tiểu luận hiệu quả và công bằng của bảo hiểm thất nghiệp ở việt nam

Khái niệm BHTN là quá trình tổ chức và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung – quỹ bảo hiểm thất nghiệp - được hình thành do sự đóng góp của các bên tham gia người lao động, người sử dụng lao

Trang 1

SVTH : Hoàng Thị Dung Page 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HCM ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT

Tiểu Luận Môn: Kinh Tế Công Cộng

Đề tài:

HIỆU QUẢ VÀ CÔNG BẰNG CỦA BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP Ở VIỆT NAM

SVTH : Hoàng Thị Dung

MSSV : K084010019

TP HCM tháng 5-2011

Trang 2

PHẦN MỞ ĐẦU

1, Lý do chọn đề tài

Thất nghiệp là một hiện tượng kinh tế - xã hội mà hầu hết các nước trên thế giới phải đương đầu Tác động của thất nghiệp đến sự phát triển, ổn định kinh tế, chính trị và

xã hội của mỗi quốc gia là rất lớn, nó đẩy người lao động bị thất nghiệp vào tình cảnh túng quẫn, dẫn đến các tệ nạn xã hội gia tăng, chính trị bất ổn, lãng phí nguồn lực xã hội

đi liền với sự giảm sút về sản lượng, là một trong những nguyên nhân cơ bản làm cho nền kinh tế bị trì trệ Vì vậy, hạn chế thất nghiệp và đảm bảo ổn định đời sống người lao động trong trường hợp bị thất nghiệp là mục tiêu chung của các quốc gia và các tổ chức quốc tế

và khu vực

Ngày 1.1.2009, tại Việt Nam một loại hình bảo hiểm mới đã bắt đầu có hiệu lực nhằm bảo vệ, hỗ trợ những đối tượng lao động thất nghiệp Đó là bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) Sự ra đời của loại hình bảo hiểm này thực sự là một bước tiến lớn trong con đường phát triển của ngành bảo hiểm Việt nam nói riêng và nỗ lực đảm bảo an sinh xã hội của Đảng và Nhà nước ta nói chung

BHTN ở Việt Nam ra đời gắn với giai đoạn đầy khó khăn, tồi tệ của nền kinh tế Việt nam cũng như kinh tế thế giới; giai đoạn mà chúng ta phải chứng kiến nhiều doanh nghiệp phá sản, hàng nghìn lao động rơi vào cảnh thất nghiệp.Sau 2 năm thực hiện, Bảo hiểm thất nghiệp đã mang lại những thành công nhất định, cũng như tác dụng tích cực về mặt kinh tế xã hội Tuy nhiên, chính sách đó đang còn những bất cập và gặp khó khăn trong quá trình thực hiện điều đó cho thấy việc nghiên cứu, hoàn thiện chính sách BHTN

ở Việt Nam là một yêu cầu cấp thiết hiện nay Với mong muốn tìm hiểu rõ hơn về chính

sách cũng như kết quả đạt được của BHTN, tôi đã quyết định thực hiện đề tài “ Hiệu quả

và công bằng của bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam ” Hy vọng đề tài có thể mang đến

một cái nhìn toàn diện nôi dung về chính sách BHTN cũng như hiệu quả và công bằng

mà chính sách mang lại, từ đó đưa ra các giải pháp để hoàn thiện chính sách BHTN ở Việt Nam hiện nay

2, Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu của đề tài là tìm ra những giải pháp để tháo gỡ những vấn đề còn vướng mắc nhằm cải thiện và nâng cao hiệu quả mang lại, góp phần đạt được mục tiêu của chính sách BHTN là công bằng và an sinh xã hội

3, Đối tượng nghiên cứu

BHTN và các vấn đề liên quan như tình hình thực hiện, hiệu quả, công bằng mà chính sách mang lại trong việc thực thi BHTN

4, Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu hiệu quả và công bằng của chính sách BHTN sau 2 năm thực hiện ( từ tháng 1/1/2009 đến nay)

