- Chất thải thông thường chất thải không nguy hại là chất thải không chứa các yếu tố lây nhiễm, hóa học nguy hại, phóng xạ, dễ cháy nổ, bao gồm: chất thải sinh hoạt phát sinh từ các ng
Trang 1GVHD: ThS.Hồ Thanh Bá
BỘ MÔN: KHOA HỌC
MÔI TRƯỜNG 1
Trang 2CHƯƠNG I: THỰC TRẠNG VỀ VẤN ĐỀ CHẤT THẢI Y TẾ HIỆN NAY
1.1 Các khái niệm:
- Chất thải y tế là các chất ở thể rắn, lỏng và khí được thải ra từ các cơ sở
y tế, từ các hoạt động khám chữa bệnh bao gồm chất thải y tế nguy hại và
chất thải thông thường.
- Chất thải y tế nguy hại là chất thải y tế chứa yếu tố nguy hại cho sức khỏe con người và môi trường như: dễ lây nhiễm, gây ngộ độc, phóng xạ, dễ cháy,
dễ nổ, dễ ăn mòn hoặc có đặc tính nguy hại khác nếu những chất thải này
không được tiêu hủy an toàn.
- Chất thải thông thường (chất thải không nguy hại) là chất thải không
chứa các yếu tố lây nhiễm, hóa học nguy hại, phóng xạ, dễ cháy nổ, bao
gồm: chất thải sinh hoạt phát sinh từ các nguồn bệnh (trừ nguồn bệnh cách ly); chất thải phát sinh từ các hoạt động chuyên môn y tế (chai, lọ thủy
tinh, chai lọ huyết thanh, các vật liệu nhựa, các loại bột bó trong gãy xương kín) Những chất thải này không dính máu, dịch sinh học và các chất hóa học nguy hại, chất thải phát sinh từ các công việc hành chính (giấy, báo, tài liệu, túi nilon ); chất thải ngoại cảnh(lá cây, rác ở các khu vực ngoại
cảnh).
Trang 31.2 Nguồn sinh chất thải y tế
+ Các phòng khám đa khoa.
+ Các cơ sở , phòng khám nha khoa + Các phòng xét nghiệm, thí nghiệm + Các trung tâm, viện nghiên cứu y tế + Thực nghiệm trên động vật.
+ Ngân hàng máu.
+ Các khu điều dưỡng.
+ Nhà xác.
+ Trung tâm khám nghiệm tử thi.
+ Các cơ sở sản xuất dược phẩm.
Trang 41.3 Phân loại chất thải y tế :
Căn cứ vào các đặc điểm lý học, hóa học, sinh học và tính chất nguy hại, chất thải trong các cơ sở y tế được phân thành 5 nhóm sau:
Nhóm A: Chất thải nhiễm khuẩn là chất thải chứa mầm bệnh với số
lượng, mật độ đủ gây bệnh, bị bệnh khuẩn bởi vi khuẩn, virus, ký sinh
trùng, nấm … bao gồm các vật liệu bị thấm máu, thấm dịch, chất bài tiết của bệnh nhân như gạc, bông, găng tay, bột bó gãy xương, dây truyền
máu…
Trang 51.3 Phân loại chất thải y tế :
Nhóm B: Chất thải sắc nhọn là chất thải có thể gây ra các vết cắt hoặc chọc
thủng, có thể nhiễm khuẩn, bao gồm: bơm kim tiêm, đầu sắc nhọn của dây truyền, lưỡi dao mổ, đinh mổ, cưa, các ống tiêm, mảnh thủy tinh vỡ và các vật sắc nhọn khác sử dụng trong các hoạt động y tế.
Nhóm C: Chất thải hóa học là các chất phóng xạ và các kim loại nặng được thải ra từ các hoạt động chuẩn đoán, hóa trị liệu và nghiên cứu bao gồm: thủy ngân (từ nhiệt kế, huyết áp kế thủy ngân bị vỡ, chất thải từ hoạt động nha
khoa), cadimi (Cd) (từ pin, ắc quy), chì (từ tấm gỗ bọc chì hoặc vật liệu tráng chì sử dụng trong ngăn tia xạ từ các khoa chẩn đoán hình ảnh, xạ trị)
Trang 61.3 Phân loại chất thải y tế :
Nhóm D: Chất thải dược phẩm là các loại dược phẩm quá hạn, bị nhiễm
khuẩn, dược phẩm bị bỏ, không còn nhu cầu sử dụng và thuốc gây độc tế bào
Nhóm E: Chất thải giải phẫu bao gồm các mô, cơ quan người bệnh, động
vật, mô cơ thể (nhiễm khuẩn hay không nhiễm khuẩn), chân tay, nhau thai, bào thai
Trang 71.4 Thực trạng về chất thải y tế hiện nay.
1.4.1 Quá trình thu gom và xử lý chất thải y tế:
- TP Hồ Chí Minh hiện có 107 bệnh viện, không chỉ đáp ứng nhu cầu
khám và điều trị của người dân thành phố mà còn cho 20 tỉnh, thành phía Nam, chính vì thế, lượng bệnh nhân được tiếp nhận mỗi ngày tại các
bệnh viện này không hề nhỏ
- Theo ước tính, trong một ngày đêm, mỗi giường bệnh thải ra môi
trường khoảng 2,5 kg rác thải, trong đó từ 10% đến 15% là loại chất thải
độc hại, dễ gây lây nhiễm cần được xử lý theo quy định đặc biệt (như:
các chất tiết dịch, bông băng, bơm kim tiêm và các vật sắc nhọn, dược
phẩm, hoá chất, các chất phóng xạ và cả các bộ phận của cơ thể người
bệnh bị cắt bỏ sau phẫu thuật)
- Hiện nay, mỗi ngày các cơ sở khám chữa bệnh, cơ sở đào tạo cán bộ
y tế và các trung tâm nghiên cứu y dược trên địa bàn TPHCM thải ra
khối lượng 13,57 tấn chất thải rắn y tế
- Có một thực tế không tránh được là không thể thu gom hết rác từ các
phòng khám tư nhân” Phần lớn các phòng khám tư nhân trong thành
phố chưa chịu trách nhiệm đối với rác thải của mình, chưa thực hiện
đúng quy trình thu gom, chuyển giao rác y tế cho công nhân vận chuyển
rác
- Theo Sở Y tế TP.HCM, trên địa bàn TP còn 48 bệnh viện chưa có hệ
thống xử lý nước thải hoặc hệ thống xử lý nước thải chưa đạt chuẩn,
trong đó có cả những bệnh viện lớn, lượng nước thải xả ra môi trường cao.
Báo cáo của Sở Y tế TP.HCM cho thấy, có 6 bệnh viện tuyến trên có nước thải y tế sau xử lý một số chỉ tiêu không đạt chuẩn môi trường QCVN 28, đó là Bệnh viện Thống Nhất, Viện Vệ sinh y tế công cộng, Bệnh viện Công an TP.HCM (Cơ sở 1), Bệnh viện Công an TP.HCM (Cơ sở 2), Viện Pasteur
và Bệnh viện 30/4 (Bộ Công an).
(số liệu thu thập tháng 7/2012)
Trang 81.4.2 Quá trình tái chế sử dụng:
Chất thải y tế cũng được coi là một " nguồn tài nguyên" vì thành phần trong
đó có nguồn gốc từ các tài nguyên thiên nhiên, nên nhiều nước trên thế giới
đã coi việc phân loại và xử lý rác thải y tế là một ngành công nghiệp mang lại nhiều thuận lợi
Tuy nhiên, ở Việt Nam nói chung, TP.HCM nói riêng hiện nay việc xử lý rác thải y tế chưa được chú trọng
- Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới thì 85% rác thải y tế không lây
nhiễm, 10% lây nhiễm và 5% không lây nhiễm nhưng độc hại Trên thực tế, rác thải y tế không phải tất cả đều độc hại, nếu đốt hết rác thải y tế thì sẽ gây ra những khí thải, khí độc hại làm ô nhiễm môi trường, nhất là nhựa có chứa clo Có thể tái chế rác thải y tế không độc hại, không lây nhiễm (chai nhựa, hộp đựng thuốc, dây truyền )
Trang 91.4.3 Hạn chế trong việc quản lý rác thải:
- Khâu quản lý rác thải của các cơ sở y tế lại hết sức lỏng lẻo
- Không chỉ có những bệnh viện tuyến sở thực hành chưa tốt việc quản lý
và xử lý chất thải, ngay cả bệnh viện tuyến trên, một số bệnh viện cũng chưa thực sự xem quản lý rác thải bệnh viện là quan trọng
- Tuy nhiên, một vấn đề xã hội cũng có liên quan đến việc quản lý chất thải bệnh viện hiện nay là có nhiều người sống bằng nghề thu lượm các loại chất thải có khả năng tái chế để bán cho cơ sở thu mua và tái chế chất thải Với xu thế phát triển hiện nay, nhiều vật dụng dùng một lần trong y tế được
sử dụng với số lượng, chủng loại ngày càng tăng Các vật liệu dùng một lần, đặc biệt là chất nhựa là mặt hàng rất hấp dẫn đối với những người thu gom chất thải vì các chất nhựa này là những loại nhựa tốt, có giá trị cao khi tái sinh, tái chế Việc quản lý chất thải bệnh viện nếu thiếu kiểm soát chặt chẽ sẽ có hiện tượng thất thoát
• Qua thực tế kiểm tra, bộ Y tế đã chỉ ra 6 bất cập đang tồn tại tại các
bệnh viện trong vấn đề quản lý rác thải đó là:
+Việc phân loại chất thải rắn y tế còn chưa đúng quy định
+ Phương tiện thu gom như túi, thùng đựng chất thải còn thiếu và chưa đồng bộ, hầu hết chưa đạt tiêu chuẩn
+ Xử lý và tiêu huỷ chất thải gặp nhiều khó khăn
+ Thiếu các cơ sở tái chế chất thải
+ Thiếu nguồn kinh phí đầu tư xây dựng và vận hành hệ thống xử lý
chất thải rắn
+ Vấn đề quản lý chất thải y tế thông thường có thể tái chế còn bất cập
Cụ thể như tại Bệnh viện nhi đồng Đồng Nai, công tác phân loại, lưu
trữ và xử lý rác thải còn có tình trạng chất thải y tế đổ lẫn với chất thải
sinh hoạt, khu lưu trữ các loại chất thải bệnh viện chưa đúng quy định,
chủ yếu để lộ thiên, các bao nilon đựng rác bị rách khiến rác rơi vãi bừa bãi, hôi thối và nhiều côn trùng Ngay tại khu lưu trữ, một số rác thải y tế được đốt chung với rác thải sinh hoạt
Trang 10CHƯƠNG II: ẢNH HƯỞNG CỦA CHẤT THẢI Y TẾ
Chất thải y tế nguy hại từ các bệnh viện là nguồn tiềm ẩn lây lan bệnh tật, gây ô nhiễm môi trường nước và đất, tác động rất nghiêm trọng tới môi trường sinh thái và sức khỏe cộng đồng
2.1 Ảnh hưởng đến môi trường:
2.1.1 Ảnh hưởng tới môi trường đất:
- Ô nhiễm môi trường đất được xem là tất cả các hiện tượng làm nhiễm bẩn môi trường đất bởi các chất gây ô nhiễm
- Việc chôn lấp rác thải y tế vào trong đất làm ô nhiễm nặng nề môi trường đất, đặc biệt là các chất thải khó phân hủy như túi nilon…
Không khó để phát hiện những hố chôn lấp chất thải y tế rắn ở ven những con sống gần bệnh viện.Những con sông này vẫn là nguồn cung cấp nước tưới chủ yếu cho sản xuất nông nghiệp Qua thời gian các chất gây ô nhiễm sẽ ngấm xuống đất và tích lũy dần trong cây trồng, gây ô nhiễm đất và ảnh hưởng đến sức khỏe con người
- Ô nhiễm đất sẽ làm mất khả năng tự điều chỉnh của hệ sinh thái đất, đất trở nên cằn cỗi không thích hợp cho cây trồng, điều này sẽ ảnh hưởng đến các cơ thể sống khác trong lưới thức ăn
Trang 112.1.2 Ảnh hưởng tới môi trường nước:
- Ô nhiễm nguồn nước là sự thay đổi tính chất vật lý, hoá học và thành phần sinh học của nước dẫn đến làm tăng hàm lượng chất hữu cơ, muối khoáng
và chất độc hại, xuất hiện các loại vi khuẩn và virus gây bệnh, nước có màu, mùi, vị không bình thường
Theo Hiến chương Châu Âu về nước “Ô nhiễm nước là sự biến đổi nói
chung do con người với chất lượng nước, làm nhiễm bẩn nước và gây
nguy hiểm cho con người, cho công nghiệp, nông nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản, nghỉ ngơi, giải trí, cho động vật nuôi và các loài hoang dã
- Nước thải phát sinh từ rất nhiều khâu khác nhau trong quá trình hoạt
động của bệnh viện như: máu, dịch cơ thể, giặt quần áo bệnh nhân, khăn lau, chăn mền cho các giường bệnh, súc rửa các vật dụng y khoa, xét
nghiệm, giải phẩu, sản nhi, vệ sinh, lau chùi làm sạch các phòng bệnh
- Nước thải của một số bệnh viện ô nhiễm nặng vượt quá nhiều lần tiêu
chuẩn cho phép: 82,54% tụ cầu vàng, 15% trực khuẩn mủ xanh, 52%
E.coli… Chúng có hàm lượng vi sinh cao gấp 1.000 lần cho phép với
nhiều loại vi khuẩn nấm, ký sinh trùng, virut bại liệt… mà khi hòa vào nước thải sinh hoạt, sẽ bị phát tán, có khả năng xâm nhập các loại thủy sản, vật nuôi, nhất là rau thủy canh và trở lại với con người …
Trang 122.1.2 Ảnh hưởng tới môi trường nước:
- Các thành phần chính gây ô nhiễm môi trường do nước thải bệnh viện gây ra là các chất hữu cơ, các chất dinh dưỡng của nito (N), photpho (P), các chất rắn lơ lửng và các vi trùng,vi khuẩn gây ra
Ngoài ra nước thải bệnh viện còn có các kim loại nặng với hàm lượng nhỏ như:Mangan, Đồng, Thủy ngân, Crom ,
- Nước thải từ các bệnh viện chưa qua xử lý xả ra môi trường đang là
một vấn đề gây bức xúc trong nhân dân các khu vực lân cận vì nó gây
ô nhiễm nghiêm trọng nguồn nước mặt Thậm chí, nhiều nơi ứ đọng,
thẩm thấu còn ảnh hưởng đến cả mạch nước ngầm Mỗi ngày, các
bệnh viện xả hàng triệu mét khối nước thải ra môi trường, một phần
trong số đó mang theo mầm bệnh hòa vào dòng gần với nguồn ô
nhiễm còn làm nảy sinh nguy cơ ung thư và các bệnh hiểm nghèo khác cho con người
Trang 132.1.3 Ảnh hưởng tới môi trường không khí:
- Ô nhiễm không khí là sự có mặt của một chất lạ hoặc một sự biến đổi
quan trọng trong thành phần không khí, làm cho không khí không sạch hoặc gây ra sự tỏa mùi, có mùi khó chịu, giảm tầm nhìn xa (do bụi)
- Không khí sẽ bị ô nhiễm một khi phần lớn chất thải nguy hại được thiêu đốt trong điều kiện không đảm bảo Việc đốt chất thải y tế đựng trong túi nilon PVC, cùng với những loại dược phẩm, có thể tạo ra khí axit, thường là HCl và SO2
- Trong quá trình đốt các dẫn xuất halogen (F, Cl, Br, I ) ở nhiệt độ thấp, cũng sẽ tạo ra axit như hydrochloride (HCl) Điều đó dẫn đến nguy cơ tạo thành dioxins, furant các loại hóa chất vô cùng độc
hại, ngay cả ở nồng độ thấp
- Các kim loại nặng, như thủy ngân có thể phát thải theo khí lò đốt Những nguy cơ này có thể tác động tới hệ sinh thái và sức khỏe con người trong dài hạn
Trang 142.2 Ảnh hưởng tới con người:
- Một khảo sát của viện y học lao động và môi trường năm 2006 cho thấy, 35% số nhân Viên Y tế bị thương tích do vật sắc nhọn trong vòng 6 tháng qua, và 70% trong số họ bị thương tích do vật sắc nhọn trong sự nghiệp Tổn thương do vật sắc nhọn có khả năng lây truyền các bệnh nhiễm trùng nguy hiểm như HIV Việc tái chế hoặc xử lý không an toàn chất thải lây nhiễm, bao gồm cả nhựa và vật sắc nhọn sẽ gây tác động lâu dài tới sức khỏe cộng
đồng
- Vật sắc nhọn không chỉ gây ra vết thương trên da, mà còn gây nhiễm
trùng vết thương nếu chúng bị nhiễm bẩn Thương tích do vật sắc nhọn là tai nạn thường gặp nhất trong cơ sở y tế
- Các chất thải y tế khi không được xử lý tốt có thể phát tán tới các khu
dân cư gây ô nhiễm tới nguồn nước sạch, đất đai và cả không khí Tất cả những người phơi nhiễm với chất thải nguy hại, cả những người ở trong hay ở ngoài bệnh viện đều có nguy cơ tiềm ẩn
