Tài liệu biến đổi khí hậu + tích hợp giáo án

Giới thiệu một số câu hỏi và bài tập tích hợp nội dung giáo dục ứng phó với BĐKH trong môn Hóa học cấp THPT 84... Phần này làm rõ mục tiêu về giáo dục ứng phó với BĐKH, về khả năng tích

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

VŨ ANH TUẤN (Chủ biờn) PHẠM BÍCH ĐÀO - NGUYỄN VIỆT HÙNG - PHAN THU HƯƠNG

NGUYỄN VĂN KHẢI – ĐẶNG DUY LỢI

GIáO DụC ứng phó với biến đổi khí hậu

TRONG MễN HểA HỌC

CấP TRUNG HọC PHổ THÔNG

(Tài liệu dành cho giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục)

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

GDPT: Giáo dục phổ thông

BĐKH: Biến đổi khí hậuDHTH: Dạy học tích hợpTHCS: Trung học cơ sởTHPT: Trung học phổ thôngGV: Giáo viên

HS: Học sinh

Phần I NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

1 Biểu hiện, đặc điểm và nguyên nhân chính của sự BĐKH toàn cầu 9

2 Tác động của sự BĐKH đối với tự nhiên và các hoạt động của con người 10

4 Hành động ứng phó với BĐKH 11

5 Giáo dục, tuyên truyền, các giải pháp giảm nhẹ với BĐKH tại các địa phương 13

1 Vai trò, nhiệm vụ của GDPT trước những thách thức của BĐKH 14

2 Mục tiêu của giáo dục ứng phó với BĐKH trong trường THPT 14

3 Định hướng, yêu cầu của giáo dục ứng phó với BĐKH trong trường THPT 15

4 Tích hợp giáo dục ứng phó với BĐKH trong trường THPT 15

Phần II TÍCH HỢP GIÁO DỤC ỨNG PHÓ VỚI BĐKH

TRONG MÔN HÓA HỌC CẤP THPT

1 Mục tiêu chung về giáo dục ứng phó với BĐKH trong môn Hóa học 19

2 Khả năng tích hợp giáo dục ứng phó với BĐKH của môn Hóa học 22

3 Giới thiệu địa chỉ tích hợp giáo dục ứng phó với BĐKH trong môn Hóa học 23

4 Gợi ý về tổ chức DHTH nội dung giáo dục ứng phó với BĐKH vào môn Hóa học cấp

5 Giới thiệu một số giáo án DHTH nội dung giáo dục ứng phó với BĐKH

6 Giới thiệu một số câu hỏi và bài tập tích hợp nội dung giáo dục ứng phó với BĐKH trong môn Hóa học cấp THPT 84

LỜI GIỚI THIỆU

Bước sang thế kỷ XXI, nhân loại đang phải đối mặt với một trong những tháchthức lớn nhất là sự BĐKH toàn cầu BĐKH đã có những tác động sâu sắc, mạnh mẽ đến

mọi hoạt động sản xuất; đời sống của sinh vật và con người; môi trường tự nhiên, kinh tế

-xã hội của cả mọi châu lục, mọi quốc gia trên Trái Đất Những biểu hiện, đặc điểm,nguyên nhân và tác động của BĐKH đã được nghiên cứu, tìm hiểu cặn kẽ Các giải phápmang tính chiến lược toàn cầu và của mỗi quốc gia trên thế giới về ứng phó có hiệu quảvới BĐKH cũng đã được đề ra và thực hiện ráo riết

Nhận thức rõ những ảnh hưởng to lớn và nghiêm trọng do BĐKH gây ra, Thủtướng Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã phê duyệt Chương trìnhmục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH (Quyết định số 158/2008/QĐ-TTg ngày2/12/2008) Để thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH, Bộ trưởng

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phê duyệt Kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH của ngànhGiáo dục giai đoạn 2011 - 2015 và phê duyệt Dự án "Đưa các nội dung ứng phó vớiBĐKH vào chương trình Giáo dục và Đào tạo giai đoạn 2011 - 2015"

Nhằm định hướng cho việc triển khai thực hiện nhiệm vụ trên một cách có hiệuquả, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xây dựng bộ tài liệu giáo dục ứng phó với BĐKH tíchhợp vào các môn học cấp THPT: Vật lí, Hóa học, Sinh học, Địa lí, Công nghệ Mỗi tài liệu

có cấu trúc gồm hai phần chính:

Phần I Những vấn đề chung Phần này làm rõ một số kiến thức cơ bản về BĐKH

và những quan niệm về giáo dục BĐKH trong trường THPT

Phần II Tích hợp giáo dục ứng phó với BĐKH trong môn học Phần này làm

rõ mục tiêu về giáo dục ứng phó với BĐKH, về khả năng tích hợp giáo dục ứng phó vớiBĐKH, giới thiệu những địa chỉ tích hợp giáo dục ứng phó với BĐKH, những gợi ý về tổ chứcDHTH nội dung giáo dục ứng phó với BĐKH, minh họa một số bài soạn tích hợp nội dunggiáo dục ứng phó với BĐKH và giới thiệu một số câu hỏi và bài tập tích hợp nội dunggiáo dục ứng phó với BĐKH trong môn học

Đây là tài liệu có tính định hướng và gợi ý cho các thầy, cô giáo trong việc xây dựng kếhoạch giáo dục, soạn các giáo án lên lớp cho HS Trong quá trình triển khai, rất cần sự vận dụng

Phần I

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

1.2 Những biểu hiện của BĐKH

- Nhiệt độ không khí của Trái Đất đang có xu hướng nóng dần lên: từ năm 1850đến nay nhiệt độ trung bình đã tăng 0,740C; trong đó nhiệt độ tại 2 cực của Trái Đất tănggấp 2 lần so với số liệu trung bình toàn cầu Theo dự báo, nhiệt độ trung bình của TráiĐất có thể tăng lên 1,1 - 6,40C tới năm 2100, đạt mức chưa từng có trong lịch sử 10.000năm qua

Ở Việt Nam trong vòng 50 năm (1957 - 2007) nhiệt độ không khí trung bình tăng khoảng0,5 - 0,70C Dự báo, nhiệt độ không khí trung bình sẽ tăng từ 1 - 20C vào năm 2020 và từ 1,5 - 20Cvào năm 2070

- Sự dâng cao của mực nước biển gây ngập úng và xâm nhập mặn ở các vùng thấpven biển, xóa sổ nhiều đảo trên biển và đại dương

Trong thế kỷ XX, trung bình mực nước biển ở châu Á dâng cao 2,44mm/năm; chỉriêng thập kỷ vừa qua là 3,1mm/năm Dự báo trong thế kỷ XXI, mực nước biển dâng cao

từ 2,8 - 4,3mm/năm

Ở Việt Nam, tốc độ dâng lên của mực nước biển khoảng 3mm/năm (giai đoạn

1993 - 2008) tương đương với tốc độ dâng lên của mực nước biển trong các đại dương thếgiới Dự báo đến giữa thế kỷ XXI, mực nước biển có thể dâng thêm 30cm và đến cuối thế

kỷ 21 mực nước biển có thể dâng lên 75cm so với thời kỳ 1980 - 1999

- Cường độ ngày một tăng và hậu quả khó lường trước;

- Là nguy cơ lớn nhất của con người phải đối mặt với tự nhiên trong lịch sử pháttriển của mình

1.4 Nguyên nhân của BĐKH

- Ngoài những nguyên nhân tự nhiên gây nên sự BĐKH toàn cầu đã diễn ra trongquá trình hình thành và phát triển của Trái Đất trong các thời gian trước đây, như sự tươngtác giữa vận động của Trái Đất và vũ trụ, sự thay đổi của bức xạ Mặt Trời, sự tác động củakhí CO2 do các hoạt động núi lửa, cháy rừng hoặc các trận động đất lớn gây ra; nguyên nhânchính gây nên BĐKH trong vòng 300 năm gần đây và đặc biệt trong nửa thế kỷ qua là dohoạt động công nghiệp phát triển, sử dụng rất nhiều nhiên liệu và năng lượng thải vào bầukhí quyển các chất ô nhiễm

