tài chính lưu thông tiền tệ tín dụng ngân hàng trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Bản chất của tài chính - K/N: Tài chính là hệ thống các quan hệ kinh tế nhất định biểu hiện dưới hình thức tiền tệ, phát sinh trong quá trình phân phối để hình thành và sử dụng các quỹ

TÀI CHÍNH, L U THÔNG TI N T , TÍN D NG, Ư Ề Ệ Ụ NGÂN HÀNG TRONG TH I K QUÁ Đ LÊN Ờ Ỳ Ộ

CH NGH A XÃ H I Ủ Ĩ Ộ

VI T NAM Ở Ệ

TÀI CHÍNH, TÍN D NG - –NGÂN HÀNG U TRONG TKQĐ LÊN CNXH Ở VIỆT NAM

I TÀI CHÍNH TRONG TKQĐ LÊN CNXH Ở VIỆT NAM

1 BẢN CHẤT, CHỨC NĂNG VÀ VAI TRÒ CỦA TÀI CHÍNH

a Bản chất của tài chính

- K/N: Tài chính là hệ thống các quan hệ kinh tế nhất định biểu

hiện dưới hình thức tiền tệ, phát sinh trong quá trình phân phối để hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ, nhằm phát triển SX, nâng cao mức sống của nhân dân.

- Bản chất của tài chính biểu hiện

ở 4 nhóm quan hệ

* Nhóm các quan h t ệ ài chính gi a c ữ ác doanh

nghi p, dân c , c ệ ư ác t ch c xã h i v i Nh ổ ứ ộ ớ à n ướ c

* Nhóm các quan h t ệ ài chính gi a c ữ ác doanh

nghi p, t ch c - xã h i, dân c v i h th ng ệ ổ ứ ộ ư ớ ệ ố

ngân hàng

* Nhóm các quan h t ệ ài chính gi a c ữ ác doanh

nghi p, t ch c - xã h i, dân c v i nhau ệ ổ ứ ộ ư ớ

• Nhóm các quan h t ệ ài chính trong n i b m i ch ộ ộ ỗ ủ

th (doanh nghi p, t ch c xã h i, dân c ể ệ ổ ứ ộ ư…)….

Về bản chất của tài chính :

* T/c khơng ph i l ả à b n thân ti n t m ả ề ệ à là quan h ệ kinh t bi u hi n d ế ể ệ ướ i h ình th c ti n t ứ ề ệ

* T/C khơng ph i l ả à tồn b c ộ ác quan h kinh t , m ệ ế à

ch bao g m c ỉ ồ ác quan h kinh t ph ệ ế át sinh trong qua trinh phân ph i hay l ố à quan h phân ph i ệ ố

• T/C c ng khơng g m to ũ ồ àn b c ộ ác quan h phân ệ

ph i m ố à ch g m nh ng quan h phân ph i trong ỉ ồ ữ ệ ố

vi c h ệ ình thành và s d ng c ử ụ ác qu ti n t ỹ ề ệ

• > Bản chất của tài chính nước ta hiện nay là nền tài

chính của dân, do dân, vì dân

Các quan hệ kinh tế trong phân phối

chức năng NN

Vốn điều lệ

Qũy khấu hao

các TSCĐ DN giản đơn các TSCĐ Tái sản xuất

Tên các

quỹ TT Nguồn lực tài chính Mục đích tài chính

b Chức năng của tài chính

* Chức năng phân phối: “của cải

được phân phối bằng tiền thành các quĩ khác nhau trong xã hội”.

* Chức năng giám đốc: “là việc giám

sát, đôn đốc, kiểm tra, điều chỉnh các hoạt động kinh tế để lành mạnh

hệ thống tài chính”.

Phân phối: là phân chia TSPQD theo những

tỷ lệ và xu hướng nhất định

Đối tượng phân phối: của cải xã hội dươi hình

thức giá trị, nguồn lực tài chính, tiền tệ

Chủ thể phân phối: NN, DN, TCXH, GĐ- CN

Yêu cầu phân phối: phải xác định quy mô, giải quyết thỏa đáng quan hệ lợi ích, các cân đối, TSX bình thường

Đặc điểm: gắn với hình thành và sử dụng quỹ TT,

dưới hình thức giá trị, bao gồm cả

PP lần đầu và PP lại

CHỨC NĂNG PHÂN PHỐI

Chức năng tài chính

Chức năng phân phối

- Phân phối lần đầu: Sau khi các doanh nghiệp tiêu thụ

đựoc SP: doanh thu được phân phối:

+ Quỹ bù đắp TLSX

+ Trả công cho người lao động

+ Nộp thuế

+ Trả lợi tức cổ phần

+ Lợi nhuận của doanh nghiệp

- Phân phối lại: + Ngân sách nhà nước

+Công ty tài chính +Ngân hàng +Công ty bảo hiểm

Nhằm:

+duy trì bộ máy nhà nước +phát triển văn hóa thể thao giáo dục , y tế……

Chức năng giám sát

-Thông qua sự vận động của tiền,giám đốc tình hình hoạt động sx

Ví dụ:chức năng giám đốc

Xây dựng một cơng trình Trù liệu một lượng tiền nhất định

Chia thành các phần việc,

các loại hình cơng việc

Chia số vốn đĩ thành các phần nhỏ hơn để thực hiện

CHỨC NĂNG GIÁM ĐỐC

Giám đốc là:

kiểm tra,

kiểm soát

Chủ thể KT-KS

cũng là chủ thể

của phân phối

Đối tượng kiểm tra:

Quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ, sự vận động các nguôn tài chính

Chức năng giám đốc Gắn liền với chức năng phân phối: sử dụng hợp lý, Cần thiết và hiệu quả

CƠ CHẾ QUẢN LÝ KINH TẾ CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH

KHH tập trung

Thị trường

Cấp phát, giao nộp

Tự chủ, tự chịu trách nhiệm, tự hạch toán

Cơ chế thị trường

Có sự quản lý NN với thị trường và tự chủ Phối hợp giữa KH

c Vai trò của tài chính

c1 Điều tiết kinh tế.

c2 Xác lập các quan hệ KT-XH.

c3 Tích tụ, tập trung, phân phối vốn.

c4 Nâng cao hiệu quả SXKD.

c5 Hình thành các quĩ tích luỹ, tiêu dùng hợp lý.

c6 Củng cố nhà nước và an ninh quốc phòng.

*Đi u ti t kinh t : ề ế ế

Trên c s ki m tra, gi ơ ở ể ám sát b ng đ ng ti n, ằ ồ ề

Nhà n ướ c n m đ ắ ượ c th c t ho t đ ng c a n n ự ế ạ ộ ủ ề kinh t , t đ ế ừ ó phát hi n ra nh ng v n đ c n ệ ữ ấ ề ầ

can thi p, đi u ti t ệ ề ế

B ng c ằ ác chính sách phân ph i, Nh ố à n ướ c đi u ề

ti t n n kinh t theo k ho ch đã đ nh ế ề ế ế ạ ị

* Xác lập và tăng cường các quan hệ kinh tế -

Bảng tính thuế suất thuế thu nhập cá nhân

Ví dụ 1: Ông A là cá nhân cư trú có thu nhập từ tiền lương, tiền công trong tháng

là 10 triệu đồng Ông A phải nuôi 02 con dưới 18 tuổi; trong tháng ông phải nộp các khoản bảo hiểm bắt buộc là: 0,5% bảo hiểm xã hội, 1% bảo hiểm y tế trên tiền lương; trong tháng ông A không đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học .

Thu TNCN ông A t m n p trong tháng đ c xác đ nh nh sau: ế ạ ộ ượ ị ư

- Ông A đ ượ gi m tr kh i thu nh p ch u thu các kho n sau: c ả ừ ỏ ậ ị ế ả

+ Cho b n thân là: 4 tri u đ ng; ả ệ ồ

+ Cho 02 ng ườ i ph thu c ( 2 con ) là: 1,6 tri u đ ng x 2 = 3,2 tri u đ ng; ụ ộ ệ ồ ệ ồ

+ B o hi m xã h i, b o hi m y t là: 10 tri u đ ng x 6% = 0,6 tri u đ ng ả ể ộ ả ể ế ệ ồ ệ ồ

T ng c ng các kho n đ c gi m tr là: 4 + 3,2 + 0,6 = 7,8 tri u đ ng ổ ộ ả ượ ả ừ ệ ồ

- Thu nh p tính thu áp vào bi u thu l y ti n t ng ph n đ tính s thu ậ ế ể ế ũ ế ừ ầ ể ố ế

ph i n p là: 10 tri u đ ng – 7,8 tri u đ ng = 2,2 tri u đ ng ả ộ ệ ồ ệ ồ ệ ồ

- Nh v y sau khi gi m tr các kho n theo quy đ nh, thu nh p tính thu c a ư ậ ả ừ ả ị ậ ế ủ ông A đ c xác đ nh thu c b c 1 c a bi u l y ti n t ng ph n là: ượ ị ộ ậ ủ ể ũ ế ừ ầ

2,2 triệu đồng x 5% = 0,11 triệu đồng Tổng số thuế phải nộp trong tháng là: 0,11 triệu đồng

Ví dụ 2: Ông B có TN từ tiền lương, tiền công trong tháng là 90 triệu đồng ( đã trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc ) Ông B phải nuôi 2 con dưới 18 tuổi Trong tháng ông B không đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học.

Thu thu nh p cá nhân t m n p trong tháng c a ông B đ ế ậ ạ ộ ủ ượ c tính nh sau: ư

- Ông B đ ượ c tr gi m các kho n sau: ừ ả ả

+ Cho b n thân là: 4 tri u đ ng; ả ệ ồ

+ Cho 2 ng ườ i ph thu c: 1,6 tri u đ ng x 2 ng ụ ộ ệ ồ ườ i = 3,2 tri u đ ng ệ ồ

- Thu nh p tính thu áp vào bi u thu l y ti n t ng ph n đ tính s thu ph i ậ ế ể ế ũ ế ừ ầ ể ố ế ả

+ B c 3 ậ : Thu nh p tính thu t 10 tri u đ ng đ n 18 tri u đ ng, thu ậ ế ừ ệ ồ ế ệ ồ ế

su t 15%: ấ

( 18 tri u đ ng – 10 tri u đ ng ) x 15% = 1,2 tri u đ ng ệ ồ ệ ồ ệ ồ

+ B c 4 ậ : Thu nh p tính thu t 18 tri u đ ng đ n 32 tri u đ ng, thu ậ ế ừ ệ ồ ế ệ ồ ế

su t 20%: ấ

( 32 tri u đ ng – 18 tri u đ ng ) x 20% = 2,8 tri u đ ng ệ ồ ệ ồ ệ ồ

+ B c 5 ậ : Thu nh p tính thu t 32 tri u đ ng đ n 52 tri u đ ng, thu ậ ế ừ ệ ồ ế ệ ồ ế

su t 25%: ấ

( 52 tri u đ ng – 32 tri u đ ng ) x 25% = 5 tri u đ ng ệ ồ ệ ồ ệ ồ

+ B c 6 ậ : Thu nh p tính thu t 52 tri u đ ng đ n 80 tri u đ ng, thu ậ ế ừ ệ ồ ế ệ ồ ế

su t 30%: ấ

( 80 tri u đ ng – 52 tri u đ ng ) x 30% = 8,4 tri u đ ng ệ ồ ệ ồ ệ ồ

+ B c 7 ậ : Thu nh p tính thu t 80tri u đ ng đ n 82,8 tri u đ ng, thu ậ ế ừ ệ ồ ế ệ ồ ế

su t 35%: ấ

( 82,8 tri u đ ng – 80 tri u đ ng ) x 35% = 0,98 tri u đ ng ệ ồ ệ ồ ệ ồ

Nh v y: ư ậ V i m c thu nh p trong tháng là 90 tri u đ ng, t ng s TNCN ớ ứ ậ ệ ồ ổ ố

t m n p trong tháng c a ông B theo bi u thu l y ti n t ng ph n là: ạ ộ ủ ể ế ũ ế ừ ầ ( 0,25 + 0,5 + 1,2 + 2,8 + 5 + 8,4 + 0,98 ) = 19,13 tri u đ ng ệ ồ

2 Hệ thống tài chính

“là tổng thể các quan hệ tài chính và các bộ phận thực hiện chức năng tài chính”.

