tiểu luận bất đối xứng thông tin trong thị trường giao dịch việc làm

Đây là thực trạng phổ biến và nan giải không chỉ ở thị trường giao dịch việc làm mà còn diễn ra ở các thị trường khác, nhưng chính hậu quả của nó lên thị trường giao dịch việc làm lại là

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT

Bài tiểu luận

BẤT ĐỐI XỨNG THÔNG TIN TRÊN THỊ TRƯỜNG GIAO DỊCH VIỆC LÀM

• Lý do chọn đề tài:

Giải quyết việc làm là một trong những mối quan tâm hàng đầu của mỗi quốc gia hiện nay, đặc biệt là những quốc gia đang phát triển có lực lượng lao động lớn như Việt Nam Chiến lược phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2001 – 2010 nêu rõ: “Giải quyết việc làm là yếu tố quyết định để phát huy nhân tố con người, ổn định và phát triển kinh tế, làm lành mạnh xã hội đáp ứng nguyện vọng chính đáng và yêu cầu bức xúc của nhân dân” Thế nhưng việc đảm bảo thị trường này hoạt động hiệu quả gặp rất nhiều khó khăn do vấp phải hiện tượng bất đối xứng thông tin giữa các chủ thể trong thị trường Đây là thực trạng phổ biến và nan giải không chỉ ở thị trường giao dịch việc làm mà còn diễn ra ở các thị trường khác, nhưng chính hậu quả của nó lên thị trường giao dịch việc làm lại làm cho các thị trường khác không thể hoạt động được vì thiếu đầu vào lao động và đầu ra thu nhập để mua hàng hóa Do đó, em chọn đề tài “Bất đối xứng thông tin trong thị trường giao dịch việc làm” để nhìn nhận thực trạng này

• Mục đích nghiên cứu:

Hiểu được bản chất vấn đề bất đối xứng thông tin giữa nhà tuyển dụng và người lao động thông qua hệ quả lựa chọn nghịch và rủi ro đạo đức, từ đó đưa ra kiến nghị

• Đối tượng nghiên cứu:

Các chủ thể tham gia trên thị trường giao dịch việc làm gồm: người lao động, người sử dụng lao động, các trung tâm giới thiệu việc làm và Nhà nước

• Phạm vi nghiên cứu:

Thực trạng diễn ra tại Việt Nam hiện nay

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Thị trường giao dịch việc làm:

1.1.1 Khái niệm:

Thị trường lao động, theo nhà kinh tế học Nga Kostin Leonit Alecxeevich là “Một cơ chế hoạt động tương hỗ giữa những người sử dụng LĐ và người LĐ trong một không gian kinh tế xác định, thể hiện những quan hệ kinh tế và pháp lý giữa họ với nhau”

Thị trường giao dịch việc là một bộ phận nhỏ hơn trong toàn cảnh thị trường lao động, nhưng là bộ phận tối quan trọng trong việc đưa cung và cầu LĐ gặp nhau, là cầu nối cho việc xác định đầu vào LĐ Đối với người nắm giữ sức LĐ sẽ được tạo ra cơ hội để nhận chỗ làm việc, nơi mà anh ra có thể làm việc, thể hiện khả năng, và nhận thu nhập để tái sản xuất sức lao động của mình Đối với người thuê LĐ sẽ có cơ hội tăng lợi nhuận kinh

tế Trên thị trường sẽ hình thành những quan hệ việc làm Vì vậy, nó xác định nội dung đích thực của thị trường LĐ như thị trường việc làm

1.1.3 Thông tin trên thị trường giao dịch việc làm là một loại hàng hóa công

không thuần túy:

Theo P.Samuelson, hàng hóa công là loại hàng hóa mà chi phí để nhận dịch vụ từ nó đối với mỗi người sử dụng là bằng không, và không thể cấm mọi người sử dụng

