Tổ chức công tác kế toán tại các cơ sở y tế công lập tỉnh Quảng Ngãi

Luận án Tiến sĩ Kinh tế “Hoàn thiện Tổ chức kế toán trong các bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế ở Việt Nam” của tác giả Lê Thị Thanh Hương (2012), Trường Đại học Thương mại. Trong công trình này tác giả đã phân tích đặc điểm tổ chức đơn vị sự nghiệp có thu công lập (so sánh với đơn vị sự nghiệp có thu ngoài công lập, so sánh hoạt động dịch vụ trong đơn vị sự nghiệp có thu công lập và trong doanh nghiệp) chi phối đến cơ chế quản lý tài chính và tổ chức công tác kế toán trong loại hình đơn vị này. Luận án đã có tập trung phân tích, đánh giá thực tiễn và đề xuất các giải pháp để hoàn thiện tổ chức kế toán đối với loại hình đơn vị sự nghiệp có thu nói chung và các bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế nói riêng. Ngoài ra ở tỉnh Quảng Ngãi, trong những năm qua đã có một số công trình nghiên cứu về tài chính y tế và tổ chức công tác kế toán ở các CSYT công lập tỉnh Quảng Ngãi của các tác giả như Đoàn Thị Xuân Mỹ (2011), Trường Đại học Đà Nẵng với Luận văn Thạc sỹ “Phát triển dịch vụ y tế ở các huyện miền núi tỉnh Quảng Ngãi”. Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về phát triển dịch vụ y tế và phân tích thực trạng, đánh giá những thành tựu và hạn chế trong việc phát triển dịch vụ y tế tại các huyện miền núi của tỉnh Quảng Ngãi. Từ đó Luận văn đã đưa ra một số giải pháp phát triển dịch vụ y tế ở các huyện miền của tỉnh Quảng Ngãi đến năm 2020. Luận văn Thạc sỹ với đề tài “Tổ chức công tác kế toán thu chi hoạt động trong các đơn vị sự nghiệp công lập trên địa bàn Quảng Ngãi” (2007) của tác giả Nguyễn Thị Thanh Vân - Học viện Tài chính. Trọng tâm của đề tài này là nghiên cứu về tổ chức công tác kế toán thu chi hoạt động trong các đơn vị sự nghiệp nói chung của tỉnh. Đề tài đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về tổ chức kế toán thu chi hoạt động trong các đơn vị sự nghiệp công lập và đánh giá tình hình thực tế về cơ chế quản lý tài chính cũng như công tác kế toán thu chi hoạt động tại các đơn vị sự nghiệp trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi. Từ đó, đưa ra những giải pháp hoàn. Riêng vấn đề tổ chức công tác kế toán trong các đơn vị HCSN, Vụ Chế độ kế toán - Bộ Tài chính đã ban hành chế độ cụ thể hướng dẫn thực hành kế toán ở các đơn vị HCSN nói chung. Tuy nhiên cho đến nay, các quy định này được dùng chung cho mọi đơn vị HCSN, không phân biệt lĩnh vực, không tính đến đặc thù của từng ngành khác nhau. Trên thực tế nhận thức được sự khác biệt trong tổ chức hoạt động của các ngành, lĩnh vực mà đã có tác giả nghiên cứu về tổ chức kế toán ở từng loại hình đơn vị cụ thể. Một trong số đó là tác giả Trần Thị Hoa Thơm (2011), Học viện Tài chính, với công trình Luận án Tiến sĩ Kinh tế “Sử dụng công cụ kế toán và kiểm toán để nâng cao hiệu quả quản lý tài chính ở các trường đại học công lập Việt Nam”. Trong công trình này tác giả đã tập trung đi sâu nghiên cứu về thực trạng sử dụng công cụ kế toán và kiểm toán vào công tác quản lý tài chính của các trường đại học công lập Việt Nam. Từ đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài chính của các trường đại học công lập Việt Nam thông qua việc sử dụng công cụ kế toán và kiểm toán trong điều kiện khoán chi và chế độ tự chủ về tài chính. Luận án Tiến sĩ Kinh tế “Tổ chức kế toán ở các trường Đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo” của tác giả Nguyễn Thị Minh Hường (2004), Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Trong công trình này tác giả chỉ trình bày những vấn đề lý luận cơ bản về tổ chức công tác kế toán nói chung áp dụng cho mọi đơn vị kế toán mà không đi vào tìm hiểu tổ chức công tác kế toán trong các đơn vị sự nghiệp. Các kiến nghị và giải pháp chủ yếu đề cập đến vấn đề quản lý tài chính chứ không đi sâu vào việc hoàn thiện tổ chức công tác kế toán ở các trường đại học. Luận án Tiến sĩ Kinh tế “Tổ chức hạch toán kế toán trong các cơ sở y tế với việc tăng cường quản lý tài chính ngành y tế Việt Nam” của tác giả Lê Kim Ngọc (2009), Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Trong công trình này tác giả đã tập trung nghiên cứu sâu những vấn đề lý luận cơ bản về công tác quản lý tài chính và tổ chức công tác kế toán ở các đơn vị sự nghiệp nói chung nhưng tác giả không phân tích các nhân tố chi phối đến tổ chức công tác kế toán trong các đơn vị sự nghiệp công . Tổ chức công tác kế toán có chất lượng, hiệu quả là cơ sở để kế toán cung cấp thông tin kịp thời, đầy đủ, trung thực, hợp lý về tình hình tài sản, công nợ, nguồn kinh phí, tình hình và kết quả hoạt động kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán, phù hợp với qui định pháp luật kế toán hiện hành và các qui định khác của pháp luật khác có liên quan; cung cấp đầy đủ, kịp thời, minh bạch, phục vụ cho việc ra các quyết định kinh tế của nhà quản trị bên trong và những cá nhân, tổ chức bên ngoài có liên quan. Tính hiệu lực, hiệu quả của các quyết định kinh tế phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng thông tin kế toán. Để giảm thiểu sai lầm trong việc ra quyết định, yêu cầu chung của người sử dụng thông tin kế toán là thông tin phải kịp thời, phản ảnh trung thực, hợp lý về tình hình tài sản, công nợ, nguồn kinh phí, tình hình và kết quả hoạt động kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán. Tuy nhiên, trong thực tế với những nguyên nhân chủ quan, khách quan khác nhau như sự yếu kém về năng lực chuyên môn, do sự hạn chế hiểu biết về pháp luật, sự mới mẽ và phức tạp của các giao dịch, sự mâu thuẫn về lợi ích nhóm,… thông tin do kế toán cung cấp luôn có khả năng tồn tại những sai phạm với các mức độ khác nhau. Vì vậy, theo chúng tôi để đảm bảo thông tin kế toán cung cấp đầy đủ, kịp thời, minh bạch, rõ ràng, đáng tin cậy, tổ chức công tác kế toán cần phải đáp ứng các yêu cầu sau: Thứ nhất, tổ chức công tác kế toán phải đảm bảo yêu cầu khoa học và hợp lý, trên cơ sở chấp hành đúng các nguyên tắc tổ chức và phù hợp với các chính sách, chế độ, thể lệ quy chế tài chính kế toán hiện hành. Bất kỳ công việc tổ chức nào trước hết phải thể hiện được tính khoa học và hợp lý, bởi vì công việc tổ chức là yếu tố quyết định đến chất lượng và hiệu quả của công tác. Do đó, công tác kế toán phải tuân thủ theo những nguyên tắc, chính sách, chế độ, thể lệ, quy chế về kinh tế, tài chính, kế toán,… Vì thế, tổ chức công tác kế toán ở đơn vị sự nghiệp công lập không chỉ cần tính khoa học, hợp lý mà còn phải dựa trên cơ sở chấp hành đúng các quy định có tính nguyên tắc, các chính sách, chế độ hiện hành liên quan của Nhà nước. Thứ hai, tổ chức công tác kế toán ở đơn vị phải đảm bảo phù hợp với đặc Tổ chức công tác kế toán có chất lượng, hiệu quả là cơ sở để kế toán cung cấp thông tin kịp thời, đầy đủ, trung thực, hợp lý về tình hình tài sản, công nợ, nguồn kinh phí, tình hình và kết quả hoạt động kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán, phù hợp với qui định pháp luật kế toán hiện hành và các qui định khác của pháp luật khác có liên quan; cung cấp đầy đủ, kịp thời, minh bạch, phục vụ cho việc ra các quyết định kinh tế của nhà quản trị bên trong và những cá nhân, tổ chức bên ngoài có liên quan. Tính hiệu lực, hiệu quả của các quyết định kinh tế phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng thông tin kế toán. Để giảm thiểu sai lầm trong việc ra quyết định, yêu cầu chung của người sử dụng thông tin kế toán là thông tin phải kịp thời, phản ảnh trung thực, hợp lý về tình hình tài sản, công nợ, nguồn kinh phí, tình hình và kết quả hoạt động kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán. Tuy nhiên, trong thực tế với những nguyên nhân chủ quan, khách quan khác nhau như sự yếu kém về năng lực chuyên môn, do sự hạn chế hiểu biết về pháp luật, sự mới mẽ và phức tạp của các giao dịch, sự mâu thuẫn về lợi ích nhóm,… thông tin do kế toán cung cấp luôn có khả năng tồn tại những sai phạm với các mức độ khác nhau. Vì vậy, theo chúng tôi để đảm bảo thông tin kế toán cung cấp đầy đủ, kịp thời, minh bạch, rõ ràng, đáng tin cậy, tổ chức công tác kế toán cần phải đáp ứng các yêu cầu sau: Thứ nhất, tổ chức công tác kế toán phải đảm bảo yêu cầu khoa học và hợp lý, trên cơ sở chấp hành đúng các nguyên tắc tổ chức và phù hợp với các chính sách, chế độ, thể lệ quy chế tài chính kế toán hiện hành. Bất kỳ công việc tổ chức nào trước hết phải thể hiện được tính khoa học và hợp lý, bởi vì công việc tổ chức là yếu tố quyết định đến chất lượng và hiệu quả của công tác. Do đó, công tác kế toán phải tuân thủ theo những nguyên tắc, chính sách, chế độ, thể lệ, quy chế về kinh tế, tài chính, kế toán,… Vì thế, tổ chức công tác kế toán ở đơn vị sự nghiệp công lập không chỉ cần tính khoa học, hợp lý mà còn phải dựa trên cơ sở chấp hành đúng các quy định có tính nguyên tắc, các chính sách, chế độ hiện hành liên quan của Nhà nước. Thứ hai, tổ chức công tác kế toán ở đơn vị phải đảm bảo phù hợp với đặc .Tổ chức công tác kế toán có chất lượng, hiệu quả là cơ sở để kế toán cung cấp thông tin kịp thời, đầy đủ, trung thực, hợp lý về tình hình tài sản, công nợ, nguồn kinh phí, tình hình và kết quả hoạt động kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán, phù hợp với qui định pháp luật kế toán hiện hành và các qui định khác của pháp luật khác có liên quan; cung cấp đầy đủ, kịp thời, minh bạch, phục vụ cho việc ra các quyết định kinh tế của nhà quản trị bên trong và những cá nhân, tổ chức bên ngoài có liên quan. Tính hiệu lực, hiệu quả của các quyết định kinh tế phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng thông tin kế toán. Để giảm thiểu sai lầm trong việc ra quyết định, yêu cầu chung của người sử dụng thông tin kế toán là thông tin phải kịp thời, phản ảnh trung thực, hợp lý về tình hình tài sản, công nợ, nguồn kinh phí, tình hình và kết quả hoạt động kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán. Tuy nhiên, trong thực tế với những nguyên nhân chủ quan, khách quan khác nhau như sự yếu kém về năng lực chuyên môn, do sự hạn chế hiểu biết về pháp luật, sự mới mẽ và phức tạp của các giao dịch, sự mâu thuẫn về lợi ích nhóm,… thông tin do kế toán cung cấp luôn có khả năng tồn tại những sai phạm với các mức độ khác nhau. Vì vậy, theo chúng tôi để đảm bảo thông tin kế toán cung cấp đầy đủ, kịp thời, minh bạch, rõ ràng, đáng tin cậy, tổ chức công tác kế toán cần phải đáp ứng các yêu cầu sau: Thứ nhất, tổ chức công tác kế toán phải đảm bảo yêu cầu khoa học và hợp lý, trên cơ sở chấp hành đúng các nguyên tắc tổ chức và phù hợp với các chính sách, chế độ, thể lệ quy chế tài chính kế toán hiện hành. Bất kỳ công việc tổ chức nào trước hết phải thể hiện được tính khoa học và hợp lý, bởi vì công việc tổ chức là yếu tố quyết định đến chất lượng và hiệu quả của công tác. Do đó, công tác kế toán phải tuân thủ theo những nguyên tắc, chính sách, chế độ, thể lệ, quy chế về kinh tế, tài chính, kế toán,… Vì thế, tổ chức công tác kế toán ở đơn vị sự nghiệp công lập không chỉ cần tính khoa học, hợp lý mà còn phải dựa trên cơ sở chấp hành đúng các quy định có tính nguyên tắc, các chính sách, chế độ hiện hành liên quan của Nhà nước. Thứ hai, tổ chức công tác kế toán ở đơn vị phải đảm bảo phù hợp với đặc .Tổ chức công tác kế toán có chất lượng, hiệu quả là cơ sở để kế toán cung cấp thông tin kịp thời, đầy đủ, trung thực, hợp lý về tình hình tài sản, công nợ, nguồn kinh phí, tình hình và kết quả hoạt động kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán, phù hợp với qui định pháp luật kế toán hiện hành và các qui định khác của pháp luật khác có liên quan; cung cấp đầy đủ, kịp thời, minh bạch, phục vụ cho việc ra các quyết định kinh tế của nhà quản trị bên trong và những cá nhân, tổ chức bên ngoài có liên quan. Tính hiệu lực, hiệu quả của các quyết định kinh tế phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng thông tin kế toán. Để giảm thiểu sai lầm trong việc ra quyết định, yêu cầu chung của người sử dụng thông tin kế toán là thông tin phải kịp thời, phản ảnh trung thực, hợp lý về tình hình tài sản, công nợ, nguồn kinh phí, tình hình và kết quả hoạt động kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán. Tuy nhiên, trong thực tế với những nguyên nhân chủ quan, khách quan khác nhau như sự yếu kém về năng lực chuyên môn, do sự hạn chế hiểu biết về pháp luật, sự mới mẽ và phức tạp của các giao dịch, sự mâu thuẫn về lợi ích nhóm,… thông tin do kế toán cung cấp luôn có khả năng tồn tại những sai phạm với các mức độ khác nhau. Vì vậy, theo chúng tôi để đảm bảo thông tin kế toán cung cấp đầy đủ, kịp thời, minh bạch, rõ ràng, đáng tin cậy, tổ chức công tác kế toán cần phải đáp ứng các yêu cầu sau: Thứ nhất, tổ chức công tác kế toán phải đảm bảo yêu cầu khoa học và hợp lý, trên cơ sở chấp hành đúng các nguyên tắc tổ chức và phù hợp với các chính sách, chế độ, thể lệ quy chế tài chính kế toán hiện hành. Bất kỳ công việc tổ chức nào trước hết phải thể hiện được tính khoa học và hợp lý, bởi vì công việc tổ chức là yếu tố quyết định đến chất lượng và hiệu quả của công tác. Do đó, công tác kế toán phải tuân thủ theo những nguyên tắc, chính sách, chế độ, thể lệ, quy chế về kinh tế, tài chính, kế toán,… Vì thế, tổ chức công tác kế toán ở đơn vị sự nghiệp công lập không chỉ cần tính khoa học, hợp lý mà còn phải dựa trên cơ sở chấp hành đúng các quy định có tính nguyên tắc, các chính sách, chế độ hiện hành liên quan của Nhà nước. Thứ hai, tổ chức công tác kế toán ở đơn vị phải đảm bảo phù hợp với đặc Tổ chức công tác kế toán có chất lượng, hiệu quả là cơ sở để kế toán cung cấp thông tin kịp thời, đầy đủ, trung thực, hợp lý về tình hình tài sản, công nợ, nguồn kinh phí, tình hình và kết quả hoạt động kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán, phù hợp với qui định pháp luật kế toán hiện hành và các qui định khác của pháp luật khác có liên quan; cung cấp đầy đủ, kịp thời, minh bạch, phục vụ cho việc ra các quyết định kinh tế của nhà quản trị bên trong và những cá nhân, tổ chức bên ngoài có liên quan. Tính hiệu lực, hiệu quả của các quyết định kinh tế phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng thông tin kế toán. Để giảm thiểu sai lầm trong việc ra quyết định, yêu cầu chung của người sử dụng thông tin kế toán là thông tin phải kịp thời, phản ảnh trung thực, hợp lý về tình hình tài sản, công nợ, nguồn kinh phí, tình hình và kết quả hoạt động kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán. Tuy nhiên, trong thực tế với những nguyên nhân chủ quan, khách quan khác nhau như sự yếu kém về năng lực chuyên môn, do sự hạn chế hiểu biết về pháp luật, sự mới mẽ và phức tạp của các giao dịch, sự mâu thuẫn về lợi ích nhóm,… thông tin do kế toán cung cấp luôn có khả năng tồn tại những sai phạm với các mức độ khác nhau. Vì vậy, theo chúng tôi để đảm bảo thông tin kế toán cung cấp đầy đủ, kịp thời, minh bạch, rõ ràng, đáng tin cậy, tổ chức công tác kế toán cần phải đáp ứng các yêu cầu sau: Thứ nhất, tổ chức công tác kế toán phải đảm bảo yêu cầu khoa học và hợp lý, trên cơ sở chấp hành đúng các nguyên tắc tổ chức và phù hợp với các chính sách, chế độ, thể lệ quy chế tài chính kế toán hiện hành. Bất kỳ công việc tổ chức nào trước hết phải thể hiện được tính khoa học và hợp lý, bởi vì công việc tổ chức là yếu tố quyết định đến chất lượng và hiệu quả của công tác. Do đó, công tác kế toán phải tuân thủ theo những nguyên tắc, chính sách, chế độ, thể lệ, quy chế về kinh tế, tài chính, kế toán,… Vì thế, tổ chức công tác kế toán ở đơn vị sự nghiệp công lập không chỉ cần tính khoa học, hợp lý mà còn phải dựa trên cơ sở chấp hành đúng các quy định có tính nguyên tắc, các chính sách, chế độ hiện hành liên quan của Nhà nước. Thứ hai, tổ chức công tác kế toán ở đơn vị phải đảm bảo phù hợp với đặc

