- Vận dụng các biện pháp nghệ thuật trong việc viết văn bản về một vấn đề thuộc lĩnh vực văn hóa, lối sống.. - Nắm được vai trò của các biện pháp nghệ thuật trong bài văn thuyết minh..
Trang 1A/ MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
Giúp HS:
1/ Kiến thức.
- Nắm được một số biểu hiện của phong cách Hồ Chí Minh trong đời sống và trong sinh hoạt
- Hiểu được ý nghĩa của phong cách Hồ Chí Minh trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc
- Bước đầu hiểu được đặc điểm của kiểu bài nghị luận xã hội qua một đoạn văn cụ thể
2/ Kĩ năng.
- Nắm bắt nội dung văn bản nhật dụng thuộc chủ đề hội nhập với thế giới và bảo vệ bản sắc
văn hóa
dân tộc
- Vận dụng các biện pháp nghệ thuật trong việc viết văn bản về một vấn đề thuộc lĩnh vực
văn hóa, lối sống
3/ Thái độ.
Từ lòng kính yêu, tự hào về Bác, có ý thức tu dưỡng rèn luyện theo gương Bác
B/ CHUẨN BỊ :
- GV: Soạn giáo án,tranh ảnh, mẩu chuyện về cuộc đời của Bác
- HS: Trả lời các câu hỏi ở SGK
C/ TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG.
1/ Ôn định lớp.
2/ Kiểm tra vở soạn bài.
3/ Bài mới
Hoạt động 1: Giới thiệu bài
Mục tiêu: Tạo tâm thế, định hướng chú ý cho HS.
Hoạt động 2: Tìm hiểu chung về văn bản
Mục tiêu: HS nắm được những nét chính về tác giả, tác phẩm.
Phương pháp: Vấn đáp tái hiện, thuyết trình.
Thời gian: 12 phút.
I/ Tìm hiểu chung
GV: nêu vài nét về tác giả?
Sinh ngày 02 tháng 4 năm 1927(1922-gia phả)
Năm mất: 1999Quê quán: xã Phổ Minh, huyện ĐứcPhổ, tỉnh Quảng Ngãi
Dân tộc: KinhĐảng viên Đảng Cộng sản VN
Bản sắc văn hóa dân tộc kết tinh những giá trị tinh thần mang tính truyền thồng của dân tộc.Ttrong thời kì hội nhập ngày nay, vấn đề giữ gìn, bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc ngày càng trở nên có ý nghĩa.
Trang 2Học vị: Tiến sĩNăm cấp bằng: 1965Năm được phong PGS: 1984Năm được phong GS: 1991 Một số tác phẩm
Nguyễn Bỉnh Khiêm - nhà thơ triết
Văn hóa xuất bản 1984
Thỏa mãn nhu cầu văn hóa và nâng cao thị hiếu thẩm mỹ, 1986.
Đường lối văn hóa văn nghệ của Đảng Cộng sản Việt Nam - đồng
chủ biên (giáo trình đại học), BộVăn hoá, 1987
Đường vào văn hóa (Tuyển tập
chọn lọc), Viện Văn hóa Nghệ thuật
Việt Nam & Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật xuất bản 1993.
Hồ Chí Minh, tác giả, tác phẩm, nghệ thuật ngôn từ, viết chung,
Nxb Giáo dục, 1997
Nhiều công trình khoa học đã công
bố trên các tạp chí khoa học chuyênngành
Khen thưởng, giải thưởng
Huân chương kháng chiến chốngPháp hạng nhì
Huân chương kháng chiến chống
Mỹ hạng nhấtHuy hiệu chiến sĩ văn hóaHuy hiệu 50 năm tuổi Đảng
1-Tác giả
Lê Anh Trà - Nguyên Viện trưởng viện văn hoá Việt Nam.
Xuất xứ tác phẩm có gì đáng
chú ý ?
- "Phong"là vẻ bề ngoài,"cách"là cách thức để trưng bày ra,là cá tính của mỗi người."Phong cách"là sự trưng bày những tính cách của con người bên trong tâm hồn bạn, thôngqua vẻ vẻ bề ngoài của bạn
- Phong là là thói quen, nề nếp, cách
là cách sống Vậy phong cách là cách sống đã trở thành nề nếp riêng
2-Tác phẩm
Trích Phong cách Hồ Chí Minh cái vĩ đại gắn với cái giản dị của Lê Anh Trà.
Trong: Hồ Chí Minh và vănhóa Việt Nam
Trang 3của mỗi người, mỗi gđ.
? Em còn biết những văn bản,
tác phẩm nào về Bác?
Đức tính giản dị của Bác Hồ (Phạm Văn Đồng-Ngữ Văn 7, tập 2),
Gv gọi HS đọc Giải thích thêm
từ bất giác, đạm bạc.
