giải pháp đảm bảo an ninh trong hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại việt nam - bài học từ khủng hoảng tài chính toàn cầu

Lu t Glass-Steagall tr ng tài chính ngân hàng... National Currency and Bank Acts..

MÃ SINH VIÊN : A10900 CHUYÊN NGÀNH : TÀI CHÍNH-NGÂN HÀNG

HÀ N I – 2011

L I C M N

Em xin chân thành c m n thày Phan V n Tính đã giúp đ em nghiên c u, tìm

hi u và hoàn thành khóa lu n t t nghi p c a mình Em xin c m n cô Hà Thu đã giúp

đ em trong su t th i gian th c hi n khóa lu n t t nghi p!

Em c ng xin chân thành c m n các th y cô giáo trong b môn Kinh t - tr ng

H Th ng Long đã truy n cho em nh ng ki n th c c b n đ em hoàn thành t t bài

lu n v n này

Em xin chân thành c m n!

Sinh viên

Trnh Thu Th y

1.2.1 Khái ni m v an ninh trong ho t đ ng tín d ng NHTM 8

1.2.2 C s đánh giá và đ m b o an ninh trong ho t đ ng tín d ng NHTM Vi t

1.2.2.1H th ng các chu n m c đánh giá an ninh trong ho t đ ng tín d ng NHTM 9

1.2.2.2 H th ng các ch tiêu đánh giá an ninh tín d ng NHTM 11

1.2.3 Nhân t nh h ng đ n an ninh trong ho t đ ng tín d ng 12

3.2.2 Bài h c t ki m tra ki m soát 64

B ng 2.4 V n ng n h n tài tr cho các kho n vay trung-dài h n m t s NH 45

B ng 2.5 T l v n huy đ ng trên th tr ng II/T ng v n huy đ ng 47

B ng 2.6 C c u cho vay t i NH TMCP Techcombank 50

B ng 2.9 K t qu ho t đ ng tín d ng c a m t s NHTM 54

v n cho n n kinh t Ho t đ ng tín d ng c ng là ho t đ ng kinh doanh ch y u các NHTM hi n nay

Tuy nhiên, ho t đ ng tín d ng các NHTM c ng ti m n nhi u r i ro Vi c b o

đ m an ninh tín d ng đ i v i các NHTM là r t c n thi t B i l , an ninh tín d ng g n

li n v i kh n ng thanh toán c a các NH N u an ninh trong ho t đ ng tín d ng không

đ c đ m b o, có s c x y ra trong quá trình huy đ ng và c p v n cho n n kinh t ,

l p t c s t o m t ph n ng dây truy n trong toàn h th ng NH, kéo theo s s p đ

c a hàng lo t các NH ti p đ n là các ngành khác trong n n kinh t , nh h ng nghiêm

tr ng đ n n n kinh t qu c gia, kinh t trong khu v c và trên th gi i

Trên h t, cu c kh ng ho ng tài chính toàn c u n m 2008 b t ngu n t M là

m t ví d cho s m t an ninh trong ho t đ ng tín d ng Cu c kh ng ho ng đã mang l i

h u qu x u cho h th ng tài chính – ngân hàng M , kéo theo đó là kh ng ho ng n n kinh t , lan ra toàn c u Nh ng h u qu to l n c a cu c đ i kh ng ho ng này đang đòi

h i m t n l c đ v c d y n n kinh t th gi i ây là bài h c cho các NHTM Vi t Nam đ tránh kh i tình tr ng t ng t M V n đ đ t ra là c n ph i có nh ng gi i pháp c th nh m ng n ch n tình tr ng này Vi t Nam, b o đ m an ninh tín d ng đ

ho t đ ng này đ c thông su t đ ph c v v nhu c u v n cho n n kinh t

T nh ng hi u bi t nh t đ nh trên đây, v i m c tiêu nghiên c u tình hình an ninh tín d ng các NHTM Vi t Nam, cu c kh ng ho ng tài chính ti n t M n m

2008 và nguyên nhân gây ra cu c kh ng ho ng, em đã ch n đ tài “Gi i pháp đ m b o

an ninh trong ho t đ ng tín d ng NHTM Vi t Nam - Bài h c t kh ng ho ng tài chính toàn c u” Trong khóa lu n, em xin đ a ra m t s bài h c cho các NHTM Vi t Nam và

gi i pháp đ m b o an ninh tín d ng cùng nh ng ki n ngh v chính sách ti n t , tài khóa và chính sách kinh t v mô đ i v i NHNN và Chính ph đ đ m b o an ninh trong ho t đ ng tín d ng

Do th i gian nghiên c u, h c t p cùng v n ki n th c có h n nên lu n v n c a em không tránh kh i nh ng thi u sót Em r t mong đ c s quan tâm, đ ng viên, và s đóng góp ý ki n c a các quý th y cô đ lu n v n c a em thêm hoàn ch nh và đ b n thân em nâng cao t m hi u bi t v lý lu n c ng nh th c ti n h n

2 M C ÍCH NGHIÊN C U

- Hi u đ c m t cách c b n v ho t đ ng tín d ng, các nghi p v tín d ng, an ninh trong ho t đ ng tín d ng cùng nh ng nhân t nh h ng đ n an ninh tín d ng Tìm

hi u v cu c kh ng ho ng tài chính toàn c u n m 2008 và nguyên nhân gây ra cu c

- Rút ra đ c m t s bài h c kinh nghi m cho các NHTM Vi t Nam v cu c kh ng

d ng (các t s D n /Tài s n Có; V n ng n h n tài tr cho các kho n vay trung – dài

h n; huy đ ng v n trên th tr ng II/T ng v n huy đ ng; t tr ng cho vay B t đ ng

s n/T ng d n ; N x u, n quá h n; thu nh p, chi phí – nh ng bi n đ ng c a các t

s này) c a các NH Eximbank, Saigonbank, Vietcombank, Oceanbank, ACB… qua các n m 2007, 2008, 2009 và sáu tháng đ u n m 2010

5 K T C U C A TÀI

N i dung chính c a đ tài g m ba ch ng:

- Ch ng I: C s lý lu n v an ninh trong ho t đ ng tín d ng NHTM Vi t Nam

- Ch ng II: Th c tr ng v an ninh trong ho t đ ng tín d ng NHTM Vi t Nam

- Ch ng III: Gi i pháp đ m b o an ninh tín d ng NHTM Vi t Nam

Trong bách khoa toàn th Vi t Nam có đ nh ngh a: “Khái ni m tín d ng th

hi n m i quan h gi a ng i cho vay và ng i vay Trong quan h này, ng i cho vay

có nhi m v chuy n giao quy n s d ng ti n ho c hàng hoá cho vay cho ng i đi vay trong m t th i gian nh t đ nh Ng i đi vay có ngh a v tr s ti n ho c giá tr hàng hoá đã vay khi đ n h n tr n có kèm ho c không kèm theo m t kho n lãi.”

Ý ki n khách cho r ng: “Ho t đ ng tín d ng trong NHTM bao g m ho t đ ng

huy đ ng v n và c p tín d ng”

Nh ng khái ni m c a các nhà khoa h c trên đây đ u b t ngu n t các m i quan

h nh cho vay, đi vay do hi n nay trên th gi i c ng ch a có m t khái ni m c th v

ho t đ ng tín d ng

Theo Lu t các TCTD n m 2004 thì ho t đ ng “Ho t đ ng tín d ng là vi c t

ch c tín d ng s d ng ngu n v n t có, ngu n v n huy đ ng đ c p tín d ng”

Lu t các TCTD n m 2010 không đ a ra đ nh ngh a v ho t đ ng tín d ng trong NHTM Theo Lu t các TCTD s a đ i n m 2010, ho t đ ng ngân hàng là vi c kinh doanh, cung ng th ng xuyên m t ho c m t s nghi p v sau đây:

a) Nh n ti n g i

b) C p tín d ng

c) Cung ng d ch v thanh toán qua tài kho n

Nh v y, lu t các TCTD có s a đ i n m 2010 v n gi nguyên s phân đ nh rõ ràng c p tín d ng và huy đ ng v n là hai m ng kinh doanh riêng bi t trong ho t đ ng

c a các TCTD; trong đó:

C p tín d ng c a các TCTD là vi c các TCTD th a thu n đ t ch c, cá nhân s

d ng m t kho n ti n ho c cam k t cho phép s d ng m t kho n ti n theo nguyên t c

có hoàn tr b ng các nghi p v cho vay, chi t kh u, cho thuê tài chính, bao thanh toán,

b o lãnh ngân hàng Nh v y, ho t đ ng tín d ng c a các TCTD có th đ c khái quát

th ng m i ch đ c c p tín d ng b ng các nghi p v : cho vay, chi t kh u, tái chi t

kh u công c chuy n nh ng; b o lãnh ngân hàng; bao thanh toán; phát hành th tín

d ng

Tuy nhiên, ngân hàng th ng m i có th th c hi n nghi p v cho thuê tài chính thông qua thành l p các công ty cho thuê tài chính đ c l p – thu c th ch TCTD phi ngân hàng

Ho t đ ng tín d ng c a NHTM

ngân hàng

C p tín d ng

d ng; cho vay ch ng khoán, Cho vay s n xu t kinh doanh ch y u hai lo i cho vay

b sung v n l u đ ng và cho vay khác (Cho vay trên b ch ng t hàng xu t (L/C, bao thanh toán), Cho vay theo h n m c th u chi, Cho vay thông qua nghi p v phát hành

th tín d ng, Cho vay theo h n m c tín d ng d phòng và Cho vay kinh doanh ch ng khoán):

*Cho vay trên b ch ng t hàng xu t: B ch ng t hàng xu t c a khách hàng

g i thanh toán theo ph ng th c th tín d ng là giá tr các kho n nh thu, là tài s n

c a khách hàng

*Cho vay theo h n m c th u chi

- Khái ni m: Là lo i tín d ng mà qua đó ngân hàng cho phép khách hàng đ c

s d ng v t quá s ti n mà h đã ký thác ngân hàng trên tài kho n vãng lai v i m t

s l ng và th i h n nh t đ nh

- c đi m:

+ Gi a ngân hàng và khách hàng th a thu n m t h n m c tín d ng đ khách hàng đ c s d ng s d N trên tài kho n vãng lai trong m t th i h n nh t đ nh

+ Khách hàng s d ng v n b ng cách phát hành séc mang s hi u tài kho n vãng lai ho c b ng các công c thanh toán khác

+ Doanh s cho vay có th l n h n h n m c n u trong quá trình s d ng (có

xu t hi n d N c a tài kho n vãng lai) m i đ c coi là ngân hàng cho vay và tính ti n lãi trên s d N đó

+ V t chi tài kho n là k thu t cho vay mà s d n th ng xuyên bi n đ ng

vì th khó th c hi n đ c b o đ m tín d ng b ng hình th c b o đ m tài s n

*Cho vay thông qua nghi p v phát hành th tín d ng Ngân hàng ch p thu n cho khách hàng đ c s d ng s ti n vay trong ph m vi h n m c tín d ng c a th đ th c

hi n thanh toán ti n mua hàng d ch v , rút ti n m t khi cho vay đ phát hành th tín

d ng

*Cho vay theo h n m c tín d ng d phòng: là vi c ngân hàng cam k t cho khách hàng vay trong ph m vi h n m c tín d ng v i m t th i gian nh t đ nh Khách hàng

ph i tr phí cho ngân hàng trên c s h n m c và th i gian đ c s d ng

* Cho vay tiêu dùng: nh m đáp ng nhu c u ph c v đ i s ng tiêu dùng c a khách hàng nh s a ch a nhà, mua s m tài s n

- c đi m: Nhu c u cho vay phong phú vì khách hàng vay v n r t đa d ng và m c đích s d ng v n r t linh ho t Cho vay tiêu dùng th ng có r i ro cao h n các lo i cho vay trong lnh v c s n xu t kinh doanh vì v y lãi su t c a cho vay tiêu dùng c ng

th ng cao h n lãi su t cho vay trong các l nh v c này

- Phân lo i cho vay tiêu dùng

C n c vào m c đích hoàn tr , cho vay tiêu dùng đ c chia làm hai lo i:

Cho vay tiêu dùng tr góp: là hình th c cho vay trong đó ng i đi vay ph i tr cho ngân hàng (bao g m c ti n g c và lãi) làm nhi u l n, theo t ng k h n nh t đ nh trong th i h n cho vay Lo i cho vay này th ng áp d ng đ i v i nh ng kho n vay l n

và th i h n dài Ví d vay mua nhà, ô tô

Cho vay tiêu dùng phi tr góp: là hình th c cho vay mà trong đó khách hàng ch thanh toán cho ngân hàng m t l n khi đ n h n Ti n g c (C) và lãi (Cn) đ c thanh

toán m t l n vào cu i h n cho vay Trong đó:

Cn=C*i*n

V i i: lãi su t; n:k h n thanh toán

C n c vào ngu n g c kho n n , cho vay tiêu dùng phân thành cho vay tr c

ti p và cho vay gián ti p Trong đó, cho vay tiêu dùng tr c ti p g m: Cho vay tr theo

đ nh k , Th u chi, Th tín d ng

C n c vào tính ch t đ m b o, cho vay tiêu dùng g m: Cho vay c m đ (hình

th c cho vay mà ngân hàng gi tài s n c a khách hàng), Cho vay đ m b o b ng thu

nh p c a ng i lao đ ng, Cho vay có đ m b o b ng hình th c khác (tài s n hình thành

t v n vay, thông qua vi c chi t kh u gi y t có giá, th tín d ng )

b) Trung h n

c) Dài h n

- Khái ni m: Cho vay trung và dài h n là hình th c cho vay c a NHTM có th i h n trên 12 tháng

- Các hình th c cho vay trung và dài h n

+ Cho vay theo d án đ u t

* Tín d ng tu n hoàn

Tín d ng tu n hoàn là hính th c c p tín d ng trung và dài h n c a NHTM trong

đó v n vay s đ c s d ng cho nhi u chu k kình hoanh khác nhau trên c s th a thu n gi a ngân hàng và khách hàng V b n ch t, tín d ng tu n hoàn nh m t o đi u

ki n thu n l i cho khách hàng khi s d ng v n vay c a ngân hàng Hình th c tín d ng

tu n hoàn phù h p v i nh ng khách hàng có uy tín và có nhu c u v n th ng xuyên,

*Cho vay h p v n

Tín d ng h p v n (cho vay, b o lãnh h p v n hay cho vay, b o lãnh đ ng tài

tr ) là hình th c tài tr , trong đó các t ch c tín d ng cùng tài tr cho m t d án Vi c

đ ng tài tr c a các t ch c tín d ng là quá trình cho vay, b o lãnh c a m t nhóm t

ch c tín d ng (t 2 t ch c tr lên) cho m t d án Vi c đ ng tài tr do m t t ch c tín

d ng (t ch c tín d ng kh i x ng quan h , t ch c tín d ng đi u ph i) làm đ u m i,

ph i h p các bên tài tr khác đ th c hi n, nh m nâng cao n ng l c và hi u qu trong

ho t đ ng s n xu t, kinh doanh c a các doanh nghi p và c a các t ch c tín d ng

Ho t đ ng tín d ng h p v n th ng đ c áp d ng trong các tr ng h p sau đây: Nhu c u vay v n ho c b o lãnh c a ch đ u t v t quá gi i h n t i đa cho phép cho vay c a m t t ch c tín d ng Nhu c u ph n tán r i ro trong kinh doanh c a các t

ch c tín d ng Kh n ng ngu n v n c a m t t ch c tín d ng không đáp ng đ c nhu

c u v n c a d án

Các bên trong quan h đ ng tài tr bao g m t hai thành viên tr lên, m i thành viên là m t t ch c tín d ng) M t TCTD đ ng ra đi u ph i các quan h gi a các bên

đ ng tài tr và quan h gi a các bên đ ng tài tr v i bên nh n tài tr Bên nh n tài tr

th ng là nhà đ u t , m t pháp nhân, cá nhân có nhu c u vay v n, đ c các bên đ ng tài tr ch p thu n cho vay v n

1.1.2.2 Chi t kh u

Chi t kh u là vi c mua có k h n ho c mua có b o l u quy n truy đòi các công

c chuy n nh ng, gi y t có giá khác c a ng i th h ng tr c khi đ n h n thanh toán

i t ng và đi u ki n chi t kh u:

- Các khách hàng s h u h p pháp gi y t có giá

- Khách hàng đ c ch s h u y quy n s d ng gi y t có giá đ chi t kh u

- Các lo i gi y t có giá đ c chi t kh u, tái chi t kh u NHTM:

+ Trái phi u chính ph : tín phi u kho b c, trái phi u kho b c, trái phi u công trình Trung ng, Trái phi u ngo i t , công trái xây d ng T qu c

+ Các gi y t có giá do chính ngân hàng nh n chi t kh u phát hành; các NHTM khác, các công ty tài chính c a các t ng công ty nhà n c phát hành g m: Trái phi u,

K phi u, S ti t ki m, Ch ng ch ti n g i…

i u ki n c a các gi y t có giá: theo nguyên t c, các gi y t có giá ph i đ m

b o đ c các đi u ki n sau m i đ c Ngân hàng ch p thu n chi t kh u:

- c phép giao d ch

- Còn th i h n thanh toán

1.1.2.4 Bao thanh toán

Bao thanh toán là hình th c c p tín d ng cho bên bán hàng ho c bên mua hàng thông qua vi c mua l i có b o l u quy n truy đòi các kho n ph i thu ho c các kho n

ph i tr phát sinh t vi c mua, bán hàng hoá, cung ng d ch v theo h p đ ng mua, bán hàng hoá, cung ng d ch v D ch v bao thanh toán g m ba ch c n ng: Qu n lý

n (ngân hàng làm d ch v bao thanh toán qu n lý s bán hàng, hóa đ n n , thu n

ch a đ n h n); C p tín d ng d i hình th c ng tr c kho n ti n kho ng 80-90% giá

tr hóa đ n, s còn l i đ c nh n khi t ch c làm d ch v bao thanh toán thu đ c n ;

Ng n ng a r i ro

1.1.2.5 B o lãnh ngân hàng

B o lãnh ngân hàng là hình th c c p tín d ng, theo đó t ch c tín d ng cam k t

v i bên nh n b o lãnh v vi c t ch c tín d ng s th c hi n ngh a v tài chính thay cho khách hàng khi khách hàng không th c hi n ho c th c hi n không đ y đ ngh a v đã cam k t; khách hàng ph i nh n n và hoàn tr cho t ch c tín d ng theo th a thu n

- B o lãnh th c hi n h p đ ng (Performance Gurantee) Lo i b o lãnh này nh m ch ng

đ r i ro cho ng i th h ng (bên đ t hàng) trong tr ng h p ng i cung c p không

th c hi n đ y đ ngh a v h p đ ng (giao hàng ch m ch , không đúng quy cách s

l ng ) B o lãnh th c hi n h p đ ng đ c s d ng thay th cho yêu c u ký qu mà

đ y đ ngh a v c a mình khi đ n h n ây đ c coi là m t trong nh ng lo i b o lãnh

r t ph bi n các n c đang phát tri n và có th s d ng thay th cho tín d ng ch ng

bù đ p nh ng thi t h i v th i gian và chi phí cho ng i t ch c đ u th u do nh ng vi

ph m c a bên đ i tác liên quan (ng i tham gia d th u) B o lãnh d th u s t đ ng

- Xác nh n b o lãnh: cam k t c a ngân hàng v i bên nh n b o lãnh v vi c đ m b o

kh n ng th c hi n ngh a v b o lãnh c a bên b o lãnh v i khách hàng

1.2 An ninh trong ho t đ ng tín d ng NHTM

1.2.1 Khái ni m v an ninh trong ho t đ ng tín d ng NHTM

Khái ni m “an ninh” hi n nay ch a có m t gi i thích c th và th ng nh t Tuy nhiên, trong t đi n Ti ng Vi t có đ nh ngh a: “(an: yên; ninh: không r i lo n) an

ninh ngh a là đ c yên n, không có r i ren” M i khi nh c đ n “an ninh” thì luôn có

m t s hi u ng m là không có s r i lo n, m t ki m soát, m i th trong tr ng thái an toàn Tuy nhiên, an ninh trong ho t đ ng tín d ng ngân hàng ph i đ c đ t ra trong

đi u ki n v n đ ng - Có ngh a là trong quá trình v n đ ng c a tín d ng ngân hàng, yêu

c u và m c tiêu đ t ra là ph i đ m b o đ c an ninh

NHTM là trung gian tài chính - huy đ ng v n nhàn r i t m t n i và chuy n t i ngu n v n đó đ n n i mà đó có nhu c u s d ng Theo nguyên t c, quá trình v n

đ ng này ph i đ m b o đ c s n kh p v th i gian và s ti n - S ti n huy đ ng t

n i th a ph i đ c hoàn tr l i n i đó đ y đ c g c và lãi và đúng th i gian Trách nhi m này thu c v ngân hàng n l t mình - S ti n ngân hàng chuy n t i đ n n i

có nhu c u s d ng c ng ph i quay tr l i ngân hàng đúng th i gian và s l ng, c ng

Nh v y, b t c m t khâu nào trong (3) và (4) b “ đ t, gãy” đ u phá h y s

th ng nh t trong chu trình v n hành nói trên Trong đó, s “đ m b o an toàn” c a khâu (4) trong quá trình v n hành nói trên có vai trò quy t đ nh.N u khâu này b đ t gãy là nguyên nhân gây ra kh ng ho ng trong n n kinh t xã h i, h u qu là ngân hàng

3

4

- An ninh trong tr ng thái v n đ ng

- K t qu c p tín d ng, bao g m cho vay, bao thanh toán, chi t kh u, b o lãnh, không làm th t thoát ngu n v n cho vay trong n n kinh t

- An ninh trong ho t đ ng tín d ng t n t i trong ho t đ ng c a các đ i tác tham gia vào quá trình quan h tín d ng

1.2.2 C s đánh giá và đ m b o an ninh trong ho t đ ng tín d ng NHTM

Vi t Nam

1.2.2.1H th ng các chu n m c đánh giá an ninh trong ho t đ ng tín d ng NHTM

a/ c đi m và yêu c u các tiêu th c phân tích, đánh giá an ninh trong ho t đ ng tín

d ng NHTM

- Ho t đ ng tín d ng NHTM bao trùm nhi u l nh v c trong nhi u m i quan h , vì v y trong t ng l nh v c đ u c n có tiêu chí đánh giá an ninh trong ho t đ ng tín d ng Thông th ng, khi nghiên c u ho c đánh giá nh ng v n đ v an ninh, an toàn, hay

ch t l ng, ng i ta th ng s d ng hai nhóm tiêu th c c b n – đó là nhóm ch tiêu

đ nh tính và nhóm ch tiêu đ nh l ng Nh ng ngày nay, v i khoa h c phát tri n, các nhà khoa h c thiên v ch tiêu đ nh l ng

- Các tiêu th c ph thu c vào m c đ minh b ch trong n n kinh t th tr ng; ph thu c vào h th ng th ng kê, k toán áp d ng trong n n kinh t ; ngoài ra, còn ph thu c vào trình đ qu n lý thông tin, k toán c a các c quan qu n lý, c ng nh đ o

đ c trong kinh doanh và qu n lý

- Các tiêu th c đánh giá an ninh trong ho t đ ng tín d ng ngân hàng ph i đ m b o tính liên k t, tính h th ng, toàn di n…

b/ H th ng công c đ m b o an ninh trong ho t đ ng tín d ng NHTM

An ninh trong ho t đ ng tín d ng ph i đ c đánh giá m t cách toàn di n và sâu

s c trên nhi u l nh v c; trong đó có l nh v c thu c khách quan và l nh v c thu c n i

b các NHTM Vì v y, h th ng công c đ m b o an ninh trong ho t đ ng tín d ng NHTM bao g m các bi n pháp tr c ti p c ng nh gián ti p

*Các bi n pháp tr c ti p c a c quan qu n lý chuyên ngành

 Thi t l p c ch , chính sách

đ m b o ho t đ ng c a NHTM trong l nh v c tín d ng đ c an toàn Lu t pháp đ c c quan qu n lý chuyên ngành thi t l p:

- M t h th ng các c ch chính sách quy đ nh các gi i h n c n đ c thi t l p làm hành lang cho ho t đ ng c p tín d ng N u vi c c p tín d ng v t ra ngoài hành lang

đó an ninh có th b đe d a H u h t các qu c gia trên th gi i đ u có các đ o lu t đi u

chnh ho t đ ng ngân hàng nói chung và tín d ng nói riêng Vi t Nam có m t h th ng

v n b n lu t pháp làm n n t ng cho ho t đ ng c a NHTM, nh : Lu t các TCTD, Thông t 13, 19quy đ nh v t l đ m b o an toàn trong ho t đ ng kinh doanh ngân hàng thay cho quy t đ nh 457/2005/Q -NHNN, ngày 19.4.2005

- H th ng d phòng đ bù đ p th t thoát trong ho t đ ng tín d ng NHTM, t o l p các ngu n d d đ đ i phó v i nguy c m t an ninh Vi c trích l p d tr bù đ p th t thoát v n trong cho vay Vi t Nam, hi n t i các NHTM th c hi n theo Quy t đ nh s 493/2005/Q -NHNN, 22/04/2005 c a NHNN ban hành quy đ nh v phân lo i n , trích

l p và s d ng d phòng đ x lý r i ro tín d ng trong ho t đ ng ngân hàng c a TCTD

 Thi t l p công c giám sát ho t đ ng và giám sát vi c tuân th các quy

đ nh

Ho t đ ng giám sát là ph n quan tr ng trong vi c th c hi n ch c n ng c a NHTW đ i v i ho t đ ng c a h th ng NHTM Vi t Nam, ho t đ ng thanh tra giám sát do C quan thanh tra giám sát c a NHNN đ m nhi m

*Các bi n pháp tr c ti p trong qu n tr c a NHTM

 Thi t l p các công c qu n tr trong n i b NHTM

- C ch chính sách v ho t đ ng tín d ng c a t ng NHTM C ch này bao g m

nh ng quy đ nh, yêu c u, quy trình nghi p v tín d ng… trong m ng ho t đ ng tín

d ng c a các ngân hàng Chi n l c, m c tiêu phát tri n và ho t đ ng c a các NHTM

c ng là ph n quan tr ng đ đánh giá an ninh trong ho t đ ng tín d ng

+ Các NHTM dù là ngân hàng bán buôn hay ngân hàng bán l c ng luôn đ ra

k ho ch, c th h n là các m c tiêu, chi n l c phát tri n Theo đó, m c tiêu đ c

đánh giá qua k t qu đ t đ c trong t ng chu k S l ng khách hàng c n đ t đ c,

d n cho vay ph i hoàn thành, tính thanh kho n trong k …đ u là nh ng ch tiêu c n thi t đ đánh giá Nh ng n u ch y theo l i nhu n, ph i đ t đ c m c tiêu đã đ ra mà quên đi r i ro, vô hình chung đã làm m t an ninh trong ho t đ ng tín d ng

+ Ngoài quy trình chung, g m nh ng b c không th thi u trong quá trình

ho t đ ng tín d ng Các ngân hàng c ng th c hi n quy trình y nh ng tùy t ng ngân hàng mà có s đi u ch nh m c đ nhanh hay ch m, k l ng trong t ng b c hay qua loa, th m chí b qua m t vài khâu nh B i th cho nên cách th c ti n hành trong ho t

đ ng tín d ng c ng là c s xác đ nh tình tr ng an toàn hay không trong ho t đ ng tín

d ng c a m i ngân hàng

+ Quy trình tín d ng Ho t đ ng tín d ng ph i đ c th c hi n theo các quy trình th ng nh t do H QT hay Ban đi u hành c a các ngân hàng ban hành Tùy thu c vào t ng ngân hàng mà quy trình có n i dung khác nhau, nh ng nhìn chung, các NHTM Vi t nam có nh ng đi m chung nh t trong m t quy trình, nh ti p nh n h s ,

x lý, th m đ nh, trình duy t…t t toán h p đ ng

 Thi t l p h th ng ki m tra, ki m soát n i b trong NHTM

H th ng này đ m đ ng vi c ki m tra các nghi p v c p tín d ng, ki m tra

tuân th các quy đ nh c a pháp lu t nói chung và các quy đ nh n i b c a H QT, Ban

đi u hành M t h th ng ki m soát đ c cài c m trong các quy trình, quy đ nh v ho t

đ ng tín d ng, m t b máy ki m tra đ c t ch c ch t ch , ho t đ ng hi u qu s là

y u t đ m b o an ninh trong quá trình c p tín d ng

1.2.2.2 H th ng các ch tiêu đánh giá an ninh tín d ng NHTM

- Nghi p v tín d ng An ninh trong nghi p v đ c đánh giá thông qua các ch tiêu v

qu n lý n - d n , c c u n , cách s d ng ngu n v n đ cho vay, lãi su t…

+ Cách s d ng ngu n v n đ cho vay c ng đánh giá v an ninh tín d ng c a

t ng ngân hàng B i, dùng ngu n v n ng n h n đ cho vay trung và dài h n ti m n r i

ro v th i gian hay r i ro k h n Các ngu n v n ng n h n luôn không n đ nh,các NHTM luôn ph i th c hi n thanh toán b t c lúc nào khách hàng có nhu c u, khi s

d ng ngu n v n này đ cho vay trung và dài h n, các NHTM có th m t kh n ng thanh toán b t c lúc nào, nguy c m t an ninh trong ho t đ ng tín d ng có nguy c

x y ra lúc các NHTM r i vào tình tr ng kh ng ho ng v thanh toán nh t

+ Lãi su t là m t ph n không th thi u khi đánh giá v an ninh trong ho t đ ng tín d ng Lãi su t bao g m lãi su t cho vay và lãi su t huy đ ng C hai lo i lãi su t này đ u là th c đo đ n đ nh c a th tr ng tài chính Lãi su t n đ nh thì góp ph n bình n th tr ng tài chính, ng c l i, lãi su t không n đ nh làm phá v th cân b ng,

nh h ng đ n ch t l ng c a ho t đ ng tín d ng

Khi huy đ ng v i lãi su t quá cao, ngu n v n đ v các NHTM nhi u, d n đ n nâng cao tính thanh kho n nh ng đòi h i các ngân hàng ph i cho vay đ đ m b o t c

đ quay vòng v n Lúc này các quy đ nh v cho vay b n i l ng, kh n ng thanh toán

c a khách hàng trong t ng lai không đ c đ m b o, n x u, n quá h n t ng cao làm

m t an ninh trong l nh v c ho t đ ng tín d ng c a các ngân hàng Ng c l i, khi lãi

su t huy đ ng quá th p, g i ti t ki m qua ngân hàng không còn là kênh đ u t hàng

đ u c a khách hàng Các khách hàng ngay l p t c s rút v n, đ u t nh ng th tr ng khác mang l i l i nhu n cao h n Mà các ngu n v n ch y vào r i ch y ra kh i ngân hàng đòi h i ph i theo chu k thì m i đ m b o đ c ho t đ ng c a ngân hàng N u không đ m b o đ c kh n ng thanh toán, tình tr ng m t an ninh trong ho t đ ng s

l i x y ra khâu này

Lãi su t cho vay c ng là s u tiên hàng đ u khi khách hàng đ n v i ngân hàng Lãi su t cho vay quá cao ho c quá th p c ng nh h ng đ n an ninh tính d ng

+ N quá h n đ c coi nh th c đo tình tr ng an ninh tín d ng c a m t NH

C th , t l n quá h n/T ng d n càng cao thì càng không t t, ch ng t NH m t

ki m soát đ i v i các kho n n c a mình N quá h n nhi u, ngh a là các NH không thu h i đ c kho n vay đã cho vay, t đó d n đ n m t doanh thu, nh ng kho n huy

đ ng m i c ng khó kh n h n khi tr n N quá h n t n đ ng nhi u, các NH có nguy

c phá s n do m t kh n ng thanh toán tr m tr ng Vì v y, các NH luôn ph i l p k

ho ch đ kh ng ch kho n n quá h n này trong m t ch ng m c có th ch p nh n

đ c đ i v i NH mình

1.2.3 Nhân t nh h ng đ n an ninh trong ho t đ ng tín d ng

1.2.3.1 Nhân t khách quan

- An ninh trong n n kinh t

An ninh kinh t đ c hi u nh tr ng thái n n kinh t n đ nh, lành m nh, không

có nguy c x y ra kh ng hoàng H th ng các NHTM nói chung và ho t đ ng tín d ng nói riêng đ u n m trong n n kinh t , có vai trò quan tr ng nh là khâu thu nh n và

cung c p v n cho n n kinh t Chính vì v y, s c kh e c a nên kinh t , đ n đ nh và

v ng m nh c a n n kinh t là tác nhân tr c ti p nh h ng đ n an ninh trong ho t

đ ng tín d ng ngân hàng th ng m i Nh t là trong b i c nh h i nh p ngày càng sâu

và r ng ngày nay, an ninh c a n n kinh t b chi ph i r t nhi u t kinh t th gi i, các doanh nghi p n c ngoài đ n đ u t t i Vi t Nam

Tính n đ nh và b n v ng c a n n kinh t bi u hi n qua t c đ t ng tr ng, l m phát, thu nh p bình quân đ u ng i…Nh ng ch tiêu này có quan h m t thi t v i th

tr ng tài chính mà các NHTM v i ho t đ ng tín d ng c a mình là đ i di n

th 1.1: Di n bi n l m phát c a Vi t Nam t n m 1995 đ n 2007

Trên đây là l m phát c a Vi t Nam thông qua các n m M t ví d đi n hình là hai n m đ y bi n đ ng n m 2007 và 2008, n m c a th tr ng ch ng khoán, c a l m phát, c a cu c đua “siêu lãi su t” t i các NHTM

ninh Ngay M th i gian này, chính t m t an ninh trong tín d ng ti n đ n m t an ninh trong n n kinh t t đó lan ra toàn c u Ngay t n c M , m t ví d đi n hình cho

m i quan h gi a an ninh trong n n kinh t và an ninh trong ho t đ ng tín d ng

- Chính sách kinh t

Chính sách kinh t đ c p đ n các hành đ ng c a chính ph áp d ng vào l nh

v c kinh t Chính sách kinh t th ng b chi ph i t đ ng c m quy n, nhóm l i ích có quy n l c trong n c, các c quan qu c t nh Q y ti n t qu c t , Ngân hàng th gi i hay t ch c th ng m i th gi i

Do chính sách kinh t đi u ch nh chung cho n n kinh t , vô hình chung c ng tác

đ ng đ n an ninh trong ho t đ ng tín d ng Có tác đ ng l n nh t t i ho t đ ng tín

dung là chính sách “n i l ng” hay “th t ch t” ti n t đ kích thích t ng tr ng kinh t

hay ki m ch l m phát Khi có chính sách n i l ng ti n t , t c là đ i t ng là cá nhân hay doanh nghi p đ c “tho i mái” h n khi xét c p tín d ng, nh ng khe h đ c hình thành đ l t qua nh ng “h t s n”, ti n lúc này đ c “phát ra” d dàng nh ng không

đ c đ m b o “thu l i” d dàng, có “n i l ng” r i c ng có nh ng lúc “th t ch t”, an ninh trong ho t đ ng tín d ng b đe d a n u nh x y ra tình tr ng m t kh n ng thanh toán, hay khi các NHTM không đ m b o đ c ngu n cung thanh kho n khi khách hàng rút ti n v i s l ng l n Chính sách “th t ch t” c ng có tác đ ng t ng t Trong th i k n m 2007, có lúc các ngân hàng ph i h n ch cho vay trung và dài h n,

đ ng th i thu l i cac kho n vay và huy đ ng v i lãi su t r t cao đ tính thanh kho n

nh : Thông t s 20/2010/TT-NHNN h ng d n th c hi n các bi n pháp đi u hành

công c chính sách ti n t đ h tr t ch c tín d ng cho vay phát tri n nông nghi p, nông thôn; Thông t s 19/2010/TT-NHNN s a đ i, b sung m t s i u c a Thông t 13/2010/TT-NHNN ngày 20/5/2010 c a Th ng đ c Ngân hàng Nhà n c quy đ nh v các t l b o đ m an toàn trong ho t đ ng c a t ch c tín d ng hay Quy t đ nh 443/Q -TTg ngày 04/04/2009 c a Th t ng Chính ph v vi c h tr lãi su t cho các

t ch c, cá nhân vay v n trung, dài h n ngân hàng đ th c hi n đ u t m i đ phát tri n s n xu t - kinh doanh Các v n b n quy ph m pháp lu t trên đ u là nh ng v n

b n h ng d n hay đi u ch nh tr c ti p v ho t đ ng tín d ng NHTM Chính vì v y,

s chi ph i c a c ch chính sách mà đ i di n là các v n b n quy ph m pháp lu t đ c coi nh ý chí c a nhà n c v i ho t đ ng tín d ng Ho t đ ng tín d ng luôn ph i l y

c ch chính sách c a nhà n c làm “kim ch nam” đ đ m b o đi đúng h ng Vì th ,

an ninh trong ho t đ ng tín d ng c ng đ c đ m b o h n hay nh h ng h n b i c

ch chính sách c a nhà n c

- H th ng tín d ng các Ngân hàng

Các ngân hàng luôn không ho t đ ng đ c l p v i nhau, luôn có m t s g n k t

kh ng khít gi a ngân hàng này và ngân hàng kia trong t ng m ng nghi p v i u đó

t o nên h th ng các NHTM i u t t nhiên, ho t đ ng tín d ng c a các Ngân hàng

c ng có m t s i dây xuyên su t t o thành m t h th ng B i l , ngoài các khách hàng

là doanh nghi p, cá nhân, các NHTM còn c p tín d ng cho các t ch c tín d ng khác

N u m t m t xích trong h th ng r i vào tình tr ng m t an ninh trong ho t đ ng tín

d ng, l p t c “hi u ng Domino” s tác đ ng gây nh h ng đ n toàn h th ng T m

nh h ng c a toàn b h th ng tín d ng các Ngân hàng đ n m t ngân hàng b t k và

ng c l i là r t l n, tác đ ng tr c ti p đ n an ninh trong ho t đ ng tín d ng

- Ch t l ng đào t o ngành ngân hàng các tr ng

Các tr ng đào t o các c nhân ngành Tài chính – Ngân hàng h u nh có ki n

th c v kinh t Các ngân hàng c ng ch tuy n các cán b tín d ng là các sinh viên kinh t ph c v cho khâu th m đ nh, các cán b tín d ng thi u đi nh ng ki n th c c n

có đ th m đ nh nh ng h s , d án đòi h i ph i có tri th c v k thu t nh th m đ nh máy bay, ô tô, công trình… Sai sót trong khâu th m đ nh là khó tránh kh i, nh ng h

s “có v n đ ” nh ng v n đ c thông qua s thi u tính minh b ch trong quá trình x lý

n sau này i u này có tác đ ng không nh đ n an ninh trong ho t đ ng tín d ng do khâu x lý n x u s g p nhi u v ng m c Tình tr ng th m đ nh sai do thi u ki n

th c d n đ n n x u, n không th thu h i làm cho chính b n thân ngân hàng g p nhi u tr ng i và đ y h th ng tín d ng đ n tình tr ng m t an ninh S tích t lâu d n

c a tình tr ng này khi n cho an ninh trong ho t đ ng tín d ng trong c h th ng ngân hàng s tr nên x u đi

1.2.3.2 Nhân t ch quan

- Cách th c qu n lý, đi u hành c a t ng ngân hàng đ c coi là nhân t thi t y u nh

h ng đ n an ninh tín d ng c a ngân hàng B i l , cán b qu n lý luôn là ng i đ ra

m c tiêu, chi n l c, là ng i quy t đ nh cu i cùng trong các công vi c, là ng i ch u trách nhi m chính trong các v vi c x y ra Cán b qu n lý đ c coi là “ng i đ ng

m i ch u sào”, dù tr c ti p hay gián ti p làm vi c trong m ng tín d ng c ng ph i bi t

và n m rõ tình hình ho t đ ng c a ngân hàng mình Vì l đó, v m t nhân s không th không k t i y u t cách th c qu n lý c a cán b qu n lý nh h ng t i an ninh tín

d ng M t ngân hàng có an ninh t t trong ho t đ ng tín d ng ph i k đ n s qu n lý t t trong ho t đ ng tín d ng Ng c l i an ninh trong ho t đ ng tín d ng b nh h ng,

tr c h t ph i tính t i nh ng đ ng l i phát tri n hay cách th c đi u hành, ki m tra

c a cán b qu n lý ch a t t, ch a sâu sát, d n đ n b phân bên d i ho t đ ng không

ki n đ vay v n đ c vay v n làm l i t ng th ph n nh ng t ng nguy c v n x u trong t ng lai

M t ví d minh h a đi n hình là s t ng tr ng tín d ng c a m t s n c trong

đó có Vi t Nam (B ng 1.2) Vi t Nam, Trung Qu c và Inđônêsia cùng n m châu Á Tuy r ng các th i k so sánh v s t ng tr ng tín d ng có chênh l ch đôi chút, nh ng không th ph nh n r ng Vi t Nam có s t ng tr ng tín d ng nóng nh t trong khu

v c, con s này là 20,8%/ n m Trong khi đó, Trung Qu c là n c hi n đang v n lên

là m t trong nh ng n n kinh t l n c a th gi i con s này ch m c 14,4%

(1980-2000) và 16% (1995-2002) Inđônêsia thì duy trì 18,6%/n m ây là m t d u hi u đáng m ng nh ng l i mang l i nhi u tiêu c c

B ng 1.2: S t ng tr ng tín d ng c a m t s n c Châu Á

T ng tr ng GDP

(%) (1)

L m phát (%) (2)

Ngu n: IMF (ki m đi m i u IV)

(1) và (2) d a theo WOE ;(3) d a theo IFS (IMF)

Các chuyên gia ngân hàng cho r ng, tín d ng t ng tr ng quá nóng s là r i ro

và thách th c v ng n ch n n x u trong t ng lai (đ c bi t khi n ng l c lý r i ro c a ngân hàng còn h n ch ) Nguyên nhân c a s r i ro này đ c lý gi i là n u t ng tr ng

tín d ng quá m c s v t quá kh n ng h p th v n c a n n kinh t , v t quá n ng l c

M t an ninh tín d ng x y ra khi cán b tín d ng c ý làm trái v i nh ng quy đ nh, th m

đ nh h s khách hàng qua loa Cán b ngân hàng không ch p hành đúng quy trình cho vay nh không th m đ nh đ y đ chính xác v khách hàng tr c khi cho vay, cho vay không có d án kh thi, cho vay kh ng, thi u tài s n đ m b o, cho vay v t t l an toàn, quy t đ nh cho vay thi u thông tin sát th c Bên c nh đó, m t đ o đ c c a cán b tín d ng còn bi u hi n qua s c u k t, thông đ ng v i khách hàng l p h s gi đ vay

v n r i vay ké, xâm tiêu khi gi i ngân hay thu n nh m tr c l i cá nhân Nh n h i l t phía khách hàng đ h s đ c thông qua… o đ c c a nhân viên ph i đ c coi

tr ng, đ o đ c c a ng i đi vay c ng nh v y, vì gi a cán b tín d ng v i khách hàng

có m i quan h r t kh ng khít Khi ng i đi vay không có kh n ng tr n trong t ng lai nh ng v n dùng m i bi n pháp đ xin vay nh gi m o gi y t xin vay, ch ng minh tài chính, tài s n đ m b o…

1.3 Kh ng ho ng tài chính th gi i n m 2008

1.3.1 Nguyên nhân kh ng ho ng tài chính toàn c u

Trong th i gian qua, nhi u nhà khoa h c đã đi tìm nguyên nhân c a kh ng

ho ng K t qu nghiên c u, các nhà khoa h c đã đ nh xác đ nh m t s nguyên nhân và

có th phân thành 4 nhóm nh sau đây:

- Nguyên nhân có y u t pháp lí

- Nguyên nhân t chính sách kinh t

- Nguyên nhân có y u t c a c quan qu n lí và giám sát ti n t

- Nguyên nhân ch quan c a các t ch c tài chính - tín d ng

c a ngân hàng đ u t Theo đó, NHTM ch đ c ho t đ ng trong l nh v c cho vay

nh ng ho t đ ng kinh doanh truy n th ng, ít r i ro nh t và có đ y đ ch ch p c th

m t cách t ng x ng NHTM cho vay v i lãi su t không v t quá lãi su t huy đ ng

ti t ki m c ng v i 2-3% Trong đó, ho t đ ng ngân hàng đ u t thu c lo i ho t đ ng kinh doanh có r i ro cao Chính vi c tách b ch này làm cho ng i dân không r i vào

tr ng thái m p m trong quan h g i ti n vào ngân hàng o lu t Glass-Steagal đã góp ph n làm n n kinh t M phát tri n m nh và duy trì đ c t c đ phát tri n n đinh trong m t th i gian khá dài N n tài chính M , nh v y c ng đ c c ng c và tr thành “t m g ng cho các n c trên th gi i”

Vào th p niên 80, Chính ph M d i th i T ng th ng Reagan ch tr ng phát tri n kinh t th tr ng t i đa, thông qua vi c cho phép các ngân hàng m r ng ho t

đ ng cho vay đ u t vào th tr ng b t đ ng s n Ch vài n m sau khi chính sách này

th c hi n, n c M đã x y ra kh ng ho ng ngân hàng đ u tiên và Chính ph M đã chi h n 300 t USD m i vãn h i đ c tình th

D i tri u đ i c a T ng th ng Bill Clinton kinh t M phát tri n m nh, nh

v y, nh ng h l y do chính sách kinh t th i Reagan đ l i đã đ c gi i quy t n th a

N n kinh t M đang vào giai đo n h ng th nh S h ng th nh này kéo dài su t 2 nhi m kì c a T ng th ng Clinton Do thành công trong phát tri n, và do s v n đ ng hành lang c a các t p đoàn tài chính - ngân hàng, mu n ti p t c chính sách c a Reagan

- tham gia vào các l nh v c kinh doanh m o hi m, vào cu i nhi m kì T ng th ng - n m

1999, Bill Clinton đã kí ban hành đ o lu t Gramm-Leach-Bliley Theo Lu t này Ngân hàng M tham gia cho vay, tài tr các lo i tài s n r i ro nh ch ng khoán, k c các

lo i tài s n (ph n l n là b t đ ng s n) đã đ c ch ng khoán hóa Lu t Glass-Steagall

tr ng tài chính ngân hàng Hai th tr ng “cùng d t tay đi lên” B ng ch ng là n m

2006 giá b t đ ng s n trên th tr ng c a M t ng r t cao Tuy nhiên quy lu t “ th ng – tr m” di n ra trong l ch s kinh t th gi i không lo i tr b t c qu c gia nào Chính sách ti n t n i l ng, v m t ng n h n, có th cho các nhà nghiên c u phán đoán đ c tình hình; nh ng trong trung và dài h n, chính sách ti n t n i l ng s làm là y u t

đ y cung v t c u H u qu là giá c gi m m nh sau th i kì t ng tr ng Cùng v i

nh ng gì di n ra trên th tr ng tài chính khi th tr ng b t đ ng s n quay đ u đi

xu ng, các kho n cho vay không thu h i đ c c ng v i ch ng khoán b t đ ng s n

xu ng giá đ a các ngân hàng đ n kh n ng m t thanh kho n và l l n

 Nguyên nhân t c quan qu n lí và giám sát ti n t

C ng ph i th a nh n r ng, M là m t qu c gia có h th ng giám sát ti n t và ngân hàng đ c t ch c ch t ch v m ng l i và h th ng pháp lí.B lu t Liên bang quan tr ng đ u tiên v ngân hàng M là "Lu t ngân hàng và ti n t qu c gia"

(National Currency and Bank Acts) Phù h p v i đ o lu t này, Chính ph M đã thành

l p các c quan giám sát, m t trong nh ng c quan đó là C c ki m soát ti n t (Comptroller of the Curency) hay C quan qu n lý ngân hàng qu c gia (Administrator

of National Banks)

đ ng T n su t và m c đ kh t khe c a các cu c ki m tra thay đ i tùy theo toàn b tình hình tài chính c a ngân hàng Trong vòng t 12 đ n 18 tháng, b t k ngân hàng qu c gia nào c ng b đoàn thanh tra liên bang ki m tra ít nh t 1 l n C c ki m soát ti n t có

th quy t đ nh đóng c a m t ngân hàng qu c gia, n u nó cho là ngân hàng đó m t kh

n ng thanh toán ho c gây ra nh ng t n th t tài chính nghiêm tr ng đ i v i ng i g i

ti n

Vi c ki m tra, giám sát nh v y qu là quá ch t ch y v y mà kh ng ho ng

l i x y ra m t cách th ng xuyên đ t n c, có “r ng” lu t này.Vì l đó, nhi u nhà khoa h c cho r ng, kh ng ho ng tài chính- ngân hàng M là h qu c a ho t đ ng không hi u qu c a c quan giám sát tài chính M V n đ c b n trong vi c giám sát không hi u qu c a c quan giám sát ti n t chính là h t ng thông tin không hoàn h o

do các lí do i/ các chu n m c k toán không còn theo k p s phát tri n c a các công c phái sinh nên các b ng báo cáo tài chính không còn h u d ng Và ;ii/ s thi u giám sát

c a chính ph đ i v i nhi u th tr ng đã n y sinh nhi u hành vi thao túng, làm giá, gian l n…Chính đi u này đã t o nên m t s b t cân x ng thông tin gi a các ch th tham gia vào th tr ng T i cu c h p th ng đ nh G20 v kh ng ho ng tài chính và kinh t th gi i di n ra vào tháng 11/2008, các nhà lãnh đ o c p cao c ng đã nh n th y

nh ng l h ng c a k toán đ i v i các s n ph m phái sinh

Bên c nh đó, các nhà phân tích c ng cho r ng, b n thân Basel II đã còn nh ng

v n đ ch a hoàn ch nh vì đã t o ra nh ng k h trong giám sát ngân hàng

Khi phê phán c quan giám sát ti n t M v hi u qu ki m tra, các nhà nghiên c u cho r ng Basel II c ng là m t trong nh ng tác nhân làm phát sinh y u kém trong giám sát ti n t t i M

Các nhà phê phán t p trung vào hai ý chính sau đây:

- Khi đánh giá v v n c a ngân hàng th ng m i, các c quan giám sát không tính toán

đ c l p mà l i d a vào đánh giá c a các c quan x p h ng tài s n c a ngân hàng

- Theo Basel II thì vi c đánh giá r i ro trong ho t đ ng tín d ng ngân hàng đ c d a vào nhi u c s , tiêu chí khác nhau; nh ng mô hình đánh giá l i d a vào các gi đ nh phi th c ti n, trong đó không th đo l ng đ c các r i ro phát sinh t hành đ ng qu n

tr đi u hành

- Vi c giám sát c a các c quan ti n t d a vào Basel II, th nh ng Basel II ch áp

d ng đ i v i h th ng ngân hàng th ng m i Vì v y, trong quá trình giám sát c quan giám sát b qua các t ch c tài chính - tín d ng phi ngân hàng

 Nguyên nhân ch quan c a các t ch c tài chính-tín d ng

Khi phân tích tình hình đ tìm các nguyên nhân, các nhà phân tích đã nhìn th y, ngoài các nguyên nhân trên, cho r ng chính b n thân các t ch c tài chính- ti n t ho t

đ ng trên th tr ng M là m t trong nh ng nguyên nhân c b n Các nhà khoa h c đã

t p trung nghiên c u nhi u y u t ch quan nh qu n tr đi u hành, v n, đ o đ c kinh doanh…K t qu nghiên c u d ng l i m t s v n đ sau:

- Ng i ta đã xác đ nh đ c r ng, đ thay đ i đ o lu t b c t ng l a Glass-Steagal, các chuyên gia ngân hàng đã ti n hành nh ng chi n d ch v n đ ng hành lang đ ngân hàng đ c phép tham gia vào các l nh v c đ u t r i ro mà tr c đây b c m b i đ o

lu t Glass-Steagal

- C u B tr ng Tài chính trong chính quy n Clinton là Robert Rubin chuy n sang làm ch t ch T p đoàn CitiGroup - m t trong nh ng t p đoàn đã ch đ ng chi n d ch lobby cho đ o lu t ngân hàng m i, đã tri n khai ch ng trình cho vay theo đ o lu t

m i T đó, Ngân hàng M tài tr các lo i ch ng khoán, k c các lo i tài s n (ph n

l n là b t đ ng s n) đã đ c ch ng khoán hóa qua các th thu t “b c giá”

- Lu t l và chính sách tín d ng đ c n i l ng là m t chuy n; th nh ng n u các đ nh

ch tài chính kinh doanh th n tr ng thì m i vi c đã không x y ra Nhi u nhà phân tích cho r ng, m m m ng cho kh ng ho ng chính là lòng tham c a các ngân hàng Vì m c tiêu l i nhu n các ngân hàng đã đ y m nh cho vay b t đ ng s n d i chu n

- Kh ng ho ng tài chính đã làm cho nhi u đ nh ch tài chính phá s n, h n 1850 quan

ch c ngân hàng b truy t vì các t i hành x vô trách nhi m, tham nh ng, đ ng th i thu

h i 4,5 t USD tài s n tham nh ng, trong đó h n 1000 quan ch c trong s này đã ph i vào tù; s ti n tham nh ng ho c thu nh p b t chính c a các nhân viên ngân hàng có th lên đ n 2 t USD (FDIC)

1.3.2 H u qu c a kh ng ho ng

i v i M

- S s t gi m lòng tin c v h c thuy t và trong dân chúng

Cu c kh ng ho ng tài chính M đã làm ng i ta nghi ng v h c thuy t “th

tr ng hi u qu ” – là c s đ xây d ng m t ki n trúc tài chính t n t i và phát tri n lâu dài Tác gi c a h c thuy t này cho r ng th tr ng s t s p x p m i th đ tìm ch

đ ng cân b ng nh s hoàn h o c a thông tin Tuy nhiên, d i th i t ng th ng Ronald Reagan (M ) và th t ng Margaret Thatcher (Anh) ch ngh a t do hóa đã tr l i Khi

h th ng xã h i ch ngh a ông Âu s p đ , các n c ph ng Tây càng đ t ni m tin vào “mô hình th tr ng hi u qu ” D a vào ni m tin đó, t t ng t do hóa đã t n t i

t i M trong th i gian khá dài và đã lan t a ra ph n l n lãnh th trên th gi i

- S s t gi m kinh t trong lòng n c M

Tr c h t ph i nói đ n thi t h i trong lòng n c M

- Kh ng ho ng tài chính x y ra trong n m 2008 là cu c Kh ng ho ng tài chính l n

nh t c a M trong g n 80 n m qua, nó đã nhanh chóng lan t a ra các l nh v c khác

nh s n xu t, công nghi p M c th t nghi p s t ng, d ch v an sinh xã h i gi m Cán cân th ng m i M trong nh ng n m qua v n ch a h i ph c Theo thông tin t B Th ng m i M cho bi t trong tháng 10 /2010 cán cân th ng m i c a M b thâm h t 38,7 t USD

