văn 7 - tiếng việt

lên thác xuống ghềnh lên ghềnh xuống thác lên trên thác xuống dưới ghềnh vượt thác lội xuống ghềnh - Không thể thay một vài từ trong cụm từ - Không thể chêm một vài từ khác vào cụm từ -

GV: Lê Thị Minh Thúy Trường THCS Tân Thành

lên thác xuống ghềnh

lên ghềnh xuống thác

lên trên thác xuống dưới ghềnh

vượt thác lội xuống ghềnh

- Không thể thay một vài từ trong cụm từ

- Không thể chêm một vài từ khác vào cụm từ

- Không thể đảo vị trí của các từ trong cụm từ

Cấu tạo

cố định

3

Nước non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay lên thác xuống ghềnh

nói về sự gian nan,nguy hiểm, vất vả, cực nhọc nhiều bề.

chỉ hành động diễn ra mau lẹ,nhanh chóng

- Lên thác xuống ghềnh:

- Nhanh như chớp:

+ Nghĩa đen: nói về sự vất vả khi điều

khiển thuyền bè ở nơi nước chảy xiết có

đá lởm chởm rất nguy hiểm, rất khó khăn

+ Nghĩa bóng : ( Nghĩa hàm ẩn – ẩn dụ ) nói về sự

gian nan,nguy hiểm, vất vả, cực nhọc nhiều bề.

lên thác xuống ghềnh

Nhanh như chớp

- Nghĩa đen: Tốc độ ánh sáng lóe ra trong khoảnh khắc 300.000 km/s

- Nghĩa bóng :chỉ hành động diễn ra mau lẹ,nhanh chóng ( Nghĩa so sánh )

Nghĩa của thành ngữ được hiểu theo hai nhóm :

* Nhóm thành ngữ bắt nguồn trực tiếp được suy ra từ nghĩa đen như :

“ Tham sống sợ chết -> sự hèn nhát

Năm châu bốn bể -> sự rộng lớn

Bùn lầy nước đọng -> nơi lầy lội, dơ bẩn, ẩm thấp

* Nhóm thành ngữ mang nghĩa hàm ẩn thông qua phép chuyển nghĩa hoán dụ, ẩn dụ, so sánh như:

“ Đen như mực, sáng như đèn” ( Nghĩa SS)

“ Lòng lang dạ thú” :Sự độc ác, tàn bạo ( Nghĩa hoán dụ)

“ Đi guốc trong bụng”: Hiểu rõ suy nghĩ của người khác

( Nói quá)

Đứng núi này trông núi nọ

Đứng núi nọ trông núi kia

Đứng núi này trông núi khác

Lưu ý: thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng tính cố định của thành ngữ cũng chỉ là tương đối.

7

a Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non

( Hồ Xuân Hương)

b Anh đã nghĩ thương em như thế hay là anh đào giúp cho

em một cái ngách sang nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang …

( Tô Hoài )

VN

PN

c.“Tôn sư trọng đạo:” là câu thành ngữ nói lên lòng

kính trọng, tôn vinh nghề thầy giáo.CN

Câu có sử dụng thành ngữ Câu không sử dụng thành ngữ

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non

Thân em vừa trắng lại vừa tròn Trôi nổi, phiêu dạt với nước non

Nước non lận đận một mình

Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.

Nước non lận đận một mình Thân cò vất vả, lận đận,nguy hiểm bấy nay

 Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc, có tính hình

tượng, tính biểu cảm cao.

a Sơn hào hải vị : Những món ăn ngon quý hiếm được lấy từ

trên rừng, dưới biển

Nem công chả phượng: Những món ăn ngon, quý được trình bày

đẹp ( Những món ăn của vua chuá ngày xưa )

b Khoẻ như voi: Rất khoẻ

Tứ cố vô thân: Mồ côi, không anh em họ hàng thân thích.

c Da mồi tóc sương: Chỉ người già, tóc đã bạc, da đã nổi đồi mồi

10

3/ Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn :

a Lời ………tiếng nói

b Một nắng hai………

c Ngày lành tháng ………

d No cơm ấm …………

đ Bách ……… bách thắng

e Sinh……… lập nghiệp

ăn

sương tốt áo

chiến

cơ

1 Đầu xuôi đuôi lọt lẽ thường

Đầu sóng ngọn gió bước đường chông gai Đầu tắt mặt tối gian nan

Đầu trâu mặt ngựa bạo tàn vô lương Đầu Ngô mình Sở dở dang

Đầu đường xó chợ lang thang bụi đời …

1 Đầu xuôi đuôi lọt lẽ thường Đầu sóng ngọn gió bước đường chông gai Đầu tắt mặt tối gian nan

Đầu trâu mặt ngựa bạo tàn vô lương Đầu Ngô mình Sở dở dang

Đầu đường xó chợ lang thang bụi đời …

2 Bách niên giai lão từng mong Vinh quy bái tổ - thoả lòng kẻ thi Xin đừng bán tín bán nghi

Bán thân bất toại còn gì buồn hơn

Bỏ thói an phận thủ thường Tuỳ cơ ứng biến trăm đường nghĩ suy …

2. Bách niên giai lão từng mong

Vinh quy bái tổ - thoả lòng kẻ thi Xin đừng bán tín bán nghi

Bán thân bất toại còn gì buồn hơn

Bỏ thói an phận thủ thường

Tìm thành ngữ trong các ví dụ sau

Người đẹp vì lụa, lúa tốt vì phân

Rán sành ra mỡ

Ăn cháo đá bát Tấc đất, tấc vàng

Khoai ruộng lạ, mạ ruộng quen

Nhanh như cắt

7

3

4

6

1

5

2

« sè 1 cã 6 ch÷ c¸i

§©y lµ mét lo ại tõ cã hai tiÕng cã nghÜa

trë lªn ghÐp l¹i víi nhau?

H Ð P

t õ G

P h

h t

õ t

Ö

q u a n h

Từ loại này có chức năng chính là dùng để nối ?

« sè 2 cã 8 ch÷ c¸i

Chủ ngữ, vị ngữ là thành phần gì của câu ?

« sè 3 cã 14 ch÷ c¸i

h

M

® å N G ©

Là những từ giống nhau về âm thanh nhưng

nghĩa khác xa nhau ?

« sè 4 cã 8 ch÷ c¸i

õ t

È n d

H N

¸ s

O s

Từ “như” là từ được dùng phổ biến

trong biện pháp tu từ này ?

« sè 5 cã 6 ch÷ c¸i

ô

® é n g t õ

÷ g

« sè 6 cã 4 ch÷ c¸i

Biện pháp tu từ này là so sánh, nhưng là so sánh ngầm Đây là từ chỉ hành động, trạng thái của sự vật ? ?

« sè 7 cã 6 ch÷ c¸i

n ñ

h c

Là thành phần chính của câu nêu lên sự vật, hiện tượng,

đặc điểm,trạng thái … được miêu tả ở vị ngữ ?

« sè 8 cã 6 ch÷ c¸i

Sưu tầm và giải nghĩa 10 thành ngữ chưa có trong SGK :

Giáo viên:Lê Thị Minh Thuý Trường THCS Tân Thành