nghiên cứu phương pháp xây dựng kiến trúc chính quyền điện tử cấp tỉnhthành phố

Hiện nay, một số cá nhân và đơn vị; cũng như Bộ Thông tin và truyền thông, Sở Thôngtin và truyền thông các Tỉnh/Thành phố nghiên cứu đề xuất mô hình chính phủ điện tử cấp Tỉnh/Thành phố

VIỆN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

Ngành: Công nghệ thông tin

Chuyên ngành: Quản lý hệ thống thông tin

Mã số: Chuyên ngành đào tạo thí điểm

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội, 2014

MỤC LỤC

DANH SÁCH HÌNH 3

LỜI CÁM ƠN 4

CHƯƠNG I: ĐẶT VẤN ĐỀ 5

1 Yêu cầu thực tiễn 5

2 Đặt mục tiêu 5

3 Dự kiến kết quả 6

CHƯƠNG II: TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN 8

1 Chính quyền điện tử 8

2 Kiến trúc tổng thể 8

3 Kiến trúc Chính quyền điện tử 8

4 Phương pháp luận xây dựng kiến trúc tổng thể 8

4.1 Thuyết minh phương pháp luận OIO EA 8

4.2 Các phương pháp luận khác được vận dụng 10

CHƯƠNG III: ĐỀ XUẤT PHƯƠNG PHÁP XÂY DỰNG KIẾN TRÚC CHÍNH QUYỀN ĐIỆN TỬ CẤP TỈNH/THÀNH PHỐ 12

CHƯƠNG IV: ỨNG DỤNG XÂY DỰNG MÔ HÌNH KIẾN TRÚC CHÍNH QUYỀN ĐIỆN TỬ TẠI TP ĐÀ NẴNG 14

1 Chiến lược 14

2 Kiến trúc nghiệp vụ 14

3 Kiến trúc thông tin 16

4 Kiến trúc ứng dụng 20

5 Kiến trúc công nghệ 21

CHƯƠNG V: KẾT LUẬN 22

TÀI LIỆU THAM KHẢO 24

DANH SÁCH HÌNH

Hình 1 Phương pháp kiến trúc tổng thể OIO 11

Hình 2 Khung kiến trúc OIO 13

Hình 3 Mô hình kiến trúc nghiệp vụ 18

Hình 4 Quan hệ giữa các thành phần nghiệp vụ 18

Hình 5 Các CSDL Nền tảng 20

LỜI CÁM ƠN

Trong thời gian học tập tại Viện Công nghệ thông tin – Đại học Quốc gia Hà Nội, em đãđược tiếp xúc với môi trường đào tạo khoa học và nghiêm túc Trước hết, em xin gửi lời cảm ơnchân thành đến thầy TS Nguyễn Ái Việt – Viện trưởng Viện Công nghệ thông tin – Đại họcQuốc gia Hà Nội, người đã trực tiếp hướng dẫn em trong suốt quá trình thực hiện luận văn nàycũng như trong suốt 02 năm học vừa qua tại Viện CNTT Được làm việc với thầy em tiếp thuđược rất nhiều kiến thức và cách làm việc khoa học

Em xin được gửi lời cảm ơn đến tập thể các thầy Viện Công nghệ thông tin – Đại họcQuốc gia Hà Nội đã tận tình chỉ dạy cho em tiếp thu được những kiến nền tảng, cũng như chuyênsâu để em có điều kiện phát huy trong ngành Công nghệ thông tin

Cuối cùng, em xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình cũng như bạn bè đã luônủng hộ, động viên em để em có thể có điều kiện tốt nhất để học tập và nghiên cứu

Em xin chân thành cảm ơn!

Học viên

Lê Phú Cường – Lớp CIO 03Viện Công nghệ thông tin – Đại học Quốc gia Hà Nội

CHƯƠNG I: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Yêu cầu thực tiễn

Trong những năm qua, các Tỉnh/Thành phố chưa xây dựng một mô hình chính phủ điện

tử đồng bộ và thống nhất cho tất cả các cơ quan trực thuộc Dẫn đến việc ứng dụng công nghệthông tin trong các cơ quan chính quyền tại các Tỉnh/Thành phố diễn ra rất manh mún; tin họchóa các nghiệp vụ hiện tại mà chưa có tính định hướng; giải quyết từng vấn đề nhỏ lẻ, riêng rẽ;các ứng dụng công nghệ thông tin chưa gắn kết, liên thông, chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau

Bộ Thông tin và Truyền thông đã tổ chức một số hội thảo và ban hành công văn hướngdẫn mô hình thành phần chính quyền điện tử cấp tỉnh Mô hình này đưa ra mô hình ý niệm ởmức cao; chưa đưa ra được mô hình chính phủ điện tử đầy đủ và toàn diện; cũng như chưa đưa rađược các phương pháp để xây dựng chính phủ điện tử đầy đủ và toàn diện

Hiện nay, một số cá nhân và đơn vị; cũng như Bộ Thông tin và truyền thông, Sở Thôngtin và truyền thông các Tỉnh/Thành phố nghiên cứu đề xuất mô hình chính phủ điện tử cấp Tỉnh/Thành phố nhưng tập trung theo từng chủ đề như:

Kết quả của các sản phẩm kiến trúc tổng thể chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển CNTT

và khó đưa vào áp dụng trong thực tế

2 Đặt mục tiêu

Trước hiện trạng nghiên cứu và xây dựng chính phủ điện tử cấp Tỉnh/Thành phố nhưhiện nay, cần thiết nghiên cứu đưa một phương pháp xây dựng kiến trúc chính phủ điện tử cấpTỉnh/Thành phố đầy đủ và toàn diện nhưng dễ tiếp cận và nắm bắt, dễ thực hành

Luận văn tập trung vào việc ứng dụng các phương pháp luận trên thế giới, đặc biệt làphương pháp luận kiến trúc OIO của Đan Mạch để đề xuất phương pháp xây dựng kiến trúcChính quyền điện tử cấp Tỉnh/Thành phố một cách trực quan và dễ thực hiện Đồng thời, tôi ápdụng phương pháp đã đề xuất để xây dựng mô hình kiến trúc Chính quyền điện tử tại Tp ĐàNẵng

Luận văn được viết phục vụ chính cho:

- Sở Thông tin và truyền thông các Tỉnh/Thành phố ứng dụng trong việc xây dựngchiến lược phát triển CNTT và hướng dẫn các đơn vị ứng dụng CNTT;

cũng như ứng dụng để xây dựng kiến trúc cho các hệ thống thông tin cụ thể

3 Kiến trúc Chính quyền điện tử

4 Phương pháp luận xây dựng kiến trúc tổng thể

Tỉnh/Thành phố

1 Nhiệm vụ 1 – Xác định Chiến lược phát triển Chính quyền điện tử cấpTỉnh/Thành phố

2 Nhiệm vụ 2 – Xác định trạng thái hiện tại của hệ thống thông tin

3 Nhiệm vụ 3 – Xây dựng trạng thái tương lai mong muốn của kiến trúctổng thể đạt được các mục tiêu của Chiến lược phát triển

4 Nhiệm vụ 4 – Xác định lộ trình thay đổi phù hợp để chuyển đổi từ trạngthái hiện trạng sang trạng thái mong muốn

5 Nhiệm vụ 5 - Xây dựng khung giám quản Kiến trúc tổng thể

5 Kiến trúc công nghệ

CHƯƠNG II: TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN

4 Kiến trúc tổng thể

Theo định nghĩa của nhiều tổ chức và chuyên gia, khái niệm kiến trúc tổng thể được hiểu

là tập hợp của các nguyên tắc; phương pháp, mô hình được sử dụng để mô tả cơ cấu tổ chức; quytrình nghiệp vụ, cơ sở hạ tầng, hệ thống thông tin hay bất cứ thành phần cấu thành nào khác củamột cơ quan, tổ chức hoặc doanh nghiệp

Kiến trúc tổng thể gồm 4 thành phần chính: Kiến trúc nghiệp vụ, Kiến trúc thông tin,Kiến trúc ứng dụng, Kiến trúc công nghệ

5 Kiến trúc Chính quyền điện tử

Chính quyền là một cơ quan (một tập hợp các cơ quan) lớn và quan trọng nhất trong xãhội Vì vậy, khi phát triển hệ thống thông tin điện tử của Chính phủ, người ta đã sử dụng kháiniệm kiến trúc Chính quyền điện tử (e-Government Architecture)

Kiến trúc Chính quyền điện tử của các nước khá đa dạng, có những kiến trúc tổng thể baogồm cả các nội dung về quy trình nghiệp vụ, về cơ sở dữ liệu, về công nghệ như kiến trúc của

Mỹ (Federal Enterprise Architecture), lại có những kiến trúc tập trung cho các ứng dụng(application) phục vụ chính phủ điện tử như Đức (SAGA – Standard and Architectures for e-Government Applications)

6 Phương pháp luận xây dựng kiến trúc tổng thể

6.1 Thuyết minh phương pháp luận OIO EA

Với việc xây dựng kiến trúc tổng thể tôi lựa chọn áp dụng khung kiến trúc tổng thể OIO(OIO EA) Phương pháp xây dựng kiến trúc tổng thể OIO được Bộ Khoa học, Công nghệ và Đổimới của Đan Mạch xây dựng trong giai đoạn từ 2003 đến 2008 Kiến trúc tổng thể OIO dựa trênnhững kinh nghiệm thực hành tốt nhất, tương thích hoàn toàn với các phương pháp luận của kiếntrúc tổng thể khác như TOGAF và FEA; đồng thời cũng tương thích với các khung phương pháp

luận như Zachmann Kiến trúc tổng thể OIO được áp dụng rộng rãi trong nhiều dự án dịch vụcông và các dự án của các tổ chức nhà nước Đan Mạch và đặc biệt chuyên dùng cho khối cơquan chính phủ Kiến trúc tổng thể OIO góp phần giải quyết xác đáng những khó khăn và yêucầu mà các tổ chức hành chính công thường gặp phải và chỉ có thể quản lý được bằng cách ứngdụng CNTT theo một cách tiếp cận có hệ thống Phương pháp luận đòi hỏi phải hiểu các yêu cầunghiệp vụ của tổ chức và ánh xạ các yêu cầu này với khả năng CNTT hiện tại của tổ chức Bướctiếp theo cần nhận thức được những thiếu sót đang tồn tại, sau đó nghiên cứu tìm ra các khả năngmới mà công nghệ có thể thực hiện, nhằm xác định các hệ thống tương lai có tiềm năng và sau

đó là kế hoạch triển khai các hệ thống này

Dưới đây là khái quát về phương pháp dẫn dắt bởi Kiến trúc tổng thể (OIO EA):

Hình 1 Phương pháp kiến trúc tổng thể OIO

Một số điểm cần nhấn mạnh về phương pháp luận:

đề xuất các hệ thống lớn

trúc tổng thể cho các cơ quan chính quyền của Đan Mạch; cũng như áp dụng thành

công để xây dựng kiến trúc tổng thể cho Tổng cục Thống kê, để xây dựng kiến trúc

hệ thống thông tin Chính quyền điện tử Thành phố Đà Nẵng và hiện nay đang đượcCục Tin học hóa – Bộ Thông tin và truyền thông nghiên cứu ứng dụng trong việc xâydựng Kiến trúc CNTT cho Chính phủ điện tử

bước D và E có thể làm đồng thời

trong khuôn khổ của một dự án Trong quá trình triển khai dự án có thể có sự tùychỉnh cho phù hợp

chuyển giao có thể phụ thuộc vào yêu cầu cụ thể của từng dự án

tố liên quan một cách tổng thể và tài liệu chuyển giao cuối sẽ là báo cáo nghiên cứukhả thi

Các công việc từ A đến E, X, Y là đầu vào để chuẩn bị cho việc đưa ra giải pháp mô hìnhchính quyền điện tử cấp tỉnh Các kết quả này được “xếp” trên OIO EA Framework (một giásách)

Hình 2 Khung kiến trúc OIO

6.2 Các phương pháp luận khác được vận dụng

Trong quá trình nghiên cứu xây dựng kiến trúc chính quyền điện tử, tại các bước cụ thểtôi kết hợp sử dụng phương pháp ITI-GAF – phương pháp được Viện CNTT – Đại học Quốc gia

Hà Nội phát triển

Mô hình ITI-GAF gồm 3 cách nhìn đối với một Cơ quan điện tử:

- Cách nhìn theo nguồn lực: Theo cách nhìn này một tổ chức gồm ba nguồn lực chính:Nghiệp vụ, Nhân lực và Hạ tầng kỹ thuật Giữa ba nguồn lực này có các quan hệ gắnkết đảm bảo có trình độ phát triển phù hợp với nhau;

thành các hình thức tác nghiệp giao tiếp với các đối tác bên ngoài, tác nghiệp nội bộ

và tác nghiệp xây dựng tiềm lực;

các thể chế như các cơ chế hoạt động (cơ chế), hệ thống các văn bản quy chế quyđịnh (quy chế) và các định chế, tổ chức, dự án (định chế)

CHƯƠNG III: ĐỀ XUẤT PHƯƠNG PHÁP XÂY DỰNG KIẾN TRÚC CHÍNH

QUYỀN ĐIỆN TỬ CẤP TỈNH/THÀNH PHỐ

Kiến trúc tổng thể là bản kế hoạch chi tiết cho việc sử dụng và triển khai công nghệCNTT trong hiện tại và tương lai Kiến trúc Chính quyền điện tử cấp Tỉnh/Thành phố trước hếtđược xây dựng dựa trên các chiến lược và yêu cầu nghiệp vụ của Tỉnh/Thành phố Thêm vào đó,các nguyên tắc nhằm đảm bảo kiến trúc CNTT thống nhất với các định hướng và yêu cầu nghiệp

vụ của Tỉnh/Thành phố phải được tuân thủ chặt chẽ, và cần xem xét, cân nhắc kiến trúc côngnghệ hiện tại, các xu hướng, và tài liệu tham chiếu công nghệ phù hợp

Luận văn đề xuất phương pháp với việc thực hiện các nhiệm vụ được định nghĩa rõ ràng.Các phương pháp phải được tùy chỉnh cho phù hợp với nhu cầu và môi trường chuyên biệt củaViệt nam nói chung và Chính quyền cấp Tỉnh/Thành phố nói riêng Xây dựng Kiến trúc Chínhquyền điện tử cấp Tỉnh/Thành phố bao gồm:

dụng CNTT;

dựng kiến trúc thông tin hiện tại bao gồm kiến trúc logic và kiến trúc triển khai, trong

đó đi sâu đến mức đặc tả các thực thể, quan hệ giữa các thực thể và các chuẩn giaotiếp, trao đổi dữ liệu

gắn liền với Chiến lược phát triển kinh tế xã hội của Tỉnh/Thành phố đồng thời phùhợp với định hướng nghiệp vụ, định hướng công nghệ và các nguyên tắc ứng dụngCNTT Trạng thái tương lai được mô tả tập trung chính trong phần kiến trúc thông tinxây dựng ở mức ý niệm, logic và mức độ cụ thể bao gồm các ánh xạ dữ liệu đếnnghiệp vụ, dữ liệu đến ứng dụng và dữ liệu đến hạ tầng kỹ thuật

đổi từ trạng thái hiện trạng (hiện tại) sang trạng thái mong muốn (tương lai)

ngành bao gồm:

của Chính quyền cấp Tỉnh/Thành phố bao gồm các khối chức năng cùng các vị trí vàvai trò, trách nhiệm tương ứng đặc biệt là các vai trò về giám quản dữ liệu, cầu nốinghiệp vụ và dữ liệu, cầu nối dữ liệu và ứng dụng;

liệu; Đề xuất các quy trình giám quản kiến trúc ứng dụng và giám quản công nghệ.Các bước thực hiện được quy về 05 nhiệm vụ:

Nhiệm vụ 1 – Xác định Chiến lược phát triển Chính quyền điện tử cấp Tỉnh/ Thành phố

Kiến trúc tổng thể cần được gióng với Chiến lược phát triển của tổ chức Tuy nhiên, việcxây dựng kiến trúc tổng thể không thể giải quyết toàn bộ các vấn đề và đáp ứng toàn bộ các

chiến lược phát triển của tổ chức Do vậy, trong từng phiên bản của kiến trúc sẽ tập trung giảiquyết một số vấn đề, chiến lược định trước.

Kết quả của nhiệm vụ này là kim chỉ nam cho toàn bộ quá trình xây dựng kiến trúc vềsau Các kết quả của kiến trúc cần được soi lại các định hướng và nguyên tắc

Nhiệm vụ 2 –Xác định trạng thái hiện tại của hệ thống thông tin

Đây là một phần quan trọng trong việc xây dựng Kiến trúc Chính quyền điện tử cấp Tỉnh/Thành phố, các chuyên gia tư vấn cần khảo sát tổng thể hệ thống thông tin sử dụng trong Chínhquyền chú trọng vào các hệ thống quản lý cơ sở dữ liệu để xây dựng mô hình kiến trúc thông tin

ở mức logic Sau đó cụ thể đến kiến trúc triển khai bao gồm đặc tả các thực thể và mô hình quan

hệ thực thể; ánh xạ của các thực thể với các nghiệp vụ chính, ánh xạ của thực thể với các nghiệp

vụ, các đơn vị, các yêu cầu báo cáo thống kê, báo cáo tổng hợp và các báo cáo hỗ trợ ra quyếtđịnh Báo cáo cần chỉ ra được mỗi thực thể dữ liệu hiện được sinh ra, thay đổi và xóa đi tại cácnghiệp vụ, ứng dụng và cơ sở dữ liệu nào Mục tiêu của báo cáo là đưa ra được các cấu trúc dữliệu hiện đang có và cách thức dữ liệu được luân chuyển trong hệ thống hiện tại

Nhiệm vụ 3 – Xây dựng trạng thái tương lai mong muốn của kiến trúc tổng thể đạt được các mục tiêu của Chiến lược phát triển

Đây là nhiệm vụ trung tâm việc xây dựng Kiến trúc Chính quyền điện tử cấp Tỉnh/Thànhphố Các chuyên gia tư vấn cần nghiên cứu các văn bản chính sách về định hướng phát triểnnghiệp vụ và ứng dụng

Nhiệm vụ 4 – Xác định lộ trình thay đổi phù hợp để chuyển đổi từ trạng thái hiện trạng sang trạng thái mong muốn

Trong nhiệm vụ này, các chuyên gia tư vấn được yêu cầu khuyến nghị một bộ phươnghướng cho việc triển khai ứng dụng CNTT trong tương lai của Chính quyền cấp Tỉnh/Thành phố

để hỗ trợ tốt nhất cho nghiệp vụ và đề xuất một lộ trình cho việc làm thế nào để Chính quyền cóthể thực sự chuyển từ các kiến trúc hiện tại thành các kiến trúc tương lai Lộ trình này cần baogồm một kế hoạch triển khai cụ thể với danh mục các dự án phù hợp Lộ trình cũng cần đưa ra

bộ các đầu đo đánh giá (KPI) để xác định kết quả đạt được theo hàng năm hoặc theo mốc thờigian

Nhiệm vụ 5 – Xây dựng khung giám quản Kiến trúc tổng thể

Trong nhiệm vụ này, các chuyên gia tư vấn cùng với các đơn vị liên quan trong Chínhquyền điện tử cấp Tỉnh/Thành phố xây dựng một khung giám quản CNTT&TT và kiến trúc tổngthể phù hợp bao gồm các chính sách, nguyên tắc và các chuẩn Các chuyên gia tư vấn phải tríchdẫn các kinh nghiệm quốc tế để khuyến nghị áp dụng cho bối cảnh Việt Nam trong quá trình xâydựng khung này

Trong bước đầu của nhiệm vụ này, các chuyên gia tư vấn được yêu cầu tiến hành đánhgiá tình trạng giám quản CNTT&TT , nêu bật lên các vấn đề, các thách thức và các đề xuất giảiquyết.

CHƯƠNG IV: ỨNG DỤNG XÂY DỰNG MÔ HÌNH KIẾN TRÚC CHÍNH QUYỀN ĐIỆN

TỬ TẠI TP ĐÀ NẴNG

Áp dụng phương pháp xây dựng kiến trúc Chính quyền điện tử cấp Tỉnh/Thành phố đã đềxuất trong Chương III để xây dựng kiến trúc Chính quyền điện tử tại Tp Đà Nẵng Trong phầnnày tôi trình bày một số kết quả của kiến trúc ở trạng thái mong muốn tương lai

1 Chiến lược

Định hướng về mặt nghiệp vụ dẫn dắt xây dựng kiến trúc:

hơn;

doanh nghiệp thông qua việc giảm thiểu giấy tờ, đơn giản hóa thủ tục hành chính vàminh bạch hóa;

Định hướng về mặt kỹ thuật dẫn dắt xây dựng kiến trúc:

Trong quá trình xây dựng kiến trúc Chính quyền điện tử cấp Tỉnh/Thành phố cũng nhưtrong quá trình áp dụng, tuân thủ kiến trúc luôn luôn cần bám sát, tuân thủ các nguyên tắc ứngdụng CNTT Các nguyên tắc CNTT được xác định theo phương pháp chuyên gia và có mức độ

ưu tiên khác nhau tập trung vào các nhóm:

7 Kiến trúc nghiệp vụ

Các đối tượng nghiệp vụ chính của chính quyền điện tử cấp tỉnh: