skkn sử dụng công nghệ thông tin để dạy phần địa lý tự nhiên bằng sơ đồ ở một số bài học địa lý 11 bậc thpt

Tên đề tài;SỬ DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN ĐỂ DẠY PHẦN ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN BẰNG SƠ ĐỒ Ở MỘT SỐ BÀI HỌC ĐỊA LÝ 11 BẬC THPT A, ĐẶT VẤN ĐỀ ; Với môn địa lý Kinh tế- Xã hội thế giới là một bộ phận

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI TRƯỜNG THPT THỐNG NHẤT

  

CHUYÊN ĐỀ:

SỬ DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN KẾT HỢP VỚI SỬ DỤNG SƠ ĐỒ ĐỂ DẠY PHẦN ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN Ở MỘT SỐ BÀI HỌC

LỚP 11 – THPT

Người thực hiện: Cao Thế Anh

Lĩnh vực nghiên cứu: Phương pháp học Địa lý

Phương pháp dạy môn Địa lý: 

Năm học: 2013 - 2014

SƠ YẾU LÝ LỊCH KHOA HỌC

I/ Thông tin chung về cá nhân

1 Họ và tên: Cao Thế Anh

2 Ngày, tháng, năm sinh: 20-08-1974

3 Giới tính: Nam

4 Địa chỉ: Quang Trung – Thống Nhất – Đồng Nai

5 Điện thoại: (Cơ quan) 0613867623 (Di động) 01676291191

6 Fax: Emal:

7 Chức vụ: Giáo viên

8 Đơn vị công tác: Trường THPT Thống Nhất B

II/ Trình độ đào tạo

- Học vị cao nhất: Cử nhân

- Năm nhận bằng: 1998

- Chuyên ngành đào tạo: Địa lý

III/ Kinh nghiệm khoa học

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Dạy học môn Địa lý THPT

- Số năm kinh nghiệm: 15 năm

- Sáng kiến kinh nghiệm đã có những năm gần đây: Sử dụng atlat

trong giảng dạy & học tập Địa lý tự nhiên lớp 12

Tên đề tài;

SỬ DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN ĐỂ DẠY PHẦN ĐỊA LÝ

TỰ NHIÊN BẰNG SƠ ĐỒ Ở MỘT SỐ BÀI HỌC ĐỊA LÝ 11 BẬC

THPT

A, ĐẶT VẤN ĐỀ ;

Với môn địa lý Kinh tế- Xã hội thế giới là một bộ phận của môn địa lý kinh tế xã hội nói

chung, nó nghiên cứu các điều kiện phát triển kinh tế - xã hội cũng như cơ cấu ngành và sư

phân bố của chúng trong một phạm vi không gian nhất định Mỗi lãnh thổ có sự kết hợp đặc

thù giữa các yếu tố tự nhiên , kinh tế-xã hội tạo nên một tổng thể riêng nhưng giữa chúng có

sự tác động qua lại lẫn nhau.Với tính chất đặc thù của bộ môn địa lý , bản thân tôi luôn cảm

thấy trăn trở trong quá trình thiết kế giáo án trước khi lên lớp với suy nghĩ làm thế nào để

truyền tải kiến thức đến học sinh một cách hiệu qủa nhất, làm sao với riêng bộ môn địa lý

lớp 11 giúp các em có thể tự tìm hiểu, giải thích được mối quan hệ giữa các sự vật hiện

tương trong mối quan hệ hữu cơ của tự nhiên ,để từ đó các em thấy được vai trò của tự nhiên

đối với con người, với đời sống sản xuất , sự tồn tại phát triển xã hội giúp các em có nhân

sinh quan tích cực,khoa học trong cuộc sống,học tập và lao động

Qua một khoảng thời gian trực tiếp giảng dạy bộ môn địa lý THPT nói chung và với môn

địa lý lớp 11 nói riêng, tôi cảm thấy dạy học môn địa lý vẫn còn mang tính chất khiên

cưỡng, gò bó đối với người dạy và cả người học, với bản thân tôi cảm thấy nên thay đổi

cách thức truyền tải kiến thức để học sinh bớt nhàm chán khi tiếp thu bài học , mong muốn

bài giảng trở nên trực quan sinh động hơn tạo không khí hứng thú trong giờ học và để phần

nào khắc phục tình trang trên bản than tôi đã chọn chuyên đề này với mục đích kết hợp tính

hiệu qủa của việc sử dụng phương pháp bản đồ, lược đồ kết hợp việc dạy học bằng giáo án

điện tử nhằm thể hiện một phần nôi dung bài dạy bằng sơ đồ với mong muốn mang lại một

hiệu qủa nho nhỏ trong cái hoài bão lớn lao là giúp học sinh trong qúa trình học tập vừa lĩnh

hội được những kiến thức cần thiết vừa có khả năng phát triển được tư duy cá nhân một

cách tích cực chủ động

Gom góp những ý tưởng nho nhỏ tích lũy được trong qúa trình đứng trên bục giảng và cả sự

học hỏi tham khảo ý kiến của đồng nghiệp để thai nghén ra một sản phẩm được tạm gọi là

bản sáng kiến kinh nghiệm này nên chắc chắn không thể không có những nhầm lẫn thiếu

sót, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiên xây dựng của cấp trên, quí thầy cô trong trường

và nhất là các thầy cô trong tổ bộ môn

Xin chân thành cám ơn

B, NỘI DUNG;

I, SƠ LƯỢCVÀI NÉT VỀ THỰC TRẠNG DẠY VÀ HỌC ĐỊA LÝ KINH TẾ- XÃ

HỘI CÁC NƯỚC

Xuất phát từ thực tế xã hội với nền kinh tế thị trường dẫn đến quan niệm của các em

học sinh và ngay cả các bậc phu huynh và một số giáo viên còn chưa nhận thức đầy đủtrong việc dạy và học môn địa lý, thậm chí còn xem nhẹ bộ môn này vì coi đây chỉ là bộmôn phụ mà thôi

Nhìn nhận từ phía học sinh

Đa số các em học sinh khi được hỏi đều trả lời rằng môn địa lý là bộ môn phụ nên ít quantâm,không cần phải đầu tư nhiều, vì vậy mà các em rất yếu về kiến thức địa lý,nhất là kỹnăng khai thác tri thức trên bản đồ, biểu đồ Tôi đã từng hỏi một em học sinh có học lực khá

ở một lớp 11 ban cơ bản như sau ‘Em hãy cho Thầy biết quốc gia Iran thuộc về châu lục

nào’’ Em chẳng cần phải suy nghĩ lâu mà trả lời rằng ‘Iran thuộc về châu Âu’’

Một phần là vì các em ít có cơ hội được tiếp xúc với các phương tiện dạy học, phần nữa là

do kỹ năng thao tác sử dụng đồ dùng dạy học của các em còn nhiều hạn chế dẫn đến đa sốcác em khi được gọi lên xác định đối tượng trên bản đồ thì các em trả lời chưa đúng, sửdụng ký hiệu bản đồ và các đồ dùng dạy học khác còn nhiều lúng túng, thiếu

khoa học nên các em thường chọn cách học thuộc lòng cho qua chuyện mà thôi.Tuy nhiênphương pháp sử dụng bản đồ, biểu đồ nếu được sử dụng hiệu quả sẽ giúp các em có đượcnhững kiến thức nhất định,kết hợp với việc xây dựng từng phần nội dung bài học bằng sơ đồ

để từ đó kích thích được sự tư duy của các em, nó giúp các em học sinh tự tìm hiểu đượcmối quan hệ giữa các sự vật hiện tượng trong quá trình vận động và phát triển của chúng và

từ đó sẽ phần nào kích thích lòng say mê ham tìm hiểu kiến thức của các em

Với giáo viên

Như di huấn của cố chủ tịch Phạm Văn Đồng đãn từng nói phương pháp bao giờ cũng đi

đôi với nội dung giảng dạy, dạy thế nào để giúp cho người học trò, người sinh viên

có khả năng độc lập suy nghĩ, giúp cho trí thông minh của họ độc lập phát triển, chứ không phải giúp cho họ có trí nhớ Phải có trí nhớ, nhưng chủ yếu phải giúp cho họ phát triển trí thông minh sáng tạo…’’

Thực tế cho thấy trong những giờ giảng dạy mà người giáo viên đầu tư nhiều, thường xuyênđổi mới phương pháp truyền thụ và sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học địa lý kếthợp với các phương tiện hỗ trợ rất hữu ích như: phim, tranh ảnh minh họa… thì sẽ tạo chohọc sinh hứng thú tham gia vào nội dung bài học với vai trò chủ động hơn là cách dạy vàhọc theo kiểu Giáo viên cung cấp thông tin còn học sinh có nhiệm vụ ghi nhớ và tái hiệnthông tin dẫn đến cảm giác nhàm chán, thụ động của học sinh khi học bộ môn này

II,VAI TRÒ-TÁC DỤNG CỦA VIỆC THIẾT KẾ NỘI DUNG BẰNG SƠ ĐỒ.