- Tình hình đô thị phát triển mạnh mẽ, gia tăng các hoạt động giao thông vận tải,chặt phá rừng và cháy rừng cũng làm nghiêm trọng thêm tình hình ô nhiễm không khí,giữ lại lượng bức xạ sóng dài khiến cho nhiệt độ Trái Đất nóng lên theo hiệu ứng nhàkính Từ đó, làm thay đổi các quá trình tự nhiên của hoàn lưu khí quyển, vòng tuần hoànnước, vòng tuần hoàn sinh vật

- Có thể nói, hoạt động của con người là nguyên nhân chủ yếu gây ra nhữngBĐKH hiện nay trên Trái Đất

2 Tác động của BĐKH đối với tự nhiên và các hoạt động của con người

2.1 Sự nóng lên của Trái Đất

- Nhiệt độ tăng có ảnh hưởng trực tiếp đến các hệ sinh thái tự nhiên, làm suy giảm

đa dạng sinh học, làm ảnh hưởng tới năng suất, chất lượng sản phẩm vật nuôi, cây trồng

- Sự thay đổi và chuyển dịch của các đới khí hậu, đới thảm thực vật tự nhiên dẫntới nguy cơ đe dọa sự sống của các loài sinh vật

- Nhiệt độ tăng dần dẫn đến sự thay đổi các yếu tố thời tiết khác, phá hoại mùamàng, có ảnh hưởng trực tiếp tới các ngành năng lượng, xây dựng, giao thông vận tải,công nghiệp, du lịch

- Tuy nhiên, con người cũng có thể tận dụng những hệ quả sự nóng lên của TráiĐất

2.2 Tác động của nước biển dâng

- Làm tăng diện tích ngập lụt có ảnh hưởng trực tiếp tới sản xuất nông nghiệp, các

đô thị, các công trình xây dựng giao thông vận tải cũng như nơi cư trú của con người; đặcbiệt ở các vùng đồng bằng ven biển

- Làm tăng độ nhiễm mặn của nguồn nước, làm thay đổi các hệ sinh thái tự nhiên,

hệ sinh thái nông nghiệp

2.3 Làm tăng cường các thiên tai

- Bão, mưa lớn, lũ lụt, hạn hán xảy ra bất thường và có sức tàn phá lớn.

- Xuất hiện các đợt nóng, lạnh quá mức, bất thường gây tổn hại đến sức khỏe conngười, gia súc và mùa màng

- Tình trạng hoang mạc hóa có xu hướng gia tăng

3.2 Thích ứng

Thích ứng đề cập đến khả năng tự điều chỉnh của một hệ thống để thích nghi với

những biến đổi của khí hậu nhằm giảm nhẹ những nguy cơ thiệt hại, để đối phó với nhữnghậu quả (có thể xảy ra) hoặc tận dụng những cơ hội

4 Hành động ứng phó với BĐKH

4.1 Trên thế giới và Việt Nam

- Ý thức về những tác hại do con người gây ra cho môi trường Trái Đất, gần đây đã

có sự đồng thuận của cộng đồng quốc tế trong nỗ lực ngăn chặn những ảnh hưởng nguyhại do BĐKH toàn cầu Nhiều diễn đàn quốc tế đã ngày càng thu hút được sự quan tâmcủa các nhà khoa học, doanh nghiệp, chính trị cũng như các nhà hoạch định chính sách đốingoại như Liên hợp quốc, WTO, EU, ASEM, APEC, ASEAN một điều chắc chắn rằngnhững thoả thuận kinh tế, chính trị, thương mại song phương hoặc đa phương gắn liền vớivấn đề BĐKH luôn nhận được sự tán thành và hợp tác

- Những cam kết quốc tế được cụ thể hoá vào năm 1997 khi Nghị định thư Kyoto

ra đời và chính thức có hiệu lực vào năm 2005 liên quan đến Chương trình khung về vấn

đề BĐKH mang tầm quốc tế của Liên hợp quốc với mục tiêu cắt giảm lượng khí thải gây

ra hiệu ứng nhà kính

Copenhagen Tuy nhiên, cho đến nay tình hình này vẫn chưa có gì sáng sủa hơn, chưa cóbước tiến triển mang tính đột phá trong cuộc chiến ứng phó với BĐKH toàn cầu

Như vậy, Nghị định thư Kyôtô được mong đợi sẽ là một thành công trong vấn đềcắt giảm khí gây hiệu ứng nhà kính Mục tiêu được đặt ra nhằm "Cân bằng lại lượng khíthải trong môi trường ở mức độ có thể ngăn chặn những tác động nguy hiểm cho sự tồn tại

và phát triển của con người vốn chịu ảnh hưởng sâu sắc của môi trường” Trong nhữngnăm tới, xu thế chung của hợp tác quốc tế và khu vực để đối phó với vấn đề BĐKH sẽđược tăng cường, tập trung vào quá trình thiết lập cơ chế hợp tác, nghiên cứu và đánh giátác động, xây dựng biện pháp phòng ngừa và nghiên cứu công nghệ, năng lượng mới

Mặc dù vậy, quá trình hợp tác sẽ còn gặp nhiều khó khăn, trắc trở do còn nhiều sựkhác biệt về lợi ích giữa các quốc gia trong việc thực hiện các cam kết quốc tế liên quan đếnvấn đề BĐKH (cơ bản là việc giảm chất thải gây hiệu ứng nhà kính hoặc sử dụng tiết kiệmnhiên liệu có thể ảnh hưởng xấu đến tăng trưởng kinh tế của nhiều quốc gia), việc sản xuấttheo Chương trình cơ cấu phát triển sạch (The Clean Development Mechanism-CDM) đòihỏi đầu tư lớn và công nghệ phức tạp

Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 158/2008/QĐ - TTg phê duyệtChương trình mục tiêu quốc gia về ứng phó với BĐKH Ngày 12/01/2009, tại TP.Hồ ChíMinh, Bộ Tài nguyên và Môi trường chính thức công bố Chương trình mục tiêu quốc gia

về ứng phó với BĐKH Mục tiêu chiến lược của Chương trình là đánh giá được mức độtác động của BĐKH đối với các lĩnh vực, ngành và địa phương trong từng giai đoạn vàxây dựng được kế hoạch hành động có tính khả thi để ứng phó hiệu quả với BĐKH chotừng giai đoạn ngắn hạn và dài hạn nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước,tận dụng cơ hội phát triển nền kinh tế theo hướng các-bon thấp và tham gia cùng cộngđồng quốc tế trong nỗ lực giảm nhẹ BĐKH, bảo vệ hệ thống khí hậu Trái Đất

Trước tiên, đó chính là sự thay đổi thói quen hàng ngày trong cuộc sống theo hướng

tiết kiệm năng lượng Chỉ cần một cái nhấn nút tắt đèn hay các thiết bị điện, điện tử khi ravào phòng ở hoặc nơi làm việc là góp phần tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường vàgiảm thiểu năng lượng và các chi phí phải trả

Thứ hai, cần phải nhận thức đầy đủ hơn về nguyên nhân và hậu quả của sự BĐKH

để vận dụng trong những hoàn cảnh cụ thể, đặc biệt là đối với những người “ra quyếtđịnh” Ví dụ: Bạn là người có quyền nhập khẩu thiết bị sản xuất thì nhất quyết phải nóikhông với “công nghệ lạc hậu, sử dụng nhiều nhiên liệu và phát thải khí gây hiệu ứng nhàkính”

Thứ ba, nghiên cứu khoa học và ứng dụng những thành tựu mới vào trong hiện thực

cuộc sống là sự đóng góp thiết thực nhất của chúng ta Hiện nay, trên thế giới đã tập trung vàoviệc nghiên cứu ứng dụng những nguồn năng lượng sạch như năng lượng Mặt Trời, sức gió,sóng biển để tạo ra những sản phẩm thân thiện với môi trường Trong xây dựng đã chú ýđến kiến trúc sinh thái, trong du lịch đã xuất hiện nhiều hơn sản phẩm du lịch sinh thái đâyđều là những hướng đi tích cực

Thứ tư, bạn hãy là một tuyên truyền viên có trách nhiệm thông qua trao đổi,

chuyện trò với gia đình, bạn bè, hàng xóm về những vấn đề môi trường (như hạn chế xảchất thải bẩn, trồng và chăm sóc cây xanh, đi xe đạp ở những cự ly thích hợp hoặc tăngcường sử dụng phương tiện giao thông công cộng, hạn chế và tiến tới không dùng túi nilông, cố gắng sử dụng nước sạch tiết kiệm ) Việc tuyên truyền, trao đổi thông tin trênblog cá nhân hay diễn đàn trực tuyến cũng có tác dụng to lớn và nhanh chóng Thông quacác hoạt động văn hoá, văn nghệ, giải trí thể thao, tình nguyện và phát triển sẽ giúp bạnđưa vấn đề bảo vệ môi trưòng xâm nhập vào cộng đồng một cách hữu hiệu hơn

5 Giáo dục, tuyên truyền các giải pháp giảm nhẹ với BĐKH tại các địa phương

- Có hai nhóm giải pháp quan trọng nhất để đối phó với những thách thức doBĐKH gây ra là giải pháp giảm nhẹ BĐKH và giải pháp thích ứng với những thay đổi củađiều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, giảm thiểu những thiệt hại của thiên tai do BĐKH gâyra

Điều đáng chú ý là các giải pháp này rất đa dạng, phong phú, song phải phù hợpvới tình hình cụ thể về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và dân cư của từng địa phương.BĐKH có thể dẫn đến những hậu quả khác nhau đối với mỗi khu vực Bão lớn có sức tànphá mạnh ở vùng ven biển trực tiếp gây sạt lở bờ biển, tràn ngập nước mặn, phá hủy côngtrình xây dựng, nhà cửa Đối với vùng núi, chúng lại gây mưa lớn, lũ lụt, lũ quét, sạt lởđường gây nên những tổn thất và thiệt hại to lớn không kém

- Vì vậy việc tuyên truyền phổ biến sâu rộng các kiến thức, kinh nghiệm cụ thể của các địaphương có hoàn cảnh tương tự là rất cần thiết và có tác dụng thiết thực

- Cần chú trọng giáo dục, tuyên truyền cho nhân dân các địa phương tinh thần tích

- HS phổ thông là lực lượng và nhân tố cơ bản để lan tỏa trong xã hội, những hànhđộng của các em đều có tính động viên, khích lệ lớn đối với gia đình, xã hội và do đó, cótác động góp phần làm thay đổi hành vi, cách ứng xử của mọi người trong xã hội trướchiện tượng BĐKH.

- HS phổ thông là lực lượng chủ lực trong việc thực hiện và duy trì các hoạt độngtuyên truyền về ứng phó với BĐKH trong và ngoài nhà trường Đồng thời, những kiếnthức và kĩ năng về ứng phó với BĐKH mà các em tiếp thu được từ nhà trường sẽ dần hìnhthành trong tư duy, hành động của các em để ứng phó với BĐKH trong tương lai Bởi vậyviệc đầu tư cho giáo dục ứng phó với BĐKH trong hệ thống GDPT nói riêng, hệ thốnggiáo dục quốc dân nói chung, là một giải pháp lâu dài, nhưng hiệu quả kinh tế nhất và bềnvững nhất

1.2 Nhiệm vụ của GDPT trước những thách thức của BĐKH

Giáo dục THCS và THPT bên cạnh việc hoàn thiện nội dung GDPT qui định chotừng cấp học, thì trước những thách thức của BĐKH còn có nhiệm vụ cung cấp cho HSnhững hiểu biết cơ bản về BĐKH, tác động của BĐKH đến môi trường tự nhiên, đến đờisống và sản xuất của con người; những giải pháp nhằm hạn chế tác động của BĐKH vàứng phó với BĐKH để HS trở thành một tuyên truyền viên tích cực trong gia đình, nhàtrường và địa phương về BĐKH

2 Mục tiêu của giáo dục ứng phó với BĐKH trong trường THPT

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lí, GV và HS về BĐKH và ứng phó vớiBĐKH;

- Tăng cường năng lực, kĩ năng, hình thành thái độ, hành vi của cán bộ quản lý,

GV, HS cấp THPT về BĐKH và ứng phó với BĐKH trên toàn cầu, khu vực và trongnước

- Đưa các nội dung giáo dục về ứng phó với BĐKH tích hợp vào các môn học Sinhhọc, Địa lí, Vật lí, Hóa học, Công nghệ

3 Định hướng, yêu cầu của giáo dục ứng phó với BĐKH trong trường THPT

- Thông qua việc tích hợp kiến thức về BĐKH vào nội dung môn học trong tiết họcchính khóa hoặc ngoài giờ lên lớp, các hoạt động ngoại khóa để nâng cao nhận thức, hìnhthành thái độ, hành vi ứng xử, rèn luyện kỹ năng và hành động cụ thể để ứng phó vớiBĐKH

- Nội dung của giáo dục ứng phó BĐKH phải đảm bảo tính khoa học, tính hệ thốnggiữa các khối kiến thức, kĩ năng, đảm bảo tính liên thông giữa các cấp học Kiến thức và

kĩ năng về BĐKH còn phải đảm bảo được tính phù hợp với các đối tượng HS ở các vùngmiền khác nhau trên cả nước

- Ứng phó với BĐKH cần có sự hợp tác, liên kết giữa các trường học trên phạm viquốc gia, quốc tế về thông tin, chia sẻ kinh nghiệm xử lý rủi ro trong những trường hợp cụ thể,

cả về nhân lực và tài chính

- Giáo dục ứng phó BĐKH là giáo dục về nhận thức và cả hành động để có thểtham gia giải quyết những vấn đề cụ thể do BĐKH gây ra Do đó, mỗi HS được giáo dụcứng phó BĐKH không chỉ có thêm nhận thức, hiểu biết cần thiết để ứng phó BĐKH, màcòn phải biết vận dụng các các kiến thức, kĩ năng để giải quyết các vấn đề thực tiễn cụ thể,phải biết làm một việc gì đó cho trường mình, cho cộng đồng, nghĩa là giáo dục ứng phóBĐKH phải được tiến hành thông qua các hành động thực tiễn

- Trong giáo dục về ứng phó với BĐKH, cần phát triển các kĩ năng hợp tác: trò; trò - trò; thầy trò - xã hội để nâng cao hiệu quả giáo dục và góp phần xây dựng

thày-“Trường học thân thiện, học sinh tích cực”

4 Tích hợp giáo dục ứng phó với BĐKH trong trường THPT

4.1 Quan niệm về DHTH

Khái niệm tích hợp đã được sử dụng rất rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khoa học và

kĩ thuật, đặc biệt trong lĩnh vực kĩ thuật điện tử, công nghệ thông tin, Tích hợp có nghĩa

là "gộp lại, sáp nhập lại thành một tổng thể" (tiếng Pháp là intégration, tiếng Anh làintegration) Tư tưởng tích hợp đã được vận dụng trong nhiều giải pháp công nghệ thuộcmọi lĩnh vực kinh tế - xã hội hiện nay, trong đó có giáo dục

Phương thức tích hợp các môn học trong quá trình dạy học, hay DHTH, đã đượcvận dụng tương đối phổ biến ở nhiều quốc gia Ở Việt Nam đã có nhiều môn học, hoạtđộng giáo dục quan tâm vận dụng tư tưởng tích hợp vào quá trình dạy học để nâng caochất lượng giáo dục (như tích hợp các nội dung của các môn Sinh học, Địa lí, Lịch sử, hoặc đưa các nội dung giáo dục vào các môn học như giáo dục bảo vệ môi trường, sửdụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, giáo dục dân số, giáo dục giới tính vào các mônhọc)

