benh sot xuat huyet

ĐỊNH NGHĨA SỐT XUẤT HUYẾT SXHD - là bệnh truyền nhiễm cấp tính, gây dịch; - do virus Dengue gây nên; - bệnh lây truyền chủ yếu do muỗi Aedes aegypti muỗi vằn... TÁC NHÂN GÂY BỆNH V

Một số khái niệm

1 Bệnh truyền nhiễm là bệnh lây truyền trực tiếp

hoặc gián tiếp từ người hoặc từ động vật sang người do tác nhân gây bệnh truyền nhiễm.

2.Tác nhân gây bệnh truyền nhiễm

là vi rút, vi khuẩn, ký sinh trùng và nấm

có khả năng gây bệnh truyền nhiễm

3 Trung gian truyền bệnh là côn trùng, động vật, môi trường, thực phẩm và các vật khác mang tác nhân gây bệnh truyền nhiễm và có khả năng truyền bệnh.

tác nhân gây bệnh truyền nhiễm có biểu hiện triệu chứng bệnh

mang tác nhân gây bệnh truyền nhiễm nhưng không

Một số khái niệm

6 Người tiếp xúc là người có tiếp xúc với người mắc bệnh truyền nhiễm, người mang mầm bệnh truyền nhiễm, trung gian truyền bệnh và có khả năng mắc bệnh

xúc hoặc người có biểu hiện triệu chứng bệnh truyền nhiễm nhưng chưa rõ tác nhân gây bệnh

liên tục, có hệ thống về tình hình, chiều hướng của bệnh truyền nhiễm, phân tích, giải thích nhằm cung cấp thông tin cho việc lập kế hoạch, triển khai và đánh giá hiệu quả các biện pháp phòng, chống bệnh truyền nhiễm

Một số khái niệm

Bệnh truyền nhiễm nào cũng có 4 yếu tố cơ bản quyết định sự tồn tại, phát sinh và phát triển của bệnh, 4 yếu tố đó là:

1-Tác nhân gây bệnh,

2- Đ ờng lây truyền,

3- Vật chủ 4- Môi tr ờng

Một số khỏi niệm

3 m¾t xÝch cña Qu¸ tr×nh dÞch

Nguồn truyền nhiễm

Yếu tố trung gian truyền bệnh

Vật chủ Khối cảm thụ)

Qu¸ tr×nh dÞch

SỐT XUẤT HUYẾT

 Là bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm B (Bệnh TN nguy hiểm và

có khả năng lây truyền nhanh và có thể gây tử vong)

 Bệnh SXH do trung gian truyền bệnh là muỗi Aedes aegypti.

 Trong những năm gần đây bệnh SXH bùng phát thành dịch ở

nhiều nơi, làm hàng ngàn người mắc và hàng trăm người tử vong

 Phòng chống bệnh SXH đang là vấn đề quan tâm của cộng

đồng

BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT(SXH)

SXH Ở VIỆT NAM

 Sốt Dengue (SD) và sốt xuất huyết Dengue (SXHD) được du nhập

vào Việt Nam từ những năm 1960, cho đến nay đã trở thành một bệnh dịch lưu hành ở địa phương.

 Riêng năm 1998, số mắc/chết trên toàn quốc lên tới 234.920 /377

người Theo Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế, tính từ đầu năm 2013 tới nay, cả nước ghi nhận trên 14.000 người mắc SXH, với 10 ca tử vong ( Cập nhật ngày: 15/07/2013 14:52:51)

Dịch tễ cho thấy, phần lớn số M/C do SXH tập trung chủ yếu ở khu vực miền Trung, Tây Nguyên và Đông Nam bộ Trong số đó đáng chú ý một số địa phương có số người mắc SXH tăng cao gấp 3-4 lần so với cùng kỳ năm ngoài như Khánh Hòa và Phú Yên

)

)

ĐỊNH NGHĨA SỐT XUẤT HUYẾT

 SXHD

- là bệnh truyền nhiễm cấp

tính, gây dịch;

- do virus Dengue gây nên;

- bệnh lây truyền chủ yếu

do muỗi Aedes aegypti

(muỗi vằn)

TÁC NHÂN GÂY BỆNH

 Virus Dengue truyền

bệnh từ người bệnh

sang người lành qua

muỗi Aedes (Muỗi vằn)

đốt

Có 4 tuýp huyết thanh, có những kháng nguyên rất giống nhau, có thể gây phản ứng chéo 1 phần sau khi bị nhiễm 1 trong 4 tuýp và có những kháng nguyên đặc hiệu cho riêng từng tuýp