Cấu trúc bài giảng bằng sơ đồ cũng được coi là một trong những dạng thiết kế bài giảng địa

lý kinh tế- xã hội các nước qua sơ đồ sẽ giúp giáo viên có tầm nhìn khái quát về nội dungbài học và thấy được mối quan hệ giữa ba thành phần;Mục đích, Nội dung,Phương pháp.Đối với học sinh khi lĩnh hội kiến thức bằng sơ đồ sẽ giúp các em có được sự tư duy và chủđộng tham gia vào việc tìm kiếm kiến thức mới qua sự gợi mở, dẫn dắt vấn đề của giáo viên.Học sinh có thể nắm bắt được mối liên hệ giữa các đơn vị kiến thức, nắm được các đặc điểmnổi bật của một số sự vật hiện tượng cũng như ý nghĩa nhất định của chúng trong qúa trìnhvận động, phát triển,và tác động qua lại.Từ đó gúp học sinh có thể khắc sâu nội dung kiếnthức và có cái nhìn tổng quát hơn về nội dung bài học

III/ XỬ LÍ BÀI HỌC ĐỂ THIẾT KẾ SƠ ĐỒ CẤU TRÚC BÀI GIẢNG

1> Trong quá trình soạn giảng, giáo viên cần xác định xây dựng cấu trúc bài giảng theo

hướng tích cực hóa hoạt động học sinh Thiết kế nội dung bài học theo kiểu tích cực thìtrong đó: Giáo viên sử dụng các phương pháp tích cực tổ chức chủ thể, học sinh nghiên cứu

tự tìm ra các nội dung kiến thức bài học Sau khi xác định các đơn vị kiến thức nội dung bàihọc, các phương tiện thể hiện, giáo viên thiết kế sơ đồ tiến trình bài giảng Gồm các bướcthực hiện:

* Bước 1: Xác định sơ đồ tiến trình bài giảng

* Bước 2: Sơ đồ xác định các đơn vị và thể loại trình bày kiến thức bài học

* Bước 3: Sơ đồ nội dung trình bày

2> Một số bài giảng minh họa:

a- Minh họa 1: CHÂU PHI (Phần nội dung: Điều kiện tự nhiên Châu Phi)

* Bước 1: Sơ đồ tiến trình bài giảng điều kiện tự nhiên Châu Phi.

Cảnh quan chủ

yếu

Điều kiện tự nhiên của Châu Phi

Ảnh hưởng đến phát triển kinh tế- xã hội

Khoáng sản

Tài nguyên rừng

Cảnh quan chủ

yếu

Điều kiện tự nhiên của Châu Phi

và Trung Á.

Giàu khoáng sản nhưng đang bị khai thác quá mức cạn kiệt, môi trường bị tàn phá.

Khai thác , sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và áp dụng các biện pháp thủy lợi để hạn chế sự khô hạn là những giải pháp cấp bách đối với đa số những quốc gia Châu Phi

Vùng Tây Nam Á

Bước 2: Sơ đồ xác định các đơn vị và thể loại trình bày kiến thức bài học.

Phát vấn

Điều kiện tự nhiên vùng tây nam Á và Trung Á có điểm gì khác nhau?

- Diện tích khoảng 5,6triệu km2, phần lớn là hoang mạc

- Khí hậu khô hạn nhưng

có thể trồng bông, cây lương thực, chăn nuôi.

- Khoáng sản: Dầu khí, than đá,kim loại màu, Uranium

Phân tích vàgiải thích

Sử dụng lược đồ tự nhiên khu vự Tây nam Á và Trung Á phân tích giải thích từng vùng lãnh thổ (Có hình ảnh minh

Trung Á

* Bước 3: Sơ đồ nội dung trình bày điều kiện tự nhiên Tây nam Á và Trung Á.

*Một số hình ảnh minh họa

Bản đồ khu vực Tây namÁ và Trung Á vùng - Diện tích khoảng 5,6triệu km2, phần lớn là hoang mạc - Khí hậu khô hạn nhưng có thể trồng bông, cây lương thực, chăn nuôi - Khoáng sản: Dầu khí, than đá,kim loại màu, Uranium

Ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội

Dầu khí đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, nhưng cũng

là nguyên nhân chính gây ra các cuộc xung đột và bất

ổn chính trị.