Với ý nghĩa định hướng các hoạt động dạy học, trong nhiều tài liệu người ta cũng

thường sử dụng thuật ngữ "DHTH" Trong tài liệu này chúng tôi sẽ dùng thuật ngữ

"DHTH" để chỉ quá trình dạy học, trong đó, HS phải huy động nội dung kiến thức, kĩ năng

thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết các nhiệm vụ học tập, thông qua đó lại hìnhthành và phát triển những kiến thức, kĩ năng mới, rèn luyện được những năng lực cầnthiết Một quá trình dạy học như vậy cũng đòi hỏi GV phải nghiên cứu vận dụng phối hợpcác phương pháp và phương tiện dạy học

4.2 Lí do phải thực hiện DHTH

- DHTH góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện của nhà trường phổ thông.+ Vận dụng DHTH là một yêu cầu tất yếu của việc thực hiện nhiệm vụ dạy học ở

nhà trường phổ thông Như Luật giáo dục (2005) đã nêu : "Mục tiêu giáo dục phổ thông là

giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam Xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo

vệ tổ quốc" Việc có nhiều môn học đã được đưa vào nhà trường phổ thông hiện nay là thể

hiện quá trình thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện Các môn học đó phải liên kết vớinhau để cùng thực hiện mục tiêu giáo dục nêu trên

+ Mặt khác, hiện nay các tri thức khoa học và kinh nghiệm xã hội của loài ngườiphát triển như vũ bão Trong khi, quỹ thời gian cũng như số năm học để HS ngồi trên ghếnhà trường là có hạn, không thể đưa nhiều môn học hơn nữa vào nhà trường, cho dù nhữngtri thức này là rất cần thiết Chẳng hạn, ngày nay người ta nhận thấy cần thiết phải trang bịnhiều kĩ năng sống cho HS (các kiến thức và kĩ năng về an toàn giao thông, bảo vệ môitrường sống, tiết kiệm năng lượng và sử dụng năng lượng hiệu quả, về định hướng về nghềnghiệp, ) trong khi những tri thức này không thể tạo thành môn học mới để đưa vào nhàtrường Vì vậy, DHTH là giải pháp quan trọng

+ Chương trình GDPT và sách giáo khoa các môn học đã tích hợp nhiều tri thức đểthực hiện các mục tiêu nêu trên, song không thể đầy đủ và phù hợp với tất cả đối tượng

HS Vì vậy, trong quá trình dạy học, GV phải nghiên cứu để tích hợp các nội dung tri thứctrên một cách cụ thể cho từng môn học và phù hợp với từng đối tượng HS ở các vùngmiền khác nhau

- Do bản chất của mối liên hệ giữa các tri thức khoa học

Các nhà khoa học cho rằng khoa học ở thế kỷ XX đã chuyển từ phân tích cấu trúc lêntổng hợp hệ thống làm xuất hiện các liên ngành (như sinh thái học, tự động hóa, ) Vì vậy, xuthế dạy học trong nhà trường là phải làm sao cho tri thức của HS xác thực và toàn diện Quátrình dạy học phải làm sao liên kết, tổng hợp hóa các tri thức, đồng thời thay thế "tư duy cơgiới cổ điển" bằng "tư duy hệ thống" Theo Xavier Rogiers, nếu nhà trường chỉ quan tâm dạycho HS các khái niệm một cách rời rạc, thì nguy cơ sẽ hình thành ở HS các "suy luận theo

kiểu khép kín", sẽ hình thành những con người "mù chức năng", nghĩa là những người đã lĩnhhội kiến thức nhưng không có khả năng sử dụng các kiến thức đó hàng ngày.

- Góp phần giảm tải học tập cho HS

Giảm tải học tập không chỉ là giảm thiểu khối lượng kiến thức môn học, hoặc thêmthời lượng cho việc dạy học một nội dung kiến thức theo qui định Phát triển hứng thú họctập cũng có thể được xem như một biện pháp giảm tải tâm lí học tập có hiệu quả và rất có

ý nghĩa Làm cho HS thấu hiểu ý nghĩa của các kiến thức cần tiếp thu, bằng cách tích hợpmột cách hợp lí và có ý nghĩa các nội dung gần với cuộc sống hàng ngày vào môn học, từ

đó tạo sự xúc cảm nhận thức, cũng sẽ làm cho HS nhẹ nhàng vượt qua các khó khăn vềnhận thức và việc học tập khi đó mới trở thành niềm vui và hứng thú của HS

4.3 Phương thức, hình thức DHTH nội dung giáo dục ứng phó với BĐKH trong các môn học cấp THPT

a) Các phương thức tích hợp:

- Nội dung GDPT đảm bảo tính phổ thông, cơ bản, toàn diện, hướng nghiệp và có

hệ thống; gắn với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với tâm sinh lí lứa tuổi của HS, đáp ứngmục tiêu giáo dục ở cấp học, nên việc đưa các nội dung giáo dục ứng phó với BĐKH,cũng như các nội dung giáo dục khác vào nội dung các môn học trong trường phổ thôngcần phải tìm các phương thức dạy học phù hợp Thực tế cho thấy thực hiện phương thứctích hợp các nội dung nêu trên trong dạy học các môn học là khả thi nhất trong bối cảnhhiện nay

- Các nội dung giáo dục ứng phó với BĐKH, nội dung giáo dục sử dụng nănglượng tiết kiệm và hiệu quả, cũng như nội dung giáo dục bảo vệ môi trường, có thể đượctích hợp vào các môn học ở các mức độ khác nhau Trong trường hợp cần tích hợp nhiềunội dung có liên quan với nhau vào cùng một môn học, trước hết ta cần làm rõ mối quan

hệ giữa các nội dung này và nên lựa chọn các nội dung thể hiện rõ nhất, có cơ sở khoa học

và có ý nghĩa nhất để tích hợp vào nội dung môn học Điều này giúp ta tránh được sự dàntrải, đưa quá nhiều nội dung vào môn học làm quá tải hoạt động học tập của HS

- Các phương thức tích hợp thường dùng hiện nay là:

+ Tích hợp toàn phần: được thực hiện khi hầu hết các kiến thức của môn học, hoặc nội

b) Các hình thức tổ chức DHTH:

- Hình thức thứ nhất: Thông qua các bài học trên lớp Trong trường hợp này GVthực hiện các phương thức tích hợp với các mức độ đã nêu ở trên Các hoạt động của GV

có thể bao gồm:

Hoạt động 1: Nghiên cứu chương trình, sách giáo khoa để xây dựng mục tiêu dạy học,

trong đó có các mục tiêu giáo dục ứng phó với BĐKH, mục tiêu giáo dục bảo vệ môi trường

Hoạt động 2: Xác định các nội dung giáo dục ứng phó với BĐKH, giáo dục môi

trường cụ thể cần tích hợp Căn cứ vào mối liên hệ giữa kiến thức môn học và các nộidung giáo dục ứng phó với BĐKH, giáo dục môi trường, GV lựa chọn tư liệu và phương

án tích hợp Cụ thể phải trả lời các câu hỏi: tích hợp nội dung nào là hợp lí? Liên kết cáckiến thức về giáo dục ứng phó với BĐKH và giáo dục bảo vệ môi trường như thế nào?Thời lượng là bao nhiêu?