BÙI THỊ YẾN LINH

TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TẠI CÁC

CƠ SỞ Y TẾ CÔNG LẬP TỈNH QUẢNG NGÃI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2014

BÙI THỊ YẾN LINH

TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TẠI CÁC

CƠ SỞ Y TẾ CÔNG LẬP TỈNH QUẢNG NGÃI

Công trình này chưa từng được sử dụng cho việc nhận học vị nào.

Số liệu sử dụng trong luận án là chính xác, trung thực và có nguồn gốc rõ ràng Luận án có kế thừa kết quả nghiên cứu của một số nghiên cứu khác dưới dạng trích dẫn, nguồn gốc trích dẫn được liệt kê trong mục tài liệu tham khảo

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

DANH MỤC CÁC BẢNG

PHẦN MỞ ĐẦU i

1 Lý do chọn đề tài i

2 Mục đích nghiên cứu luận án iii

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu luận án iii

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn iv

5 Phương pháp nghiên cứu iv

6 Tổng quan đề tài nghiên cứu viii

7 Kết cấu luận án xiv

CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TẠI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1

1 1 Ý nghĩa, yêu cầu và nhiệm vụ của tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập 1

1.1.1 Ý nghĩa của tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập 1

1.1.2 Yêu cầu, nguyên tắc và nhiệm vụ tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập 4

1.2 Cơ sở chi phối đến tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập 10

1.2.1 Đặc điểm, phân loại đơn vị sự nghiệp công lập 11

1.2.2 Công tác quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập 17

1.2.3 Công nghệ thông tin và nhận thức về vai trò của công nghệ thông tin trong quản lý 30

1.3 Nội dung tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập 31

1.3.1 Tổ chức hệ thống chứng từ kế toán 32

1.3.2 Tổ chức hệ thống tài khoản kế toán 35

1.3.3 Tổ chức vận dụng hệ thống sổ kế toán và hình thức kế toán 38

1.3.4 Tổ chức hệ thống báo cáo kế toán 41

1.3.8 Tổ chức ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác kế toán 55

1.4 Tình hình áp dụng chuẩn mực kế toán công quốc tế ở một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 57

1.4.1 Hệ thống chuẩn mực kế toán công quốc tế 57

1.4.2 Tình hình áp dụng chuẩn mực kế toán công quốc tế ở một số nước trên thế giới 59

1.4.3 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 62

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 66

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TẠI CÁC CƠ SỞ Y TẾ CÔNG LẬP TỈNH QUẢNG NGÃI 67

2.1 Tổng quan về hệ thống cơ sở y tế công lập tỉnh Quảng Ngãi 67

2.1.1 Hệ thống cơ sở y tế công lập tỉnh Quảng Ngãi 67

2.1.2 Chức năng, nhiệm vụ của các cơ sở y tế công lập tỉnh Quảng Ngãi 70

2.1.3 Đặc điểm tổ chức quản lý ở các cơ sở y tế công lập tỉnh Quảng Ngãi 73

2.1.4 Công tác quản lý tài chính tại các cơ sở y tế công lập tỉnh Quảng Ngãi 75

2.2 Thực trạng tổ chức công tác kế toán tại các cơ sở y tế công lập tỉnh Quảng Ngãi 87

2.2.1 Tổ chức hệ thống chứng từ kế toán 88

2.2.2 Tổ chức hệ thống tài khoản kế toán 96

2.2.3 Tổ chức vận dụng hệ thống sổ kế toán và hình thức kế toán 103

2.2.4 Tổ chức hệ thống báo cáo kế toán 105

2.2.5 Tổ chức phân tích thông tin kế toán 107

2.2.6 Tổ chức công tác kiểm tra kế toán 108

2.2.7 Tổ chức bộ máy kế toán 109

2.2.8 Tổ chức ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác kế toán 112

2.3 Đánh giá thực trạng về công tác quản lý tài chính và tổ chức công tác kế toán tại các cơ sở y tế công lập tỉnh Quảng Ngãi 113

lập tỉnh Quảng Ngãi 117

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 129

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TẠI CÁC CƠ SỞ Y TẾ CÔNG LẬP TỈNH QUẢNG NGÃI 130

3.1 Định hướng phát triển ngành y tế đến năm 2020 130

3.1.1 Định hướng phát triển ngành y tế Việt Nam đến năm 2020 130

3.1.2 Định hướng phát triển ngành y tế tỉnh Quảng Ngãi đến năm 2020 133

3.2 Quan điểm hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại các cơ sở y tế công lập tỉnh Quảng Ngãi 135

3.3 Giải pháp hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại các cơ sở y tế công lập tỉnh Quảng Ngãi 138

3.3.1 Giải pháp hoàn thiện tổ chức hệ thống chứng từ kế toán 138

3.3.2 Giải pháp hoàn thiện tổ chức hệ thống tài khoản kế toán 144

3.3.3 Giải pháp hoàn thiện tổ chức vận dụng hệ thống sổ kế toán và hình thức kế toán 161

3.3.4 Giải pháp hoàn thiện tổ chức hệ thống báo cáo kế toán 163

3.3.5 Giải pháp hoàn thiện tổ chức phân tích thông tin kế toán 171

3.3.6 Giải pháp hoàn thiện tổ chức công tác kiểm tra kế toán 179

3.3.7 Giải pháp hoàn thiện tổ chức ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác kế toán 183

3.4 Điều kiện thực hiện các giải pháp trên 197

3.4.1 Về phía các cơ quan quản lý Nhà nước 198

3.4.2 Về phía UBND và các cơ quan quản lý của tỉnh Quảng Ngãi 200

3.4.3 Về phía các cơ sở y tế công lập 203

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 205

KẾT LUẬN 206 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

ATVSTP An toàn vệ sinh thực phẩm

Sơ đồ 2.1- Mô hình tổ chức hệ thống cơ sở y tế công lập tỉnh Quảng Ngãi 69

Sơ đồ 2.2- Mô hình tổ chức quản lý của các bệnh viện công lập và trung tâm y tế dự phòng tỉnh Quảng Ngãi 74

Sơ đồ 2.3- Quy trình luân chuyển chứng từ ở các bệnh viện công lập và trung tâm y tế dự phòng của tỉnh Quảng Ngãi 89

Sơ đồ 2.4- Quy trình luân chuyển chứng từ thu viện phí tại một số bệnh viện công lập tỉnh Quảng Ngãi 93

Sơ đồ 2.5- Quy trình luân chuyển chứng từ về hoạt động dịch vụ tiêm phòng văcxin tại trung tâm y tế dự phòng tỉnh, thành phố Quảng Ngãi 95

Sơ đồ 3.1- Trình tự tổ chức phân tích tình hình tài chính 179

Sơ đồ 3.2- Sơ đồ tích hợp các phân hệ ERP tại bệnh viện 186

Sơ đồ 3.3- Mối quan hệ giữa các bộ phận trong phân hệ thu viện phí 193

Bảng 1.1: Tình hình áp dụng chuẩn mực kế toán công quốc tế của một số nước

trong Tổ chức phát triển hợp tác kinh tế (OECD) 60

Bảng 2.1: Cơ cấu các nguồn thu của các bệnh viện công lập và trung tâm y tế dự phòng của tỉnh Quảng ngãi 77

Bảng 2.2: Định mức phân bổ ngân sách cho sự nghiệp y tế 78

Bảng 2.3: Số lượng nhân viên kế toán theo trình độ ở một số bệnh viện và trung tâm y tế dự phòng ở tỉnh Quảng Ngãi tính đến năm 2012 111