- Bất giác : một cách tự nhiên,
ngẫu nhiên, không dự định trước
- Đạm bạc : sơ sài, giản dị, không
cầu kì, bày vẽ
Đọc : Giọng chậm rãi, rõ ràng
? Văn bản này thuộc kiểu văn
bản gì? Em hiểu gì về kiểu văn
? Tìm bố cục văn bản? Hs tìm phát biểu Bố cục : 3 đoạn
Đoạn 1 : Từ đầu … rất hiện đại:Quá trình hình thành và điều kỳ
lạ của phong cách văn hoá HồChí Minh
+ Đoạn 2 : Tiếp theo… hạ tắm
ao : Những vẻ đẹp cụ thể trongphong cách sống và làm việccủa Bác Hồ
+ Đoạn 3: Phần còn lại : Bìnhluận và khẳng định ý nghĩa củaphong cách văn hoá Hồ ChíMinh
Hoạt động 3: Tìm hiểu chi tiết
Mục tiêu: HS hiểu, cảm thụ được giá trị nội dung và nghệ thuật tác
phẩm.
Phương pháp: Vấn đáp tìm tòi; thuyết trình; đọc sáng tạo tái hiện hình
tượng.
Thời gian: 60 phút.
II-Tìm hiểu văn bản.
phong cách văn hóa Hồ Chí Minh :
? Trong đoạn văn này tác giả đã
khái quát vốn tri thức văn hoá
của Bác Hồ như thế nào? (Thể
hiện qua câu văn nào?).
- HS: Vốn tri thức văn hoá của Bác:
“Có thể nói ít có vị lãnh tụ nào lại
am hiểu nhiều về các dân tộc và nhân dân thế giới, văn hoá thế giới sâu sắc như Hồ Chí Minh
bình luận ở đây? - Hstl: Khẳng định vốn tri thức văn hoá của Bác rất sâu rộng
? Những tinh hoa văn hóa nhân
loại đến với Hồ Chí Minh trong
- Hstl: Qua lao động mà học
hỏi
Trang 4hoàn cảnh nào?
GV: Hoàn cảnh Bác tiếp thu tinh
hoa văn hóa nhân loại trong cuộc
đời hđ CM đầy gian nan, vất vả
? Người đã tiếp thu các nền VH
đó theo tinh thần ntn ?
- Hstl: Người đã tiếp thu một cách
có chọn lọc tinh hoa VH n/ngoài
? Để thể hiện n/d trên, đoạn văn
đã được tác giả sử dụng phương
thức biểu đạt nào ?
- Hstl: Kết hợp giữa kể và bình
luận
GV bình giảng: Sự tiếp thu VH
nhân loại của HCM đã tạo nên một
nhân cách, 1 lối sống rất VN, rất
P.đông nhưng đ.thời cũng rất mới,
rất hiện đại
- Hs lắng nghe.
? Bác có được vốn văn hoá ấy bằng
những con đường nào?
- Hstl: - Trong cuộc đời hoạt động
cách mạng, Hồ Chí Minh đã đi qua nhiều nơi, tiếp xúc với nhiều nền văn hoá Cụ thể là:
+ Nói và viết thạo nhiều thứ tiếng ngoại quốc:
Nắm vững phương tiện giao tiếp Là ngôn ngữ - công cụ giao tiếp quan trọng để tìm hiểu và giao lưu văn hoá với các dân tộctrên thê giới
H +Học trong công việc, trong l.động
ở mọi lúc, mọi nơi (“Làm nhiều nghề ngh khác nhau”)
+ “Học hỏi, tìm hiểu văn hoá, nghệ thuật đến một mức khá uyên thâm
”Học hỏi tìm hiểu đến mức sâu sắc
+ “Chịu ảnh hưởng của tất cả các nền văn hoá, tiếp thu mọi các đẹp,
Trang 5cái hay”Tiếp thu có chọn lọc.
+ “Phê phán những tiêu cực của CNTB”
"Đời bồi tàu lênh đênh theo sóng bể
Người đi hỏi khắp bóng cờ châu Mỹ,châu Phi
Những đất tự do những trời nô lệ
Những con đường cách mạng đang tìm đi
Đêm mơ Nước ngày thấy hình của Nước
Cây cỏ trong chiêm bao xanh sắc biếc quê nhà (CHẾ LAN VIÊN)
Tư liệu lịch sử :
" Sau một thời gian ở Anh, năm 1917 Người đến Pháp và tham gia vào hội "Người Việt Nam yêu nước" Cuối năm1918 Người tham gia Đảng xã hội Pháp, trở thành một trong những người sáng lập ra Đảng Cộng Sản Pháp Người viết "Bản án chế độ thực dân Pháp" và "Người cùng khổ" để tố Cáo chính sách cai trị và bóc lột của chủ nghĩa đế quốc ở thuộc địa Năm 1923, Người đến Liên xô tham dự Đại hội lần thứ nhất Quốc tế nông dân và được bầu vào đoàn chủ tịch Ban chấp hành Quốc tế nông dân "
Thơ Chế Lan Viên:
“Luận cương đến với Bác Hồ và Người đã khóc
Lệ Bác Hồ rơi trên chữ Lê Nin
Bốn bức tường im nghe Bác lật từng trang sách gấp,
Tưởng bên ngoài đất nước đợi mong tin
Bác reo lên một mình như nói cùng dân tộc,
Cơm áo là đây, hạnh phúc đây rồi !”