Hệ thống tài chính

Thị trường tài chính

Bao gồm:

a Ngân sách Nhà n ướ c :

- Các kho n thu huy đ ng v ả ộ ào ngân sách Nhà

n c g m: ướ ồ

* Các kho n thu t thu , ph ả ừ ế í, l ph ệ í

* Các kho n thu t ho t đ ng kinh t c a Nh ả ừ ạ ộ ế ủ à

-Các khoản chi ngân sách Nhà nước:

* Các khoản chi phí phát triển kinh tế - xã hội

* Các khoản chi đảm bảo quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy Nhà

nước.

* Các khoản chi trả nợ của Nhà nước

* Các khoản chi dự trũ Nhà nước (từ 3% đến 5% tổng số dư)

* Các khoản chi viện trợ và các khoản chi phí khác theo quy định của pháp luật.

b Quỹ bảo hiểm

-Bảo hiểm là hình thức tài chính nảy sinh trong việc

giải quyết những rủi ro có thể xẩy ra trong sản xuất và đời sống xã hội.

* Bảo hiểm tài sản

* Bảo hiểm sinh mạng

- Bảo hiểm thực hiện thông qua 2 nguyên tắc:

* bảo hiểm bắt buộc

* bảo hiểm tự nguyện

c Tài chính doanh nghiệp:

- Sáng l p ban đ u: ậ ầ

* Qua th tr ị ườ ng t ài chính

* Vay, (phát hành trái phi u, vay ngân h ế àng)

* L p c ậ ác qu b ỹ ù đ p , c ắ ác qu t l i nhu n ỹ ừ ợ ậ -chi :

* Phát tri n s n xu t ể ả ấ

* Kinh doanh hàng hóa d ch v ị ụ

e Tài chính hộ gia đình và các tổ chức xã hội :

- Tài chính h gia đ ộ ình:

* Hình thành t thu nh p, ti n l ừ ậ ề ươ ng, k th a, ế ừ quà t ng ặ

* Dành cho tiêu dùng, mua c ph n ổ ầ

- Đ i v i c ố ớ ác t ch c xã h i : ổ ứ ộ

* Ho t đ ng b ng t ạ ộ ằ ài tr c a ngân s ợ ủ ách,h i ộ phí

* Ph c v m c tiêu c a t ch c ụ ụ ụ ủ ổ ứ

-Đóng góp của các tổ chức ,cá nhân

-viện trợ ,vay -thu khác theoquy định của pháp luật

-phat triển KT-XH -quốc phòng ,an ninh -trả nợ,dự trữ nhà nước -viện trợ và các khoản chi khác

Tài

Chính

DN

-Hút vốn qua gọi cổ phần -vay

-các quỹ bù đắp -quỹ từ lợi nhuận

-phát triển sản xuất-kinh doanh hàng hóa dịch vụ

Sử dụng cho nhu cầu sản xuất kinh doanh

Bảo hiểm Ngành bảo hiểm nhận

các khoản đề phòng bất trắc rủi ro của

những chủ thể tham gia bảo hiểm

Trang trải, bù đắp thiệt hại khi

có bất trắc rủi ro cho những chủ thể tham gia bảo hiểm

-Tiêu dùng-Góp cổ phần, mua cổ phiếu, trái phiếu

Các tổ

chức xã

hội

-Tài trợ ngân sách-Hội phí

-Phục vụ các mục tiêu của tổ chức -Khi nhàn rỗi có thể tham gia vào thị

trường tài chính

3 Chính sách tài chính quốc gia: “là

chính sách vĩ mô, là tổng hợp các biện

pháp tác động đến tăng trưởng kinh tế”.

a Xây dựng nền tài chính nhiều thành phần.

b Thúc đẩy hình thành thị trường tài

chính.

c Xây dựng hệ thống kiểm soát tài chính.

d Hoàn thiện pháp luật tài chính.

e Kiện toàn bộ máy quản lý tài chính.