Bảng 3.1: Bảng phân tích tình hình khai thác nguồn thu 173

Bảng 3.2: Bảng phân tích tình hình thực hiện các chỉ tiêu dự toán 175

Bảng 3.3: Bảng phân tích kết quả tài chính hoạt động sự nghiệp 176

Bảng 3.4: Bảng tổng hợp các phân hệ, chức năng chính của phần mềm ERP tại các bệnh viện công lập 185

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sức khỏe là tài sản và là vốn quý nhất của mỗi người và của toàn xã hội Bảo

vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân là nhu cầu thiết yếu của mỗi người dân

và của cả cộng đồng Đầu tư cho hoạt động này là trực tiếp đảm bảo nguồn nhân lựccho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc và là một trong những chính sách ưutiên hàng đầu của Đảng và Nhà nước (Nghị quyết 46/NQ-TW của Bộ Chính trị,chiến lược về công tác chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tìnhhình mới) Tham gia vào hoạt động bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhândân có sự đóng góp của nhiều tổ chức, lực lượng xã hội và các tầng lớp nhân dânnhư Nhà nước, các cơ sở khám, chữa bệnh, YTDP, dược, các tổ chức phi lợi nhuận,người dân thụ hưởng… Trong đó các CSYT chính là bộ phận trung tâm trực tiếpquyết định mức độ hiệu quả của công tác này Chính vì vậy ở mọi quốc gia, hoạtđộng của các CSYT luôn là vấn đề được quan tâm nhằm đem lại những đóng góp tolớn cho sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân

Trong thời gian qua, cùng với tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnhQuảng Ngãi, ngành y tế đã đạt được những thành tựu trong việc chăm sóc, bảo vệ,nâng cao sức khỏe cho nhân dân Hệ thống y tế từ tỉnh đến cơ sở được kiện toàn mộtbước, mạng lưới khám chữa bệnh đã được đầu tư nâng cấp và thực sự có những tiến

bộ mới Hệ thống cung cấp các dịch vụ y tế được mở rộng, tỷ lệ người ốm được chămsóc y tế đã tăng lên Công tác quản lý đã chấn chỉnh một bước, nâng cao trách nhiệm,

y đức của người thầy thuốc đối với bệnh nhân, nâng cao hiệu quả khám chữa bệnh

Tuy nhiên, công tác dự phòng và khám chữa bệnh cũng như công tác quản lýtài chính trong lĩnh vực y tế ở tỉnh Quảng Ngãi trong những năm qua gặp không ítkhó khăn, bất cập Chất lượng các dịch vụ y tế chưa đáp ứng nhu cầu ngày càng đadạng của nhân dân, nguồn nhân lực còn thiếu về số lượng và yếu về chất lượng; cơ

sở vật chất, trang thiết bị cho các CSYT công lập mặc dù đã và đang được đầu tưxây dựng và mua sắm trang bị, nhưng chưa hoàn chỉnh và đồng bộ, còn lạc hậu,chưa đủ khả năng giải quyết hết các bệnh thông thường và một số bệnh chuyênkhoa đặc thù trên địa bàn Công tác quản lý, huy động và sử dụng các nguồn tài

chính ở các CSYT công lập chưa đạt hiệu quả và chưa đúng mục đích Rõ ràng, hệthống y tế Quảng Ngãi chưa thích ứng kịp thời với sự phát triển nhanh của nền kinh

tế - xã hội và sự phát sinh, biến đổi bất thường của bệnh tật trên địa bàn Đây chính

là mối quan tâm, băn khoăn của người dân và các cấp chính quyền tỉnh Quảng Ngãi

Để đáp ứng nhu cầu bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ nhân dân vớichất lượng ngày càng cao, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, đòi hỏi các CSYTcông lập cần tập trung củng cố và hoàn thiện cơ sở vật chất về phòng bệnh, khámbệnh; sản xuất - cung ứng thuốc chữa bệnh và trang thiết bị y tế Tăng cường đào tạo

và nâng cao chất lượng chuyên môn, y đức của đội ngũ cán bộ y tế Tăng cường huyđộng các nguồn thu, sử dụng tiết kiệm và có hiệu quả các nguồn lực tài chính theohướng tự chủ, công khai, minh bạch

Đầu tư tài chính và quản lý hoạt động tài chính là một trong những yếu tốquyết định sự thành công hay thất bại của quản lý các CSYT công lập Để tăngcường quản lý và sử dụng các nguồn tài chính đúng mục đích, đạt hiệu quả cao, cácđơn vị có thể sử dụng nhiều công cụ khác nhau nhưng một trong những công cụ hữuhiệu nhất là kế toán Kế toán có vai trò rất quan trọng trong quản lý tài chính củacác đơn vị HCSN nói chung và các CSYT công lập nói riêng, là công cụ quan trọngthực hiện quản lý, điều hành, kiểm tra, giám sát các hoạt động kinh tế trong các đơn vị

Để phát huy vai trò quan trọng đó, vấn đề có tính chất quyết định là các đơn vị phải biết

tổ chức một cách khoa học và hợp lý công tác kế toán của đơn vị

Chính vì thế, tổ chức công tác kế toán được hoàn thiện sẽ giúp cho việc quản

lý các nguồn thu và các nội dung chi của các đơn vị hiệu quả hơn Cho đến nay, cảtrên phương diện lý thuyết và thực tiễn ở nước ta và tỉnh Quảng Ngãi, có rất ít côngtrình nghiên cứu khoa học (nhất là ứng dụng) đề cập một cách toàn diện và cụ thể

về tổ chức công tác kế toán tại các CSYT công lập tỉnh Quảng Ngãi để góp phầnnâng cao hiệu quả công tác quản lý tài chính ngành y tế tỉnh những năm tới

Bởi vậy việc nghiên cứu thực trạng và đề ra giải pháp hoàn thiện tổ chứccông tác kế toán trong các CSYT công lập tỉnh Quảng Ngãi nhằm nâng cao hiệuquả quản lý tài chính của ngành y tế tỉnh là yêu cầu bức xúc, cả trong lý luận lẫn

thực tiễn hoạt động hiện tại và tương lai của các CSYT công lập Nhằm đóng gópthêm cơ sở khoa học và thực tiễn hoàn thiện công tác quản lý tài chính, tổ chức

công tác kế toán trong các CSYT công lập, tác giả chọn đề tài “Tổ chức công tác

kế toán tại các cơ sở y tế công lập tỉnh Quảng Ngãi”

2 Mục đích nghiên cứu của luận án

Tổ chức công tác kế toán được coi như là một hệ thống các yếu tố cấu thành,bao gồm tổ chức vận dụng các phương pháp kế toán để thu nhận, xử lý và cung cấpcác thông tin; tổ chức vận dụng chính sách, chế độ, thể lệ kinh tế tài chính, kế toánvào đơn vị; tổ chức các nhân sự để thực hiện công việc kế toán nhằm đảm bảo chocông tác kế toán phát huy hết vai trò, nhiệm vụ của mình, giúp công tác quản lý vàđiều hành hoạt động của đơn vị có hiệu quả

Một cách tổng quát, luận án làm rõ một số vấn đề về cơ sở khoa học của tổchức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập cũng như phân tích cácnhân tố chi phối đến tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập;luận án phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức công tác kế toán tại các CSYT cônglập tỉnh Quảng Ngãi thời gian qua và trên cơ sở đó, luận án đề xuất, gợi ý một sốgiải pháp nhằm hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại các CSYT công lập tỉnhQuảng Ngãi trong thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của Luận án

- Đối tượng nghiên cứu

Luận án nghiên cứu tổ chức công tác kế toán tại các CSYT công lập tỉnhQuảng Ngãi, trong đó luận án tập trung nghiên cứu các bệnh viện công lập và trungtâm YTDP tại tỉnh Quảng Ngãi Với đối tượng này, luận án đi sâu nghiên cứu cácvấn đề lý luận cơ bản và tiến hành khảo sát thực trạng tổ chức công tác kế toán tạicác bệnh viện công lập và trung tâm YTDP, cùng với việc đề xuất các giải pháphoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại các bệnh viện công lập và trung tâm YTDPcủa tỉnh Quảng Ngãi hiện nay

- Phạm vi nghiên cứu

Luận án tập trung nghiên cứu giải pháp hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại cácCSYT công lập tỉnh Quảng Ngãi Cụ thể:

+ Về mặt nội dung: Luận án nghiên cứu những vấn đề liên quan đến tổ chức

công tác kế toán tại các CSYT công lập tỉnh Quảng Ngãi (lý luận cơ bản về tổ chứccông tác kế toán, thực trạng tổ chức công tác kế toán và đề xuất các giải pháp hoànthiện tổ chức công tác kế toán)

+ Về mặt không gian: Luận án giới hạn nghiên cứu thực trạng tổ chức công

tác kế toán tại các CSYT công lập tỉnh Quảng Ngãi, trong đó tập trung vào các bệnhviện công lập và trung tâm YTDP tại tỉnh Quảng Ngãi

+ Về mặt thời gian: Luận án tập trung nghiên cứu thực trạng tổ chức công

tác kế toán tại các CSYT công lập tỉnh Quảng Ngãi trong giai đoạn từ năm 2007đến hết năm 2012

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Luận án trình bày hệ thống hóa, toàn diện những vấn đề lý luận về tổ chứccông tác kế toán trong các đơn vị sự nghiệp công lập Trong đó, Luận án đưa ra vấn

đề tổ chức công tác kế toán phải phù hợp với cơ chế tự chủ tài chính trong các đơn

vị sự nghiệp công lập

Trên cơ sở khảo sát tình hình thực tế về công tác quản lý trực tiếp ở cácCSYT công lập tỉnh Quảng Ngãi trong những năm qua, Luận án mô tả và phân tíchthực trạng tổ chức công tác kế toán tại các CSYT công lập tỉnh Quảng Ngãi mộtcách có hệ thống Trên cơ sở đó, Luận án phân tích, đánh giá những kết quả và tồntại theo các nội dung trên Luận án đưa ra những quan điểm định hướng và đề xuất

mô hình tổ chức công tác kế toán áp dụng trong các CSYT công lập tỉnh QuảngNgãi Mô hình được xây dựng phù hợp với điều kiện luật pháp và những điều kiệnràng buộc khác ở Việt Nam

5 Phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở phương pháp luận

Cơ sở phương pháp luận của đề tài luận án là phương pháp duy vật biệnchứng; trong đó dựa trên nền tảng nhận thức các vấn đề nghiên cứu từ cơ sở lý luận

đến hiện thực khách quan về tổ chức công tác kế toán của các CSYT công lập tỉnhQuảng Ngãi.

Phương pháp luận duy vật biện chứng vận dụng bước đầu trong nghiên cứuđược dựa trên quá trình khảo sát các công trình nghiên cứu đã công bố có liên quanđến tổ chức công tác kế toán nhằm tìm ra những vấn đề cần phải giải quyết về mặt lýthuyết Trên cơ sở đó, luận án đã phân tích và tổng kết những vấn đề nghiên cứu cóliên quan đến tổ chức công tác kế toán và xác định mục tiêu nghiên cứu của mình

Cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng cũng được vận dụng thông quaquá trình thu thập và xử lý dữ liệu Quá trình khảo sát số liệu và dẫn chứng thực tếđược tiến hành thông qua việc điều tra, chọn mẫu và áp dụng phiếu khảo sát để thuthập số liệu.Trong quá trình thu thập số liệu, các cơ sở dữ liệu được so sánh để tìm

ra giải pháp tốt nhất phản ánh được bản chất của vấn đề nghiên cứu Nhờ đó, cũng

đã giảm thiểu được vai trò chủ quan của tác giả nhằm bảo đảm tính khách quan củakết quả nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình tiến hành hoạt động của các đơn vị HCSN, trong đó có cácCSYT công lập tỉnh Quảng Ngãi chịu tác động rất nhiều các nhân tố khác nhau xuấtphát từ khách quan hay chủ quan xuất phát từ chính nội tại của các đơn vị Do đó đểnghiên cứu về tổ chức công tác kế toán cần thiết phải kết hợp sử dụng nhiều phươngpháp nghiên cứu khác nhau để nhận biết được thực trạng tổ chức công tác kế toántại các CSYT công lập tỉnh Quảng Ngãi Luận án sử dụng các phương pháp nghiêncứu cụ thể như sau:

Phương pháp thu thập dữ liệu và nghiên cứu tài liệu: Là một công việc rấtcần thiết cho bất kỳ hoạt động nghiên cứu khoa học nào, các nhà nghiên cứu khoahọc luôn đọc và tra cứu tài liệu có trước để làm nền tảng cho nghiên cứu khoa họcbởi đây là nguồn kiến thức quí giá được tích lũy qua quá trình nghiên cứu mang tínhlịch sử lâu dài Các phương pháp sử dụng để thu thập tài liệu sử dụng trong côngtrình luận án này là:

+ Phương pháp điều tra, phỏng vấn: Được thực hiện để thu thập thông tin

trên các đối tượng cần lấy thông tin phục vụ quá trình nghiên cứu, thông tin tài liệuthu thập được khi sử dụng phương pháp này là các tài liệu sơ cấp (tài liệu gốc)mang tính chính xác cao

Các bước tiến hành:

Bước 1: Xác định nguồn thông tin thu thập đối tượng điều tra, phỏng vấn;Nguồn thu thập thông tin: Là các thông tin có liên quan tổ chức công tác kếtoán trong các đơn vị tiến hành khảo sát

Đối tượng phỏng vấn đề cập ở trên là các cán bộ kế toán tại các đơn vị tiếnhành khảo sát

Bước 2: Thiết lập các câu hỏi điều tra, phỏng vấn là những câu hỏi liên quanđến vấn đề cần nghiên cứu tìm hiểu

Bước 3: Tiến hành điều tra, phỏng vấn đối với kế toán trưởng và các cán bộ

kế toán tại các đơn vị tiến hành khảo sát Các câu hỏi điều tra, phỏng vấn được sửdụng trong quá trình thu thập thông tin

Quá trình tiến hành điều tra trong vòng 6 tháng tại các đơn vị tiến hành khảosát Tổng số bảng câu hỏi điều tra phát ra là 25, Kết quả thu được 25 bảng câu hỏi

đã trả lời với tỷ lệ phản hồi là 100% Phiếu điều tra được phát đến từng cán bộ, nhânviên như Kế toán trưởng, kế toán tổng hợp, kế toán thực hiện các phần hành khác vàmột số nhân viên ngoài phòng kế toán Bên cạnh việc phát phiếu điều tra nghiêncứu sinh còn gặp gỡ, tiếp xúc, phỏng vấn Ban lãnh đạo các đơn vị tiến hành khảosát như Kế toán trưởng, Trưởng Phó phòng tài chính kế toán, Trưởng các khoa,phòng ban bộ phận,…

Sau khi tiến hành phỏng vấn thu thập và tổng hợp dữ liệu từ các phiếu điềutra [Phụ lục 02] để từ đó nhận định về tổ chức công tác kế toán tại các CSYT cônglập tỉnh Quảng Ngãi, từ các thông tin thu thập đó sẽ được sử dụng làm tài liệu đểthực hiện luận án này

+ Phương pháp thu thập tài liệu: Phương pháp này dùng để thu thập các

thông tin về từng nội dung liên quan đến tổ chức công tác kế toán như các nhân tố

về đặc điểm của các đơn vị sự nghiệp công lập, cơ chế quản lý tài chính, nguồn tàichính đầu tư cho các đơn vị sự nghiệp công lập, trong đó có các CSYT công lập tỉnhQuảng Ngãi và sự ảnh hưởng của công nghệ thông tin đối với tổ chức công tác kếtoán trong đơn vị này

Trong quá trình thu thập tài liệu và tìm hiểu thực tế đã giúp em nhận biết đượcthực trạng tổ chức công tác kế toán tại các CSYT công lập tỉnh Quảng Ngãi, qua đóphát hiện được hạn chế, tồn tại của tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị này

Luận án đã tiến hành thu thập các tài liệu, số liệu tại các CSYT công lập tỉnhQuảng Ngãi, trong đó tập trung chủ yếu vào các bệnh viện công lập và trung tâmYTDP Trên cơ sở các số liệu thu thập được, nghiên cứu sinh đã lựa chọn những sốliệu cần thiết, phù hợp để đưa vào sử dụng

Để thực hiện được phương pháp này cần tổng hợp dữ liệu thứ cấp từ cácchứng từ và sổ kế toán, báo cáo kế toán có liên quan đến tổ chức công tác kế toántại các bệnh viện công lập và trung tâm YTDP Việc áp dụng phương pháp này sẽnhằm phát hiện sự tác động của các nhân tố từ môi trường khách quan ảnh hưởngđến hoạt động và tổ chức công tác kế toán của các bệnh viện công lập và trung tâmYTDP tỉnh Quảng Ngãi

+ Phương pháp quan sát thực tế: Đây là phương pháp rất sinh động và thực

tế vì qua phương pháp này tất cả các giác quan của người phỏng vấn đều được sửdụng như mắt nhìn, tai nghe qua đó các thông tin được ghi lại trong trí nhớ, quaghi chép, chụp lại một cách cụ thể, thực tế, phong phú và khách quan

+ Phương pháp tổng hợp, phân tích dữ liệu: Dựa vào những thông tin, tài

liệu thu thập được qua các cuộc phỏng vấn, qua việc khảo sát tại các bệnh viện cônglập và trung tâm YTDP của tỉnh Quảng Ngãi, qua việc sưu tầm trên sách báo, tạpchí, qua việc tìm kiếm trên các website,… các thông tin được lựa chọn, phân loại vàsắp xếp một cách có hệ thống, tác giả đã sử dụng phần mềm EXCEL để phân tích,tính toán khoa học tỉ lệ phần trăm áp dụng hay không áp dụng ở từng nội dung, từngphần hành Kết quả của việc điều tra, phỏng vấn đã tổng hợp lại và phân tích, đánhgiá ở chương 2 của luận án

6 Tổng quan đề tài nghiên cứu

Đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học về chủ đề tài chính y tế và tổchức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập nói chung và tại các CSYTcông lập nói riêng Có thể tóm tắt các vấn đề nổi bật đã được đề cập trong một sốnghiên cứu tiêu biểu như sau:

6.1 Các công trình đã nghiên cứu ở ngoài nước

Trong các nghiên cứu trước đây về tổ chức công tác kế toán, các tác giả chủyếu đề cập đến nguyên lý và nguyên tắc chung về tổ chức công tác kế toán; đặcđiểm tổ chức công tác kế toán trong một số loại hình doanh nghiệp đặc thù Riênglĩnh vực tổ chức công tác kế toán trong các đơn vị sự nghiệp, trên thế giới chỉ cómột số ít tác giả nghiên cứu Ba trong số các tác giả đó là Earl R.Wilson, LeoE.Hay, Susan C.Kattelus đã cùng tham gia một số công trình và viết cuốn sách nổi

tiếng với tiêu đề là “Kế toán Nhà nước và các tổ chức phi lợi nhuận” (Accounting

for Governmental and Nonpofit Entities) Đây có thể coi là một công trình nghiên

cứu khá công phu về các khía cạnh khác nhau hoạt động của các đơn vị HCSN nóichung Các nội dung nghiên cứu trong cuốn sách bao gồm các nguyên tắc kế toánchung được chấp nhận, hướng dẫn cách thức ghi nhận các sự kiện, cách thức lậpbáo cáo tài chính cuối kỳ Nghiên cứu cũng đi sâu vào phân tích đặc thù hoạt độngcủa một số lĩnh vực sự nghiệp đặc thù như tổ chức kế toán trong các trường học,bệnh viện, các đơn vị lực lượng vũ trang,…

Riêng trong lĩnh vực y tế, các tác giả Bruce R.Neumann, James D.Suver,

William N.Zelman đã tái bản nhiều lần nghiên cứu về “Quản lý tài chính - Khái niệm

và áp dụng vào cơ sở y tế” (Financial Management, Concepts and Applications for Health Care Providers) Các nội dung chính của công trình này là môi trường y tế và

chức năng của quản lý tài chính; kế toán tài chính - ngôn ngữ của quản lý tài chính;phân tích báo cáo tài chính; quản lý vốn, tài sản, công nợ trong các đơn vị; các nộidung về kế toán quản trị như chi phí hành vi, lập dự toán, phân bổ chi phí, định giá, raquyết định đầu tư… Ngoài ra trong lĩnh vực này còn phải kể đến cuốn sách của tác

giả Louis C.Gapenski “Tài chính y tế - Giới thiệu về kế toán và quản lý tài chính”

(Healthcare Finance - An introduction of Accounting and Financial Management).

Trong tài liệu này, tác giả đã phân tích môi trường tài chính của ngành y tế, hướng dẫn

về tổ chức kế toán trên cả hai nội dung kế toán tài chính và kế toán quản trị

Bên cạnh những công trình nghiên cứu của các tác giả, tìm hiểu về tổ chứccông tác kế toán trong các đơn vị sự nghiệp nói chung và các CSYT nói riêng cầnphải tìm hiểu các nguyên tắc kế toán chung được chấp nhận (Generally accountingpriciples - GAAP) áp dụng cho các bệnh viện và các tổ chức y tế khác do Hiệp hộicác Bệnh viện Hoa Kỳ (American Hospital Association - AHA), Hiệp hội Quản lýTài chính Y tế Hoa Kỳ (Healthcare Fianancial Management Association - HFMA)

và Viện Kế toán viên công chứng Hoa Kỳ (American Institute of Certified PublicAccountants - AICPA) Tuy nhiên nhìn chung các công trình nghiên cứu và tài liệunày chủ yếu được thực hiện bởi các giáo sư của các trường Đại học Hoa Kỳ, do đó

có thể nghiên cứu của các tác giả là khá toàn diện trong điều kiện áp dụng tại cácCSYT của Mỹ và các nước phương Tây bởi Mỹ là quốc gia điển hình đại diện chocác nước có hệ thống bệnh viện tư tự hạch toán

6.2 Các công trình nghiên cứu ở trong nước

Ở Việt Nam, trong những năm qua đã có một số công trình và đề tài nghiên

cứu của các tác giả như Luận án Tiến sĩ Kinh tế: “Các giải pháp tài chính thúc đẩy

phát triển sự nghiệp y tế ở Việt Nam” của Hoàng Thị Thúy Nguyệt (2006), Học

viện Tài chính; Luận án Tiến sĩ Kinh tế: “Giải pháp quản lý sử dụng các nguồn tài

chính tại các cơ sở khám chữa bệnh công lập do địa phương quản lý ở Việt Nam”

của Đỗ Thị Thu Trang (2010), Học viện Tài chính; các đề tài do Vụ HCSN - Bộ Tài

chính thực hiện: “Đổi mới cơ chế quản lý tài chính sự nghiệp y tế trong nền kinh tế

thị trường Việt Nam” năm 1996, “Đổi mới và hoàn thiện các giải pháp tài chính nhằm thúc đẩy xã hội hóa trong lĩnh vực giáo dục, y tế” năm 2002; Và các tài liệu

hội thảo: “Bệnh viện tự chủ: thực trạng, hướng phát triển và bước đi” của Phan Huy Dũng, Nguyễn Thị Kim Chúc hay “Nguồn tài chính y tế - Thực trạng, hiệu quả

sử dụng và những kiến nghị” của Phan Thị Cúc (2004) Các nghiên cứu này chỉ bàn

đến khía cạnh tài chính y tế và đứng trên quan điểm của các cơ quan quản lý Nhà

nước để đưa ra các giải pháp hoàn thiện hay chỉ tập trung nghiên cứu về thực trạng

và giải pháp quản lý tài chính y tế ở các bệnh viện công lập

Riêng vấn đề tổ chức công tác kế toán trong các đơn vị HCSN, Vụ Chế độ kếtoán - Bộ Tài chính đã ban hành chế độ cụ thể hướng dẫn thực hành kế toán ở cácđơn vị HCSN nói chung Tuy nhiên cho đến nay, các quy định này được dùngchung cho mọi đơn vị HCSN, không phân biệt lĩnh vực, không tính đến đặc thù củatừng ngành khác nhau Trên thực tế nhận thức được sự khác biệt trong tổ chức hoạtđộng của các ngành, lĩnh vực mà đã có tác giả nghiên cứu về tổ chức kế toán ở từngloại hình đơn vị cụ thể Một trong số đó là tác giả Trần Thị Hoa Thơm (2011), Học

viện Tài chính, với công trình Luận án Tiến sĩ Kinh tế “Sử dụng công cụ kế toán và

kiểm toán để nâng cao hiệu quả quản lý tài chính ở các trường đại học công lập Việt Nam” Trong công trình này tác giả đã tập trung đi sâu nghiên cứu về thực trạng

sử dụng công cụ kế toán và kiểm toán vào công tác quản lý tài chính của các trườngđại học công lập Việt Nam Từ đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quảquản lý tài chính của các trường đại học công lập Việt Nam thông qua việc sử dụngcông cụ kế toán và kiểm toán trong điều kiện khoán chi và chế độ tự chủ về tài chính

Luận án Tiến sĩ Kinh tế “Tổ chức kế toán ở các trường Đại học trực thuộc

Bộ Giáo dục và Đào tạo” của tác giả Nguyễn Thị Minh Hường (2004), Trường Đại

học Kinh tế Quốc dân Trong công trình này tác giả chỉ trình bày những vấn đề lýluận cơ bản về tổ chức công tác kế toán nói chung áp dụng cho mọi đơn vị kế toán

mà không đi vào tìm hiểu tổ chức công tác kế toán trong các đơn vị sự nghiệp Cáckiến nghị và giải pháp chủ yếu đề cập đến vấn đề quản lý tài chính chứ không đi sâuvào việc hoàn thiện tổ chức công tác kế toán ở các trường đại học

Luận án Tiến sĩ Kinh tế “Tổ chức hạch toán kế toán trong các cơ sở y tế với

việc tăng cường quản lý tài chính ngành y tế Việt Nam” của tác giả Lê Kim Ngọc

(2009), Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Trong công trình này tác giả đã tập trungnghiên cứu sâu những vấn đề lý luận cơ bản về công tác quản lý tài chính và tổ chứccông tác kế toán ở các đơn vị sự nghiệp nói chung nhưng tác giả không phân tíchcác nhân tố chi phối đến tổ chức công tác kế toán trong các đơn vị sự nghiệp công

lập Các kiến nghị và giải pháp chủ yếu đề cập đến vấn đề công tác quản lý tài chính

và tổ chức công tác kế toán tại các bệnh viện đa khoa và chuyên khoa thuộc Bộ Y tế

và Sở Y tế quản lý

Luận án Tiến sĩ Kinh tế “Hoàn thiện Tổ chức kế toán trong các bệnh viện

trực thuộc Bộ Y tế ở Việt Nam” của tác giả Lê Thị Thanh Hương (2012), Trường

Đại học Thương mại Trong công trình này tác giả đã phân tích đặc điểm tổ chứcđơn vị sự nghiệp có thu công lập (so sánh với đơn vị sự nghiệp có thu ngoài cônglập, so sánh hoạt động dịch vụ trong đơn vị sự nghiệp có thu công lập và trongdoanh nghiệp) chi phối đến cơ chế quản lý tài chính và tổ chức công tác kế toántrong loại hình đơn vị này Luận án đã có tập trung phân tích, đánh giá thực tiễn và

đề xuất các giải pháp để hoàn thiện tổ chức kế toán đối với loại hình đơn vị sựnghiệp có thu nói chung và các bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế nói riêng

Ngoài ra ở tỉnh Quảng Ngãi, trong những năm qua đã có một số công trìnhnghiên cứu về tài chính y tế và tổ chức công tác kế toán ở các CSYT công lập tỉnhQuảng Ngãi của các tác giả như Đoàn Thị Xuân Mỹ (2011), Trường Đại học Đà

Nẵng với Luận văn Thạc sỹ “Phát triển dịch vụ y tế ở các huyện miền núi tỉnh

Quảng Ngãi” Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về

phát triển dịch vụ y tế và phân tích thực trạng, đánh giá những thành tựu và hạn chếtrong việc phát triển dịch vụ y tế tại các huyện miền núi của tỉnh Quảng Ngãi Từ đóLuận văn đã đưa ra một số giải pháp phát triển dịch vụ y tế ở các huyện miền củatỉnh Quảng Ngãi đến năm 2020

Luận văn Thạc sỹ với đề tài “Tổ chức công tác kế toán thu, chi hoạt động

trong các đơn vị sự nghiệp công lập trên địa bàn Quảng Ngãi” (2007) của tác giả

Nguyễn Thị Thanh Vân - Học viện Tài chính Trọng tâm của đề tài này là nghiêncứu về tổ chức công tác kế toán thu, chi hoạt động trong các đơn vị sự nghiệp nóichung của tỉnh Đề tài đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về tổ chức kế toánthu, chi hoạt động trong các đơn vị sự nghiệp công lập và đánh giá tình hình thực tế

về cơ chế quản lý tài chính cũng như công tác kế toán thu, chi hoạt động tại các đơn

vị sự nghiệp trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi Từ đó, đưa ra những giải pháp hoàn

thiện khoa học, hợp lý và khả thi nhằm nâng cao công tác kế toán thu, chi hoạt độngtại các đơn vị sự nghiệp trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi.

Tóm lại, dù có khá nhiều nghiên cứu về tài chính y tế và tổ chức công tác kếtoán tại các CSYT công lập Việt Nam với những đóng góp to lớn và có ý nghĩatham khảo quan trọng cho luận án trong quá trình thực hiện, tuy nhiên, những côngtrình nghiên cứu này còn có hạn chế hay khoảng trống chưa được đề cập ở một sốkhía cạnh sau:

Thứ nhất, lý luận về tổ chức công tác kế toán, mỗi một đề tài có những cách

tiếp cận, cách đặt vấn đề riêng, nhưng có điểm chung là chỉ tập trung nghiên cứu lýluận về một số nội dung của tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp cônglập nói chung Trong khi đó, những lý luận cơ bản về những nội dung tổ chức côngtác kế toán cũng như việc phân tích các nhân tố chi phối đến tổ chức công tác ở cácđơn vị sự nghiệp công lập cũng vẫn chưa có một công trình nào trình bày một cách

hệ thống và toàn diện

Thứ hai, các công trình nghiên cứu chỉ tập trung phân tích, đánh giá thực

trạng từ đó đưa ra các giải pháp để hoàn thiện về quản lý nguồn tài chính, cơ chếquản lý tài chính và tổ chức công tác kế toán ở các CSYT công lập nói chung và cácbệnh viện công lập Việt Nam nói riêng Đến nay, dường như chưa có một nghiêncứu tổng hợp, phân tích đầy đủ về thực trạng và đưa ra giải pháp cụ thể về tổ chứccông tác kế toán tại các bệnh viện và trung tâm YTDP tuyến tỉnh, tuyến huyện ở ViệtNam nói chung và ở tỉnh Quảng Ngãi nói riêng

Thứ ba, các công trình chưa đưa ra các giải pháp cụ thể hoàn thiện việc tổ

chức công tác kế toán tại các CSYT công lập như xây dựng hệ thống tài khoản kếtoán theo bộ mã tài khoản để phục vụ cho việc cung cấp thông tin quản trị nội đơn vị

và cho việc sử dụng phần mềm kế toán trong toàn ngành y tế; xây dựng và hoàn thiện

hệ thống báo cáo kế toán; nâng cao chất lượng công tác kiểm tra kế toán tại cácCSYT công lập; cũng như việc phân tích thông tin kế toán và ứng dụng công nghệthông tin để quản lý toàn diện công tác quản lý tài chính và công tác kế toán ở cácbệnh viện công lập

6.3 Những vấn đề luận án sẽ tập trung nghiên cứu, giải quyết

Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán trong các CSYT công lập nói chung vàcác CSYT công lập ở tỉnh Quảng Ngãi nói riêng là yêu cầu cấp thiết trong quá trìnhchuyển sang cơ chế tự chủ tài chính Đặc biệt đối với ngành y tế tỉnh Quảng Ngãi,những phương hướng và giải pháp hoàn thiện phải phù hợp với các định hướng pháttriển hệ thống CSYT của Việt Nam và yêu cầu đồng thời đạt được hai mục tiêu lớn

là đảm bảo công bằng y tế và đảm bảo tính hiệu quả kinh tế Xuất phát từ quá trìnhtìm hiểu về đề tài nghiên cứu, Luận án sẽ tập trung nghiên cứu các vấn đề chính nhưsau:

- Trình bày hệ thống và toàn diện về khái niệm, ý nghĩa và nhiệm vụ của tổchức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập cũng như những nội dungcủa tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập Ngoài ra, luận án sẽphân tích các nhân tố chi phối đến tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệpcông lập như đặc điểm của đơn vị sự nghiệp công lập, công tác quản lý tài chính củađơn vị sự nghiệp công lập và sự ảnh hưởng của công nghệ thông tin đối với tổ chứccông tác kế toán trong đơn vị sự nghiệp công lập;

- Trên cơ sở các tư liệu phong phú, đáng tin cậy có liên quan đến tổ chứccông tác kế toán tại các CSYT công lập tỉnh Quảng Ngãi được thu thập từ các cơquan, đơn vị có trách nhiệm của tỉnh Quảng Ngãi, luận án đã khái quát, mô tả bứctranh hiện thực về tổ chức công tác kế toán tại các CSYT công lập tỉnh Quảng Ngãi

Từ đó, luận án đã rút ra những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân ảnh hưởngđến thực trạng, làm cơ sở thực tiễn quan trọng để xây dựng định hướng và đưa racác giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện tổ chức công tác kế toán ở các CSYT cônglập tỉnh Quảng Ngãi trong thời gian tới

- Đề xuất những giải pháp có tính khả thi để hoàn thiện tổ chức công tác kếtoán tại các CSYT công lập tỉnh Quảng Ngãi như:

Một là, hoàn thiện hệ thống chứng từ kế toán, hệ thống tài khoản kế toán, hệ

thống sổ kế toán cũng như hoàn thiện hệ thống báo cáo kế toán và phân tích thôngtin kế toán tại các CSYT công lập tỉnh Quảng Ngãi;

Hai là, hoàn thiện công tác kiểm tra kế toán, ứng dụng công nghệ thông tin vào

công tác kế toán tại các CSYT công lập tỉnh Quảng Ngãi nhằm tăng cường công tácquản lý tài chính kế toán

Chương 1 NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN

TẠI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1.1 Ý nghĩa, yêu cầu và nhiệm vụ của tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập

1.1.1 Ý nghĩa của tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập

Trong điều kiện quản lý kinh tế hiện nay, các hoạt động tổ chức và quản lýnền kinh tế quốc dân, tổ chức và quản lý các hoạt động kinh tế tài chính trong cácđơn vị muốn đạt hiệu quả cao, có được những quyết định đúng đắn, thúc đẩy sựphát triển của nền kinh tế quốc dân và của từng đơn vị, cần thiết phải có nhữngthông tin về các hoạt động kinh tế tài chính một cách đầy đủ, kịp thời, chính xác và

có hệ thống Những thông tin như vậy chỉ có thể có được thông qua kế toán Thôngtin do kế toán cung cấp có độ tin cậy cao, mô tả được thực trạng hoạt động kinh tếtài chính trong đơn vị, là một bộ phận cấu thành rất quan trọng trong hệ thống thôngtin kinh tế tài chính của đơn vị, giúp cho các cơ quan quản lý, các nhà kinh tế, cácnhà quản lý ở các đơn vị có cơ sở để hoạch định các chính sách, đường lối phát triểnkinh tế xã hội, phương hướng hoạt động của đơn vị phù hợp với phạm vi toàn xãhội và trong từng đơn vị

Như vậy, kế toán - một trong những công cụ quản lý có hiệu lực được sửdụng trong các đơn vị để quản lý tài sản, quản lý quá trình tiếp nhận và sử dụng cácnguồn kinh phí Song để kế toán thực sự trở thành công cụ quản lý đắc lực ở cácđơn vị sự nghiệp công lập, thì vấn đề tổ chức công tác kế toán hợp lý và khoa học làmột trong những tiền đề tiên quyết của các đơn vị

Do đó để đạt được yêu cầu trên theo chúng tôi mỗi đơn vị sự nghiệp công lậpcần phải tổ chức công tác kế toán khoa học Có nhiều quan điểm khác nhau về tổchức công tác kế toán như sau:

Theo Giáo trình Tổ chức công tác kế toán, trường Đại học Kinh tế Thành

phố Hồ Chí Minh thì “Tổ chức công tác kế toán là việc xác định những công việc,

những nội dung mà kế toán phải thực hiện hay phải tham mưu cho các bộ phận

phòng ban khác thực hiện, nhằm hình thành một hệ thống kế toán đáp ứng được các yêu cầu của đơn vị” [92].

Theo Giáo trình Tổ chức công tác kế toán, Học viện Tài chính thì “Tổ chức

công tác kế toán là tổ chức việc thu nhận, hệ thống hóa và cung cấp thông tin về hoạt động của đơn vị” [60].

Theo Giáo trình Nguyên lý kế toán, Học viện Tài chính thì “Tổ chức công

tác kế toán cần được hiểu như một hệ thống các yếu tố cấu thành gồm: tổ chức bộ máy kế toán, tổ chức vận dụng các phương pháp kế toán, kỹ thuật hạch toán, tổ chức vận dụng các chế độ, thể lệ kế toán… mối liên hệ và sự tác động giữa các yếu

tố đó với mục đích đảm bảo các điều kiện cho việc phát huy tối đa chức năng của

hệ thống các yếu tố đó” [58].