? Điều kỳ lạ trong việc tiếp thu
tinh hoa VH nhân loại của
HCM là gì ?
“Tất cả những ảnh hưởng quốc
tế đó đã nhào nặn với cái gốc văn hoá dân tộc để trở thành một nhân cách rất Việt Nam rất hiện đại”
Đó chính là điều kỳ lạ vì Người
đã tiếp thu một cách có chọn lọc những tinh hoa văn hoá nước ngoài Trên nền tảng văn hoá dân tộc mà tiếp thu những ảnh hưởng quốc tế Bác đã kết hợp giữa truyền
thống và hiện đại, giữa p/Đông và phương Tây, xưa và nay, dân tộc và quốc tếNghệ thuật đối lập
=> Sự hiểu biết sâu,rộng về các dân tộc và văn hóa thế giới nhào nặn nên cốt cách văn hóa dân tộc Hồ Chí Minh
? Khi trình bày những nét đẹp trong
lối sống của HCM, tác giả tập
trung ở những khía cạnh nào?
- Hstl: nơi ở.
trang phục
ăn uống
? Nơi ở và nơi làm việc của Bác
được giới thiệu như thế nào ?
- Hstl: Nơi ở và nơi làm việc: đơn
sơ và mộc mạc
? Trang phục theo cảm nhận của
em ? - Hstl: giản dị với bộ quần áo bà ba nâu, chiếc áo trấn thủ, đôi dép
lốp
Trang 6? Việc ăn uống của Bác như thế
nào ?
- Hstl: Ăn uống: đạm bạc, bình dị
như: cá kho, rau luộc, dưa ghém,
cà muối, cháo hoa
? Em hãy hình dung về cuộc
sống của các vị nguyên thủ
quốc gia ở các nước trên thế
giới ?
GV: 1 Nơi ở của Tống thống Nga: Điện Kremlin
Điện Kremlin là một pháo đài lớn, bao gồm 4 cung điện, 4 nhà thờ lớn, có bức tường thành Kremlin bao quanh Điện Kremlin là nơi ở chính thức của Tổng thống Nga Tuy du khách chỉ được thăm quan 1/3 cung điện nhưng vẫn thấy được sự hùng vĩ của cung điện này.
2.Nơi ở của Tổng thống Mĩ: Nhà trắng.
Nhà trắng là nơi ở và làm việc của Tổng thống Mĩ, được xây dựng từ năm
1772 đến năm 1800, lần đầu tiên được sử dụng bởi Tổng thống John Adams Sau sự kiện 11/09, thăm quan Nhà trắng trở nên hết sức khó khăn, chỉ cho phép đoàn trên 10 người tham quan, hơn nữa phải xin phép Quốc hội Mĩ hoặc Đại sứ quán tại Mĩ của quốc gia có du khách trước 6 tháng
3Nơi ở của Nhà vua Thái Lan: Cung điện Grand Cung điện Grand bắt
đầu xây dựng vào năm 1782, là nơi ở của Nhà vua Thái Lan Sau cái chết kì
lạ của Nhà vua Ananda Mahidol vào năm 1964, em trai Ananda Mahidol là Bhumibol Adulyadej kế nhiệm đã chuyển nơi ở đến Cung điện Chitralada Tuy nhiên, Cung điện Grand vẫn là nơi ở chính thức của Nhà vua, thường dùng để tổ chức các lễ lớn của hoàng gia.
? Em có cảm nhận gì về lối sống
của Hồ Chí Minh ?
- Hstl: Lối sống đạm bạc, đơn sơ
giản dị, tự nhiên không cầu kỳ, phức tạp.Lối sống của Bác là sự
kế thừa và phát huy những nét cao đẹp của nhà văn hóa dân tộc mang nét đẹp thời đại gắn bó với nhân dân
? Để làm nổi bật lối sống đó tác
giả dùng nghệ thuật gì ?
- Hstl: So sánh với các bậc hiền
triết như Nguyễn Trãi
? Em đã được học, đọc bài thơ
bài văn nào nói về cuộc sống
giản dị của Bác ?
- Hstl: Tức cảnh Pác Bó.
Đức tính giản dị của Bác Hồ (Phạm Văn Đồng)
Thăm cõi Bác xưa Anh dắt em vào cõi Bác xưa Đường xoài hoa trắng nắng đu đưa
Có hồ nước lặng sôi tǎm cá
Có bưởi cam thơm, mát bóng dừa.
Có rào râm bụt đỏ hoa quê Như cổng nhà xưa Bác trở về
Có bốn mùa rau tươi tốt lá Như những ngày cháo bẹ mǎng tre
Nhà gác đơn sơ, một góc vườn
Gỗ thường mộc mạc, chẳng mùi sơn Giường mây chiếu cói, đơn chǎn gối
Tủ nhỏ, vừa treo mấy áo sờn.
Như đỉnh non cao tự giấu hình Trong rừng xanh lá, ghét hư vinh Bác mong con cháu mau khôn lớn Nối gót ông cha, bước kịp mình.
Ta vào thǎm Bác, gặp Lê-nin Trán rộng yêu thương, dõi mắt nhìn Người đến cùng ta, ngồi với Bác
Trang 7Như hình với bóng, một anh linh.
TỐ HỮU 1-1970
Tác giả so sánh lối sống của Bác
với Nguyễn Trãi (thế kỷ 15)
Theo em giống và khác nhau
giữa hai lối sống của Bác và
Hướng dẫn học sinh đọc đoạn
? Ý nghĩa cao đẹp của phong
cách Hồ Chí Minh là gì ?
Kh.phải là sự khổ hạnh, tự thần thánh hóa, tự làm cho khác đời
Lối sống 1 người cộng sản, 1 vị chủ tịch, linh hồn của dân tộc
Quan niệm về thẩm mỹ, về cuộc sống, cái đẹp chính là giản dị, tự nhiên
? Trong cuộc sống hiện đại
ngày nay hãy chỉ ra thuận lợi
Mục tiêu: HS khái quát giá trị nội dung, nghệ thuật của tác phẩm.
Phương pháp: Tổng kết, khái quát.
-Vận dụng các hình thức so sánh, các biện pháp nghệ thuật đối lập
? Văn bản có ý nghĩa như thế
nào?
2-Ý nghĩa văn bản:
Bằng lập luận chặt chẽ, chứngcứ xác thực, tác giả Lê Anh Trà dã cho thấy cốt cách văn hóa Hồ Chí Minh trong nhận thức và trong hành động.Từ đó đặt ra một vấn đề của thời
kì hội nhập: tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, đồng thời pải giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.
Hoạt động 5: Hướng dẫn tự học
Mục tiêu: HS khái quát và khắc sâu kiến thức vừa được học.
Trang 8Phương pháp: Vấn đáp tái hiện, thuyết trình.
Thời gian: 7 phút.
a Bài vừa học : - Tìm đọc một số mẩu chuyện về cuộc đời hoạt động của Bác Hồ
- Tìm hiểu nghĩa của một số từ Hán Việt trong đoạn trích
b Bài sắp học:
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
Tuần: 01
Tiết : 03
CHÂM HỘI THOẠI Soạn: 26/08/2013 Dạy: 28/08/2013
GV: Soạn giáo án , bảng phụ các đoạn hội thoại
HS : Trả lời các câu hỏi ở SGK
C/ TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG.
1 Ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ:
Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới.
Mục tiêu: Tạo tâm thế và định hướng chú ý cho HS.
Phương pháp: Thuyết trình.
Thời gian: 2 phút.
Trong giao tiếp có những quy định tuy không được nói ra thành lời nhưng những người tham gia vào
giao tiếp cần phải tuân thủ, nếu không thì dù câu nói không mắc lỗi gì về ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp,giao tiếp cũng sẽ không thành công Những quy định đó được thể hiện qua các phương châm hội thoại màtiết học hôm nay cô trò ta cùng nhau tìm hiểu
Hoạt động 2: Phương châm về lượng
Mục tiêu: Tìm hiểu phương châm về lượng
Phương pháp: Vấn đáp giải thích, minh hoạ; phân tích cắt nghĩa, thảo
luận nhóm.
Thời gian: 10 phút.
I- Phương châm về lượng
GV:Giải thích từ phương châm (tư tưởng chỉ đạo của hành động)
PCHT là tư tưởng chỉ đạo trong hoạt động hội thoại
GV:Trong lớp ta những bạn - Hstl:
Trang 9nào biết bơi?
? Bơi thuộc từ loại nào? Giải
thích nghĩa của từ bơi?
- Hstl: Bơi: động từ chỉ hoạt
động.Là quá trình di chuyển trong nước và trên mặt nước bằng những cử động của cơ thể
? Em học bơi ở đâu? - Hstl:
? Theo em câu trả lời của bạn
đã đáp ứng được điều cô muốn
? Khi An hỏi “ ” và Ba trả lời
như vậy có đáp ứng điều mà
An muốn biết không ?
GV: Câu trả lời của Ba chưa
mang đầy đủ nội dung lượng
thông tin mà An cần biết Vì
nghĩa của từ “bơi” đã hàm chứa
“ở dưới nước” rồi
- Hstl: Câu trả lời của Ba không
mang đầy đủ n/d mà An cần biết
Vì trong nghĩa của “bơi” đã có “ởdưới nước” Điều mà An muốnbiết là 1 đ/điểm cụ thể như : Bểbơi, sông
? Nếu nói mà không có nội
dung như thế có thể coi đây là
câu nói b/ thường không?
- Hstl: Nếu nói mà không có n/d
dĩ nhiên là 1 h/tượng khôngb/thường trong giao tiếp, vì câunói ra trong giao tiếp bao giờcũng truyền tải 1 n/d nào đó
? Nếu là người được tham gia
hội thoại, em sẽ trả lời ntn để
đáp ứng y/cầu của An?
- Hstl:
? Từ đó em rút ra bài học gì
trong giao tiếp?