Hoạt động 3: Lựa chọn các phương pháp dạy học và phương tiện phù hợp, cần

quan tâm sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, các phương tiện dạy học có hiệu quảcao để tăng cường tính trực quan và hứng thú học tập của HS (như sử dụng các thínghiệm, mô hình, tranh ảnh, video clip, )

Hoạt động 4: Xây dựng tiến trình dạy học cụ thể Ở đây GV cần nêu cụ thể các

hoạt động của HS, các hoạt động trợ giúp của GV

- Hình thức thứ hai: Giáo dục ứng phó với BĐKH cũng có thể được triển khai nhưmột hoạt động độc lập song vẫn gắn liền với việc vận dụng kiến thức môn học Các hoạtđộng có thể như: tham quan, ngoại khóa, tổ chức các nhóm ngoại khóa chuyên đề, tổ chứcthực hiện dự án, nghiên cứu một đề tài (phù hợp với HS) Với các hoạt động này, mức độtích hợp kiến thức, kĩ năng các môn học với các nội dung giáo dục ứng phó với BĐKH,giáo dục môi trường sẽ đạt cao nhất Trong các hoạt động này, HS học cách vận dụng kiếnthức môn học trong các tình huống gần gũi với cuộc sống hơn, huy động được kiến thức

từ nhiều môn học hơn

Phần II

TÍCH HỢP GIÁO DỤC ỨNG PHÓ VỚI BĐKH TRONG MÔN HÓA HỌC CẤP THPT

1 Mục tiêu chung về giáo dục ứng phó với BĐKH trong môn Hóa học

1.1 Về kiến thức:

− HS có được hệ thống kiến thức hoá học phổ thông cơ bản, tương đối hiện đại

và thiết thực từ đơn giản đến phức tạp, gồm:

+ Kiến thức cơ sở hoá học chung;

+ Hoá học vô cơ;

+ Hoá học hữu cơ

 BĐKH (BĐKH) là sự thay đổi của hệ thống khí hậu trái đất gồm khí quyển, thuỷ

quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên

và nhân tạo trong một giai đoạn nhất định từ tính bằng thập kỷ hay hàng triệu năm

 Nguyên nhân chính làm BĐKH Trái đất là do sự gia tăng các hoạt động tạo ra các

chất thải khí nhà kính, các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụ khí nhà kính nhưsinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác Nhằm hạn chế sự BĐKH,Nghị định thư Kyoto nhằm hạn chế và ổn định sáu loại khí nhà kính chủ yếu bao gồm:

CO2, CH4, NOx, CFCs, PFCs và SF6

+ CO2 phát thải khi đốt cháy nhiên liệu hóa thạch (than, dầu, khí) và là nguồn khínhà kính chủ yếu do con người gây ra trong khí quyển CO2 cũng sinh ra từ các hoạt độngcông nghiệp như sản xuất xi măng và cán thép

+ CH4 sinh ra từ các bãi rác, lên men thức ăn trong ruột động vật nhai lại, hệ thốngkhí, dầu tự nhiên và khai thác than

+ NOx phát thải từ phân bón và các hoạt động công nghiệp

+ CFCs được sử dụng thay cho các chất phá hủy ozon (ODS) và HFC-23 là sảnphẩm phụ của quá trình sản xuất HCFC-22

+ PFCs sinh ra từ quá trình sản xuất nhôm

+ SF6 sử dụng trong vật liệu cách điện và trong quá trình sản xuất magie

 Một số hiện tượng của BĐKH:

+ Hiệu ứng nhà kính

+ Mưa axit

+ Sự dâng cao mực nước biển do băng tan, dẫn tới sự ngập úng ở các vùng đất thấp,các đảo nhỏ trên biển.

+ Sự di chuyển của các đới khí hậu tồn tại hàng nghìn năm trên các vùng khác nhaucủa Trái đất dẫn tới nguy cơ đe dọa sự sống của các loài sinh vật, các hệ sinh thái và hoạtđộng của con người

+ Sự thay đổi cường độ hoạt động của quá trình hoàn lưu khí quyển, chu trình tuầnhoàn nước trong tự nhiên và các chu trình sinh địa hoá khác

 Tác động của BĐKH

+ Những nhân tố có thể hình thành BĐKH là thay đổi bức xạ khí quyển, bao gồm

các quá trình như biến đổi bức xạ mặt trời, độ lệch quỹ đạo của Trái Đất, quátrình kiến tạo núi, kiến tạo trôi dạt lục địa và sự thay đổi nồng độ khí nhà kính

+ Vấn đề được quan tâm nhất trong yếu tố nhân sinh là việc tăng lượng khí CO2 dođốt nhiên liệu hóa thạch, tạo thành các khí tồn tại trong khí quyển và sản xuất ximăng Các yếu tố khác như sử dụng đất, sự suy giảm ôzôn và phá rừng, cũng gópphần quan trọng làm ảnh hưởng đến khí hậu, vi khí hậu

+ Phun trào của núi lửa đủ lớn để ảnh hưởng đến khí hậu xảy ra trên một số lần

trung bình mỗi thế kỷ, và gây ra làm mát (bằng một phần ngăn chặn sự lây truyền của bức

xạ mặt trời đến bề mặt trái đất) trong thời gian một vài năm Các vụ phun trào của ảnh

hưởng đến khí hậu đáng kể Vụ phun trào của núi lửa Tambora năm 1815 đã khiếnkhông có một mùa hè trong một năm Phần lớn các vụ phun trào lớn hơn xảy ra chỉ mộtvài lần mỗi trăm triệu năm, nhưng có thể gây ra sự ấm lên toàn cầu và tuyệt chủnghàng loạt Núi lửa cũng là một phần của chu kỳ cacbon mở rộng Trong khoảng thờigian rất dài (địa chất), chúng giải phóng khí cacbonic từ lớp vỏ Trái Đất và lớp phủ,chống lại sự hấp thu của đá trầm tích và bồn địa chất khác CO2 Cục Khảo sát Địachất Hoa Kỳ ước tính rằng các hoạt động của con người tạo ra nhiều hơn 100-300 lần sốlượng khí CO2 phát ra từ núi lửa

+ Sông băng để lại sau nó băng tích có chứa các chất giá trị - có thể truy ngược đểxác định được tuổi, bao gồm chất hữu cơ, thạch anh và Kali - đánh dấu những giaiđoạn sông băng tiến triển và rút lui

+ Sự thay đổi thực vật về loài đại diện, sự phân bố và mức độ bao phủ của các thảm

thực vật có thể xảy ra do BĐKH, điều này rất dễ nhận thấy Trong bất kỳ tình huống nào,một sự thay đổi khí hậu nhẹ cũng có thể dẫn đến tăng lượng mưa hoặc tuyết và tăng mức

ấm áp, dẫn đến tăng trưởng thực vật được cải thiện và kéo theo việc hấp thụ nhiều CO2trong không khí hơn Tuy nhiên, những thay đổi triệt để hơn, mức độ lớn hơn hay tốc độxảy ra nhanh hơn cũng có thể dẫn đến tác động lớn lên thực vật, nhiều loài nhanh chóngbiến mất và trong mốt số trường hợp có thể xảy ra hiện tượng sa mạc hoá

+ Các thông tin từ việc phân tích phần lõi băng khoan từ một khối băng như khối

băng Nam Cực, có thể được sử dụng để cho thấy mối liên hệ giữa nhiệt độ và biến đổimực nước biển toàn cầu Không khí bị mắc kẹt ở dạng bong bóng trong băng cũng có thểcho biết những biến đổi nồng độ CO2 trong khí quyển từ quá khứ xa xôi, trước khi chịuảnh hưởng từ môi trường hiện đại Nghiên cứu các lõi băng sẽ đưa ra được những chỉ sốquan trọng về sự thay đổi lượng CO2 qua hàng ngàn năm, và tiếp tục cung cấp nhữngthông tin có giá trị về sự khác nhau giữa điều kiện không khí cổ xưa và hiện đại

từ đó xác định BĐKH từng xảy ra trong quá khứ Những vòng lớn và dày cho biết cây đãtrải qua giai đoạn phát triển đủ nước và màu mỡ Trong khi những vòng mỏng, hẹp thểhiện thời gian cây hưởng lượng mưa thấp hơn và điều kiện lý tưởng để phát triển cũngkém hơn

+ Phân tích phấn hoa được sử dụng để suy ra sự phân bố địa lý của các loài thực

vật từng thay đổi theo điều kiện khí hậu khác nhau Sự thay đổi trong các loại phấn hoađược tìm thấy từ những lớp trầm tích khác nhau - trong các hồ, đầm lầy hay vùng châuthổ - cho biết các thay đổi ở thế giới thực vật Những thay đổi này thường là dấu hiệucủa BĐKH