5, Phương pháp nghiên cứu

• Nghiên cứu dựa trên phân tích thực chứng

Trang 3

• Phân tích thống kê từ các số liệu thực tế của Bộ Lao Động Thương Binh & Xã Hội

• Phương pháp mô hình hoá

6, Kết cấu đề tài

• Phần mở đầu : Giới thiệu chung về đề tài

• Chương I : Cơ sở lý luận

• Chương II : Những quy định chung về chế độ BHTN ở Việt Nam

• Chương III : Đánh giá hiệu quả và công bằng của chế độ BHTN ở Việt Nam

• Chương IV : Giải pháp nâng cao hiệu quả của BHTN

• Phần kết luận

Trang 4

CHƯƠNG I : CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Một số vấn đề về thất nghiệp

1.1 Khái niệm

Theo tổ chức Lao động quốc tế (ILO): “ Thất nghiệp là tình trạng tồn tại một số người trong lực lượng lao động muốn làm việc nhưng không thể tìm được việc làm ở mức tiền lương thịnh hành”

1.2 Phân loại

Phân loại theo lý do thất nghiệp :

• Thất nghiệp tự nguyện : Là loại thất nghiệp mà ở một mức tiền công nào đó người

lao động không muốn làm việc hoặc vì lý do cá nhân nào đó (di chuyển, sinh con…).Thất nghiệp loại này thường tạm thời

• Thất nghiệp không tự nguyện : Thất nghiệp mà ở mức tiền công nào đó người lao

động chấp nhận nhưng vẫn không được làm việc do kinh tế suy thoái , cung lớn hơn cầu về lao động…

• Thất nghiệp trá hình (còn gọi là hiện tượng khiếm dụng lao động) là hiện tượng

xuất hiện khi người lao động được sử dụng dưới mức khả năng mà bình thường gắn với việc sử dụng không hết thời gian lao động

1.3 Tác động của thất nghiệp đến sự phát triển kinh tế - xã hội

• Thất nghiệp tác động đến tăng trưởng kinh tế và lạm phát

• Thất nghiệp ảnh hưởng đến thu nhập và đời sống của người lao động

• Thất nghiệp ảnh hưởng đến trật tự xã hội, an toàn xã hội

2 Bảo hiểm thất nghiệp

2.1 Khái niệm

BHTN là quá trình tổ chức và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung – quỹ bảo hiểm thất nghiệp - được hình thành do sự đóng góp của các bên tham gia ( người lao động, người

sử dụng lao động và sự hỗ trợ của Nhà nước ) nhằm hỗ trợ về mặt thu nhập cho người lao động trong thời gian bị mất việc làm, tạo điều kiện cho họ tìm kiếm việc làm mới trong thị trường lao động

Trang 5

BHTN cũng là một loại thuế nhãn hiệu Thuế nhãn hiệu là thuế có mục đích, mà được xác định và thời điểm vận dụng loại thuế đó Sử dụng các khoản thu từ thuế đó dù vào mục đích khác đi nữa cũng không được phép Người tham gia BHTN thực hiện trách nhiệm nộp thuế và hiểu rất rõ phần thuế mình nộp vào sẽ được tiêu dung vào mục đích gì BHTN cũng tuân thủ theo nguyên tắc lấy số đông bù số ít giống BHXH vì mục tiêu chung là bảo vệ người lao động, ổn định xã hội

Mặc dù vậy, nhưng BHTN có những đặc điểm khác với BHXH, vì BHTN gắn liền với vấn đề việc làm và tạo việc làm cho đối tượng, mục đích, công tác quản lý…Nên:

• Đối tượng của bảo hiểm thất nghiệp không thể tính toán được, cũng không thể

dự toán chính xác được như các loại bảo hiểm xã hội khác

• Lao động làm việc trong các thành phần kinh tế khác nhau, việc quản lý quyền lợi của người tham gia bảo hiểm thất nghiệp rất khó khăn, vì thực tế ở các nước đã có nhiều người lao động tìm được việc làm, có thu nhập, nhưng vẫn nhận được trợ cấp thất nghiệp

• Bảo hiểm thất nghiệp có liên quan chặt chẽ với cơ quan xúc tiến việc làm trong lúc cơ quan này lại hoạt động chưa thực sự hiệu quả