- Hstl: Khi nói trong câu nói phải
có n/d đi với y/c của g.tiếp khôngnên nói ít hơn những gì mà giaotiếp đòi hỏi
GV yêu cầu HS đọc mẩu chuyện
thứ 2/sgk/09
- HS đọc mẩu chuyện thứ 2
“ Lợn cưới, áo mới”.
? Vì sao truyện lại gây cười ? - Hstl: Truyện cười vì hai nhân
vật đều nói thừa nội dung
? Lẽ ra anh có “lợn cưới” và
anh có “áo mới” phải hỏi và trả
lời như thế nào để người nghe
đủ biết được điều cần hỏi và
? Từ câu chuyện cười rút ra
nhận xét về việc thực hiện tuân
thủ yêu cầu gì khi giao tiếp?
- Hstl: không nên nói nhiều hơn
những gì cần nói 2- Kết luậnPhương châm về lượng yêu cầu
khi giao tiếp, cần nói cho có nội dung ; Nội dung của lời nói phải đáp ứng đúng yêu cầu của cuộc giao tiếp, không thiếu, không
=> Từ 2 ví dụ trên, ta cần tuân
thủ điều gì khi giao tiếp ?
- Hstl: không thông tin thừa
hoặc thiếu nội dung
Trang 10Hoạt động 2: Tìm hiểu phương châm về chất.
Mục tiêu: HS nắm được nội dung phương châm về chất.
Phương pháp: V/đáp giải thích, minh hoạ; p/tích cắt nghĩa, t/luận
nhóm.
Thời gian: 10 phút.
II- Phương châm về chất
GV yêu cầu HS đọc mẩu chuyện - HS đọc “ Qủa bí khổng lồ” 1- Ví dụ: sgk/09
? Truyện cười này phê phán
điều gì ? - Hstl: Phê phán tính khoác lác, nói sai sự thật
Kể chuyện: con rắn vuông - Hs lắng nghe
2- Kết luận: Trong giao tiếp không nên nói:
- Điều mình không tin
Mục tiêu: - Tìm đượcnhững thành ngữ có liên quan
đến phương châm về lượng.
- Phát hiện lỗi liên quan đến phương châm
về lượng trong một đoạn văn cụ thể.
- Tìm được những thành ngữ có liên quan
đến phương châm về chất.
- Phát hiện lỗi liên quan đến phương châm
về chất trong một đoạn văn cụ thể.
Phương pháp: Vấn đáp giải thích, minh hoạ; phân tích
cắt nghĩa, thảo luận nhóm .
Thời gian: 18 phút.
III- Luyện tập
GV hướng dẫn HS làm b.tập
GV yêu cầu HS đọc bài tập 1
HS đọc Bài tập 1: a-… gia súc nuôi ở trong nhà.
Lặp từ ngữ gia súc- nuôi ở trong nhà (Thừa)b-… loài chim có hai cánh
Thừa cụm từ “có hai cánh” vì đó là đặcđiểm của loài chim
GV yêu cầu HS đọc bài tập 2 HS đọc và cả lớp suy
nghĩ điền từ Bài tập 2: Chọn từ ngữ thích hợp điền vàochỗ trống:
Trang 11GV yêu cầu HS đọc bài tập 3 HS đcọ Bài tập 3: Truyện cười “Có nuôi được không”.
- ở đây phương châm về lượng đã khôngđược tuân thủ vì câu hỏi “Rồi có nuôi đượckhông?”Thừa
GV yêu cầu HS đọc bài tập 4 Một học sinh đọc truyện
- Nêu yêu cầu của bài tập
- Làm bài tậpTrình bày
Bài tập 4:
a- Các từ ngữ này được sử dụng trong hộithoại để bảo đảm tuân thủ phương châm vềchất nhằm báo cho người nghe biết là tínhxác thực của nhận định hay thông tin mìnhđưa ra chưa được kiểm chứng
b- Sử dung các từ ngữ này trong diễn đạt
để tuân thủ phương châm về lượng: Báo chongười nghe biết việc nhắc lại nội dung đã
cũ là do chủ ý của người nói
GV yêu cầu HS đọc bài tập 5 Một học sinh đọc yêu
cầu của bài tập
- Suy nghĩTrình bày trước lớp
Bài tập 5:
Giải thích nghĩa thành ngữ Xác định phươngchâm hội thoại:
- ăn đơm nói đặt: vu khống, bịa đặt.
- ăn ốc nói mò: nói vu vơ, k có bằng chứng;
- ăn không nói có: vu cáo, bịa đặt.
- cãi chày cãi cối: ngoan cố, không chịu thừa
nhận sự thật đã có bằng chứng;
- khua môi múa mép: ba hoa, khoác lác.
- nói dơi nói chuột: nói lăng nhăng, nhảm
nhí
- hứa hươu hứa vượn: hứa hẹn một cách vô
trách nhiệm, có màu sắc của sự lừa đảo
=>Các thành ngữ trên đều chỉ cách nói, nội dung nói không tuân thủ phương châm về chất chỉ điều tối kị trong giao tiếp, cần tránh
Hoạt động 4: Hướng dẫn tự học
Mục tiêu: HS khái quát và khắc sâu kiến thức vừa được học.
Phương pháp: Vấn đáp tái hiện, thuyết trình.
Thời gian: 5 phút.
a Bài vừa học: Xác định câu nói không tuân thủ hai PCHT trên, và chữa lại cho đúng
b Bài sắp học: “SỬ DỤNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT
TRONG VĂN BẢN THUYẾT MINH”/ SGK/12,13.
Trang 12Tuần: 01
Tiết : 04
PHÁP NGHỆ THUẬT TRONG VĂN BẢN THUYẾT
MINH
Soạn: 26/08/2013 Dạy: 29/08/2013
A/ MỤC TIÊU CẦN ĐẠT.
Giúp HS:
1/ Kiến thức.
- Hiểu được văn bản thuyết minh và các phương pháp thuyết minh thường dùng
- Nắm được vai trò của các biện pháp nghệ thuật trong bài văn thuyết minh
2/.Kĩ năng.
- Nhận ra các biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh
- Vận dụng các biện pháp nghệ thuật khi viết văn thuyết minh
Hoạt động 1: Giới thiệu bài
Mục tiêu: Tạo tâm thế, định hướng chú ý cho HS.
Trang 13HĐ của GV HĐ của HS Nội dung
Hoạt động 2: Tìm hiểu việc sử dụng một số biện pháp nghệ
thuật trong văn bản thuyết minh.
Mục tiêu: Giúp HS hiểu việc sử dụng một số biện pháp nghệ
thuật trong văn bản thuyết minh.
Phương pháp: Vấn đáp tái hiện, thuyết trình, thảo luận nhóm,
quy nạp.
Thời gian: 14 phút.
I Tìm hiểu việc sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh :
? Văn bản thuyết minh là
gì?
1 Ôn tập văn bản thuyết minh :
Văn bản t.minh là kiểu văn bản thông dụng trong mọi lĩnh vực đờisống nhằm cung cấp tri thức (kiến thức) khách quan về đặc điểm, tínhchất, nguyên nhân, …của các hiện tượng và sự vật trong tự nhiên, xã hộibằng phương pháp giới thiệu, trình bày, giải thích
? Đặc điểm của VB thuyết
Các phương pháp thuyết minh :
1 Nêu định nghĩa, giải thích
a- Văn bản Hạ Long – Đá và Nước.
? Văn bản này thuyết minh
vấn đề gì?
- Hstl: Văn bản này thuyết
minh về “sự kỳ lạ của Hạ Long
? Vấn đề ấy có dễ thuyết
minh không? Tại sao? - Hstl: Đây là một vấn đề khóthuyết minh ,vì : đối tượng
thuyết minh rất trừu tượng(giống như trí tuệ, tâm hồn,tình cảm, đạo đức…) Ngoàiviệc thuyết minh về đối tượng ,còn phải truyền được cảm xúc
và sự thích thú đến người đọc
? Tác giả đã vận dụng
phương pháp thuyết minh
nào là chủ yếu?
- Hstl: Phương pháp liệt kê :
Hạ Long có nhiều nước, nhiềuđảo, nhiều hang động lạ lùng
? Theo em, đế t.minh nét kỳ
lạ của Hạ Long chỉ dùng
p.pháp liệt kê thì có nêu
được sự kỳ lạ của Hạ Long
không ?
- Hstl: Nếu chỉ dùng phương
pháp liệt kê thì không nêuđược sự kỳ lạ của Hạ Long
Trang 14? Vậy để cho sinh động, tác
+ Thuyết minh (giải thích) vaitrò của nước : “Nướctạo cách”
+ Phân tích: những nghịch lýtrong thiên nhiên : sự sống của
đá và nước, sự thông minh củathiên nhiên…
+ Triết lý : Trên thế gian này,chẳng có gì là vô tri cả Chođến cả Đá
? Tác giả đã sử dụng những
biện pháp tưởng tượng, liên
tưởng như thế nào để giới
thiệu sự kỳ lạ của Hạ Long?
vô tận và có tri giác, có tâmhồn.”
+ Thuyết minh (giải thích) vaitrò của nước : “Nước tạo nên
sự di chuyển Và di chuyểntheo mọi cách”
+ Phân tích những nghịch lýtrong thiên nhiên : sự sống của
đá và nước, sự thông minh củathiên nhiên…
+ Triết lý : Trên thế gian này,chẳng có gì là vô tri cả Chođến cả Đá
? Tác giả đã trình bày được
sự kỳ lạ của Hạ Long chưa?
Trình bày được như thế là
nhờ biện pháp nghệ thuật
gì?
