những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa mac - lenin

 Triết học M-L nghiên cứu những quy luật vận động, phát triển chung nhất của tự nhiên, XH và tư duy; xây dựng thế giới quan và phương pháp luận chung nhất của nhận thức KH & thực tiễ

NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

PHẠM QUANG HUY

KHOA KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

CĐ 03: Các nguyên lý cơ bản của

phép biện chứng duy vật

CĐ 04: Các cặp phạm trù của phép

biện chứng duy vật

CĐ 08: Biện chứng của cơ sở hạ

tầng và kiến trúc thượng tầng

NHỮNG NGUYÊN LÝ I

CĐ 09: Tồn tại XH quyết định ý thức XH

và tính độc lập tương đối của ý thức XH

CĐ 10: Hình thái KT-XH & quá trình lịch

sử - tự nhiên của sự phát triển các hình thái KT-XH

CĐ 11: Vai trò của đấu tranh giai cấp & CMXH đối với sự vận động, phát triển của

XH có đối kháng giai cấp

CĐ 12: Quan điểm của CN duy vật lịch sử

về con người và vai trò sáng tạo lịch sử của quần chúng nhân dân

Tài liệu học tập

 Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin do Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo biên soạn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia xuất bản

 Giáo trình môn Triết học Mác-Lênin do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức biên soạn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm

CĐ 01: Nhập môn Những nguyên lý cơ bản

của chủ nghĩa Mác - Lênin

I Khái lược về chủ nghĩa Mác-Lênin

II Đối tượng, mục đích và yêu cầu về

phương pháp học tập, nghiên cứu môn học những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-lênin.

I Khái lược về chủ nghĩa Mác-Lênin

cấu thành chủ nghĩa Mác-Lênin

chủ nghĩa Mác-Lênin

1 Chủ nghĩa Mác-Lênin và ba bộ phận

cấu thành chủ nghĩa Mác-Lênin

 Triết học M-L nghiên cứu những quy luật vận

động, phát triển chung nhất của tự nhiên,

XH và tư duy; xây dựng thế giới quan và phương pháp luận chung nhất của nhận thức

KH & thực tiễn CM

 Kinh tế chính trị M-L nghiên cứu những quy

luật KT của XH, đặc biệt là những quy luật của quá trình ra đời, phát triển, suy tàn của phương thức sản xuất TBCN và sự ra đời, phát triển của PTSX CSCN

 CNXH khoa học nghiên cứu làm sáng tỏ

những quy luật khách quan của quá trình CM XHCN - bước chuyển lịch sử từ CNTB lên CNXH và tiến tới CNCS

2 Khái lược sự ra đời và phát triển của

chủ nghĩa Mác-Lênin

đời chủ nghĩa Mác-Lênin

a Những điều kiện, tiền đề của sự ra đời

chủ nghĩa Mác-Lênin

 PTSX TBCN đã phát triển mạnh mẽ trên nền tảng cuộc CM công nghiệp

a Những điều kiện, tiền đề của sự ra đời

chủ nghĩa Mác-Lênin

 Phong trào đấu tranh của giai cấp vô sản

a Những điều kiện, tiền đề của sự ra đời

a Những điều kiện, tiền đề của sự ra đời

a Những điều kiện, tiền đề của sự ra đời

chủ nghĩa Mác-Lênin

 Thuyết tiến hóa

a Những điều kiện, tiền đề của sự ra đời

chủ nghĩa Mác-Lênin

 Thuyết tế bào.

b Giai đoạn hình thành và phát triển

chủ nghĩa Mác

Các nhà sáng lập:

K Marx (1818 – 1883)

b Giai đoạn hình thành và phát triển

chủ nghĩa Mác

Các nhà sáng lập:

F Engels (1820-1895)

b Giai đoạn hình thành và phát triển

chủ nghĩa Mác

Mác 1844), Gia đình thần thánh (viết chung 1845), Luận cương về Phơiơbắc (C Mác 1845), Hệ tư tưởng Đức (viết chung 1845-1846)

c Giai đoạn bảo vệ và phát triển

chủ nghĩa Mác

Bối cảnh LS và nhu cầu bảo vệ,

phát triển CN Mác:

CNTB đã phát triển sang GĐ mới là GĐ

CN đế quốc

vực Vật lý

rộng rãi vào nước Nga và xuất hiện những trào lưu, tư tưởng chống lại CN Mác

Vai trò của V.I Lênin (1870 - 1924) đối với

việc bảo vệ và phát triển CN Mác

Vai trò của V.I Lênin (1870 - 1924) đối với

việc bảo vệ và phát triển CN Mác

chủ - xã hội trong CM dân chủ (1905)

Vai trò của V.I Lênin (1870 - 1924) đối với

việc bảo vệ và phát triển CN Mác

Vai trò của V.I Lênin (1870 - 1924) đối với

việc bảo vệ và phát triển CN Mác

Thời kỳ sau CM tháng mười 1917:

trào cộng sản (1920)

trước mắt và về những sai lầm của các đồng chí Tơrốtxki và Bukharin (1921)

thống XHCN hình thành

Thành tựu công cuộc đổi mới

của Việt Nam

Thành tựu đạt được 20 năm thực hiện Cương lĩnh là to lớn và có ý nghĩa lịch sử:

 Đất nước ra khỏi tình trạng kém phát triển:

• KT tăng trưởng khá nhanh

• Sự nghiệp CNH, HDH, phát triển KT thị trường

định hướng XHCN được đẩy mạnh

• Đời sống của nhân dân có nhiều thay đổi

 Vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế được nâng cao…

Tình hình KT-XH năm 2013

của Việt Nam

Tốc độ tăng GDP: 5,42%

Sản lượng lúa: 44,16 triệu tấn

Xuất khẩu 6,6 triệu tấn gạo

Lạm phát: 6,04%

Thu nhập bình quân: 1.960 USD

Tỷ lệ hộ nghèo: 7,8%

về phương pháp học tập, nghiên cứu môn học

những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-lênin

tập, nghiên cứu

pháp học tập, nghiên cứu

1 Đối tượng và mục đích của việc học tập, nghiên cứu

Đối tượng

1 Đối tượng và mục đích của việc học tập, nghiên cứu

VN, nền tảng tư tưởng của Đảng

 Xây dựng thế giới quan, phương pháp luận

KH, nhân sinh quan CM, xây dựng niềm tin

và lý tưởng CM

 Vận dụng sáng tạo nó trong hoạt động nhận thức và thực tiễn

2 Một số yêu cầu cơ bản

về phương pháp học tập, nghiên cứu

 Chống xu hướng kinh viện, giáo điều trong học tập, nghiên cứu môn học

 Học tập, nghiên cứu mỗi luận điểm của CN M-L phải đặt chúng trong mối liên hệ với các luận điểm khác, ở các bộ phận cấu thành khác

 Phải gắn những luận điểm của CN M-L với thực tiễn

CM VN và thực tiễn thời đại

 Quá trình học tập, nghiên cứu đồng thời cũng là quá trình giáo dục, tự giáo dục, tu dưỡng và rèn luyện để từng bước hoàn thiện mình

 Quá trình học tập, nghiên cứu phải là quá trình tổng kết kinh nghiệm thực tiễn, cần kế thừa và phát triển những tinh hoa của tư tưởng nhân loại trong những điều kiện lịch sử mới

PHẠM QUANG HUY Khoa Khoa học Chính trị

Đại học Nha Trang

CĐ 02: Quan điểm duy vật biện chứng về vật chất, ý thức & mối QH giữa vật chất & ý thức

I CN duy vật và CN duy vật biện

I Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy vật biện chứng

1 Sự đối lập giữa chủ nghĩa duy vật và

chủ nghĩa duy tâm trong việc giải quyết vấn đề cơ bản của triết học

2 Chủ nghĩa duy vật biện chứng – hình

thức phát triển cao nhất của chủ nghĩa duy vật

1 Sự đối lập giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy

tâm trong việc giải quyết vấn đề cơ bản của triết học

Thần thoại Nữ Oa

Kinh Thánh

Đêmôcrit

Bản chất của thế giới?

1 Sự đối lập giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm trong việc giải quyết vấn đề cơ bản của triết học Trả lời cho hai câu hỏi trên liên quan mật thiết đến việc hình thành các trường phái lớn:

CN duy vật và CN duy tâm

Khả tri luận và bất khả tri luận

Ngoài ra còn có CN nhị nguyên và hoài nghi luận

1 Sự đối lập giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm trong việc giải quyết vấn đề cơ bản của triết học

Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan: mọi sự

vật, hiện tượng chỉ là phức hợp những

cảm giác của cá nhân, của chủ thể

Chủ nghĩa duy tâm khách quan: ý thức

là thứ tinh thần khách quan có trước

và tồn tại ở bên ngoài, độc lập với con người

2 Chủ nghĩa duy vật biện chứng – hình thức

phát triển cao nhất của chủ nghĩa duy vật

Chủ nghĩa duy vật chất phác

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

C.Mác và V.I.Lênin

II Quan điểm duy vật biện chứng về vật chất và ý thức

1 Vật chất

2 Ý thức

Cách ngôn của Heraclit:

Thế giới vật chất “Mãi mãi đã, đang và

sẽ là ngọn lửa vĩnh viễn

 "Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không lệ thuộc vào

cảm giác"

Phân biệt vật chất với tư cách là phạm trù triết học với các dạng vật chất cụ thể

Ý nghĩa:

Bác bỏ quan điểm của chủ nghĩa duy tâm, bác bỏ thuyết không thể biết, khắc phục được những hạn chế trong các quan điểm của chủ nghĩa duy vật trước Mác về vật chất

Giải thích những nguyên nhân cuối cùng của các biến cố xã hội

"Vận động hiểu theo nghĩa chung nhất ( ) bao gồm tất cả mọi sự thay đổi và mọi quá trình diễn ra trong vũ trụ, kể từ sự thay đổi vị trí đơn giản cho đến tư duy"

 là thuộc tính cố hữu của vật chất", "là phương thức tồn tại của vật chất"

C.Mác và Ph.Ăngghen:

Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia,

Vận động là phương thức tồn tại của VC

 Chuyển dịch vị trí của vật thể trong không gian

F = G.m1m2/r2

E = mc2

88Ra226 ======> 86Rn222 + 2He4

NaOH + HCl = NaCl + H2O

Fe + H2SO4 = FeSO4 + H2

THÀNH TỰU CỦA

CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI

Không gian và thời gian là những hình

thức tồn tại như vậy được

gọi là không gian

 Sự tồn tại của sự vật còn

được biểu hiện ở quá

trình biến đổi: nhanh hay

chậm, kế tiếp và chuyển

hóa,… Các hình thức tồn

tại như vậy được gọi là

thời gian

Những tính chất cơ bản của không gian và thời gian

Còn lâu nhé!

vĩnh viễn, vô hạn và vô

tận, không được sinh ra

và không bị mất đi

2 Ý thức

a Nguồn gốc ý thức

b Bản chất và kết

cấu của ý thức

a Nguồn gốc ý thức

Nguồn gốc tự nhiên của ý thức thể hiện qua sự hình

thành của bộ óc con người và hoạt động của bộ óc đó

cùng mối QH giữa con người với thế giới khách quan

Phản ánh là sự tái tạo những đặc điểm của dạng vật chất này ở dạng vật chất khác trong quá trình tác động qua lại của chúng.

Phản ánh vật lý, hóa học

 Hình thức phản ánh

đơn giản nhất, đặc

trưng cho giới tự

nhiên vô sinh

Phản ánh sinh học

 Phản ứng của thực

vật và động vật bậc

thấp (thay đổi chiều

hướng sinh trưởng,

phát triển, thay đổi

màu sắc, thay đổi

Phản ánh tâm lý

 Hình thức phản ánh

ở động vật bậc cao

khi có hệ thần kinh

trung ương được

thực hiện trên cơ sở

điều khiển của hệ

thần kinh qua cơ

chế phản xạ có điều

kiện

Bản chất của ý thức: sự phản ánh hiện thực khách quan vào trong bộ óc con người một cách năng động, sáng tạo;

ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan

 Ý thức con người mang tính năng

Tình cảm

 Là những rung động

biểu hiện thái độ

của con người trong

các quan hệ

III Mối QH giữa vật chất và ý thức

1 Vai trò của vật chất đối với ý thức

2 Vai trò của ý thức đối với vật chất

Sự tác động trở lại

của ý thức đối với

VC diễn ra theo hai

hướng:

 Tích cực

 Tiêu cực

3 Ý nghĩa phương pháp luận

PHẠM QUANG HUY

Khoa Khoa học Chính trị Đại học Nha Trang

CĐ 03: Các nguyên lý cơ bản của phép

biện chứng duy vật

biến

1 Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

a Khái niệm mối liên hệ, mối liên hệ

phổ biến

b Tính chất của các mối liên hệ

c Ý nghĩa phương pháp luận

b Tính chất của các mối liên hệ

Tính khách quan

Tính phổ biến

Tính đa dạng, phong phú

c Ý nghĩa phương pháp luận

 Quan điểm toàn

diện đòi hỏi chúng

ta nhận thức về sự

vật trong mối liên

hệ qua lại giữa các

ý điều kiện, hoàn cảnh lịch sử - cụ thể, môi trường cụ thể trong đó sự vật sinh ra, tồn tại và phát triển

a Khái niệm phát triển

Thế chiến II

Máy bay chiến đấu thế hệ thứ 5

b Tính chất của sự phát triển

Tính khách quan

Tính phổ biến

Tính đa dạng, phong phú

c Ý nghĩa phương pháp luận

Trong nhận thức và thực tiễn cần phải

có quan điểm phát triển:

Luôn đặt sự vật, hiện tượng theo khuynh hướng đi lên

Góp phần khắc phục tư tưởng bảo thủ, trì trệ, định kiến trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn

Phải biết phân chia quá trình phát triển của sự vật ấy thành những giai đoạn

1 Cái chung và cái riêng

a Phạm trù cái riêng, cái chung

b Quan hệ biện chứng giữa cái riêng và

cái chung

c Ý nghĩa phương pháp luận

a Phạm trù cái riêng, cái chung

 Cái riêng là phạm trù chỉ một sự vật, một hiện tượng, một quá trình nhất định

 Cái chung là phạm trù triết học dùng để chỉ những mặt, những thuộc tính, những yếu tố, những quan hệ,… tồn tại phổ biến ở nhiều

sự vật, hiện tượng, quá trình.

 Cái đơn nhất là phạm trù để chỉ những nét, những mặt, những thuộc tính chỉ có ở một

sự vật, một kết cấu vật chất, mà không lặp lại ở sự vật, hiện tượng, kết cấu vật chất khác

bao gồm nhiều loài khác nhau (mỗi loài là một cái riêng) nhưng tất cả đều tuân theo các quy luật chung của sự sống (cái chung) Mỗi loài cụ thể ngoài cái chung còn có nhưng đặc tính riêng có của chúng (cái đơn nhất)

Cái riêng, cái chung và cái đơn nhất đều tồn tại khách quan, giữa chúng có mối liên hệ hữu cơ với nhau:

 Cái chung chỉ tồn tại trong cái riêng, thông qua cái riêng mà biểu hiện sự tồn tại của mình

 Cái riêng chỉ tồn tại trong mối liên hệ với cái chung

 Cái riêng là cái toàn bộ, phong phú hơn cái chung, cái chung là cái bộ phận, nhưng sâu sắc hơn cái riêng

 Cái đơn nhất và cái chung có thể chuyển hóa lẫn nhau trong quá trình phát triển của sự vật

Từ một loại giống mới được tạo ra trong phòng thí nghiệm (cái đơn nhất), sau quá trình triển khai ứng dụng trong thực tiễn nó

đã trở thành cái phổ biến (cái chung); ngược lại, giống loại cũ, từ chỗ là cái phổ biến đã dần dần không được sử dụng đã từ cái chung trở thành cái đơn nhất trong thực tiễn phát

c Ý nghĩa phương pháp luận

 Nhận thức phải nhằm tìm ra cái chung và trong hoạt động thực tiễn phải dựa vào cái chung để cải tạo cái riêng

 Khi áp dụng cái chung phải tùy theo từng cái riêng cụ thể để vận dụng cho thích hợp

 Chỉ có thể tìm cái chung trong cái riêng, xuất phát từ cái riêng, từ những sự vật, hiện tượng riêng lẻ

 Tạo điều kiện thuận lợi để “cái đơn nhất” có lợi cho con người trở thành “cái chung” và

“cái chung” bất lợi trở thành “cái đơn nhất”

2 Nguyên nhân và kết quả

a Phạm trù nguyên nhân, kết quả

b Quan hệ biện chứng giữa nguyên

nhân và kết quả

c Ý nghĩa phương pháp luận

a Phạm trù nguyên nhân, kết quả

nguyên nhân và kết quả

 Nguyên nhân sinh ra kết quả, xuất hiện trước kết quả

 Một kết quả có thể do nhiều nguyên nhân sinh ra

 Một nguyên nhân trong những điều kiện khác nhau cũng có thể sinh ra những kết quả khác nhau

 Nguyên nhân và kết quả có thể thay đổi vị trí cho nhau

 Kết quả lại có ảnh hưởng trở lại đối với nguyên nhân

c Ý nghĩa phương pháp luận

 Tìm nguyên nhân phải tìm trong thế giới hiện thực, trong bản thân các sự vật, hiện tượng tồn tại trong thế giới vật chất

 Cần phân loại các nguyên nhân

 Cần phải khai thác, tận dụng các kết quả đã đạt được để tạo điều kiện thúc đẩy nguyên nhân

 Cần phải có cách nhìn toàn diện và lịch sử cụ thể trong phân tích, giải quyết và ứng dụng quan hệ nhân – quả

3 Tất nhiên và ngẫu nhiên

a Phạm trù tất nhiên, ngẫu nhiên

b Quan hệ biện chứng giữa tất nhiên và

ngẫu nhiên

c Ý nghĩa phương pháp luận

a Phạm trù tất nhiên, ngẫu nhiên

Do đó, nó có thể xuất hiện, có thể không xuất hiện, có thể xuất hiện như thế này, hoặc có thể xuất hiện khác đi