Thông tin mang tính chất của hàng hóa công cộng Việc tiêu dùng thông tin không mang tính cạnh tranh, nghĩa là việc sử dụng thông tin của người này không cản trở lợi ích từ việc sử dụng thông tin của người khác Đồng thời, thông tin cũng không mang tính loại trừ vì chi phí để ngăn cản người khác không được tiếp cận thông tin rất tốn kém và không khả thi

Trong thực tế, thông tin về việc làm nếu thông qua đơn vị môi giới phải bị thu một khoản

lệ phí, khi đó thông tin này mang tính loại trừ Như vậy, thông tin trên thị trường giao dịch việc làm là một loại hàng hóa công không thuần túy

1.2 Lý thuyết về thông tin bất cân xứng:

1.2.1 Khái niệm:

Bất đối xứng thông tin là tình huống phát sinh khi một bên không nhận biết đầy đủ về đối tác của mình, dẫn đến những quyết định không chính xác trong quá trình giao dịch Nói cách khác, thông tin bất đối xứng là tình trạng trong một giao dịch có một bên có thông tin đầy đủ hơn và tốt hơn bên còn lại

Chênh lệch thông tin bao gồm những vấn đề chủ yếu như sau:

- Thông tin không đầy đủ, không chính xác

- Thông tin không thể thu thập được, thông tin bị che giấu

1.2.2 Hệ quả của thông tin bất cân xứng:

Bất đối xứng thông tin là một thất bại của thị trường Theo J.Stinglizt và Akerlor thì vấn

đề thông tin có thể hoặc gây ra sự sụp đổ của toàn bộ thị trường, hoặc đưa thị trường vào tình huống lựa chọn ngược đối với các sản phẩm chất lượng thấp

Có hai hệ quả do thông tin bất cân xứng gây ra: lựa chọn ngược và tâm lý ỷ lại:

- Sự lựa chọn ngược ( lựa chọn bất lợi - adverse selection - AS)

Là kết quả của thông tin bị che đậy, nó xảy ra trước khi thực hiện giao dịch, hay nói cách khác là trước khi thực hiện hợp đồng Trong hoạt động mua bán thì chi phí lựa chọn bất lợi sẽ do người mua gánh chịu

- Rủi ro đạo đức (tâm lí ỷ lại- moral hazard – MH)

Xảy ra sau khi thực hiện giao dịch do cá nhân hay tổ chức không còn động lực để cố gắng hay hành động một cách hợp lý như trước khi giao dịch xảy ra

1.2.3 Bất cân xứng thông tin trên thị trường giao dịch việc làm:

Thông tin trên thị trường giao dịch việc làm rất quan trọng, nó giúp cho người thuê lao động và cả người LĐ xây dựng kế hoạch hoạt động trong tương lai của họ Bất đối xứng thông tin trên thị trường giao dịch việc làm thể hiện khi:

- Người LĐ không được cung cấp thông tin cần thiết về công việc hoặc công ty tuyển dụng mình, bị động trong việc ký hợp đồng LĐ, dẫn đến bất đồng trong quan hệ sản xuất về sau khi tiến hành công việc, không thỏa mãn về chế độ lương thưởng, trợ cấp, thăng tiến…và những kỳ vọng quá xa

- Người thuế LĐ không nắm rõ thông tin về lao động, đặc biệt khi sức lao động là loại “hàng hóa” đặc biệt, chỉ được thẩm định khi dùng, tạo nên hiện tượng “quả chanh” trong lựa chọn và thuê mướn

- Người môi giới thiếu thông tin về người thuê mướn lao động và không cung cấp thông tin rộng khắp đến người LĐ, hình thành các sản giao dịch hoặc các công ty dịch vụ việc làm ảo hoặc kém hiệu quả

1.2.4 Giải pháp khắc phục:

™ Giải pháp tư nhân:

- Phát tín hiệu:

Michael Spence đã nghiên cứu trên thị trường lao động Michael Spence xem việc thuê lao động là một quyết định đầu tư không chắc chắn Tính không chắc chắn ở đây là việc thuê lao động mà người chủ không biết được khả năng đóng góp, khả năng tạo ra năng suất của người lao động là bao nhiêu Vì thế việc thuê lao động có thể thuê được lao động

có chất lượng hoặc không Một trong những phương cách giúp người chủ thuê được lao động có năng lực đó là ông chủ có thể xem qua chất lượng bằng cấp, kinh nghiệm…của người lao động Đó được gọi là những tín hiệu được phát ra của người lao động Như vậy việc phát tín hiệu này đã làm giảm thông tin bất cân xứng giữa những người lao động

và ông chủ

• Cơ chế sàng lọc

Cơ chế sàng lọc của J Stiglitz cũng là lý thuyết phát triển lý thuyết của Michael Spence Theo ông bất cứ hàng hóa nào cũng đều có những đặc tính khác nhau như chất lượng khác nhau, mẫu mã khác nhau nên cần phải phân loại chúng Đối với lao động cũng có lao động có khả năng, tay nghề cao và lao động có khả năng, tay nghề thấp Vì vậy không thể trả lương theo một mức lương cân bằng Để khuyến khích người có khả năng cao, tạo

ra năng suất lao động cao thì cần phải trả lương cao để khuyến khích họ Đối với người

có khả năng thấp, việc cố gắng đạt được một mức năng suất sản xuất để nhận được lương cao sẽ tốn chi phí rất lớn so với người có khả năng cao Vì vậy việc phân nhóm lao động

để trả lương là việc làm cần thiết để khuyến khích những người có khả năng nâng cao trình độ và mang lại hiệu quả cao cho xã hội

™ Giải pháp của Chính Phủ:

+ Cấp giấy phép chứng nhận, chứng nhận tư cách pháp nhân, chứng nhận chất lượng sản phẩm

+ Kiểm tra kiểm soát (trong hoạt động), kiểm tra an toàn vệ sinh thực phẩm, đóng dấu chất lượng và cấp phép lưu thông Kiểm tra, đối chiếu thực tế và tiêu chuẩn đăng ký

+ Thành lập hiệp hội bảo vệ người tiêu dùng

+ Cung cấp thông tin về quy hoạch, dịch bệnh, về nhà đầu tư và dự báo về cung cầu thị trường trong nước và quốc tế

+ Thiết lập thể chế (xây dựng khung pháp lý), để có biện pháp chế tài, xử phạt

CHƯƠNG 2: BẤT ĐỐI XỨNG THÔNG TIN TRÊN THỊ TRƯỜNG GIAO DỊCH

VIỆC LÀM VIỆT NAM HIỆN NAY 2.1 Đặc điểm thị trường giao dịch việc làm ở Việt Nam hiện nay:

Thị trường giao dịch việc làm ở Việt Nam ra đời chủ yếu để đáp ứng nhu cầu việc làm cấp thiết tại thời điểm đất nước ngày càng hội nhập vào nền kinh tế thế giới, cơ cấu kinh

tế chuyển dịch mạnh theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa để phát triển đất nước Tuy ra đời đã một thời gian dài nhưng nhìn chung, thị trường giao dịch việc làm ở Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn đầu phát triển do các trung tâm giao dịch việc làm vẫn chưa chuyên nghiệp, tính kết nối trong hệ thống chưa chặt chẽ, tần suất và phạm vi hoạt động chưa sâu rộng, thông tin phục vụ cho công tác tư vấn, giới thiệu việc làm còn thiếu

cả về qui mô và chủng loại, đặc biệt là thông tin về nhu cầu tuyển dụng lao động theo ngành nghề, trình độ cho những năm tới

Các đơn vị môi giới trung gian phát triển với nhiều hình thức đa dạng, bao gồm các trung tâm giới thiệu việc làm, sàn giao dịch việc làm, hội chợ việc làm…Theo chủ trương của Chính Phủ, hiện này hầu hết các tỉnh, thành phố đều có các sàn giao dịch việc làm, trong