Học sinh tìm hiểu trả lời
-Hstl: giải thích, liên tưởng,miêu tả, tưởng tượng + kết hợpcác phép lập luận
Giới thiệu Vịnh Hạ Long không chỉ là đá vànước mà còn là một thế giới sống có hồn
Vịnh Hạ Long (vịnh nước nơi rồng đáp xuống) là một vịnh nhỏ thuộc phần bờ Tây vịnh Bắc Bộ tại khu vực biển Đông Bắc Việt Nam, bao gồm vùng biển đảo thuộc thành phố Hạ Long, thị xã Cẩm Phả và một phần của huyện đảo Vân Đồn
Là trung tâm của một khu vực rộng lớn có những yếu tố ít nhiều tương đồng về địa chất, địa mạo, cảnh quan, khí hậu và văn hóa, với vịnh Bái Tử Long phía Đông Bắc và quần đảo Cát Bà phía Tây Nam, vịnh
Hạ Long giới hạn trong diện tích khoảng 1.553km² bao gồm 1.960 hòn đảo lớn nhỏ, phần lớn là đảo đá vôi, trong đó vùng lõi của Vịnh có diện tích 334km² quần tụ dày đặc 775 hòn đảo[1] Lịch sử kiến tạo địa chất đá vôi của Vịnh đã trải qua khoảng 500 triệu năm với những hoàn cảnh cổ địa lý rất khác nhau; và quá trình tiến hóa carxtơ đầy đủ trải qua trên 20 triệu năm với sự kết hợp các yếu tố như tầng đá vôi dày, khí hậu nóng ẩm và tiến trình nâng kiến tạo chậm chạp trên tổng thể[2] Sự kết hợp của môi trường, khí hậu,địa chất, địa mạo, đã khiến vịnh Hạ Long trở thành quần tụ của đa dạng sinh học bao gồm hệ sinh thái rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới và hệ sinh thái biển và ven bờ với nhiều tiểu hệ sinh thái[3] 14 loàithực vật đặc hữu[4] và khoảng 60 loài động vật đặc hữu[5] đã được phát hiện trong số hàng ngàn động, thực
Trang 15vật quần cư tại Vịnh.
Từ trên cao nhìn xuống, Vịnh Hạ Long như một bức tranh thuỷ mặc khổng lồ vô cùng sống động Đó là những tác phẩm tạo hình tuyệt mỹ, tài hoa của tạo hoá, của thiên nhiên biến hàng ngàn đảo đá vô tri tĩnh lặng kia trở nên những tác phẩm điêu khắc, hội họa hoàn mỹ với muôn hình dáng vẻ yêu kiều, vừa rất quen thuộc vừa như xa lạ với con người Hàng ngàn đảo đá nhấp nhô trên sóng nước lung linh huyền ảo, vừa khoẻ khoắn hoành tráng nhưng cũng rất mềm mại duyên dáng, sống động >>>
Danh lam thắng cảnh
Hệ thống Hang động
Hệ thống Đảo
Đảo Tuần Châu
Bãi tắm
b -Kết luận:
* Các biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh gồm có kể chuyện, tự thuật, đối thoại theo lối ẩn dụ, nhân hóa
* Tác dụng: góp phần làm rõ những đặc điểm của đối tượng được thuyết minh một các sinh động nhằm gây hứng thú cho người đọc.
* Lưu ý:khi sử dụng các biện pháp nghệ thuật tạo lập văn bản thuyết minh, cần phải:
- Bảo đảm tính chất của văn bản.
- Thực hiện được mục đích thuyết minh.
Thể hiện các phương pháp thuyết minh.
Văn bản Ngọc hoàng xử tội Ruồi xanh
? Bài văn có tính chất thuyết minh không? Bài văn có tính chất thuyết minh vì đã cung cấp cho
Trang 16người đọc những tri thức khỏch quan về loài ruồi
? Tớnh chất ấy thể hiện ở những điểm nào? Tớnh chất thuyết minh thể hiện ở chỗ giới thiệu loài
ruồi cú hệ thống: những tớnh chất chung về họ, giống,loài, về cỏc tập tớnh sinh sống, sinh đẻ, đặc điểm cơthể, cung cấp cỏc tri thức chung đỏng tin cậy về loàiruồi, thức tỉnh ý thức giữ gỡn vệ sinh, phũng bệnh, ýthức diệt ruồi
? Những biện phỏp thuyết minh nào đó được
sử dụng?
Những biện phỏp thuyết minh đó được sử dụng:
- Định nghĩa: thuộc họ con trựng hai cỏnh, mắclưới…
- Phõn loại: cỏc loại ruồi
- Số liệu: số vi khuẩn, số lượng sinh sản của một cặpruồi
- Liệt kờ: mắt lưới, chõn tiết ra chất dớnh
? Bài thuyết minh này cú nột gỡ đặc biệt? Tỏc
giả đó sử dụng biện phỏp nghệ thuật nào? Cú một số nột đặc biệt:- Về hỡnh thức:giống như văn bản tường thuật một
? Cỏc biện phỏp nghệ thuật ở đõy cú tỏc dụng
gỡ? Chỳng cú gõy hứng thỳ và làm nổi bật nội
dung cần thuyết minh hay khụng?