Như vậy theo chúng tôi, tổ chức công tác kế toán được coi như là một hệthống các yếu tố cấu thành, bao gồm tổ chức vận dụng các phương pháp kế toán đểthu nhận, xử lý, phân tích, kiểm tra và cung cấp các thông tin; tổ chức vận dụngchính sách, chế độ, thể lệ kinh tế tài chính, kế toán vào đơn vị; tổ chức các nhân sự

để thực hiện công việc kế toán nhằm đảm bảo cho công tác kế toán phát huy hết vaitrò, nhiệm vụ của mình, giúp công tác quản lý và điều hành hoạt động của đơn vị cóhiệu quả

Do đó, tổ chức công tác kế toán thực chất là tổ chức thu nhận, xử lý và cungcấp thông tin kế toán trên cơ sở hiểu biết về kế toán, các qui định của pháp luật kếtoán, pháp luật khác có liên quan, qui mô, đặc điểm và yêu cầu quản lý của đơn vị

kế toán

Khác với các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, các đơn vị sự nghiệp cônglập được Nhà nước giao nhiệm vụ theo chức năng quản lý ngành và được phân cấpquản lý theo các đơn vị dự toán cấp 1, cấp 2, cấp 3 Các đơn vị sự nghiệp công lậpđược trang trải chi phí bằng nguồn vốn cấp phát của NSNN, nguồn thu sự nghiệp vàcác hoạt động dịch vụ Mọi khoản thu, chi ở đơn vị này đều phải được lập dự toánmột cách có cơ sở khoa học Vì vậy, với quan điểm trên chúng tôi cho rằng tổ chứccông tác kế toán khoa học và hợp lý sẽ đảm bảo kế toán thực hiện tốt vai trò và nhiệm

vụ của mình trong đơn vị và thỏa mãn tốt được thông tin kinh tế tài chính của đơn vịcho các đối tượng quan tâm Do đó, theo chúng tôi việc tổ chức tốt công tác kế toántrong các đơn vị sự nghiệp công lập sẽ mang lại các ý nghĩa cụ thể sau:

Thứ nhất, tổ chức công tác kế toán khoa học sẽ đảm bảo cung cấp chính xác,

kịp thời và đầy đủ các thông tin kinh tế, tài chính của đơn vị cho các đối tượng quantâm giúp họ đưa ra các quyết định đúng đắn, kịp thời

Thông tin đầu ra của kế toán cung cấp là sản phẩm của quy trình kế toánhoặc từng giai đoạn quy trình, từng trung tâm của quy trình hoạt động của đơn vị.Chất lượng thông tin kế toán cung cấp sẽ chi phối và quyết định tính đúng đắn, phùhợp, chất lượng, hiệu quả và hiệu suất trong các quyết định của nhà quản lý,…Trong khi đó, thông tin kế toán cung cấp có kịp thời, chính xác và có chất lượnghay không lại phụ thuộc chủ yếu vào việc tổ chức vận dụng các phương pháp kếtoán để thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin; tổ chức vận dụng các chính sách chế

độ kinh tế tài chính và kế toán của Nhà nước; tổ chức bộ máy kế toán với các nhânviên kế toán có tri thức, có tư duy về kinh tế tài chính kế toán và được bố trí đúng vịtrí công việc

Thứ hai, tổ chức công tác kế toán khoa học sẽ đảm bảo ghi chép, theo dõi,

phản ánh và giám sát chặt chẽ các loại tài sản, nguồn kinh phí của đơn vị, giúp choviệc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, nguồn kinh phí trong các đơn vị

Quá trình thu nhận, ghi chép, xử lý và cung cấp thông tin trong các đơn vị sựnghiệp công lập cần phải được thực hiện trên cơ sở của tổ chức bộ máy kế toán vớinhững nhân viên kế toán có chuyên môn về kế toán, tài chính và được phân công,phân nhiệm cụ thể đảm bảo công tác kế toán có hiệu quả Hoạt động của các đơn vị

sự nghiệp công lập phải tuân thủ các chính sách, chế độ về kinh tế tài chính của Nhànước; tổ chức công tác kế toán đòi hỏi các nhân viên kế toán sử dụng hệ thốngphương pháp kế toán là một trong những yếu tố quan trọng có tính quyết định và làtrung tâm của mối quan hệ biện chứng giữa các yếu tố cấu thành của tổ chức côngtác kế toán Vì vậy, các đơn vị sự nghiệp công lập sử dụng kế toán là một công cụquản lý kinh tế tài chính cần phải tổ chức vận dụng các chính sách, chế độ, thể lệ về

kinh tế tài chính nhằm thu nhận, ghi chép và phản ánh đầy đủ, chính xác mọi sựbiến động của các loại đối tượng kế toán trong các đơn vị sự nghiệp công lập.

Thứ ba, tổ chức công tác kế toán khoa học sẽ giúp cho kế toán thực hiện tốt

yêu cầu, chức năng và nhiệm vụ của mình trong hệ thống các công cụ quản lý

Tổ chức công tác kế toán trong các đơn vị sự nghiệp công lập là việc tổ chứcthực hiện những nội dung kế toán trong đơn vị và thiết lập mối quan hệ giữa cácyếu tố cấu thành nhằm đạt được sản phẩm cuối cùng là thông tin cung cấp trên cácbáo cáo kế toán có chất lượng và đáng tin cậy cho nhà quản lý và các đối tượng sửdụng Tổ chức công tác kế toán cần phải vận dụng có hiệu quả các chính sách, chế

độ, thể lệ về kinh tế tài chính của Nhà nước và thực hiện công bố thông tin bằng cácbáo cáo tài chính theo quy định của pháp luật

Thứ tư, tổ chức công tác kế toán khoa học sẽ giúp cho đơn vị sự nghiệp công

lập có được bộ máy kế toán gọn nhẹ, hoạt động hiệu quả, nâng cao hiệu suất và hiệuquả hoạt động của bộ máy kế toán Nếu khối lượng công việc kế toán lớn mà tổchức một bộ máy kế toán cồng kềnh, làm việc kém hiệu quả sẽ nảy sinh các vấn đềnhư công việc không trôi chảy, thiếu tính đồng bộ do nhiều bộ phận có tác nghiệpchồng chéo, phân định chức năng, nhiệm vụ của từng bộ phận không rõ ràng; thờigian hạch toán và thanh quyết toán chậm so với quy định do phải qua nhiều bộ phậntrung gian,…

Như vậy tổ chức công tác kế toán có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quản

lý ở các đơn vị sự nghiệp công lập Chính vì vậy trong điều kiện hiện nay, một yêucầu đặt ra với tổ chức công tác kế toán là phải không ngừng đổi mới và hoàn thiệnnhằm đáp ứng nhu cầu quản lý của bản thân đơn vị cũng như phù hợp với cácchính, chế độ, thể lệ về kinh tế, tài chính của Nhà nước Để phát huy tốt nhất vai trò,

ý nghĩa của tổ chức công tác kế toán, các đơn vị sự nghiệp công lập cần phải tuân thủđầy đủ các yêu cầu cơ bản và thực hiện tốt nhiệm vụ về tổ chức công tác kế toán

1.1.2 Yêu cầu, nguyên tắc và nhiệm vụ tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập

1.1.2.1 Yêu cầu và nguyên tắc của tổ chức công tác kế toán

Tổ chức công tác kế toán có chất lượng, hiệu quả là cơ sở để kế toán cungcấp thông tin kịp thời, đầy đủ, trung thực, hợp lý về tình hình tài sản, công nợ,nguồn kinh phí, tình hình và kết quả hoạt động kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán,phù hợp với qui định pháp luật kế toán hiện hành và các qui định khác của pháp luậtkhác có liên quan; cung cấp đầy đủ, kịp thời, minh bạch, phục vụ cho việc ra cácquyết định kinh tế của nhà quản trị bên trong và những cá nhân, tổ chức bên ngoài

có liên quan

Tính hiệu lực, hiệu quả của các quyết định kinh tế phụ thuộc chủ yếu vàochất lượng thông tin kế toán Để giảm thiểu sai lầm trong việc ra quyết định, yêucầu chung của người sử dụng thông tin kế toán là thông tin phải kịp thời, phản ảnhtrung thực, hợp lý về tình hình tài sản, công nợ, nguồn kinh phí, tình hình và kết quảhoạt động kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán Tuy nhiên, trong thực tế với nhữngnguyên nhân chủ quan, khách quan khác nhau như sự yếu kém về năng lực chuyênmôn, do sự hạn chế hiểu biết về pháp luật, sự mới mẽ và phức tạp của các giao dịch,

sự mâu thuẫn về lợi ích nhóm,… thông tin do kế toán cung cấp luôn có khả năngtồn tại những sai phạm với các mức độ khác nhau Vì vậy, theo chúng tôi để đảmbảo thông tin kế toán cung cấp đầy đủ, kịp thời, minh bạch, rõ ràng, đáng tin cậy, tổchức công tác kế toán cần phải đáp ứng các yêu cầu sau:

Thứ nhất, tổ chức công tác kế toán phải đảm bảo yêu cầu khoa học và hợp

lý, trên cơ sở chấp hành đúng các nguyên tắc tổ chức và phù hợp với các chính sách, chế độ, thể lệ quy chế tài chính kế toán hiện hành.

Bất kỳ công việc tổ chức nào trước hết phải thể hiện được tính khoa học vàhợp lý, bởi vì công việc tổ chức là yếu tố quyết định đến chất lượng và hiệu quả củacông tác Do đó, công tác kế toán phải tuân thủ theo những nguyên tắc, chính sách,chế độ, thể lệ, quy chế về kinh tế, tài chính, kế toán,… Vì thế, tổ chức công tác kếtoán ở đơn vị sự nghiệp công lập không chỉ cần tính khoa học, hợp lý mà còn phảidựa trên cơ sở chấp hành đúng các quy định có tính nguyên tắc, các chính sách, chế

độ hiện hành liên quan của Nhà nước

Thứ hai, tổ chức công tác kế toán ở đơn vị phải đảm bảo phù hợp với đặc

điểm tổ chức quản lý, quy mô và địa bàn hoạt động của đơn vị.

Mỗi đơn vị có đặc điểm, điều kiện thực tế khác nhau về tổ chức hoạt động, tổchức quản lý, quy mô và trình độ quản lý,… Do vậy, tổ chức công tác kế toán ở đơn

vị sự nghiệp công lập muốn phát huy tốt tác dụng thì phải được tổ chức phù hợp vớiđiều kiện thực tế của đơn vị

Thứ ba, tổ chức công tác kế toán ở đơn vị phải phù hợp với biên chế đội ngũ

và khả năng trình độ của đội ngũ cán bộ nhân viên kế toán hiện có.

Mỗi đơn vị sự nghiệp công lập có đội ngũ kế toán với trình độ chuyên mônnghiệp vụ, sử dụng thiết bị phương tiện kỹ thuật tin học… có thể khác nhau Dovậy, các đơn vị muốn tổ chức công tác kế toán hợp lý và có hiệu quả thì khi tổ chứccông tác kế toán cần đảm bảo tính phù hợp với đội ngũ, trình độ của họ thì nhữngngười làm kế toán mới đủ khả năng, điều kiện để hoàn thành nhiệm vụ công việc kếtoán được giao

Thứ tư, tổ chức công tác kế toán phải đảm bảo thực hiện đầy đủ chức năng nhiệm vụ kế toán trong đơn vị, thu nhận, xử lý, kiểm tra và cung cấp thông tin kế toán đáp ứng yêu cầu quản lý, quản trị của đơn vị.

Sản phẩm cuối cùng của kế toán là cung cấp được các báo cáo kế toán (thôngtin kế toán) cần thiết cho các đối tượng sử dụng thông tin Những thông tin đó xuấtphát từ yêu cầu quản lý, quản trị đơn vị và của các đối tượng sử dụng thông tin kếtoán Do vậy, khi tiến hành tổ chức công tác kế toán ở đơn vị cần lưu ý đến yêu cầuquản lý, quản trị của các đối tượng đó để thiết kế hệ thống thu nhận và cung cấpthông tin phải có hiệu quả và hữu ích

Thứ năm, tổ chức công tác kế toán phải đảm bảo được những yêu cầu của thông tin kế toán và tiết kiệm chi phí hạch toán.

Kế toán là công cụ quản lý, mà mục đích của quản lý là hiệu quả và tiếtkiệm, đồng thời kế toán là công việc, là hoạt động của một tổ chức/bộ phận của đơn

vị cũng chi phí rất nhiều cho công việc này Do vậy, khi tổ chức công tác kế toán ởđơn vị cũng quan tâm đến vấn đề hiệu quả và tiết kiệm chi phí hạch toán, cần phảitính toán, xem xét đến tính hợp lý giữa chi phí hạch toán với kết quả/hiệu quả/tính

kinh tế của công tác kế toán mang lại.

Xuất phát từ các yêu cầu trên, theo chúng tôi để tổ chức công tác kế toánkhoa học cần phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản sau:

Thứ nhất, tổ chức công tác trong đơn vị phải đảm bảo tuân thủ các quy định của pháp luật về kế toán.

Nhằm tạo ra môi trường pháp lý cho hoạt động của kế toán, mỗi quốc gia sẽban hành một hệ thống các quy định pháp luật cho hoạt động của kế toán Vì vậy,

để đảm bảo tuân thủ luật pháp tổ chức công tác kế toán phải đảm bảo tuân thủ cácquy định về pháp luật kế toán của từng quốc gia mà đơn vị đang hoạt động

Tại Việt Nam hiện nay, hầu hết các quy định về kế toán đều được thực hiệnbằng các quy định của Pháp luật, vì vậy việc tổ chức công tác phải tuân thủ Luật Kếtoán, chế độ kế toán và các quy định pháp luật có liên quan khác

Thứ hai, tổ chức công tác kế toán phải đảm bảo nguyên tắc thống nhất.

