH, GV GDCD đã áp dụng nhiều phương pháp dạy học hiện đại vàotrong quá trình giảng dạy như phương pháp động não, phương pháp thảo luận nhóm,phương pháp NVĐ, phương pháp dự án, phương pháp đóng vai, phương pháp trò chơi.Không những thế, GV GDCD còn tiến hành kết hợp phương pháp dạy hiện đại với phươngpháp dạy học truyền thống, các phương pháp dạy học với các PTDH hiện đại để kích thích

sự hứng thú của HS đối với môn GDCD, trong đó có vận dụng việc kết hợp phương phápdạy học NVĐ với sử dụng PTDH hiện đại

Tuy nhiên, trong quá trình vận dụng việc kết hợp phương pháp dạy học nêu vấn đềvới sử dụng phương tiện dạy học hiện đại để dạy tốt phần “Công dân với các vấn đề chínhtrị - xã hội”, GV GDCD còn bộc lộ một số hạn chế:

- Một số GV không những chưa nhận thức đầy đủ và thấu đáo bản chất của phươngpháp dạy học NVĐ mà còn sử dụng chưa thành thạo các PTDH hiện đại nên khi vận dụngcòn lúng túng, gặp khó khăn trong việc triển khai nội dung tri thức cần truyền đạt

- Do chưa xác định được qui trình thiết kế bài giảng kết hợp phương pháp dạy NVĐvới sử dụng PTDH hiện đại nên khả năng kết hợp của GV chưa nhuần nhuyễn, chỉ mangtính chất đối phó, không mang lại kết quả cao

- Do kĩ năng sư phạm của GV còn non yếu nên trong quá trình GQVĐ, GV xử lí cácthông tin phản hồi từ phía HS chưa khéo léo và linh hoạt

- Do trình độ nhận thức, tư duy của HS trong mỗi lớp là không đồng đều Ngoài ra, donền kinh tế chính của địa phương là trồng trọt và chăn nuôi nên ý thức học tập của HSkhông cao Vì vậy, các em không nhiệt tình tham gia quá trình GQVĐ, chỉ có HS khá giỏitham gia GQVĐ, các em còn lại ngồi làm việc riêng, gây mất trật tự Điều này làm GVGDCD cũng gặp khó khăn trong giảng dạy cũng như tiến hành kết hợp phương pháp dạyhọc NVĐ với sử dụng PTDH hiện đại

- Hơn nữa, cả trường chỉ có hai phòng CNTT nên không đáp ứng đủ nhu cầu giảngdạy và học tập

- Vì có cùng một trình độ đại học và thâm niên nên hầu như các GV GDCD ít có sựtrao đổi và học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau

- Mặt khác, tri thức môn GDCD phần “Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội”gắn với đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước nên rất khó truyền đạt vàlĩnh hội nhưng nhà trường lại thường xuyên xếp lịch dạy vào tiết cuối của buổi học Vì nănglượng đã được vận dụng hết cho bốn tiết trước nên đến tiết này HS rất mệt mọi và uể oải,không muốn tiếp thu Nên cho dù GV GDCD đã thiết kế bài giảng một cách khoa học nhưngvẫn không gây được sự chú ý và tập trung của HS Điều này làm GV mất tinh thần và hứngthú giảng dạy, thậm chí không làm hết trách nhiệm của một GV GDCD

2.2 Tiến hành thực nghiệm

2.2.1 Kế hoạch thực nghiệm

- Thứ nhất: Lựa chọn đơn vị kiến thức để thực nghiệm

Lớp 11A1 và 11A2: Bài 12: Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường

- Thứ hai: Lựa chọn phương pháp dạy học để thực nghiệm

Lớp đối chứng 11A2: Sử dụng phương pháp dạy học truyền thống: Phương phápthuyết trình, phương pháp vấn đáp

Lớp thực nghiệm 11A1: Sử dụng phương pháp: Kết hợp phương pháp dạy học nêuvấn đề với sử dụng PTDH hiện đại

- Thứ ba: Lựa chọn PTDH để tiến hành thực nghiệm

Lớp đối chứng 11A2: Sử dụng phương tiện bảng đen, bút dạ, phiếu học tập

Lớp thực nghiệm 11A1: Sử dụng máy chiếu, máy tính, giáo án điện tử kết hợp vớicác đoạn phim học tập và hình ảnh

2.2.2 Giáo án thực nghiệm

1 Ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ

Em hãy nêu mục tiêu và phương hướng cơ bản của chính sách dân số ở nước ta? Hãy liên hệ với tình hình dân số ở địa phương

3 Giới thiệu bài mới

GV nêu vấn đề: Qua video Sự nổi giận của voi, theo em, Đảng và Nhà nước ta cần phải làm gì? Để trả lời vấn đề này, chúng ta sẽ tìm hiểu Bài 12

4 Giảng bài mới

BÀI 12: CHÍNH SÁCH TÀI NGUYÊN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

Hoạt động của GV và HS Kiến thức cơ bản

HĐ1: Tình hình tài nguyên và môi trường ở nước ta

hiện nay.

GV nêu vấn đề: Có ý kiến cho rằng: Nước ta có

“rừng vàng, biển bạc” Đúng hay sai? Cho ví dụ?

HS: Sàng lọc, liên tưởng kiến thức đã học và trả lời

GV: Chiếu hình ảnh về tài nguyên thiên nhiên Việt

Nam và kết luận