Virus có ở trong máu người bệnh trong thời gian đầu bị

Tuy nhiên, nếu nhiễm lại tuýp virus Dengue khác với tuýp

đã từng nhiễm thường xuất hiện bệnh cảnh nặng hơn

Nguồn bệnh và đường lây truyền

 Người bệnh là ổ chứa virus chính

 Người bệnh nhiễm virus Dengue bị muỗi

Aedes đốt mang virus rồi truyền cho người lành

VECTOR TRUYỀN BỆNH SD/SXHD

Ae aegypti

được coi là véc tơ chính

trong các vụ dịch sốt xuất

huyết ở nhiều nước như:

Singapo, Philippin, Thái

Lan Malaysia, Lào, Việt

VECTOR TRUYỀN BỆNH SD/SXHD

Muỗi Aedes aegypti đẻ trứng riêng

rẽ vào thành,phía trên mặt nước

của các dụng cụ chứa nước

Trứng muỗi Aedes có khả năng

chịu khô hạn cao, và nở khi ngập

nước do mưa, hoặc do con người

đổ nước vào

Có thể nhận biết muỗi trưởng

thành một cách dễ dàng bằng đám

vẩy trắng tập trung thành hình

đàn lya trên lưng ngực muỗi

muỗi Ae aegypti

(muỗi vằn)

VECTOR TRUYỀN BỆNH SD/SXHD

 Muỗi Aedes aegypti mình

nhỏ, đen, có khoang

trắng thường gọi là muỗi

vằn, đậu ở nơi tối trong

Aedes aegypt

đang đốt/hút máu người

Aedes aegypt

đang đậu nghỉ

Muỗi cái Aedes aegypti

VECTOR TRUYỀN BỆNH SD/SXHD

 Khi muỗi cái Aegypti hút máu bệnh nhân nhiễm virus

Dengue, virus này sẽ ủ bệnh trong cơ thể muỗi khoảng 8 đến

11 ngày

 Trong khoảng thời gian sống còn lại sau đó, muỗi có nguy

cơ truyền bệnh cho người

 khỏang cách bay tối đa của muỗi Aedes aegypti không quá

200m.

Nơi sống và sinh sản của muỗi

 Những nơi muỗi thường hay đẻ trứng nhất là:

thùng, phuy, chậu, lọ, bình,

xô, lọ hoa, … rất nhiều nơi khác có nước ứ đọng.

Vòng đời của muỗi

 Trong điều kiện lý tưởng trứng muỗi có thể nở thành

ấu trùng sau một ngày

 Ấu trùng cần bốn ngày để trở thành lăng quăng

 Lăng quăng sau 2 ngày nữa để trở thành muỗi

trưởng thành

Ba ngày sau khi thành muỗi trưởng thành muỗi bắt đầu hút máu người, tạo trứng và bắt đầu một vòng đời mới Muỗi cái hút máu người vì nó cần protein trong máu để tạo trứng

Vòng đời của muỗi

 7 ngày sau khi nó đốt một người mang virus, muỗi có

thể truyền bệnh cho người khác, đây là giai đoạn mà virus nhân lên và tập trung ở tuyến nước bọt của muỗi

 Trung bình muỗi cái sống khoảng 20-40 ngày , có thể

đẻ được 3-4 lần mỗi lần độ 80-100 trứng

 Trứng muỗi Aegypti có thể tồn tại trong điều kiện khô ráo đến 9 tháng Sau đó nếu gặp điều kiện thuận lợi sẽ nở thành ấu trùng rồi sau đó thành muỗi.

SINH HỌC CỦA VECTOR

 Sự phát tán của Ae Aegypti

 Sự chuyên chở trứng và bọ gậy trong các thùng chứa

nước, tàu bè, túi đựng nước của những người du mục, hành hương.

 Sự chuyên chở muỗi trưởng thành bằng: xe ô tô, tàu

hỏa, máy bay, tàu thủy.

Ngược lại, sự phát tán của Ae aegypti cũng có chiều hướng bị hạn chế bởi một số yếu tố:

 Diệt muỗi

 Tăng mức đời sống: nước máy (không còn dùng

SINH HỌC CỦA VECTOR

 Nơi trú đậu

 Ae.aegypti sống trong nhà gần người, thường trú

đậu nơi có ánh sáng yếu và có độ cao từ 2 mét

trở xuống Thường đậu trên các vật dụng như:

- Muỗi trú đậu trên quần áo chiếm 73,52%

- Muỗi trú đậu trên màn và rido chiếm 26,48%:

SINH HỌC CỦA VECTOR

PHÂN BIỆT MUỖI

1 Phân biệt muỗi Anophen và muỗi Aedes:

- Bọ gậy Aedes, Culex; Tạo thành góc nhọn so với mặt nước.

- Bọ gậy Anophelinae nằm song song và ngay dưới mặt nước

PHÂN BIỆT MUỖI

Phân biệt muỗi họ Anophel và muỗi Aedes:

 - Muỗi Anophen đậu tạo thành một góc 50-90 0 c so với

bề mặt.

 - Muỗi Aedes : đậu nghỉ song song với bề mặt.

 Ổ bọ gậy:

Muỗi đẻ trứng ở những nơi nước sạch chứa trong

lu vại, bể, chai lọ, vỏ dừa, lốp ô tô cũ, lọ hoa ở trong và quanh nhà những nơi râm mát, bọ gậy ưa nước có độ

pH hơi axít, nhất là nước mưa.

NƠI SINH SỐNG CỦA BỌ GẬY

Ổ BG của Aedes ở trong nhà:

• Lu khạp chứa nước

• Chân chén, chậu kiểng

• Hồ chứa nước trong buồng tắm

• Lọ hoa

• Chậu cây cảnh

• Vỏ chai nước ngọt

• Khay nước tủ lạnh, điều hòa

• Phuy chứa nước

• Dụng cụ chứa nước bằng nhựa

và các đồ vật khác có thể tích

lũy nước tới 7 ngày

Ổ BG của Aedes ở ngoài nhà:

GIÁM SÁT VÀ PHÒNG CHỐNG SXH

 Bệnh SXHD chưa có thuốc điều trị đặc hiệu

và chưa có văcxin phòng bệnh.

 Diệt véc tơ đặc biệt là diệt bọ gậy (lăng

quăng) với sự tham gia tích cực của từng hộ gia đình và cả cộng đồng là biện pháp hiệu quả trong phòng chống SXHD.

GIÁM SÁT VÀ PHÒNG CHỐNG SXH

- Tổ chức các hoạt động diệt bọ gậy thường xuyên đến từng hộ gia đình thông qua hoạt động của cộng tác viên y tế, học sinh và các tổ chức quần chúng (thả cá, đậy nắp, loại bỏ vật dụng phế thải …)

- Phun chủ động hóa chất diệt muỗi tại những nơi có nguy cơ cao.

GIÁM SÁT VÀ PHÒNG CHỐNG SXH

Một số hướng dẫn, thực hành lựa chọn khi thực

hiện hoạt động phòng chống véc tơ SXHD tại địa

phương:

 Xử lý dụng cụ chứa nước

 Chống muỗi đẻ trứng trong các dụng cụ tích trữ nước

(chum, vại, phuy, bể …)

 Loại trừ ổ bọ gậy

GIÁM SÁT VÀ PHÒNG CHỐNG SXH

 Phòng muỗi đốt : Làm lưới chắn ở cửa ra vào, cửa

sổ Ngủ màn ban ngày, nhất là đối với trẻ nhỏ.

 Xua, diệt muỗi: Bằng hương muỗi, bình xịt thuốc cá

nhân, hun khói bằng đốt vỏ cau, dừa hoặc lá cây Treo mành tre, rèm tẩm hóa chất diệt muỗi ở cửa ra vào, cửa

sổ, vợt điện.

 Tuyên truyền, hướng dẫn cộng đồng

 Huy động cộng đồng

GIÁM SÁT VÀ PHÒNG CHỐNG SXH

Ca bệnh lâm sàng:

Người sống hoặc đến từ vùng có ổ dịch hoặc lưu hành

SXHD trong vòng 14 ngày có biểu hiện sốt cao đột ngột ,

liên tục từ 2-7 ngày và có ít nhất 2 trong các dấu hiệu sau:

+ Biểu hiện xuất huyết có thể ở nhiều mức độ khác nhau như: nghiệm pháp dây thắt dương tính, chấm/mảng

xuất huyết ở dưới da, chảy máu chân răng hoặc chảy máu

cam.

+ Nhức đầu, chán ăn, buồn nôn, nôn.

+ Da xung huyết, phát ban.

+ Đau cơ, đau khớp, nhức hai hố mắt.

+ Vật vã, li bì.

DIỄN BIẾN BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT

Đặc điểm của sốt xuất huyết Dengue là

Sốt

Xuất huyết

Thoát huyết tương

Có thể dẫn đến sốc giảm thể tích tuần hoàn, rối

loạn đông máu, suy tạng,

Nếu không được chẩn đoán sớm và xử trí kịp thời

dễ dẫn đến tử vong.

DIỄN BIẾN LS BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT

Bệnh sốt xuất huyết Dengue có biểu hiện lâm sàng

đa dạng, diễn biến nhanh chóng từ nhẹ đến nặng Bệnh thường khởi phát đột ngột và diễn biến qua

ba giai đoạn:

giai đoạn sốt,

giai đoạn nguy hiểm

giai đoạn hồi phục Phát hiện sớm bệnh và hiểu rõ những vấn đề lâm sàng trong từng giai đoạn của bệnh giúp chẩn đoán sớm, điều trị đúng và kịp thời, nhằm cứu sống người bệnh.

CHẨN ĐOÁN BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT

Theo Tổ chức Y tế Thế giới năm 2009

Bệnh sốt xuất huyết Dengue được chia làm 3 mức độ :

- Sốt xuất huyết Dengue.

- Sốt xuất huyết Dengue có dấu hiệu cảnh

báo.

CHẨN ĐOÁN BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT

Sốt xuất huyết Dengue

- Sốt cao đột ngột , liên tục từ 2-7 ngày và có ít nhất

2 trong các dấu hiệu sau:

- Biểu hiện xuất huyết có thể như dấu dây thắt

dương tính, chấm xuất huyết ở dưới da, chảy máu chân răng, máu cam;

- Nhức đầu, chán ăn, buồn nôn;

- Da xung huyết, phát ban;

- Đau cơ, đau khớp, nhức hai hố mắt.

CHẨN ĐOÁN BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT

Sốt xuất huyết Dengue có dấu hiệu cảnh báo.

Bao gồm các triệu chứng lâm sàng của sốt xuất huyết Dengue, kèm theo các dấu hiệu cảnh báo sau:

Điều trị

 Hiện tại chưa có thuốc điều trị đặc hiệu.

 Chủ yếu là điều trị triệu chứng: Hạ sốt, bù nước

điện giải, nâng cao thể trạng.

 Vắc xin phòng bệnh chưa có.

 Theo dõi các dấu hiệu chuyển nặng để xử lý kịp

thời.

LƯU Ý

KHI CÓ BIỂU HIỆN NGHI SỐT XUẤT HUYẾT CẦN ĐƯA ĐẾN NGAY CƠ SỞ Y

TẾ ĐỂ ĐƯỢC ĐIỀU TRỊ

Phòng bệnh

- Biện pháp phòng bệnh chủ yếu là kiểm soát côn trùng trung gian truyền bệnh như tránh muỗi đốt, diệt bọ gậy (loăng quăng), diệt muỗi trưởng thành, vệ sinh môi trường loại bỏ ổ chứa nước đọng.

Tổ chức và vai trò của mạng lưới cộng

phá ở tuyến này, cho

nên sự thành bại của

dự án cũng sẽ quyết

định ở tuyến này.

Học sinh t ại trường học

 Tổ chức chiến dịch VSMT

 Thu nhặt và loại bỏ những dụng cụ mà nước có thế đọng

lại như: chai, lọ, túi nhựa, lon đồ hộp, lốp xe đạp,v.v

Chiến dịch truyền thông như: Mít tinh, diễu hành, phát tờ rơi tuyên truyền về PC SXH tại cộng đồng

Tổ chức chiến dịch VSMT tại trường học, cộng đồng nhằm loại bỏ các vật thải chứa nước có bọ gậy lăng quăng sinh sống

Tổ chức vận động các hộ gia đình thực hiện cam kết không có bọ gậy lăng quăng trong gia đình, vận động cộng đồng hưởng ứng chiến dịch VSMT do y

tế, giáo dục phối hợp thực hiện…

“Diệt bọ gậy, muỗi vằn là biện pháp

đơn giản, hiệu quả và dễ thực hiện

nhất để phòng bệnh sốt xuất huyết”

“Mỗi gia đình hãy dành 10 phút mỗi

tuần để diệt bọ gậy, muỗi vằn, bảo vệ

gia đình mình không bị sốt xuất

huyết”

“Không có bọ gậy, không có

muỗi, không có sốt xuất

huyết”

“Chúng ta cùng chung tay xây dựng cộng đồng vì sức khỏe”