Tổ chức công tác kế toán trong đơn vị sự nghiệp công lập phải đảm bảo sựthống nhất giữa các bộ phận kế toán trong đơn vị, giữa đơn vị chính với các đơn vịthành viên và các đơn vị nội bộ

Tổ chức công tác kế toán trong đơn vị phải đảm bảo sự thống nhất giữa kếtoán và các bộ phận quản lý khác trong đơn vị Kế toán là một trong các công cụquản lý thuộc hệ thống các công cụ quản lý chung của toàn đơn vị Vì vậy, để pháthuy hết vai trò và nhiệm vụ của kế toán trong hệ thống quản lý chung khi tổ chứccông tác kế toán phải chú ý đến mối quan hệ của kế toán với các bộ phận quản lýkhác nhằm đảm bảo tính thống nhất trong xử lý, cung cấp thông tin, kiểm soát, điềuhành các hoạt động của đơn vị

Tổ chức công tác kế toán trong đơn vị sự nghiệp công lập cũng phải đảm bảo

sự thống nhất giữa các nội dung của công tác kế toán, đảm bảo sự thống nhất giữađối tượng, phương pháp, hình thức tổ chức bộ máy kế toán của đơn vị

Thứ ba, tổ chức công tác kế toán phải đảm bảo nguyên tắc phù hợp với đặc thù của các đơn vị sự nghiệp công lập.

Tổ chức công tác kế toán phải đảm bảo phù hợp với đặc điểm hoạt động, đặc

điểm tổ chức quản lý của đơn vị.

Tổ chức công tác kế toán cũng phải phù hợp với yêu cầu, trình độ quản lý,phù hợp với trình độ của nhân viên kế toán trong đơn vị

Tổ chức công tác kế toán cũng phải phù hợp với trình độ trang bị các thiết bị,phương tiện tính toán và các trang thiết bị khác phục vụ cho công tác kế toán vàcông tác quản lý chung trong toàn đơn vị

Thứ tư, tổ chức công tác kế toán phải đảm bảo nguyên tắc tiết kiệm và hiệu quả.

Theo chúng tôi những nguyên tắc này phải được thực hiện một cách đồng bộtrong tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập

1.1.2.2 Nhiệm vụ của tổ chức công tác kế toán

Kế toán là công cụ quan trọng để quản lý kinh tế, tài chính ở đơn vị sựnghiệp công lập Tổ chức công tác kế toán khoa học và hợp lý là điều kiện cần thiết

để thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ và vai trò của kế toán, đảm bảo được chấtlượng và hiệu quả của công tác kế toán ở đơn vị sự nghiệp công lập Bên cạnh đó, tổchức khoa học, hợp lý công tác kế toán còn tiết kiệm được chi phí cho công tác kếtoán

Là một trong các công cụ quản lý quan trọng của đơn vị sự nghiệp công lập,

do vậy theo chúng tôi những nhiệm vụ chính của tổ chức công tác kế toán trong đơn

vị sự nghiệp công lập bao gồm:

Một là, tổ chức hợp lý bộ máy kế toán ở đơn vị phù hợp với đặc điểm, điềukiện tổ chức hoạt động, tổ chức quản lý và phân cấp quản lý tài chính ở đơn vị, đảmbảo đủ số lượng, có chất lượng, đảm bảo hoàn thành mọi nội dung công việc kếtoán của đơn vị với chi phí tiết kiệm nhất Thực hiện kế hoạch hóa công tác kế toán,

có sự phân công, phân nhiệm rõ ràng cho từng nhân viên kế toán Xác định được mốiquan hệ công việc giữa bộ phận kế toán với các bộ phận quản lý khác trong đơn vị

Tổ chức công tác kế toán khoa học, hợp lý là một trong những tiền đề quantrọng để kế toán thực hiện tốt vai trò của mình trong công tác quản lý Kế toán làkhoa học quản lý, nó có tính khoa học, đồng thời nó phải được ứng dụng phù hợpvới điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của từng đơn vị thì mới phát huy được vai trò tích

cực của chúng Mặt khác, công tác kế toán phải do một bộ máy với nhiều người,nhiều khâu đảm nhận, do vậy theo chúng tôi, khi tổ chức công tác kế toán, phải đềcập đến tổ chức bộ máy kế toán, phải có kế hoạch cụ thể theo thời gian, phân công,phân nhiệm cụ thể cho từng bộ phận, từng cán bộ, nhân viên kế toán thì mới đảmbảo chất lượng và hiệu quả.

Hai là, xác định rõ mối quan hệ giữa các bộ phận trong bộ máy kế toán với các

bộ phận quản lý khác trong đơn vị về các công việc liên quan đến công tác kế toán vàthu nhận, cung cấp thông tin kinh tế, tài chính liên quan cho các nhà quản lý

Thực tế để cung cấp thông tin phục vụ đáp ứng yêu cầu các ngành quản lý,quản trị trong đơn vị, đòi hỏi có sự liên quan và phối kết hợp giữa các bộ phận chứcnăng trong toàn đơn vị Mỗi bộ phận có nhiệm vụ riêng, tuy nhiên, chúng có liênquan và có mối quan hệ tạo thành bộ máy quản lý toàn đơn vị Do vậy, khi tổ chức

bộ máy kế toán cần xác định rõ nhiệm vụ và mối quan hệ về cung cấp thông tin giữa

bộ phận kế toán với các bộ phận chức năng liên quan trong toàn đơn vị

Ba là, tổ chức vận dụng chế độ kế toán, thông lệ kế toán, Luật kế toán đã ban

hành và được thừa nhận với việc lựa chọn một hình thức kế toán phù hợp với điềukiện cụ thể của đơn vị

Việc tổ chức công tác kế toán ở đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ tổchức thực hiện các phương pháp kế toán, tổ chức thực hiện và vận dụng các nguyêntắc kế toán, Luật Kế toán, chế độ kế toán quy định vào đơn vị cho đúng và phù hợp

để thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin kế toán đáp ứng yêu cầu quản lý đơn vị,đảm bảo cho kế toán thực hiện tốt nhiệm vụ của mình Việc lựa chọn một hình thức

kế toán phù hợp với điều kiện cụ thể của đơn vị cũng là một trong các nhiệm vụ của

tổ chức công tác kế toán, nhằm giúp đơn vị tổ chức thu nhận, xử lý và cung cấpthông tin phù hợp và hiệu quả nhất

Bốn là, tổ chức áp dụng những thành tựu khoa học kỹ thuật, khoa học quảnlý; từng bước trang bị và sử dụng các phương tiện kỹ thuật tính toán, hiện đại Tổchức bồi dưỡng nâng cao trình độ quản lý, trình độ nghiệp vụ cho cán bộ kế toán

Tổ chức phổ biến hướng dẫn các chế độ thể lệ về tài chính kế toán cho công chức

viên chức trong đơn vị Tổ chức kiểm tra kế toán trong nội bộ.

Trong điều kiện hiện nay, khoa học kỹ thuật thông tin phát triển rất nhanh vàtin học đã xâm nhập sâu vào khoa học quản lý, trở thành một yếu tố và phương tiệnquan trọng, không thể thiếu Do đó, theo chúng tôi khi tổ chức công tác kế toán ởđơn vị sự nghiệp công lập cần quán triệt nhiệm vụ ứng dụng những thành tựu khoahọc tiên tiến, hiện đại, sử dụng các chương trình phần mềm, trang thiết bị kỹ thuật hỗtrợ tính toán, thiết lập hệ thống thông tin, khai thác và lưu trữ thông tin cho hiệu quả

Mặt khác, kế toán là khoa học quản lý, nó luôn có sự cải tiến và hoàn thiệncùng với sự thay đổi cơ chế chính sách kinh tế, tài chính theo từng giai đoạn và thời

kỳ, do vậy, người làm kế toán cần có sự hiểu biết, cập nhật kiến thức, cơ chế, chínhsách, chế độ mới, cũng như các lĩnh vực khoa học kỹ thuật liên quan khác Bêncạnh đó, việc tổ chức công tác kế toán cũng cần quan tâm đến việc bồi dưỡngnghiệp vụ chuyên môn, cập nhật kiến thức mới về khoa học kỹ thuật liên quan chocán bộ, nhân viên kế toán

Đồng thời, quá trình hoạt động của đơn vị chính là quá trình thực hiện cácchính sách, chế độ quản lý kinh tế, tài chính của Nhà nước Kế toán với tư cách làcông cụ phục vụ quản lý kinh tế, tài chính của đơn vị, do vậy, để thực hiện tốt cácchính sách, chế độ của Nhà nước, khi tổ chức công tác kế toán ở đơn vị phải thựchiện nhiệm vụ phổ biến, hướng dẫn và kiểm tra quá trình chấp hành chính sách, chế

độ quản lý kinh tế, tài chính ở đơn vị, nhằm đưa công tác kế toán và công tác quản

lý của đơn vị vào nề nếp

Những nhiệm vụ trên, theo chúng tôi phải được triển khai đồng bộ mới cóthể phát huy được tốt các nội dung của tổ chức công tác kế toán

1.2 Cơ sở chi phối đến tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập

Trong quá trình đơn vị sự nghiệp công lập tồn tại và hoạt động, hệ thống kếtoán có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều nhân tố khác nhau, khi những nhân tố này thayđổi, hệ thống kế toán có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng hay có thể dẫn đến việcphải tái tổ chức công tác kế toán

Tổ chức công tác kế toán để đạt được các mục tiêu và thỏa mãn các yêu cầutrên, theo chúng tôi khi tiến hành tổ chức công tác kế toán, các đơn vị sự nghiệpcông lập cần quan tâm đến các nhân tố ảnh hưởng sau:

1.2.1 Đặc điểm, phân loại đơn vị sự nghiệp công lập

Đặc điểm của đơn vị sự nghiệp công lập chi phối đến cơ chế quản lý tàichính của các đơn vị, do đó sẽ ảnh hưởng đến việc tổ chức quản lý hoạt động củađơn vị cũng như ảnh hưởng đến tổ chức công tác kế toán của các đơn vị sự nghiệpcông lập

Ở mọi quốc gia, Nhà nước luôn đóng vai trò quan trọng trong tổ chức, quản lý

và điều hành các mặt của đời sống kinh tế xã hội Không thể có sự phát triển kinh tế

-xã hội và bền vững mà không có một Nhà nước hoạt động có hiệu quả Nhà nước xâydựng và ban hành thể chế, tạo ra hành lang pháp lý và các chế độ, chính sách cho kinh

tế - xã hội phát triển; Bộ máy quyền lực Nhà nước khi thực thi chức năng quản lý củamình phải xác định quyền lực Nhà nước là tập trung và thống nhất, sự phân công vàphối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan Nhà nước trong thực hiện ba quyền “lập pháp,hành pháp và tư pháp” Trong đó, Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội, cơquan hành chính Nhà nước cao nhất Chính phủ và bộ máy hành chính Nhà nước là hệthống các cơ quan hành pháp, thống nhất quản lý việc thực hiện nhiệm vụ chính trị,kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng an ninh và đối ngoại theo đúng chức năng, thẩmquyền theo luật định Chính phủ có quyền hành rộng rãi và thực sự làm chủ quyền hànhpháp trên toàn lãnh thổ quốc gia và chịu trách nhiệm trước nhân dân, đã hình thành nêncác đơn vị sự nghiệp để thực thi quyền hành pháp của mình

Trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước, cụm từ “đơn vịHCSN” được hiểu là từ gọi tắt cho các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp, cácđoàn thể, hội quần chúng Trong quá trình đẩy mạnh cải cách hành chính, đổi mới

tổ chức và hoạt động của Chính phủ, các cơ quan Nhà nước xác định rõ phạm vi vànội dung quản lý của mình về kinh tế, xã hội, phù hợp với yêu cầu phát triển Đãtách bạch rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn giữa cơ quan hành chính và đơn vị sựnghiệp Vì vậy, hiện nay đơn vị sự nghiệp công lập thường được định nghĩa khá

giống nhau như:

Theo Giáo trình Tài chính công của Trường Đại học Kinh tế Thành phố HồChí Minh năm 2005 thì:

Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức thuộc sở hữu Nhà nước, hoạt động cơbản của nó là cung cấp các loại hàng hóa, dịch vụ công cho xã hội trong các lĩnhvực: kinh tế, giáo dục, y tế, văn hóa, thể dục, thể thao,…[70]

Theo Giáo trình Quản lý tài chính công của Học viện Tài chính năm 2007 thì:Đơn vị sự nghiệp công lập là những đơn vị do Nhà nước thành lập hoạt độngcông lập thực hiện cung cấp các dịch vụ xã hội công cộng và các dịch vụ nhằm duytrì sự hoạt động bình thường của các ngành kinh tế quốc dân Các đơn vị này hoạtđộng trong các lĩnh vực: Y tế, giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ và môi trường,văn học nghệ thuật, thể dục thể thao, sự nghiệp kinh tế, dịch vụ việc làm,…[56]