Những biến đổi lớn của nền tài chính Việt Nam

từ cơ chế cũ sang cơ chế mới

1/ Từ 1 trung tâm, 1 thành phần > tự chủ từ cơ sở, nhiều thành phần.

2/ Từ phân phối của viện trợ > phân phối tự bản thân nền kinh tế.

3/ Phân phối hiện vật > phân phối giá trị.

“ Chính sách tài chính quốc gia phải động viên hợp lý, phân phối và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực cho phát trển kinh tế – xã hội; phân phối lợi ích công bằng Tiếp tục hoàn thiện chính sách và hệ thống thuế, cơ chế quản lý giá, pháp luật về cạnh tranh và kiểm soát độc quyền trong kinh doanh, bảo vệ người tiêu dùng, các chính sách về thu nhập, tiền lương, tiền công, thực hiện cân đối ngân

sách tích cực, bảo đảm tỷ lệ tích lũy hợp lý cho đầu tư phát triển; phấn đấu

giảm dần bội chi ngân sách”.

“Chính sách về tiền tệ phải chủ động và linh hoạt thúc đẩy tăng trưởng bền vững, kiểm soát lạm phát, ổn định giá trị đồng tiền Hình thành đồng bộ khuôn

khổ pháp lý về hoạt động ngân hàng…”

VK ĐH XI Nxb CTQG, HN, 2011, tr 108- 109

“Thực hiện hệ thống cơ chế và chính sách phù hợp,

đặc biệt là cơ chế, chính sách tài chính, tiền tệ

nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng, bảo đảm

sự phát triển an toàn, lành mạnh của nền kinh tế”

7- Đẩy mạnh thông tin và tuyên truyền

8- Tăng cường các biện pháp hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất của nhân dân, mở rộng việc thực hiện

các chính sách về an sinh xã hội

11/02/15 33

II Tiền tệ và l u thông tiền tệ trong

TKQĐ

1 Vị trí và tác dụng của l u thông tiền tệ

 Kn Tiền tệ: là một hàng hoá đặc biệt đóng vai trò là vật ngang giá chung của giá trị, thể hịên lao động XH

và biểu hiện quan hệ giữa những ng ời SX hàng hoá.

- 5 chức năng của tiền.

- Các hình thức của tiền:

+ Tiền vàng hoặc bạc

+ Tiền giấy.

+ Tiền tín dụng: kỳ phiếu, hối phiếu.

+ Tiền tàI khoản (ghi sổ)

+ Tiền điện tử.

11/02/15 34

1 Vị trí và tác dụng của l u thông tiền tệ

 L u thông tiền tệ

Sự vận động của tiền lấy sự trao đổi HH làm tiền

đề, xuất hiện trên cơ sở l u thông HH Đây là 2 mặt của quá trình thống nhất với nhau

-11/02/15 35

Trong kinh tế thị tr ờng, số tiền cần thiết trong

l u thông có thể giảm do có các khoản thanh toán bằng chuyển khoản và có thể tăng do

các khoản chi bằng tiền mặt đến kỳ thanh

toán Nếu vi phạm quy luật LTTT sẽ dẫn đến giảm phát hoặc lạm phát.

 Mục đích của l u thông tiền tệ:

- Phục vụ l u thông hàng hoá và thanh toán các dịch vụ.

- Đáp ứng nhu cầu mua, bán các đồng tiền khác (thông qua tỷ giá hối đoái).

11/02/15 36

• Tác dụng của l u thông tiền tệ:

L u thông tiền tệ có tác dụng 2 mặt: tích cực và tiêu cực Nếu l u thông tiền tệ đ ợc thông suốt, thì sẽ có tác dụng:

•Tạo đ/k để tái SXXH đ ợc thực hiện trôi chảy.

•Là ph ơng thức để thực hiện mục đích của nền

SX theo định h ớng XHCN.

•Tốc độ l u thông TT nhanh có tác dụng nâng

cao hiệu quả SX, KD.