+ Những loài côn trùng, các loài bọ cánh cứng khác không có xu hướng được tìm

thấy trong những điều kiện khí hậu khác nhau Do giống bọ cánh cứng rất đa dạng với sốlượng lớn và có cấu trúc di truyền không thay đổi đáng kể qua hàng ngàn năm, việcnghiên cứu dựa trên những loài bọ cánh cứng khác nhau sẽ đem lại kiến thức về phạm vikhí hậu hiện tại, xác định được tuổi của các trầm tích còn sót lại, từ đó có thể suy ra điềukiện khí hậu trong quá khứ

+ Sự thay đổi mực nước biển toàn cầu được xác định thông qua các dấu vết trên

những rặng san hô, những lớp trầm tích ven biển, trên thềm biển, hạt trong đá vôi vànhững di tích khảo cổ còn sót lại gần bờ biển Các phương pháp định tuổi có nhiều ưuđiểm là phương pháp urani và cacbon phóng xạ, còn phương pháp định tuổi hạt nhân

vũ trụ đôi khi được áp dụng để xác định tuổi các bề mặt (thềm) đã trải qua sự giảm mực

 Biết cách xử lí một vài trường hợp BĐKH đơn giản trong đời sống sản xuất và họctập hóa học.

 Biết thực hiện một số biện pháp đơn giản để ngăn chặn BĐKH

 Biết sử dụng một số nhiên liệu, chất đốt, tài nguyên thiên nhiên hợp lí, góp phầnngăn chặn BĐKH

 Biết thực hiện một vài biện pháp cụ thể góp phần ngăn chặn BĐKH trong học tậphoá học ở trường THPT

 GDBĐKH là một trong những nội dung của giáo dục vì sự phát triển bền vững, giúpngười học hiểu và biết được những tác động của hiện tượng nóng lên toàn cầu, đồng thờikhuyến khích thay đổi hành vi để ứng phó với BĐKH

2 Khả năng tích hợp giáo dục ứng phó với BĐKH của môn Hóa học

2.1 Khái niệm tích hợp là gì?

Với đặc điểm của hệ thống kiến thức BĐKH và chương trình tích hợp GDBĐKH,việc đưa kiến thức BĐKH vào môn học thuận lợi nhất vẫn là phương pháp tích hợp và lồngghép

Tích hợp là kết hợp một cách có hệ thống các kiến thức hoá học với kiến thứcgiáo dục BĐKH làm cho chúng nhào quyện vào nhau tạo thành một thể thống nhất.Lồng ghép là thể hiện sự lắp ghép nội dung bài học về mặt cấu trúc để có thể đưavào bài học một mục, một đoạn, một số câu có nội dung giáo dục BĐKH

2.2 Các khả năng giáo dục BĐKH thông qua môn hóa học:

Hoạt động giáo dục BĐKH có thể tiến hành thông qua 2 hoạt động chủ yếu:

 Giáo dục BĐKH thông qua chương trình giảng dạy của môn học trong nhà trường

 Giáo dục BĐKH thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp và hoạt động xã hội.Thông qua chương trình giảng dạy môn Hóa học có 3 khả năng để tích hợp giáodục BĐKH:

a) Nội dung chủ yếu của bài học hay một số nội dung môn học có sự trùng hợpvới nội dung giáo dục BĐKH Thí dụ: Oxi, ozon, clo, các oxit của lưu huỳnh, khôngkhí, nước, nguồn hiđrocacbon thiên nhiên

b) Một số nội dung của bài học hay một số phần nhất định của môn học có liênquan trực tiếp với nội dung giáo dục BĐKH Thí dụ: phân bón hóa học, hợp chất củacacbon

c) Ở một số nội dung của môn học, bài học khác, các ví dụ, bài tập được xemnhư là một dạng vật liệu dùng để khai thác các nội dung giáo dục BĐKH Đối với mônHóa học chủ yếu ở dạng này, thí dụ: công nghiệp silicat, sản xuất HNO3, ăn mòn kimloại

Thông qua hoạt động ngoại khóa có nhiều hình thức để tổ chức như hoạt độngtham quan, hoạt động Câu lạc bộ về giáo dục BĐKH, tổ chức các đêm diễn: Thời trang

về giáo dục BĐKH Tổ chức các hoạt động xã hội như tham gia các chiến dịch như:Không khí trong sạch, Màu xanh quê em, Tiết kiệm nước

2.3 Các nguyên tắc cơ bản khi tích hợp giáo dục BĐKH thông qua môn Hóa học ở trường phổ thông

Quá trình khai thác các kiến thức giáo dục BĐKH cần phải đảm bảo 3 nguyên tắc

3 Giới thiệu địa chỉ tích hợp giáo dục ứng phó với BĐKH trong môn Hóa học ở trường THPT

STT Địa chỉ tích hợp Nội dung tích hợp Mức độ tích

Sự suy giảm tầng ozon5

8 Chương 7 – Bài 38:

Cân bằng hóa học

Các yếu tố ảnh hưởng đến cân bằng hóa học – hằng số cân bằng

Bộ phận và liên hệLỚP 11

1 Chương 2 – Bài 7:

Nitơ Nitơ và không khí

Bộ phận và liên hệ

2 Chương 2 – Bài 9:

Axit nitric Sản xuất axit nitric và mưa axit

Bộ phận và liên hệ

Chu trình cacbon trong tự nhiên

Bộ phận và liên hệ

2 Chương 4 – Bài 17:

Vật liệu Polime Một số vật liệu Polime

Bộ phận và liên hệ

3 Chương 5 – Bài 23:

Sự ăn mòn kim loại

Ăn mòn – Yếu tố ảnh hưởng đến ăn mòn – Cách bảo vệ Toàn bộ

4 Chương 6 – Bài 30:

Kim loại kiềm thổ Phương pháp điều chế Mg

Bộ phận và liên hệ

5 Chương 6 – Bài 31:

Một số hợp chất kim loại kiềm

Hợp chất của Canxi và quá trình tạo thạch nhũ

Bộ phận và liên hệ

7 Chương 7 – Bài 39:

Hợp kim sắt Sản xuất Gang - Thép

Bộ phận và liên hệ

8 Chương 8 – Bài 50: Nhận biết

một số chất khí

Thuốc thử và phản ứng để nhận biết một số chất khí

Bộ phận và liên hệ

9 Chương 9 – Bài 56: Hóa học và

vấn đề môi trường Môi trường với BĐKH

Bộ phận và liên hệ

4 Gợi ý về tổ chức DHTH nội dung giáo dục ứng phó với BĐKH trong môn Hóa học

Ví dụ 1: Tổ chức DHTH nội dung giáo dục BĐKH theo phương pháp nghiên cứutrong bài Oxi – Ozon (SGK lớp 10 THPT)

Vào bài:

Câu hỏi:

1 Các tranh mô tả ứng dụng của chất gì trong công nghiệp và đời sống.

2 Trong tự nhiên, oxi có ở (chiếm 21% VKK) → Tính chất vật lý? (ngắn gọn)

3 Nguyên tố đó có số hiệu bằng 18 Hãy nêu vị trí trong BTH và viết cấu hình e

O = O

5 Từ cấu hình e cho biết khi tham gia phản ứng, oxi nhận e hay nhường e? Bao

nhiêu e(giới thiệu độ âm điện = 3,44 chỉ kém của F = 3,98) → + độ HĐHH;

+ tính oxi hóa - khử;

+ số oxi hóa trong hợp chất

6 Tính chất hóa học:

− Tác dụng với kim loại: Mg và − Tác dụng với phi kim: C

(làm 2 TN đồng thời và so sánh giữa cháy trong O2 với cháy trong KK)

− Tác dụng với hợp chất: C2H5OH

GV lưu ý: + Phản ứng của O2 với C, C2H5OH tạo ra chất gì?

+ Sản phẩm tạo ra gây ảnh hưởng gì đến BĐKH?

7 Điều chế:

Để có được O2 dùng cho các TN trên ta phải điều chế một lượng nhỏ dùng cho TN “Trong các chất sau đây: KMnO4, H2SO4, KClO3, HgO chất nào được dùng đểđiều chế O2 trong phòng thí nghiệm? Tiêu chí để chọn chất đó?

* Khí oxi được dùng trong công nghiệp luyện kim và hàn cắt kim loại.

=> Khí oxi cần thiết cho sự hô hấp của người và động vật, cần để đốt nhiên liệu trong đời sống và sản xuất.

Ví dụ 2: Tổ chức DHTH nội dung giáo dục BĐKH theo phương pháp dạy học theo

dự án trong bài rác thải tạo khí CH4, SO2, H2S gây BĐKH:

Dạy theo phương pháp Dự án Chủ đề: BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

- Biết được khái niệm BĐKH

- Biết được điều kiện sống sinh vật

- Những nguyên nhân và hậu quả cơ

1 Kiến thức: Sau khi thực hiện dự án này, HS:

- Trình bày được nguyên nhân gây BĐKH ở một địa điểm cụ thể

- Các hậu quả mà BĐKH đã và đang gây ra

- Đưa ra một số phương pháp ngăn chặn BĐKH

- Vai trò của con người trong việc ngăn chặn BĐKH

2 Kỹ năng: Bước đầu hình thành được một số kỹ năng: Lập kế hoạch, giao tiếp,

phỏng vấn, điều tra, quan sát, phân tích, so sánh, tổng hợp và báo cáo

- Máy vi tính có nối mạng Internet

- Sổ theo dõi dự án cho 4 nhóm

- Giấy A0, thẻ màu, bút dạ

2 Học sinh:

- Kéo, giấy màu, bìa, keo dán

- Phiếu câu hỏi phỏng vấn

- Giấy A0, bút dạ, bản phân công nhiệm vụ (nhóm)

- Đồ dùng hóa trang đóng tiểu phẩm

- Túi ni lông

IV CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Bước 1: Lập kế hoạch - Thực hiện trong 1 tiết học chính khóa

HS chúng ta có suy nghĩ

gì về vấn đề đó

- Hôm nay chúng ta sẽcùng tìm hiểu về vấn đềBĐKH

- Ghi kết quả trả lời của

HS vào các thẻ trống

- Gọi HS nhận xét về các ýkiến đã nêu

- Tổ chức cho HS pháttriển mạng ý tưởng

- Thảo luận với HS đểlược bớt các ý kiến trùng

- Bìa thẻmàu bútdạ

- HS lựa chọn nhiệm vụtheo sở thích, hình thànhcác nhóm theo nhiệm vụ:

+ Nhiệm vụ 1: Nhóm 1+ Nhiệm vụ 2: Nhóm 2+ Nhiệm vụ 3: Nhóm 3+ Nhiệm vụ 4: Nhóm 4

- Hướng dẫn các nhóm ghi

sổ theo dõi dự án và phâncông nhiệm vụ trongnhóm lập kế hoạch

- Theo dõi, giúp đỡ

- Tổ chức cho HS báo cáokết quả thảo luận

- Theo dõi và nhận xét,

bổ sung

- Hướng dẫn thực hiệnmột số kỹ năng

3) Một số giải phápkhắc phục

4) Tận dụng rác thải đểtạo ra các sản phẩm táichế

- Suy nghĩ và lựa chọnnhiệm vụ

- Ngồi theo nhóm

- Lắng nghe và tham gia

- Thảo luận, xây dựng kếhoạch thực hiện nhiệm vụcủa nhóm (theo mẫu)

- Các nhóm trưởng lầnlượt báo cáo kế hoạch củanhóm

- Các nhóm khác nhậnxét, bổ sung

- Cùng tham gia hỏi vàtrả lời

- Máychiếu (sổtheo dõi)

- Bảngphân côngnhiệm vụ

Bước 2: Thực hiện kế hoạch dự án và xây dựng sản phẩm (5 buổi)

(Hoạt động vào thời gian ngoài giờ lên lớp)

+ Nhóm 1: Tìm hiểunguyên nhân gây BĐKH

+ Nhóm 2: Tìm hiểu hậuquả của việc BĐKH

+ Nhóm 3: Đề ra một sốgiải pháp khắc phục

+ Nhóm 4: Tạo ra các sảnphẩm tái chế có nguồngốc từ rác thải

- MạngInternet

- SGK

- Phiếuphỏngvấn

Theo dõi, giúp đỡ - Từng nhóm phân tích kết

quả thu thập được và traođổi về cách trình bày sản

Máy vitính, giấy,bút, giấy

báo cáo của

Bước 3: Báo cáo kết quả trước lớp - 45 phút (Sử dụng thời gian ngoài giờ lên lớp)

- Nhận xét, bổ sung

- Tổ chức cho HS thựchiện

- Các nhóm báo cáo kếtquả:

+ Nhóm 1: Trình chiếuPowerpoint

+ Nhóm 2: Trình bày sảnphẩm (A0) kết hợp vậtthật

+ Nhóm 3: Đóng tiểuphẩm

+ Nhóm 4: Phân tích kếtquả điều tra (A0) và giớihiệu sản phẩm làm từ rácthải

- Các nhóm tham gia phảnhồi về phần trình bày củanhóm bạn

- Cùng tham gia và đưa racác hoạt động tiếp nối của

dự án:

+ Tuyên Truyền

- Máy vitính,Projector

- Bản trìnhbày kếtquả củacác nhóm

- Trangphục đồdùng chotiểu phẩm

- Sảnphẩm từrác thải

- Nguyên nhân gây ra rác thải.

- Thực trạng và tác hại của rác thải

- Có ý thức giảm thiểu các loại rácthải để đảm bảo cho sức khoẻ và bảo

vệ môi trường

I MỤC TIÊU:

1 Kiến thức: Bài này giúp HS nắm được và biết vận dụng vào thực tế cuộc sống:

- Trình bày được nguồn gốc nảy sinh rác thải, thực trạng rác thải trong đời sống

- Kể tên một số loại rác thải và tác hại của chúng trong đời sống của chúng ta

2 Kĩ năng:

Bước đầu hình thành được một số kĩ năng: Lập kế hoạch, giao tiếp, phỏng vấn, điềutra, phân tích, tổng hợp và báo cáo

3 Thái độ:

- Có ý thức giảm thiểu các loại rác thải để đảm bảo cho sức khoẻ và bảo vệ môi trường

- Không vứt rác bừa bãi, biết thu gom rác thải trong gia đình và vệ sinh trường lớp

- Tuyên truyền cho mọi người cùng góp công sức vào việc không vứt rác bừa bãi và

đề xuất các giải pháp khắc phục để đảm bảo cho sức khoẻ và bảo vệ môi trường

II CHUẨN BỊ:

1 Giáo viên:

- Máy vi tính có nối mạng Internet

- Sổ theo dõi dự án cho 4 nhóm

- Giấy A0, thẻ màu, bút dạ

2 Học sinh:

- Tranh ảnh về rác thải, kéo, giấy màu, bìa, keo, bảng phụ

- Phiếu điều tra, câu hỏi phỏng vấn

- Giấy A0, bút dạ, bảng phân công nhiệm vụ (nhóm)

- Đồ dùng hóa trang đóng tiểu phẩm

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Đồ dùng

Bước 1: Lập kế hoạch – Thực hiện trong 1 tiết chính khoá

5 phút Lựa Hỏi: - HS nêu: (Rác thải dạng

chọn chủ

đề

- Chúng ta đối mặt với mộthiểm hoạ rác thải và nó là tácnhân gây những nguy hạiđến đời sống của chúng ta

- Hãy kể tên các loại rác thải

và thực trạng đó?

* Minh hoạ tranh ảnh liênquan (màn hình)

GV: Hôm nay chúng ta tìmhiểu thêm về “Rác thải tácnhân gây ô nhiễm môitrường” Bài này sẽ được họctheo phương pháp “Học theo

để giới thiệumang tínhtrực quan

- Ghi kết quả trả lời của HSvào các thẻ trống

- Gọi HS nhận xét về các ýkiến đã nêu

- Tổ chức cho HS pháttriển mạng ý tưởng

- Thảo luận với HS để lượcbớt các ý kiến trùng nhau

và hình thành các nhiệm vụcủa dự án

- HS nêu ý tưởng

- HS chọn các ý tưởng,hoàn thiện các tiểu chủđề…

*Lập sơ đồ tư duy

- Trao đổi theo cặp, ghinội dung vào phiếumàu và gắn lên bảng

(Hình thành các nhómnghiên cứu theo chủ đề

đã chọn)

- Bìa thẻ màutrống

- Bảng phụ, bút dạ

cứu theo sở thích của HS)

- Hướng dẫn các nhóm ghi

sổ theo dõi dự án và phân

công nhiệm vụ trong nhóm

lập kế hoạch

- Theo dõi, giúp đỡ

- Tổ chức cho HS báo cáo

kết quả thảo luận

- Theo dõi và nhận xét, bổ

sung

- Hướng dẫn thực hiện một

số kĩ năng (giao tiếp, tìm

kiếm trên mạng internet,

- Thảo luận, xây dựng

kế hoạch thực hiệnnhiệm vụ của nhóm(theo mẫu)

- Các nhóm trưởng lầnlượt báo cáo kế hoạchcủa nhóm

- Các nhóm khác nhậnxét, bổ sung

- Cùng tham gia hỏi vàtrả lời

- Máy chiếu (sổ theo dõi

dự án)

- Bảng phâncông nhiệm

vụ nhóm

Bước 2: Thực hiện kế hoạch dự án và xây dựng sản phẩm (10 ngày)

(Hoạt động vào thời gian ngoài giờ lên lớp)

phiếu điều tra; cách thu

thập thông tin, kỹ năng

giao tiếp…)

- Thực hiện theo kếhoạch

- MạngInternet; vậtthật

- SGK

- Thực trạngqua khảo sát

- Câu hỏiphỏng vấn

- Phiếu điềutra

Theo dõi, giúp đỡ (xử lý

thông tin, cách trình bày

sản phẩm của các nhóm)

- Từng nhóm phân tíchkết quả thu thập được

và trao đổi về cáchtrình bày sản phẩm

- Xây dựng báo cáo/

sản phẩm của nhóm

- Máy vi tính

- Giấy, bút,giấy màu

- Tiểu phẩm

- Trang phục,

đồ dùng chotiểu phẩm …

- Nhận xét, bổ sung

- Tổ chức cho HS thựchiện

- Các nhóm báo cáo kếtquả:

Các hình thức sau:

+ Trình chiếupowerpoint

+ Nhóm 2: Trình bàysản phẩm (A0) kết hợpvật thật

+ Nhóm 3: Đóng tiểuphẩm

+ Nhóm 4: Phân tíchkết quả điều tra (A0)

- Các nhóm tham giaphản hồi về phần trìnhbày của nhóm bạn

- Cùng tham gia và đưa

ra các hoạt động tiếpnối của dự án:

+ Tuyên truyền mọingười vứt rác đúngcách để không hại chosức khoẻ qua lễ chào

cờ, tranh áp phích

- Lắng nghe

- Máy chiếu, máy vi tính

- Bản trìnhbày kết quảcủa cácnhóm, vậtthật

- Trang phục,

đồ dùng chotiểu phẩm

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức:

Biết được:

- Khái niệm phân bón hóa học và phân loại

- Tính chất, ứng dụng, điều chế phân đạm, lân, kali, NPK và vi lượng

2 Kĩ năng:

- Quan sát mẫu vật, làm thí nghiệm nhận biết một số phân bón hóa học

- Sử dụng an toàn, hiệu quả một số phân bón hoá học

- Tính khối lượng phân bón cần thiết để cung cấp một lượng nguyên tố dinh dưỡngnhất định

- Phân biệt và sử dụng một số phân bón hoá học thông thường

3 Tình cảm, thái độ:

- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường và bảo vệ an toàn thực phẩm

II PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

1 Một số mẫu phân bón hoá học đang dùng hiện nay.

2 Thí nghiệm về tính tan của một số phân bón: cốc thuỷ tinh; đũa thuỷ tinh; phân

bón hoá học

3 Nhận biết một số phân bón hoá học.

III PHƯƠNG PHÁP

Trực quan, đàm thoại, giải quyết vấn đề

IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1 Ổn định tổ chức: Kiểm tra sĩ số, sơ đồ lớp

2 Kiểm tra bài cũ:

HS 1 Hoàn thành chuỗi các phản ứng, ghi kèm điều kiện mỗi phản ứng (nếu có)

Ca3(PO4)2  P  P2O5 H3PO4  NaH2PO4  Na2HPO4  Na3PO4 

Ag3PO4

HS 2 Đốt cháy hoàn toàn 6,8 gam hợp chất của phốt pho thu được 14,2 gam

P2O5 và 5,4 gam H2O Cho sản phẩm vào 50 gam dung dịch NaOH 32%.Xác định CTHH của hợp chất Tính nồng độ của dung dịch muối thu đượcsau phản ứng

3 Phần giới thiệu bài: Nêu mục tiêu của bài học.

thường, cây cối cần những

nguyên tố hóa học nào, cung

HS đọc nội dung SGK vàtrả lời hệ thống các câuhỏi của GV:

(SGK trang 55).

+ Phân bón hoá học lànhững hoá chất có chứacác nguyên tố dinh

cấp các nguyên tố đó cho cây

trồng dưới dạng phân tử, ion

hay nguyên tử? Tại sao phải

bón phân hoá học cho cây?

Có những loại phân bón hóa

học nào?

dưỡng, được bón cho câynhằm nâng cao năng suấtmùa màng (…)

+ Phân đạm, phân lân,phân kali

thế nào đối với cây trồng?

Đánh giá hàm lượng dinh

dưỡng của phân đạm như thế

GV yêu cầu HS tóm tắt kiến

thức và điền vào bảng sau

HS nêu khái niệm phânđạm

HS quan sát một số mẫuphân đạm và thử tính tantrong nước

HS đọc SGK, trả lời hệthống các câu hỏi để rút rakiến thức cần nhớ

.100

N A

m M

1 Phân đạm amoni

2 Phân đạm nitrat 3 Phân ure

(NH 2 ) 2 CO a) T/phần hoá học chính Chứa ion amoni

+ 4NH

Chứa ion nitrat

-3

N O Chứa ion amoni

+ 4NH

chất mà cây có thể đồng

3

-N O

d) Ưu, nhược điểm

hoặc chú ý cần thiết khi

sử dụng

Không trộn vớivôi hoặc tro đểbón cùng lúc

Dễ hút ẩm

NH4NO3 bón đượccho mọi loại đất

Dễ hút ẩm, ở trạngthái rắn, kị lửa

Hàm lượng đạmcao, là loại đạmtốt nhất hiện nay,bón mọi loại đất

Dễ hút ẩm, dễ

bị thoái hoá

HOẠT ĐỘNG 3

GV: Theo em phân lân là gì?

Cây hoá hợp nguyên tố P dưới

dạng nào?

GV: Phân lân có tác dụng như

thế nào đối với cây trồng?

Đánh giá hàm lượng dinh

dưỡng của phân lân như thế

nào?

GV yêu cầu HS tóm tắt kiến

thức và điền vào bảng sau

HS nêu khái niệm phânlân

II PHÂN LÂN

- Làm cho cây khoẻ

- Hạt chắc, củ to

Hàm lượng.%P2O5 =

2 5.100

P O B

m M

1 Supe photphat

2 Phân lân nung chảy

a Supephotphat đơn

b Supe photphat kép: Quặng (photphorit hoặc apatit) + H2SO4

Ca3(PO4)4 + 3H2SO4 2H3PO4 + 3CaSO4 và:

Ca3(PO4)4 + H3PO4  3Ca(H2PO4)2