- Vi sinh vật gây bệnh trong chất thải lây nhiễm có thể xâm nhập vào cơ
thể thông qua nhiều đường: qua vết thương, vết cắt trên da (bệnh uốn
ván, nhiễm trùng, các bệnh lây nhiễm qua đường máu như
HIV/AIDS, ); qua niêm mạc( đục thủy tinh thể, viêm giác mạc );
đường hô hấp (các dịch cúm, lao, ); đường tiêu hóa ( tiêu chảy, )
Trang 152.2 Ảnh hưởng tới con người:
- Sự xuất hiện của các loại vi khuẩn kháng sinh và kháng hóa chất
khử khuẩn có thể liên quan đến thực trạng quản lý chất thải y tế
không an toàn
- Nhiều hóa chất và dược phẩm sử dụng trong cơ sở y tế là chất
nguy hại (ví dụ chất gây độc, ăn mòn, dễ cháy, gây phản ứng, gây
sốc) nhưng thường ở khối lượng thấp
- Nhiều thuốc điều trị ung thư là các thuốc gây độc tế bào Chúng có thể gây kích thích hay gây tổn thương cục bộ trên da và mắt, cũng có thể
gây chóng mặt, buồn nôn, đau đầu hoặc viêm da
- Đối với nguy cơ của chất thải phóng xạ, cách thức và thời gian tiếp xúc với chất thải phóng xạ quyết định những tác động đối với sức khỏe, từ đau đầu, chóng mặt, buồn nôn cho đến các vấn đề đột biến gen trong dài hạn
Trang 16CHƯƠNG III: PHƯƠNG PHÁP QUẢN LÝ VÀ XỬ LÝ
CHẤT THẢI Y TẾ.
3.1 Quản lý chất thải y tế :
3.1.1 Giảm thiểu tại nguồn :
- Chọn nhà cung cấp hậu cần cho bệnh viện mà sản phẩm của họ ít
phế thải hay giảm lượng chất thải y tế nguy hại phải được xử lý đặc biệt
- Xử dụng các biện pháp khử trùng tẩy uế cơ lý học nhiều hơn các biện pháp hóa học sẽ giảm thiểu chất thải nguy hại
- Giảm thiểu chất thải nhất là trong công tác hộ lý và khử trùng tẩy uế
3.1.2 Quản lý và kiểm soát ở bệnh viện:
- Tập trung quản lý thống nhất các loại thuốc, hóa chất nguy hại.
- Giám sát sự luân chuyển lưu hành hóa chất, dược chất ngay tư khâu nhận, nhập kho, sử dụng và tiêu hủy và thải bỏ
- Xử lý nghiêm khắc các hành vi buôn bán chất thải y tế không đúng quy định của pháp luật
3.1.3 Quản lý kho hóa chất, dược chất:
- Thường xuyên nhập hàng từng lượng nhỏ hơn là nhập quá nhiều
một đợt dễ dẫn tới thừa hoặc quá hạn
- Sử dụng các lô hàng cũ trước, hàng mới dùng sau Sử dụng toàn
bộ thuốc, dược chất, vật tư, trong kiện rồi mới chuyển sang kiện mới
- Thường xuyên kiểm tra hạn sử dụng cuả các loại thuốc, dược chất, vật tư tiêu hao ngay từ khi nhập hàng cũng như trong quá trình sử
dụng
3.1.4 Thu gom, phân loại và vận chuyển:
Trang 173.1.4 Thu gom, phân loại và vận chuyển:
• Tách _ phân loại :
- Điểm mấu chốt của phương pháp này là phân loại và tách ngay từ đầu một cách chính xác chất thải y tế nguy hại và chất thải rắn thông thường Việc tách và phân loại chính xác chất thải y tế tạo điều kiện thuận lợi cho các quá trình tiếp theo như quá trình vận chuyển và lưu tại trạm hay nơi trung chuyển và quá trình vận chuyển tới nơi tiêu hủy hay quá trình tiêu hủy
- Việc tách và phân loại chất thải rắn y tế đòi hỏi phải có thùng chứa, túi lót thùng chứa, dây thắt túi, hộp nhốt vật sắc nhọn, yêu cầu thùng chứa phải có màu sắc thống nhất để dễ quản lý chất thải y tế được phân loại thu gom trong suốt quá trình lưu thông