•Là ph ơng tiện quan trọng để mở rộng giao l u

kinh tế với n ớc ngoài.

11/02/15 37

2 Đặc điểm của tiền tệ và l u thông tiền tệ trong TKQĐ

•Tiền tệ, LT tiền tệ và KD tiền tệ đ ợc đặt d ới sự kiểm

soát chặt chẽ của NN thông qua NHNN và

UBCKNN.

•NN sử dụng tiền tệ và LT tiền tệ làm công cụ điều

tiết kinh tế vĩ mô, thúc đẩy CNH, HĐH, thúc đẩy

tăng tr ởng và phát triển kinh tế; bảo đảm XH.

•Tiền tệ và LTTT là ph ơng tiện để tạo lập hệ thống

QHSX thích ứng với yêu cầu phát triển LLSX, là

tiêu điểm thực hiện các quan hệ phân phối.

•Thông qua phân phối thu nhập bằng tiền, ng ời LĐ

có ph ơng tiện để tái SX SLĐ, cải thiện đời sống.

- Hoạt động của các tổ chức tài chính, tín dụng qua huy

động vốn trong n ớc cho đầu t

- Hoạt động đầu cơ tiền tệ của các tổ chức tài chính, tín dụng quốc tế.

III.TÍN DỤNG TRONG TKQĐ Ở VIỆT NAM

1 BẢN CHẤT, ĐẶC ĐIỂM VÀ CÁC HÌNH THỨC

TÍN DỤNG

a.Bản chất của tín dụng:

“TÍN DỤNG LÀ HÌNH THỨC VẬN ĐỘNG CỦA VỐN VAY, PHẢN ÁNH QUAN HỆ KINH TẾ GIỮA CHỦ SỞ HỮU VỚI NGƯỜI SỬ DỤNG VỐN THEO NGUYÊN TẮC HOÀN TRẢ CẢ VỐN VÀ LÃI”.

b Đặc điểm của tín dụng

- Quyền sở hữu tách rời quyền sử dụng.

- Dựa trên niềm tin.

- Quan hệ tín dụng vừa hợp tác vừa cạnh tranh, đòi hỏi tín dụng nhà nước phải lớn mạnh để giữ vững vai trò chủ đạo.

c Các hình thức tín dụng

(gồm cả tín dụng trong nước và tín dụng quốc tế)

c1 Tín dụng thương mại

c2 Tín dụng ngân hàng

c3 Tín dụng nhà nước

c4 Tín dụng tập thể

2 CHỨC NĂNG, VAI TRÒ CỦA TÍN DỤNG

a Chức năng của tín dụng

a1 Tạo vốn, tập trung vốn

a2 Phân phối vốn

a3 Giám đốc

b Vai trò của tín dụng

b1 Chống lãng phí vốn.

b2 Thúc đẩy TSX mở rộng.

b3 Hỗ trợ tiêu dùng cho nhân dân b4 Đẩy mạnh giao lưu quốc tế.

3 Lợi tức và chính sách lợi tức

- L i t c ợ ứ :

*Là m t ph n c a l i nhu n m ộ ầ ủ ợ ậ à ng ườ i

đi vay tr cho ng ả ườ i cho vay đ đ ể ượ c

quy n s d ng v n vay trong m t th i gian ề ử ụ ố ộ ờ

nh t đ nh ấ ị

*L i t c l ợ ứ à giá c c a v n vay ả ủ ố

* Lợi tức là giá cả của vốn vay

* Lợi tức tiền gửi và lợi tức tiền vay.

0 < Z’ tg < Z’ tv < P’

Lợi tức là công cụ quan trọng điều

tiết cung cầu vốn tín dụng

- Chính sách lợi tức :

+ M c đ ụ ích :

* T su t l i t c nh h n t su t l i nhu n b ỷ ấ ợ ứ ỏ ơ ỷ ấ ợ ậ ình

quân

* Quy đ nh t su t l i t c ph i căn c v ị ỷ ấ ợ ứ ả ứ ào:

-> Cung ,c u v v n ầ ề ố

-> S c mua c a ti n ứ ủ ề