đó, có 44 sàn đang hoạt động định kỳ, thường xuyên với tần suất 1 phiên/tháng, nhiều trung tâm tổ chức sàn giao dịch việc làm với tần suất 2 phiên/tháng Mức đầu tư cho một sàn giao dịch việc làm ở mỗi địa phương không phải là thấp (5-7 tỷ đồng), nhưng tỷ lệ tìm việc qua trung tâm chỉ đạt 14%; người sử dụng lao động qua trung tâm cũng chỉ đạt 16,4% (thống kê được đưa ra tại hội nghị đánh giá hiệu quả hoạt động của các sàn giao dịch việc làm giai đoạn 2006 - 2010 và công tác dự báo nhu cầu nhân lực) Kết quả, tỷ lệ lao động thất nghiệp ở Việt Nam vẫn không được cải thiện, tình trạng cung không gặp

cầu tại các sàn giao dịch việc làm tiếp tục diễn ra Nhiều nơi, sàn giao dịch việc làm thậm

chí chỉ dựng lên cho có Đây là một thực trạng mà xã hội đáng lưu tâm

Thị trường giao dịch việc làm là một dạng thị trường đặc biệt, gắn liền với các yếu tố “lao

động”, “sức LĐ”, “các mối quan hệ LĐ” nên cần sự hỗ trợ và can thiệp từ Nhà nước, đặc

biệt cần phát triển song hành với mục tiêu an sinh xã hội để phát triển bền vững

Số trung tâm giới thiệu việc làm, số phiên giao dịch việc làm,

số lượt người được giới thiệu việc làm phân theo tỉnh/thành phố

trong năm 2009

Kết quả GTVL STT Tỉnh/Thành phố

Số lượng trung tâm Tổng số Tr.đó: Nữ

Số phiên giao dịch/năm (phiên)

2.2.1.1 Đối với người lao động:

Lựa chọn nghịch trên thị trường giao dịch việc làm đều có thể xảy ra vói cả người lao động, doanh nghiệp, và cả các trung tâm môi giới việc làm do hiện tượng bất đối xứng thông tin giữa các cả thể trong quá trình tiến hành giao dịch việc làm Lựa chọn nghịch xảy ra khi giao dịch việc làm này chưa hoàn tất, khả năng lựa chọn sai lầm ngoài mòng muốn của các chủ thể trên thị trường lại rất cao

Lựa chọn nghịch xảy ra đối với người lao động khi họ không nắm được nhiều thông tin

về công việc cũng như những chế độ phúc lợi mà đáng lẽ phải được hưởng từ doanh nghiệp Người lao động tìm đến công việc qua những tín hiệu do doanh nghiệp phát ra như: quảng cáo qua các trang web việc làm, báo tìm việc làm, mẩu thông báo tuyển dụng

ở trụ sở công ty hay các địa phương…Cách tìm kiếm này không mất nhiều lệ phí như tìm đến những trung tâm giới thiệu việc làm cũng tồn tại những lựa chọn nghịch Đó là thái

độ cố tình che giấu những thông tin cần thiết về quyền lợi cũng như trách nhiệm làm việc của người lao động Do doanh nghiệp là người chiếm ưu thế hơn so với người lao động

về việc nắm những thông tin công việc như công việc cụ thể là gì, môi trường như thế nào, chế độ làm việc ra sao, làm bao nhiêu giờ/ngày…Nhiều người lao động khi được nhận vào làm rồi mới biết mình đang bị bóc lột sức lao động trên cả thể xác lẫn tinh thần, làm việc trên 16 giờ/ngày mà không được tăng lương, quan hệ chủ tớ phân biệt rõ rệt qua hành động, lời nói, bị cắt chế độ lương thưởng, bảo hiểm với những lý do vô lý…Đa số những người lao động này thuộc lao động phổ thông, trình độ không cao, kém hiểu biết Đến khi nhận biết được sự việc xảy ra thì một số người cố gắng chịu đựng vì miếng cơm manh áo hằng ngày, một số đứng lên chống lại chế độ làm việc khắc nghiệt, nhưng hầu như tiếng nói của họ không đủ sức chống lại thế lực của các doanh nghiệp, người lao động bị cô lập và thiệt thòi vì không có đại diện về luật pháp, do đó họ phải cam chịu những công việc không mong đợi này