2.2 Mục tiêu của chương trình BHTN

• Cung cấp nguồn hỗ trợ về thu nhập cho người lao động bị thất nghiệp, đảm bảo chi tiêu cần thiêt trong thời gian tìm việc mới mà không gây ra tình trạng nợ

nần

• Ổn định nền kinh tế, góp phần duy trì sức tiêu dùng ở cả góc độ cá thể và kinh

tế vĩ mô, thúc đẩy tìm việc làm hiệu quả - tạo điều kiện kết nối tốt hơn giữa

cung và cầu trong thị trường lao động

• Khuyến khích người lao động nâng cao tay nghề

• Tăng cường các kỹ năng tìm kiếm việc làm, Giúp những người thất nghiệp sớm có cơ hội tìm được việc làm, những người có kĩ năng sẽ tìm đựơc công việc phù hợp thay vì phải làm những công việc khác với mức lương không

tương xứng

Trang 6

• Giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước và doanh nghiệp

2.3 Đối tượng và phạm vi bảo hiểm

Đối tượng được nhận bảo hiểm thất nghiệp là những người bị mất việc không do lỗi của cá nhân họ Họ vẫn đang cố gắng tìm kiếm việc làm, sẵn sàng nhận công việc mới

và luôn nỗ lực nhằm chấm dứt tình trạng thất nghiệp Bảo hiểm thất nghiệp không áp dụng cho những người thất nghiệp vì tự ý bỏ việc hay những ngưòi vừa mới ra trường và chưa tìm được công ăn vịêc làm,những người thuộc vào diện thất nghiệp tự nhiên

3 Hiệu quả và công bằng của BHTN

3.1 Hiệu quả Pareto

Theo Vilfredo Pareto, nhà kinh tế học người Ý, một sự phân bổ nguồn lực được gọi là đạt hiệu quả Pareto nếu như không có cách nào phân bổ lại các nguồn lực để làm ít nhất một người được lợi mà không phải làm thiệt hại đến bất kì ai Nghĩa là, ngoài những người nhận được trợ cấp từ BHTN sẽ được lợi, mà những người tham gia BHTN mà không được nhận hoặc chưa được nhận những khoản trợ cấp này cũng không bị thiệt hại

3.2 Tính công bằng

3.2.1 Tính công bằng ngang và công bằng dọc

Khái niệm công bằng xã hội không hoàn toàn không đồng nhất, nó được hiểu ở nhiều khía cạnh khác nhau, tuy nhiên có thể hiểu ở hai cách sau:

Thứ nhất, khái niệm công bằng ngang là sự đối xử như nhau đối với những người

có tình trạng kinh tế như nhau (được xét theo một số tiêu chí nào đó như: thu nhập, hoàn cảnh gia đình, tôn giáo, dân tộc…)

Thứ hai, khái niệm công bằng dọc là đối xử khác nhau với những người có khác biệt bẩm sinh hoặc có tình trạng kinh tế ban đầu khác nhau nhằm khắc phục những khác biệt sẵn có

3.2.2 Phân phối lại thu nhập

Phân phối lại thu nhập là hình thức điều tiết thu nhập tài sản trong xã hội nhằm tạo công bằng cho xã hội như lấy của người giàu chia cho người nghèo, trợ cấp…và bảo hiểm thất nghiệp chính là một chính sách phân phối lại thu nhập của chính phủ

Trang 7

3.3 Mối quan hệ giữa hiệu quả và công bằng xã hội

Có hai trường phái khác nhau về mối quan hệ giữa hiệu quả và công bằng xã hội:

• Trường phái thứ nhất cho rằng hiệu quả và công bằng có mâu thuẫn, có

nghĩa là nếu ưu tiên hiệu quả thì phải chấp nhận bất công và ngược lại

• Trường phái thứ hai cho rằng hiệu quả và công bằng không nhất thiết phải có

mâu thuẫn, có nghĩa là không nhất thiết phải có sự đánh đổi giữa hiệu quả và công bằng

CHƯƠNG II : NHỮNG QUY ĐỊNH CHUNG VỀ CHẾ ĐỘ BHTN Ở VIỆT NAM

1 Những quy định chung về việc thực hiện BHTN ở Việt Nam

Vấn đề bảo hiểm thất nghiệp hiện đang được điều chỉnh cơ bản bởi Nghị định số 127/2008 NĐ – CP được Chính phủ ban hành ngày 12/12/2008 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội về bảo hiểm thất nghiệp với một số các nội dung cơ bản sau đây :

1.1 Quy định về người lao động tham gia BHTN

Người lao động tham gia BHTN là công dân Việt Nam giao kết các loại hợp đồng lao động với người sử dụng lao động gồm : hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ mười hai tháng đến ba mươi sáu tháng; Hợp đồng lao động không xác định thời hạn; Hợp đồng làm việc xác định thời hạn từ đủ mười hai tháng đến ba mươi sáu tháng; Hợp đồng làm việc không xác định thời hạn

Người đang hưởng lương hưu, trợ cấp mất sức lao động hằng tháng có giao kết hợp đồng lao động, hợp đồng làm việc với người sử dụng lao động theo các loại hợp đồng

trên không thuộc đối tượng tham gia BHTN

1.2 Quy định về người sử dụng lao động tham gia BHTN

Là người sử dụng lao động có sử dụng từ mười 10 người lao động trở lên tại các

cơ quan, đơn vị, tổ chức, doanh nghiệp : đơn vị Nhà nước; tổ chức chính trị xã hội; doanh nghiệp thành lập theo luật Doanh nghiệp, luật Đầu tư; các hợp tác xã thành lập theo luật Hợp tác xã; các hộ kinh doanh cá thể; các doanh nghiệp nước ngoài hoạt động trển lãnh thổ Việt nam có sử dụng lao động là người Việt Nam

1.3 Điều kiện hưởng BHTN

Trang 8

Được quy định tại điều 15 chương III, căn cứ theo Điều 81 Luật Bảo hiểm xã hội, điều kiện được hưởng BHTN: Đã đóng bảo hiểm thất nghiệp đủ mười hai tháng trở lên trong vòng hai mươi bốn tháng trước khi bị mất việc làm hoặc chấm dứt hợp đồng lao động; Đã đăng ký với cơ quan lao động khi bị mất việc làm, chấm dứt hợp đồng lao động hoặc hợp đồng làm việc; Chưa tìm được việc làm sau mười lăm ngày kể từ ngày đăng ký với cơ quan lao động

1.4 Mức trợ cấp và thời gian hưởng trợ cấp

Mức trợ cấp thất nghiệp hằng tháng bằng 60% mức bình quân tiền lương, tiền công tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp của sáu tháng liền kề trước khi bị mất việc làm

hoặc chấm dứt hợp đồng lao động

Thời gian hưởng trợ cấp thất nghiệp hằng tháng phụ thuộc vào thời gian làm việc

có đóng bảo hiểm thất nghiệp của người lao động :

- Đã đóng BHTN từ 12 tháng đến dưới 36 tháng hưởng 03 tháng

- Đã đóng BHTN từ 144 tháng trở lên hưởng 12 tháng

1.5 Tạm dừng hưởng bảo hiểm thất nghiệp

Theo điều 22, chương III, người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp hằng tháng sẽ

bị tạm dừng hưởng trợ cấp thất nghiệp khi không thông báo hằng tháng với cơ quan lao

động về việc tìm kiếm việc làm hoặc đang bị tạm giam

1.6 Chấm dứt hưởng trợ cấp thất nghiệp

Người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp bị chấm dứt hưởng trợ cấp thất nghiệp trong các trường hợp sau: hết thời hạn hưởng trợ cấp thất nghiệp; có việc làm; thực hiện nghĩa vụ quân sự; hưởng lương hưu; sau hai lần từ chối nhận việc làm do tổ chức bảo hiểm xã hội giới thiệu mà không có lý do chính đáng; không thông báo về tình hình việc làm với tổ chức BHXH trong ba tháng liên tục; ra nước ngoài để định cư; chấp hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục, cơ

sở chữa bệnh hoặc chấp hành hình phạt tù nhưng không được hưởng án treo; bị chết

1.7 Mức đóng bảo hiểm thất nghiệp

Trang 9

Nguồn hình thành Quỹ bảo hiểm thất nghiệp do: Người lao động đóng bằng

1% tiền lương, tiền công tháng đóng BHTN, người sử dụng lao động đóng bằng 1% quỹ tiền lương, tiền công tháng đóng BHTN của những người lao động tham gia BHTN, Nhà nước hỗ trợ từ ngân sách bằng 1% quỹ tiền lương, tiền công tháng đóng BHTN của những người lao động tham gia BHTN và mỗi năm chuyển một lần

1.8 Hỗ trợ học nghề và hỗ trợ tìm việc làm

Mức hỗ trợ học nghề bằng mức chi phí học nghề ngắn hạn theo quy định của pháp luật về dạy nghề Thời gian được hỗ trợ học nghề không quá 6 tháng tính từ ngày người

lao động được hưởng trợ cấp thất nghiệp hằng tháng Thời gian được hỗ trợ tư vấn, giới

thiệu việc làm tính từ ngày người lao động được hưởng trợ cấp thất nghiệp hằng tháng và

không quá tổng thời gian mà người lao động đó được hưởng trợ cấp theo quy định

2 Quy trình đăng ký thất nghiệp và nộp hồ sơ hưởng bảo hiểm thất nghiệp Bước 1 : Trong vòng 07 ngày kể từ ngày mất việc, người lao động phải trực tiếp đến

Trung tâm Giới thiệu Việc làm tỉnh, thành phố nơi làm việc để đăng ký thất nghiệp

Bước 2 : Trung tâm Giới thiệu Việc làm có trách nhiệm cung cấp mẫu đơn, hướng dẫn

người lao động làm đơn đăng ký thất nghiệp và làm hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp

Bước 3 : Người lao động phải hoàn thành hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp và nộp cho

Phòng Bảo hiểm Thất nghiệp-Trung tâm Giới thiệu việc làm trong vòng 15 ngày kể từ ngày đăng ký thất nghiệp

Bước 4 : Phòng Bảo hiểm Thất nghiệp-Trung tâm Giới thiệu việc làm kiểm tra, xử lý hồ

sơ, và hoàn chỉnh hồ sơ trong vòng 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ của người lao động, sau đó chuyển cho Phòng Lao động Việc làm thuộc Sở Lao động TB-XH Nếu người lao động chưa đủ điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp, Trung tâm Giới thiệu Việc thông báo trả lời gửi cho người lao động

Bước 5 : Phòng Lao động Việc làm thuộc Sở Lao động TB-XH có trách nhiệm thẩm định

hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp do Trung tâm Giới thiệu Việc làm chuyển đến, trình Giám đốc Sở ký trong vòng 03 ngày

Bước 6 : Giám đốc Sở Lao động TB-XH xem xét và ký quyết định hưởng trợ cấp thất

nghiệp trong vòng 02 ngày Sau đó chuyển quyết định cho Phòng Lao động Việc làm

Trang 10

Phòng Lao động Việc làm trả lại cho Trung tâm Giới thiệu Việc làm toàn bộ hồ sơ và quyết định đã được Giám đốc Sở ký Trung tâm Giới thiệu Việc làm trao trả quyết định cho người lao động và hướng dẫn người lao động đến cơ quan Bảo hiểm xã hội để được hưởng trợ cấp hàng tháng theo quy định

CHƯƠNG III : ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ VÀ CÔNG BẰNG CỦA CHẾ ĐỘ BHTN Ở

VIỆT NAM

1 Đánh giá hiệu quả của BHTN

1.1 Những hiệu quả đạt được

Bảo hiểm thất nghiệp chính là một chương trình chi tiêu công của chính phủ bởi vì chính phủ đã tài trợ từ ngân sách nhà nước bằng 1% quỹ tiền lương, tiền công tháng đóng BHTN của những người lao động tham gia BHTN vào quỹ BHTN Chính vì vậy, khi xét đến tình hiệu quả của BHTN chúng ta phải xét đến phạm vi tác động của chương trình khả năng ảnh hưởng bao trùm và trải rộng đến các đối tượng, không những đối tượng trực tiếp được hưởng lợi ích mà còn các đối tưởng mở rộng

Đầu tiên, xét đến các đối tượng được hưởng lợi ích trực tiếp từ chế độ BHTN đó là những người lao động bị mất việc làm Chương trình BHTN không những trợ cấp cho NLĐ một khoản thu nhập để đáp ứng các khoản chi phí trang trải cho cuộc sống trong

Định dạng
Số trang	19
Dung lượng	427,32 KB