Tỏc dụng của cỏc biện phỏp nghệ thuật: làm cho vănbản trở nờn sinh động, hấp dẫn, thỳ vị…
- Gõy hứng thỳ cho người đọc; làm nổi bật nội dungcần thuyết minh
Gv gọi hs đọc bài tập 2/ sgk/15 Bài tập 2
? Nhận xột về biện phỏp nghệ thuật được sử
dụng để thuyết minh
- Nội dung: Núi về tập tớnh của chim cỳ dưới dạngmột ngộ nhận (định kiến) thời thơ ấu, sau lớn lờn đihọc mới cú dịp nhận thức lại sự nhầm lẫn cũ
- Nghệ thuật: Lấy ngộ nhận hồi nhỏ làm đầu mối cõuchuyện
Bài tập 3: Văn bản sau có tính chất thuyết
minh không? Tính chất thuyết minh ấy thể
hiện ở điểm nào? Tác giả đã sử dụng biện pháp
nghệ thuật nào? Tác dụng?
Con gà cục tác lá chanh.
Con lợn ủn ỉn mua hành cho tôi
Con chó khóc đứng khóc ngồi
Bà ơi đi chợ mua tôi đồng giềng
B
à i t ậ p 3: Văn bản trên có tính chất thuyết minh vì
nó cung cấp tri thức về những gia vị khi chế biến món
ăn đối với các loại thực phẩm: lá chanh với thịt gà,hành với thịt lợn, giềng với thịt chó
Biện pháp nghệ thuật: nhân hóaTác dụng: nội dung thuyết minh trở nên rất sinh
động và hấp dẫn Hình thức thơ lục bát dễ thuộc dễnhớ
Hoạt động 4: Hướng dẫn tự học
Mục tiờu: HS khỏi quỏt và khắc sõu kiến thức vừa được học.
Phương phỏp: Vấn đỏp tỏi hiện, thuyết trỡnh.
Trang 17Soạn: 29/08/2013 Dạy: 31/08/2013
A/ MỤC TIÊU CẦN ĐẠT.
Giúp HS:
1/ Kiến thức.
- Nắm được cách làm bài thuyết minh về một thứ đồ dung ( Cái quạt, cái bút, cái kéo…)
- Tác dụng của một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh
2/ Kĩ năng.
- Xác định yêu cầu của đề bài thuyết minh về một thứ đồ dung cụ thể
- Lập dàn ý chi tiết và viết phận mở bài cho bài văn thuyết minh về một đồ dung
Hoạt động 1: Giới thiệu bài
Mục tiêu: Tạo tâm thế, định hướng chú ý cho HS.
Phương pháp: Thuyết trình.
Thời gian: 2 phút.
Hoạt động 2: Củng cố kiến thức
Mục tiêu: HS nắm được : - Bài văn thuyết minh
về một thứ đồ dùng có mục đích giới thiệu công
dụng, cấu tạo, chủng loại, lịch sử của đồ dùng đó.
- Một số biện pháp nghệ
thuyệt trong văn bản thuyết minh như tự thuật, kể
I- Củng cố kiến thức
Thuyết minh một đồ vật
Trang 18chuyện, hỏi đáp theo lối nhân hóa, có tác dụng
làm cho bài viết hấp dẫn, sinh động.
Phương pháp: Vấn đáp tái hiện, thuyết trình.
Thời gian: 10 phút.
- Yêu cầu :+ Về nội dung : văn bản thuyết minh phải nêuđược công dụng, cấu tạo, chủng loại, lịch sử củacác đồ dùng như trong đề nêu
+ Về hình thức : phải biết vận dụng một số biệnpháp nghệ thuật để giúp cho văn bản thuyết minhsinh động, hấp dẫn
Yêu cầu của một văn bản thuyết minh là gì?
- Tìm biện pháp nghệ thuật để viết phần mở
bài trong dàn ý nêu trên.
Phương pháp: Thảo luận nhóm, thuyết trình.
Thời gian: 25 phút.
II- Luyện tập
Trình bày và thảo luận một
Cho HS mỗi nhóm trình bày dàn ý, chi tiết, dự
kiến cách sử dụng biện pháp nghệ thuật trong bài
thuyết minh Đọc đoạn mở bài
Tìm hiểu đề
? Đề y/c t/m vấn đề gì?
? Khi thuyết minh về chiếc nón , em cần giới
thiệu những điều gì? (Nêu được công dụng, cấu
tạo, chủng loại)
? Về hình thức thể hiện, em sẽ vận dụng những
biện pháp nghệ thuật nào để bài viết trở nên
vui tươi, hấp dẫn?( Hình thức kể chuyện, sử
Vào những thập niên 60, nghệ nhân Bùi Quang
Bặc là người đầu tiên nghĩ ra cách ép những bài
? Công dụng của những chiếc nón trong đời
sống hàng ngày?( Chiếc nón gắn liền với đời
sống con ngưòi : che nắng , che mưa Chiếc nón
đi vào thơ ca , nhạc hoạ )
Thuyết minh về chiếc nón
1 Mở bài : Giới thiệu chung về chiếc nón
Gọi một HS thuộc nhóm chuẩn bị đề này trình
bày ( Cái quạt) Thuyết minh cái quạt.1) Mở bài : Giới thiệu chung về chiếc quạt
2) Thân bài :
─ Định nghĩa cái quạt là 1 công cụ như thế nào ?