Một khía cạnh khác cũng đáng lưu tâm trong lựa chọn nghịch của người lao động, đó là tình trạng các trung tâm giao dịch ảo đang xuất hiện nhan nhản, tràn lan trong xã hội hiện nay Nắm bắt được đời sống một bộ phận người lao động (đa số là phổ thông hoặc sinh viên làm thêm) bấp bênh, rất cần việc để trang trải trong cuộc sống, do đó họ thường không quá cân nhắc trong cách chọn việc, miễn sao có việc là được Những trung tâm này xuất hiện khắp nơi, với quy mô nhỏ, rải rác mà người LĐ khó mà nhận biết được Theo sự phát triển của công nghệ tiên tiến ngày nay, các trung tâm “ảo” còn xuất hiện trên mạng internet, nơi mà thu hút một cộng đồng giới trẻ lớn vào tìm việc Vì cách thức tìm việc ngày càng hiện đại hóa như vậy nên chúng chỉ cần đưa ra những thủ đoạn, động

cơ hấp dẫn, đánh vào tâm lý cần việc của người lao động là sẽ thu hút được số lượng người quan tâm lớn Những chiêu bài đó thường là tuyển làm việc đơn giản, lương hấp

dẫn, có trợ cấp chi phí đi lại, ăn uống đầy đủ, không đòi hỏi kinh nghiệm nhiều,…Chẳng hạn như: gấp phong bì 2,8 triệu/tháng; trực điện thoại báo giá vé máy bay hoặc báo giá tour du lịch trong 2 giờ sẽ được thù lao 140.000 đồng/ca, trả tiền ngay sau mỗi ca; giao thư mời ở các địa chỉ có sẵn cới mức lương 4,5 triệu/tháng…Ngoài ra chúng còn lợi dụng tên tuổi của những công ty lớn để môi giới ảo hoặc tuyển dụng như: tuyển thu ngân cho siêu thị BigC, tuyển cộng tác viên cho các chương trình truyền hình,…thực chất đây là những chiêu lừa để quỵt tiền của người lao động Do đó, việc cần có một cơ chế quản lý, giám sát hoạt động của các trung tâm giới thiệu việc làm là vô cùng bức thiết để người lao động không phải bị thiệt quyền lợi một cách oan ức

2.2.1.2 Đối với doanh nghiệp:

Lựa chọn nghịch đối với DN xảy ra do trong quá trình tuyển dụng, chủ DN không biết rõ được thực lực, khả năng, phẩm chất của người mình tuyển có thực sự phù hợp với vị trí cần tuyển hay không vì đây là những yếu tố mà khi làm việc, người LĐ mới bộc lộ Do

đó người chủ DN cũng có những rủi ro nhất định Một khi người LĐ có nguyện vọng muốn được trúng tuyển công việc thì họ sẽ đưa ra những thông tin có lợi cho bản thân về bằng cấp, khả năng làm việc, thông tin sức khỏe… Hiện nay, tình trạng làm giấy tờ, bằng cấp giả đang khá phổ biến Với chỉ khoảng 1 triệu – 3 triệu là có thể có được một bằng Anh văn loại B hoặc bằng tin học văn phòng…đây là những loại bằng cần thiết và phổ biến trong khi tuyển dụng nên nhu cầu rất lớn Cũng có thể lấy bằng cấp, chứng chỉ học

vị chuyên môn giả từ các trường trung cấp, cao đẳng hay tên tuổi của các trường đại học khác nhau tùy theo từng mức giá Giữa tình trạng thật giả lẫn lộn, nhà tuyển dụng rất khó

để phát hiện và sàng lọc các đối tượng để đầu tư nhân lực thật sự hiệu quả

2.2.2 Rủi ro đạo đức: