cadaodanca ve tinhcam gia dinh daydu

- Phát hiện và phân tích những hình ảnh so sánh quen thuộc trong các bài ca dao trữ tình về tình cảm gia đình.. Tổ chức dạy bài mới: Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung bài học H

Trang 1

Tuần 3

Bài 3: Tiết 9

BÀI 3: VĂN BẢN:

CA DAO, DÂN CA (*) NHỮNG CÂU HÁT VỀ TÌNH CẢM GIA ĐÌNH

I MỤC TIÊU BÀI HỌC: Sau khi học xong bài này, học sinh cần đạt được:

a Kiến thức:

- Hiểu khái niệm ca dao, dân ca

- Nắm được nội dung, ý nghĩa và 1 số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của ca dao, dân ca có chủ đề tình cảm gia đình

- Thuộc một số bài ca dao trong văn bản học và biết thêm một số bài ca dao thuộc hệ thống của chúng

- Tích hợp:

+ Văn: Các bài ca dao dân ca cùng hệ thống

+ Tiếng Việt: Các biện pháp tu từ, từ láy

+ Tập làm văn: miêu tả, biểu cảm, tự sự

+ Vấn đề văn minh thanh lịch: Ứng xử trong gia đình: cha mẹ - con cái, anh em với nhau

b Kĩ năng:

- Đọc diễn cảm, hiểu và phân tích ca dao, dân ca trữ tình

- Phát hiện và phân tích những hình ảnh so sánh quen thuộc trong các bài ca dao trữ tình về tình cảm gia đình

- Rèn kĩ năng ứng xử trong gia đình

c Thái độ:

Giáo dục lòng yêu thương kính trọng về những người thân trong gia đình

II CHUẨN BỊ PHƯƠNG PHÁP VÀ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC :

1.Phương pháp: Đọc diễn cảm, phương pháp gợi mở, phương pháp tái tạo.

2 Phương tiện:

a.Giáo viên:

- Kế hoạch dạy học

- Máy tính, máy projecter

- Tư liệu về những bài ca dao về tình cảm gia đình

b.Học sinh:

- Soạn bài theo hướng dẫn của giáo viên

- Lập sổ tay văn học sưu tầm những câu ca dao về tình cảm gia đình

Trang 2

III TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:

1 Ổn định tổ chức: GV kiểm diện.

2 Kiểm tra: việc chuẩn bị bài của học sinh

3 Tổ chức dạy bài mới:

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung bài học

Hoạt động 1: Giới thiệu bài

* Mục tiêu: Tạo tâm thế tiếp nhận bài mới cho học sinh

* Phương pháp: Diễn giảng

* Thời gian: 1 phút

Giới thiệu bài:

Mỗi người đều sinh ra từ những chiếc nôi gia đình, lớn lên trong vòng tay yêu

thương của cha mẹ, sự đùm bọc yêu thương của anh chị em ruột thịt Mái ấm gia đình, dẫu có đơn sơ đến đâu đi nữa, vẫn là nơi ta tránh nắng tránh mưa, là nơi ta tìm niềm an

ủi động viên, nghe những lời bảo ban, bàn bạc chân tình… Vì thế, tình cảm gia đình như một nguồn mạch chảy xuyên suốt, mạnh mẽ được thể hiện sâu sắc trong ca dao – dân ca, mà tiết học hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu

Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh đọc- Tìm hiểu chú thích

* Mục tiêu:

- Kiểm tra được việc soạn bài ở nhà của học sinh

- Phân biệt được khái niệm ca dao, dân ca

- Nắm được cách đọc bài ca dao

- Nắm được mạch cảm xúc của bài

* Phương pháp:

- Đọc diễn cảm

- Thuyết trình, đàm thoại

Dựa vào chú thích (* )SGK

? Em hiểu ca dao, dân ca là gì?

GV diễn giảng(Máy chiếu)

- Ca dao, dân ca là những thơ- bài hát trữ

tình dân gian của quần chúng nhân dân

lao động, do nhân dân sáng tác, trình

diễn và lưu hành truyền miệng trong dân

gian từ đời này sang đời khác

HS trả lời dựa vàochú thích (* )SGK

I Đọc- Tìm hiểu chung.

1 khái niệm :

Ca dao, dân ca: chú thích (* )SGK/35

Trang 3

+ Dân ca là phần lời kết hợp với âm nhạc

dân gian(còn gọi là các làn điệu VD:

quan họ, chèo, lí, hát ru…)

+ Ca dao là phần lời của bài ca, có thể

đọc như thơ trữ tình

- Trong nhà trường phổ học sinh chủ yếu

học phần lời(ca dao)

+ Nội dung ca dao- dân ca rất phong

phú Nó diễn tả đời sống tâm hồn, tư

tưởng, tình cảm của nhân dân

Nhân vật trữ tình quen thuộc trong

ca dao, dân ca là: người mẹ, người vợ,

người chồng, người con trong quan hệ

gia đình; chàng trai, cô gái trong quan hệ

tình bạn, tình yêu; người phụ nữ, người

dân cày trong quan hệ xã hội…

- Nghệ thuật ngoài đặc điểm chung của

thể loại trữ tình dân gian, ca dao – dân ca

còn mang những nét đặc thù riêng:

+ Hình thức thơ: ngắn gọn, sử dụng

thể thơ lục bát hoặc lục bát biến thể

+ Kết cấu: (có hiện tượng trùng lặp

kiểu kết cấu toàn bài, kết cấu trong từng

dòng, từng hình ảnh…)

+ Về hình ảnh ngôn ngữ mộc mạc,

giản dị, chân thực, hồn nhiên, gợi cảm…

GV hướng dẫn HS đọc diễn cảm: ( chú

ý ngắt nhịp thơ lục bát: 2/2/2/2 hoặc 4/4,

giọng dịu nhẹ, chậm êm, tình cảm vừa

thành kính, nghiêm trang vừa tha thiết ân

cần)

-GV gọi HS đọc

GV nhận xét, sửa sai

GV kiểm tra một vài chú thích khó

SGK/35,36

Máy chiếu chú thích:

+ Cù lao chín chữ

+ Hai thân

HS nghe, hiểu

và ghi nhớ

HS nghe hướng dẫn đọc

2,3 HS đọc

HS đọc chú thích

SGK/35,36

2 Đọc:

3 Chú thích : 1,6 SGK/35

Trang 4

? Tình cảm chung của 4 bài ca dao là

gì?

=> Chốt chuyển ý:

Tình cảm chung của 4 bài ca dao là tình

cảm gia đình.Đó là một trong những đề

tài góp phần thể hiện đời sống tâm hồn,

tình cảm của người Việt Nam.Trong chủ

đề chung về tình cảm gia đình, mỗi bài

đều có nội dung tình cảm riêng:

+ Nỗi nhớ cha mẹ, nhớ quê nhà

+ Nỗi nhớ và kính yêu ông bà

+ Ơn nghĩa, công lao của cha mẹ

+ Tình cảm anh em ruột thịt

Tiết học ngày hôm nay, chúng ta tìm

hiểu bài ca dao số 1 và bài ca dao số 4

HS trả lời

HS nghe chuẩn

bị tâm thế học phần 2

Hoạt động 3: Hướng dẫn học sinh đọc- Tìm hiểu văn bản

* Mục tiêu:

- Nắm được nội dung và 1 số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của ca dao số 1 và số 4

- Biết thêm một số bài ca dao cùng hệ thống với chúng

- Tích hợp văn minh thanh lịch: Ứng xử trong gia đình: cha mẹ - con cái, anh em với nhau

* Rèn kĩ năng:

- Đọc diễn cảm, hiểu và phân tích ca dao, dân ca trữ tình

- Cảm nhận cái hay cái đẹp của ca dao

- Rèn kĩ năng ứng xử trong gia đình qua các tình huống cụ thể

* Phương pháp:

- Đọc diễn cảm

- Thảo luận nhóm

GV yêu cầu HS đọc bài ca dao số 1,4

? Lời của từng bài ca dao là lời của ai

nói với ai? Nó được thể hiện dưới hình

thức nào? Tại sao em khẳng định như

vậy?

Bài 1: Là lời của mẹ ru con: tiếng ru “Ru

hỡi, ru hời” và tiếng gọi “Con ơi”, nội

1HS đọc

HS trả lời

II Đọc, Tìm hiểu văn bản:

Trang 5

dung bài cũng góp phần khẳng định như

vậy

Bài 4: là lời của ông bà, cha mẹ nói với

con cháu, lời của anh chị em nói với

nhau Điều này được xác định bởi nội

dung câu hát

? Em có nhận xét gì về âm điệu của hai

bài ca?

GV nhấn mạnh:

Hát ru gắn liền với sinh hoạt gia đình,

với ngôi nhà, với kỉ niệm thân thương

của mỗi người Hình thức hát ru vừa ấm

áp vừa thiêng liêng tạo âm điệu tâm tình,

sâu lắng

? Em có nhận xét gì về ngôn ngữ của

hai bài ca dao?

Máy chiếu: một số hình ảnh thể hiện mối

quan hệ của cha mẹ với con cái

? Những bức tranh đó thể hiện nội

dung gì?

? Em có suy nghĩ gì khi xem những

bức tranh này?

GV nhấn mạnh dẫn vào bài ca dao số

1: Những bức tranh là hình ảnh chân

thực, sống động thể hiện tình yêu

thương, công lao to lớn của cha mẹ với

con cái Chính vì lẽ đó mà ca dao có

nhiều bài ca thể hiện tình cảm ấy

- GV gọi HS đọc bài ca dao số 1

Thảo luận nhóm: (Phiếu bài tập)

CH: Bài ca dao đã sử dụng biện pháp

tu từ nghệ thuật nào? Phân tích tác

dụng của biện pháp nghệ thuật đó?

Gợi ý: Điền theo nội dung bảng

GV chuẩn kiến thức và nhấn mạnh:

Phép điệp từ (phép lặp) 2 lần hình ảnh

núi và biển Văn hóa phương Đông so

sánh người cha với trời hoặc với núi; me

HS trả lời

HS quan sát

HS trả lời

HS suy nghĩ, bộc lộ cảm xúc

HS nghe

HS đọc bài ca dao số 1

HS thảo luận nhóm, đại diện báo cáo

1.Bài 1:

- Là lời của mẹ ru con

-Âm điệu tâm tình, sâu lắng

- Ngôn ngữ: Giản dị, sâu sắc

Trang 6

với đất hoặc với biển.

Cách nói cha- trời, me- biển là cách nói

đối xứng truyền thống nào của dân tộc

? Từ láy “mênh mông” góp phần diễn

tả công lao to lớn của cha mẹ với con

cái như thế nào?

? Viết đoạn văn nêu cảm nhận của em

về hình ảnh so sánh “công cha- núi

ngất trời”; “nghĩa mẹ với nước ngoài

biển Đông”(bài tập cô giáo về nhà giao)

GV bình: Các em ạ! Đọc bài ca dao số

1, chắc hẳn trong số chúng ta ngồi đây

không ai là không xúc động Âm điệu bài

ca tâm tình sâu lắng như lời tâm sự của

mẹ dành cho con Mẹ nói với con về

công lao to lớn của cha mẹ với con cái

như “núi ngất trời”, như “ nước ngoài

biển Đông” Phép so sánh đó rất thú vị

khi lấy những hình ảnh vô hạn vô cùng

của không gian để ví với công lao của

cha mẹ dành cho con Hình ảnh “ngọn

núi ngất trời” đồ sộ, vững chắc chính là

hình ảnh của người cha trụ cột luôn làm

chỗ dựa che chở cho gia đình Hình ảnh

“nước biển Đông” mênh mang không

bao giờ vơi cạn chính là hình ảnh người

mẹ dịu dàng đầy tình yêu thương bao la

dành cho con cái.

CH: Qua hai câu đầu tác giả dân gian

muốn nói với chúng ta điều gì?

CH: Hiểu được công cha, nghĩa mẹ

bổn phận làm con phải như thế nào?

GV nhấn mạnh:

Bài ca dao số 1 ca ngợi công lao to lớn

của cha mẹ với con cái , tình yêu thương

vô bờ, sự hết lòng của cha mẹ dành cho

con Bởi vậy, con cái phải có nghĩa vụ

biết ơn và kính yêu cha mẹ Bởi vì, người

ta không yêu quý cha mẹ đẻ của mình thì

HS nghe, tiếp thu kiến thức

HS trả lời

HS đọc bài chuẩn bị ở nhà

HS trả lời

- Công lao trời biển của cha mẹ đối với con và bổn phận của người con trước công lao to lớn ấy

Trang 7

cũng không thể yêu thương ai thực sự

Đó chính là truyền thống và cũng là

cách ứng xử văn minh thanh lịch của

người VN.

GV: Ca dao VN có rất nhiều câu có cùng

nội dung như bài này Bây giờ, cô mời

lớp mình cùng chơi trò chơi “Đối đáp”

Yêu cầu (Máy chiếu)

? Em hãy kể thêm một số bài ca dao

khác nói về “Công cha- nghĩa mẹ”?

GV dẫn: Tuy nhiên, trong cuộc sống

hàng ngày, vẫn có một số bạn chưa làm

tròn bổn phận của đạo làm con khiến

cha mẹ phiền lòng.

? Đọc văn bản “Mẹ tôi” của Et- Môn-

đô- đơ –a- mi- xi, em thấy tâm trạng

của En-ri - cô như thế nào khi đọc thư

bố?

? Tại sao En - ri – cô lại có tâm trạng

như vây?

(Liên hệ bản thân)

? Em đã bao giờ làm cha mẹ buồn

phiền chưa?

? Em đã làm được những việc gì để tỏ

lòng hiếu thảo với cha mẹ?

GV nhấn mạnh: Cha mẹ sinh ra ta, nuôi

dưỡng ta khôn lớn Bởi vậy, bổn phận

của con cái là phải biết ơn, kính trọng

cha mẹ mà trước hết là thái độ lễ phép

với cha mẹ, làm những công việc nhỏ

phụ giúp cha mẹ, chăm học, chăm làm

khiến cha mẹ vui lòng

GV nhận xét, chuyển ý:

Như vậy, qua bài ca dao số 1, chúng ta

đã biết tình cảm giữa cha mẹ và con

cái là thứ tình cảm thiêng liêng, cao quý

Bây giờ, cô mời các con hãy cùng tìm

hiểu bài ca dao số 4 để biết thêm một thứ

tình cảm nữa trong mối quan hệ gia đình

HS quan sát, nghe

Hai đội thi

HS nghe

HS trả lời

HS nghe, ghi nhớ

HS nghe chuẩn

bị tâm thế học bài 4

Trang 8

GV gọi HS đọc bài 4.

GV nhắc lại lời của bài ca dao 4 là lời

của ai nói với ai?

CH: Tình cảm anh em thân thương

được diễn tả như thế nào?

CH gợi:

? “Anh em” khác “người xa” ở chỗ nào?

? Các từ “cùng”, “ chung”, “một” nói

lên điều gì trong quan hệ anh em?

? Quan hệ anh em được so sánh bằng

hình ảnh nào? Nêu tác dụng của biện

pháp nghệ thuật đó?

GV nhấn mạnh: Nếu như ở bài ca dao

số 1, tác giả dân gian lấy những cái lớn

lao, kì vĩ, vô hạn,vô cùng của không gian

để so sánh với công lao cha mẹ thì ở bài

ca dao số 4, tình cảm anh em thân

thương lại được so sánh bằng những hình

ảnh cụ thể gần gũi thân quen Nhưng dù

so sánh bằng cách nào cũng đều là những

hình ảnh mang tính truyền thống đặc

trưng của ca dao

CH: Bài ca dao nhắc nhở chúng ta

điều gì?

GV bình giảng:

Anh em ruột thịt là những người cùng do

cha mẹ sinh ra, cùng bú chung một bầu

sữa, cùng sống và lớn khôn dưới một mái

nhà, cùng được cha mẹ yêu thương dạy

dỗ nên người Như tay với chân của một

cơ thể, như cành trên, cành dưới của một

cây xanh Còn có gì thân thiết hơn, gắn

bó hơn chung giọt máu đào? Vậy hòa

thuận phải trở thành lẽ sống, lối sống

của mỗi chúng ta mà mục đích đầu tiên

là để cho hai thân:cha mẹ- hài lòng

? Em hãy kể thêm một số bài ca dao

khác nói về tình anh em?

? Em thích bài nào nhất? Vì sao?

HS đọc bài 4

HS nghe, ghi

HS trả lời

HS nghe, nhớ

HS trả lời

HS nghe, cảm thụ

HS tìm và đọc

to trước lớp

Bài 4:

- Lời của ông bà, cha mẹ (cô bác) nói với con cháu hoặc của anh em ruột thịt nói với nhau

- Hình ảnh so sánh “như thể tay chân”sự gắn bó thiêng liêng của anh em

- Anh em phải hoà thuận, phải nương tựa nhau cha

mẹ vui lòng

Trang 9

Viết đoạn văn ngắn trình bày cảm

nhận của em về bài ca dao đó?

- GV yêu cầu HS trình bày bài tập cô

giáo đã giao về nhà

HS trình bày

Hoạt động 4: Hướng dẫn học sinh tổng kết

* Mục tiêu:

- Tổng kết được nội dung, ý nghĩa và nghệ thuật tiêu biểu của ca dao số 1 và số 4

* Phương pháp:

- Đàm thoại, thuyết trình,

? Những biện pháp nghệ thuật nào được

sử dụng trong các bài ca dao trên?

? Nêu nội dung của những câu hát về

tình cảm gia đình?

GV nhận xét, chốt ý(máy chiếu)

Gọi HS đọc ghi nhớ SGK

HS trả lời

HS đọc ghi nhớ SGK

III Tổng kết.

1 Nghệ thuật

2 Nội dung

* Ghi nhớ: SGK/36

Hoạt động 5: Hướng dẫn học sinh luyện tập, củng cố

* Mục tiêu:

- Khắc sâu kiến thức bài học

- Tích hợp văn minh thanh lịch: Ứng xử trong gia đình: cha mẹ - con cái, anh em với nhau

* Rèn kĩ năng:

- Rèn kĩ năng ứng xử trong gia đình qua các tình huống cụ thể

* Phương pháp:

- Trắc nghiệm

- Thảo luận nhóm

Bài tâp 1: Máy chiếu

GV goị HS đọc bài tập 1 (Trắc nghiệm)

Bài tâp 5 (máy chiếu) clip quà tặng cuộc

sống “Chiếc hộp giấy vàng”

? Viết đoạn văn ngắn phát biểu cảm

nghĩ của em ? (nếu còn thời gian)

HS đọc và chọn đáp án

HS quan sát, thảo luận, trình bày

IV Luyện tập:

Trang 10

GV: Xã hội hiện đại ngày càng phát

triển, vai trò của gia đình càng trở nên

quan trọng trong cuộc sống của mỗi

người Gia đình là nguồn cội Gốc có

vững bền, cây mới phát triển xanh tốt

Chính vì vậy, chúng ta cần phải giữ gìn

phát huy truyền thống của gia đình,

học cách giao tiếp ứng xử thanh lịch

văn minh, xây dựng một nếp sống có

văn hóa… để mỗi gia đình thực sự là tổ

ấm của mọi người.

HS quan sát

HS viết và trình bày

4.Đánh giá:

GV nhận xét, đánh giá giờ học, cho điểm,phát phần thưởng cho học trả lời tốt

5 Hướng dẫn hoạt động nối tiếp:

- Học thuộc các bài ca dao được học

- Học thuộc ghi nhớ

- Sưu tầm một số bài ca dao, dân ca khác có nội dung tương tự và học thuộc -Soạn bài “Những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người”:

* Bổ sung:

* Rút kinh nghiệm:

Định dạng
Số trang	10
Dung lượng	46,64 KB