Theo chế độ kế toán HCSN năm 2006 thì đơn vị sự nghiệp công lập là: Đơn

vị do Nhà nước quyết định thành lập nhằm thực hiện một nhiệm vụ chuyên mônnhất định hay quản lý Nhà nước về một lĩnh vực nào đó, hoạt động bằng nguồn kinhphí NSNN cấp, cấp trên cấp toàn bộ hoặc cấp một phần kinh phí và các nguồn khácđảm bảo theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp nhằm thực hiện nhiệm vụ củaĐảng và Nhà nước giao cho từng giai đoạn [8]

Như vậy theo chúng tôi, các đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan

có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lậptheo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụquản lý nhà nước Nguồn tài chính để đảm bảo hoạt động do NSNN cấp hoặc cónguồn gốc từ ngân sách Các hoạt động này có giá trị tinh thần vô hạn, chủ yếuđược tổ chức để phục vụ xã hội, do đó chi phí chi ra không được trả lại trực tiếpbằng hiệu quả kinh tế nào đó mà được thể hiện bằng hiệu quả xã hội nhằm đạt đượccác mục tiêu kinh tế vĩ mô

Do đó, đặc điểm hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công là rất đa dạng, bắtnguồn từ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và vai trò của Nhà nước trong nền kinh

tế thị trường Tuy nhiên, các đơn vị sự nghiệp công lập dù hoạt động ở các lĩnh vực

khác nhau nhưng đều mang những đặc điểm cơ bản như sau:

Thứ nhất, mục đích hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập là không vì

lợi nhuận, chủ yếu phục vụ lợi ích cộng đồng

Trong nền kinh tế, các sản phẩm, dịch vụ do đơn vị sự nghiệp công lập tạo rađều có thể trở thành hàng hóa cung ứng cho mọi thành phần trong xã hội Việc cungứng các hàng hóa này cho thị trường chủ yếu không vì mục đích lợi nhuận như hoạtđộng sản xuất kinh doanh Nhà nước tổ chức, duy trì và tài trợ cho các hoạt động sựnghiệp để cung cấp những sản phẩm, dịch vụ cho thị trường trước hết nhằm thựchiện vai trò của Nhà nước trong việc phân phối lại thu nhập và thực hiện các chínhsách phúc lợi công cộng khi can thiệp vào thị trường Nhờ đó sẽ hỗ trợ cho cácngành, các lĩnh vực kinh tế - xã hội hoạt động bình thường, nâng cao dân trí, bồidưỡng nhân tài, đảm bảo nguồn nhân lực, thúc đẩy hoạt động kinh tế - xã hội pháttriển và ngày càng đạt hiệu quả cao hơn, đảm bảo và không ngừng nâng cao đời sống,sức khỏe, văn hóa, tinh thần của nhân dân

Thứ hai, sản phẩm của các đơn vị sự nghiệp công lập là sản phẩm mang lại lợiích chung có tính bền vững, lâu dài cho xã hội

Sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp công lập tạo ra chủ yếu là nhữngsản phẩm, dịch vụ có giá trị về sức khỏe, tri thức, văn hóa, đạo đức, xã hội,… Đây lànhững sản phẩm vô hình và có thể dùng chung cho nhiều người, cho nhiều đối tượngtrên phạm vi rộng

Mặt khác sản phẩm của các hoạt động sự nghiệp công lập chủ yếu là các

“hàng hóa công cộng” phục vụ trực tiếp hoặc gián tiếp trong quá trình tái sản xuất xã

hội Hàng hoá công cộng có hai đặc tính cơ bản là không có tính cạnh tranh rival) và không loại trừ (non-excludable) Nói cách khác, đó là những hàng hóa mà

(non-nếu có một người tiêu dùng một hàng hóa thì trong cùng một lúc không làm chongười khác phải ngừng tiêu dùng hàng hóa đó và tiêu dùng của người này không loạitrừ việc tiêu dùng của người khác

Nhờ việc sử dụng những “hàng hóa công cộng” do hoạt động sự nghiệp cônglập tạo ra làm cho quá trình sản xuất của cải vật chất được thuận lợi và ngày càng đạt

hiệu quả cao Vì vậy, hoạt động sự nghiệp luôn gắn bó hữu cơ và tác động tích cựcđến quá trình tái sản xuất xã hội.

Thứ ba, hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập luôn gắn liền và bị chiphối bởi các chương trình phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước

Với chức năng của mình, Chính phủ luôn tổ chức, duy trì và đảm bảo hoạtđộng sự nghiệp để thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội Để thực hiệnnhững mục tiêu kinh tế - xã hội nhất định, Chính phủ tổ chức thực hiện các chươngtrình mục tiêu quốc gia như chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng, chươngtrình dân số kế hoạch hóa gia đình, chương trình xóa mù chữ,… Những chươngtrình mục tiêu quốc gia này chỉ có Nhà nước, với vai trò của mình mới có thể thựchiện một cách triệt để và có hiệu quả, nếu để tư nhân thực hiện, mục tiêu lợi nhuận

sẽ lấn chiếm mục tiêu xã hội và dẫn đến hạn chế việc tiêu dùng sản phẩm hoạt động

sự nghiệp, từ đó kìm hãm sự phát triển kinh tế - xã hội

Ngoài ra, để đảm bảo hiệu quả quản lý nhà nước thì cần có sự phân loại cácđơn vị sự nghiệp công lập Tùy thuộc quan điểm, cách tiếp cận hoặc do các yêu cầucủa quản lý nhà nước,… mà các đơn vị sự nghiệp công lập được phân chia theo cáctiêu thức khác nhau Các cách phân loại tuy khác nhau về hình thức, đôi khi không

có ranh giới rạch ròi song tựu trung lại đều nhằm mục đích nâng cao hiệu quả quản

lý nhà nước đối với các đơn vị sự nghiệp công lập trên cơ sở nghiên cứu, phân tích,đánh giá đưa ra các định hướng, mục tiêu phát triển của mỗi loại hình đơn vị phùhợp với từng thời kỳ

Theo tính chất công cộng hay cá nhân của dịch vụ cung cấp thì đơn vị sựnghiệp công lập bao gồm đơn vị sự nghiệp cung cấp dịch vụ công cộng thuần túy vàđơn vị sự nghiệp cung cấp các dịch vụ công cộng có tính chất cá nhân

Theo chủ thể quản lý thì đơn vị sự nghiệp công lập được phân thành:

- Đơn vị sự nghiệp công lập do Trung ương quản lý, bao gồm: Đài truyềnhình Việt Nam, các bệnh viện, trường học do Trung ương quản lý,…;

- Đơn vị sự nghiệp công lập do địa phương quản lý, bao gồm: Đài truyềnhình tỉnh, thành phố, các bệnh viện, trường học do địa phương quản lý,…;

Theo quan điểm về thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chínhđối với các đơn vị sự nghiệp công lập tại Nghị định 43/2006/CP ngày 25/4/2006 củaChính phủ, các đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm:

- Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt độngthường xuyên (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm chi phí hoạt động) là các đơn

vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp luôn ổn định nên bảo đảm được toàn bộ chiphí hoạt động thường xuyên NSNN không phải cấp kinh phí cho hoạt động thườngxuyên của đơn vị

- Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt độngthường xuyên, phần còn lại được NSNN cấp (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự bảo đảmmột phần chi phí hoạt động) Đây là những đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sựnghiệp nhưng chưa tự trang trải toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên, NSNNphải cấp một phần chi phí hoạt động thường xuyên của đơn vị

- Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu,kinh phí hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do NSNN bảo đảm toàn

bộ kinh phí hoạt động (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp do NSNN bảo đảm toàn bộ chiphí hoạt động)

Tuy nhiên, theo Nghị định 85/2012/CP ngày 15/10/2012 của Chính phủ về

cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp y tế và giá dịch vụkhám bệnh, chữa bệnh của các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh công lập, các đơn vị sựnghiệp y tế công lập bao gồm:

- Nhóm 1: Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm được toàn bộ kinh phíkinh phí hoạt động thường xuyên và kinh phí đầu tư phát triển

- Nhóm 2: Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm được toàn bộ kinh phíhoạt động thường xuyên

- Nhóm 3: Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm một phần kinh phí hoạtđộng thường xuyên

- Nhóm 4: Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp hoặc không có nguồn thu,kinh phí hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ được giao do NSNN

bảo đảm toàn bộ.

Theo quan điểm trên tiêu chí để phân loại đơn vị sự nghiệp công lập là mức

độ tự đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên của đơn vị sự nghiệp, được xác địnhbằng công thức sau:

Mức tự bảo đảm chi phí Tổng số nguồn thu sự nghiệp

hoạt động thường xuyên = - x 100 %

của đơn vị (%) Tổng số chi hoạt động thường xuyên

Tổng nguồn thu sự nghiệp và tổng số chi hoạt động thường xuyên tính theo

dự toán thu, chi của năm đầu thời kỳ ổn định

Theo lĩnh vực hoạt động thì đơn vị sự nghiệp công lập được chia thành:

- Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực giáo dục đào tạo baogồm các cơ sở giáo dục công lập thuộc hệ thống giáo dục quốc dân như các trườngmầm non, tiểu học, trung học, các trung tâm kỹ thuật tổng hợp hướng nghiệp,trường trung học chuyên nghiệp, trường cao đẳng, đại học, học viện,…

- Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực văn hóa thông tin nghệthuật bao gồm các đoàn nghệ thuật, nhà văn hóa thông tin, bảo tàng, trung tâmthông tin triển lãm, thư viện công cộng, đài phát thanh, truyền hình,…

- Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực thể dục thể thao baogồm trung tâm huấn luyện thể dục thể thao, các câu lạc bộ thể dục thể thao,…

- Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực kinh tế bao gồm cácviện tư vấn, thiết kế, quy hoạch đô thị, nông thôn; các trung tâm nghiên cứu khoahọc và ứng dụng về nông, lâm, ngư nghiệp, giao thông, công nghiệp, địa chính,…

- Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực y tế bao gồm các cơ sởkhám chữa bệnh như các bệnh viện, phòng khám, trung tâm y tế thuộc các Bộ,ngành và địa phương; cơ sở khám chữa bệnh thuộc các viện nghiên cứu, trường đàotạo y dược; các cơ sở điều dưỡng, phục hồi chức năng, các trung tâm truyền thônggiáo dục sức khỏe,…

Tóm lại, đặc điểm, lĩnh vực hoạt động, tính chất hoạt động và mục đích hoạtđộng của các đơn vị sự nghiệp công lập được xem là một trong những nhân tố ảnh

hưởng đến tổ chức công tác kế toán trong các đơn vị sự nghiệp công lập.

1.2.2 Công tác quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập

Quản lý tài chính là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong các đơn vị

sự nghiệp công lập, bao gồm lên kế hoạch sử dụng các nguồn vốn, đảm bảo thựchiện các dự án sản xuất kinh doanh và theo dõi tình hình thu - chi, tình hình quyếttoán ngân sách để từ đó thực hiện báo cáo cho các cấp lãnh đạo,… Do đó, việc quản

lý tài chính có hiệu quả hay không là nguyên nhân dẫn đến sự thành công hay thấtbại của các đơn vị, tổ chức, không kể đó là đơn vị lớn hay nhỏ Chính vì vậy, côngtác quản lý tài chính sẽ chi phối và tác động rất lớn đến tổ chức công tác kế toántrong các đơn vị sự nghiệp công lập Do đó, theo chúng tôi cần thiết phải nghiên cứu

cơ chế quản lý tài chính; việc huy động, khai thác, quản lý các nguồn tài chính đầu tư

cho các đơn vị sự nghiệp công lập cũng như quy trình lập dự toán, chấp hành dự toán

và quyết toán ngân sách tại các đơn vị này Chính vì thế, nội dung tiếp theo của luận

án sẽ đi sâu làm rõ công tác quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập

1.2.2.1 Cơ chế quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập

Quản lý tài chính là một bộ phận, một khâu của quản lý kinh tế - xã hội và làkhâu quản lý mang tính tổng hợp Theo nghĩa rộng, quản lý tài chính được nhìnnhận như việc sử dụng tài chính làm công cụ quản lý hệ thống kinh tế - xã hội thôngqua việc sử dụng các chức năng vốn có của nó Theo nghĩa hẹp, quản lý tài chínhđược quan niệm như là việc quản lý của bản thân hoạt động tài chính, nghĩa là tàichính được xem là đối tượng quản lý

Sự tác động bên ngoài của tài chính với tư cách là công cụ quản lý và tổ chứcbên trong của nó - quản lý bản thân tài chính - có mối quan hệ mật thiết với nhau.Quản lý bản thân tài chính được coi là hợp lý, có hiệu quả nếu nó tạo ra được một

cơ chế quản lý thích hợp có tác động tích cực tới các quá trình kinh tế - xã hội theocác hướng phát triển đã hoạch định

Vậy, cơ chế quản lý tài chính là thuật ngữ nói về phương thức tổ chức vàhoạt động điều hành, hướng dẫn kiểm tra… của một hệ thống các bộ phận, tổ chứctrong một xã hội, một lĩnh vực, một tổ chức theo mối liên hệ kết hợp thống nhất