- Diện tích khoảng7 triệu km2, chủ yếu là sa mạc

- Khí hậu khắc nghiệt

- Khoáng sản: Dầu khí (chiếm 50% trữ lượng thế giới)

Đặc điểm

Trung Á

Tây nam Á

Kiến trúc hồi giáo trên miền bão cát Nơi tạo phồn vinh và nguyên nhân

***************************************************

c- Minh họa 3: HOA KỲ (Phần nội dung: Điều kiện tự nhiên Hoa Kỳ)

Bước 1: Sơ đồ tiến trình bài giảng điều kiện tự nhiên Hoa Kỳ

* Bước 2: Sơ đồ xác định các đơn vị và thể loại trình bày kiến thức

* Bước 3: Sơ đồ nội dung trình bày điều kiện tự nhiên Hoa Kỳ

Lãnh thổ

Ưu thế kinh tế

Các khó

khăn về

ĐKTN

Các biện pháp khắc phục

Các đơn vị kiến thức Thể loại trình

bày Xác định nội dungtrình bày dưới

Miền TrungĐồng bằng trung tâm rộng lớn

Phía Nam: Đất, khí hậu tốt

Phát triển NN

Phía Bắc: Đất xấu

Miền Tây  Hệ thống núi Coođie cao đồ sộ

 Có các cao nguyên và bồn địa

 Giàu tài nguyên khoáng sản

Có khí hậu Địa Trung Hải

Kỳ để phân tích từng miền tự nhiên (Minh họa 1 số hình ảnh)

Lãnh thổ rộng lớn nên khai thác tốn kém

Thiên tai thường xảy ra: Động đất, núi lửa, bão lũ,…

Tài nguyên chưa đáp ứng đủ nhu cầu sản xuất

Giải thích

Phân tích

Giải thích

Lãnh thổ lớn gây ra những khó khăn gì?

Thiên tai ảnh hưởng đến nền kinh tế ntn? (Hình ảnh minh họa)

Tại sao nói tài nguyên chưa đầy đủ?

Nêu và giải thích các ưu thế để khắc phục khó khăn về điều kiện tự nhiên Hoa Kỳ?

- Giàu khoáng sản và thủy điện

Là “vành đai CN chế tạo” nổi tiếng

Miền Trung –

đồng bằng

trung tâm

- Phía Bắc đất xấu do “di tích băng hà”

- Phía Nam đất đai màu mỡ  thích hợp cho phát triển nông nghiệp.

- Giàu tài nguyên quặng sắt và dầu mỏ

Là vùng sx lương thực chủ yếu

- Tài nguyên năng lượng phong phú

- Giàu khoáng sản quý hiếm

Thuận lợi phát triển

cả CN và NN

d- Minh họa 4: LB NGA (Phần nội dung: điều kiện tự nhiên Nga)

* Bước 1: Sơ đồ tiến trình bài giảng điều kiện tự nhiên LB Nga

- Tập trung 70% dân cư

- Thuận lơi cho việc

phát triển cả CN và

NN

- Gồm các dãy núi cao, các cao nguyên và núi trung bình

- Dân cư thưa thớt

- Giàu khoáng sản và tiềm năng thủy điện

Phân tích

Phát vấn

Nêu đặc điểm tự nhiên của phần phía đông và tây lãnh thổ LB Nga?

Sử dụng bản đồ tự nhiên LB Nga để phân tích các điều kiện thuận lợi của

tự nhiên đối với sự phát triển kinh tế (hình ảnh minh họa)

- Tập trung 70% dân cư

- Thuận lợi cho việc phát triển

cả CN và NN

- Là cao nguyên trung Xibia

và núi Đông Xibia.

- Dân cư thưa thớt

- Giàu khoáng sản và tiềm năng thủy điện

Ôn đới lục địa, khắc nghiệt, mưa ít  không thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp

Địa hình

Khí hậu

Bên dòng sông Nê-va Mùa đông ở Xibia

Minh họa 5: NHẬT BẢN (Phần nội dung: Điều kiện tự nhiên Nhật Bản)

* Bước 1: Sơ đồ tiến trình bài giảng điều kiện tự nhiên Nhật Bản

Hôn- su Điều

kiện tự

Bước 2: Sơ đồ xác định các đơn vị và thể loại trình bày kiến thức bài học Nhật Bản

Các đơn vị kiến thức Thể loại trìnhbày

Xác định nội dung trình bày bổ sung dưới dạng câu hỏi

Điều kiện tự nhiên Nhật Bản Phát vấn Nêu những thuận lợi

về tự nhiên của 4 đảo lớn trong việc phát triển kinh tế ở Nhật

Bản?

Hôn- su:

- Địa hình: Có núi fuji hùng vĩ, Đồng

bằng can tô và nhiều di tích lịch sử.

- Dân cư thưa thớt.

- Khoáng sản: Than đá, quặng sắt

Phân tích và giải thích

Sử dụng lược đồ Nhật Bản phân tích, giải thích đất nước này đã khai thác các điều kiện tự nhiên như thế nào (hình ảnh minh

hoạ)

Bước 3: Sơ đồ trình bày nội dung điều kiện tự nhiên Nhật bản

-Khí hậu trong lành.

-Có thủ đôTô-Ky-ô,nhiều trung tâm

CN lớn.

Nhiều quặng đồng, khí hậu ấm áp

- Có nhiều than đá, Nghành luyện kim đen phát triển.

- Khí hậu ấm áp, thuận lợi cho việc trồng cây công nghiệp và cây ăn quả.

- Khí hậu lạnh, diện tích rừng nhiều

- Khoáng sản: than đá, quặng sắt

Phát triển cả

về Công nghiệp và Nông nghiệp

Luyện kim màu, phát triển nông nghiệp.

Luyện kim đen, nông nghiệp.

Chế biến gỗ,

Lk đen, sx bột giấy và xenlulo

f-Minh họa 6: TRUNG QUỐC (Phần nội dung: Điều kiện tự nhiên Trung Quốc)

* Bước 1: Sơ đồ tiến trình bài giảng điều kiện tự nhiên Trung Quốc

(Gồm 2 miền Đông và Tây)

Phát vấn

Phân tích

Nêu điều kiện tự nhiên của từng miền lãnh thổ?

Sử dụng lược đồ

tự nhiên Trung Quốc và lát cắt địa hình, phân tích đặc điểm tự nhiên từng miền lãnh thổ (hình ảnh minh họa)

Thuận lợi và khó khăn đối với quá trình phát triển kinh tế-xã hội.

Phân tích

* Bước 3: Sơ đồ nội dung trình bày điều kiện tự nhiên Trung Quốc

- Địa hình bao gồm các dải đồng bằng phì nhiêu do các sông Liêu Hà, Hoàng Hà, Trường Giang, Tây Giang bồi đắp

- Khí hậu đa dạng vừa có gió mùa ôn đới vừa có gió mùa cận nhiệt

- Thuận lợi cho phát triển

NN

- Khó khăn: thường lũ lụt vào mùa hạ  gây trở ngại cho việc sinh hoạt và sản

- Khí hậu lục địa khắc nghiệt

- Thuận lợi: giàu tiềm năng khoáng sản

- Khó khăn: Khí hậu khắc nghiệt không thuận lợi cho hoạt động sản xuất và cư

trú

* Bước 1: Sơ đồ tiến trình bài giảng điều kiện tự nhiên Đông Nam Á

Bước 2: Sơ đồ xác định các đơn vị và thể loại trình bày kiến thức

* Bước 3: Sơ đồ nội dung trình bày điều kiện tự nhiên Đông Nam Á

ĐNA Biển Đảo

Các đơn vị kiến thức Thể loại trình bày Xác định nội dung

trình bày bổ sung dưới dạng câu hỏi Điều kiện tự nhiên Đông Nam Á

nhiên ở 2 bộ phận lãnh thổ ĐNA ?

bằng ,nhiều đồi núi,núi lửa -Khí hậu nhiệtđới gió

Phân tích

Sử dụng lược đồ tự nhiên ĐNA Phân tích giá trị kinh tế trong từng bộ phận lãnh thổ (hình ảnh minh họa)

Điều kiện tự nhiên(Chia làm 2 bộ phận)

- Khí hậu nhiệt đới gió mùa

Thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp

- Địa hình:

+ Tập trung nhiều đảo lớn,các quần đảo, nhiều đồi núi, núi lửa.

+ Có các đồng bằng nhỏ hẹp ven biển tương đối màu mỡ.

- Khí hậu nhiệt đới gió mùa và xích đạo.

 Thuận lợi phát triển nông nghiệp nhiệt đới.

h-Minh họa 8: Austraylia(Phần nội dung: Điều kiện tự nhiên Austraylia)

(Bài này chỉ giúp học sinh tham khảo làm tư liệu phục vụ cho bài thực hành về phân bố dân cư Austraylia- Tiết 2)

* Bước 1: Sơ đồ tiến trình bài giảng điều kiện tự nhiên Austraylia

Điều kiện tự nhiên Austraylia:

Đa dạng,chia làm 3 khu vực chính

Cao nguyên miền tây

Vùng đất và núi thấp nội địa