- Th t nghi p gia t ng

T ch c Lao đ ng Th gi i (ILO) d báo: Trong b i c nh suy thoái kinh t toàn

c u, kho ng 51 tri u lao đ ng m t vi c làm T i M , s ng i th t nghi p tháng 3/2009

v t qua 80 v n; tính đ n đ u tháng 5, n c này đã có 6,56 tri u ng i th t nghi p

do s t gi m trong s n xu t đã làm cho ngân sách M b i chi và ch a có d u hi u ph c

h i Theo B Tài chính M , thâm h t ngân sách n c này trong tháng 11/2010 đã t ng

t i m c k l c 150,4 t USD Nh m ti p t c thúc đ y kinh t phát tri n, Chính phú M

v n áp d ng các bi n pháp kích c u n n kinh t , nh ti p t c h tr , gi m thu …Các nhà phân tích tính toán r ng, các bi n pháp đó có th đ a m c thâm h t ngân sách tài khóa 2010 lên đ n 1.500 t USD, cao h n so v i m c 1.416 t USD (chi m 10% GDP)

c a n m tài khóa 2009

i v i ph n còn l i c a th gi i

Suy gi m kinh t Kh ng ho ng tài chính trong lòng n c M đã nhanh chóng

lan t a ra toàn th gi i, ít có m t qu c gia nào đ ng đ c ngoài cu c Kh ng ho ng đã làm cho t c đ t ng tr ng kinh t toàn c u ch ng l i và s t gi m Kho ng 1/5 s n

l ng kinh t toàn c u đã bi n m t

Con s th ng kê g n nh t trong báo cáo v Tri n v ng Kinh t Th gi i c a Qu

Ti n t Qu c t cho th y GDP c a th gi i s gi m 1,3% trong n m 2009 và th i gian

ph c h i có th kéo dài nhi u n m Tác đ ng c a suy thoái kinh t có tính dây chuy n,

đ u tiên là s n xu t và tiêu dùng, sau đó là các nhà đ u t và ni m tin c a dân chúng

B i chi ngân sách và l m phát c u nguy n n kinh t , các n c, k c giàu

hay nghèo đ u ph i chi ra các kho n ti n kh ng l đ c u nguy n n kinh t Theo tính toán c a IMF trong báo cáo đ a ra tr c d p “k ni m” hai n m b t đ u kh ng ho ng, chi phí c u nguy này v n đang ti p t c t ng H u h t s ti n chi ra là t các n c phát tri n, v i con s lên t i 10.200 t USD Trong khi đó, các n c đang phát tri n ch chi 1.700 t USD S li u c a IMF cho th y Anh là n c chi m nh tay nh t cho các gi i pháp kh n c p đ h tr ngành tài chính kh i s p đ , v i s ti n lên t i 1.227 t b ng Anh (2.000 t USD), t ng đ ng 81,8% GDP Theo Telegraph, 20 n n kinh t phát tri n trên th gi i (G20) c ng đang đ i m t v i t l thâm h t ngân sách trung bình là 10,2% GDP trong n m 2009, t l l n nh t k t Th chi n 2 B thâm h t l n nh t là

M v i 13,5% GDP, Anh 11,6% và Nh t 10,3%.( i s Anh t i Vi t Nam - Di n đàn doanh nghi p t i H i ngh c p cao Á-Âu ASEM-TP H Chí Minh)

Th tr ng lao đ ng

Kh ng ho ng tài chính đã làm cho kinh doanh đình tr và gi m đ u t d n đ n

h qu t t y u là th t nghi p gia t ng T l th t nghi p t i nhi u n c thu c Châu Âu

đ c cho là v t ng ng 10%, con s cao nh t trong vòng 10 n m tr l i đây

Theo Eurostat, cu i tháng 2/2009, EU có trên 13,3 tri u ng i th t nghi p và

d báo th t nghi p còn ti p t c gia t ng n u đà suy thoái kinh t không d ng Tình

tr ng sa th i lao đ ng, ngay c lao đ ng trình đ cao c ng đ ng tr c nguy c m t vi c

gia t ng ch a t ng có, đã đ t châu Âu tình tr ng báo đ ng nghiêm tr ng nh t so v i

nh ng l n kh ng ho ng tr c đây T i châu Á, n , n c có t c đ t ng tr ng hàng đ u, quý IV n m 2008 đã m t đi trên 50 v n vi c làm V i vi c đóng c a nhi u nhà máy, đ n tháng 3 n m 2009, s ng i th t nghi p t i Trung Qu c đã v t qua con

s 23 tri u T i châu Á, thành qu phát tri n trong nh ng th p k g n đây có th b đe

do khi nhi u ng i dân b đ y tr l i tình tr ng đói nghèo Các th tr ng xu t kh u truy n th ng thu h p, đ u t tr c ti p n c ngoài và vi c chuy n ti n tr nên khan

hi m, du l ch gi m đáng k

CH NG 2: TH C TR NG V AN NINH TRONG HO T NG TÍN D NG NHTM VI T NAM

n c bao g m: Ngân hàng Trung ng đ t tr s chính t i th đô Hà N i, các Chi nhánh Ngân hàng t i các t nh, thành ph và các chi nhánh, đi m ngân hàng c s t i các huy n, qu n trên ph m vi c n c

Cùng v i vi c chuy n sang kinh t th tr ng đã th c hi n tách d n ch c n ng

qu n lý Nhà n c ra kh i ch c n ng kinh doanh ti n t , tín d ng, chuy n ho t đ ng ngân hàng sang h ch toán, kinh doanh xã h i ch ngh a C ch m i v ho t đ ng ngân hàng đã đ c hình thành và hoàn thi n d n Tháng 5 n m 1990, hai pháp l nh Ngân hàng ra đ i (Pháp l nh Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam và Pháp l nh Ngân hàng, h p tác xã tín d ng và công ty tài chính) đã chính th c chuy n c ch ho t đ ng c a h

th ng Ngân hàng Vi t Nam thành 2 c p (hai h th ng):

- Ngân hàng Nhà n c th c thi nhi m v qu n lý nhà n c v ho t đ ng kinh doanh

ti n t , tín d ng, thanh toán, ngo i h i và ngân hàng; th c thi nhi m v c a m t Ngân hàng Trung ng – là ngân hàng duy nh t đ c phát hành ti n; là ngân hàng c a các ngân hàng và là Ngân hàng c a Nhà n c; Ngân hàng Trung ng là c quan t ch c

đi u hành chính sách ti n t , l y nhi m v gi n đ nh giá tr đ ng ti n làm m c tiêu

ch y u và chi ph i c n b n các chính sách đi u hành c th đ i v i h th ng các ngân hàng kinh doanh (ngân hàng th ng m i)

- Các ngân hàng chuyên doanh th c hi n kinh doanh ti n t , tín d ng và các d ch v Ngân hàng khác

Sau khi Lu t Ngân hàng nhà n c và Lu t các TCTD ra đ i n m 1994 và Lu t các TCTD b sung s a đ i Lu t các TCTD n m 2004, 2010 h th ng Ngân hàng 2 c p

Vi t nam đã đ c hình thành và rõ ràng h n v n i dung và hình th c – m t h

th ng đ m b o s t ng thích v i c ch th tr ng, đ ng th i không b qua tính đ c thù c a m t qu c gia trung thành v i đ nh h ng xã h i ch ngh a M t h th ng ngân

hàng hi n đ i, m ng l i r ng kh p đã đang và s kích thích s c nh tranh trên th

tr ng tài chính – ti n t , t o ra s n ph m đa d ng cho th tr ng, đáp ng nhu c u v

v n cho n n kinh t phát tri n

2.1.2.H th ng NHTM Vi t Nam hi n nay

Tính đ n th i đi m tháng 12 n m 2010 m ng l i NHTM trên lãnh th Vi t Nam có 47 đ n v Bao g m:

- 5 NHTM Nhà n c trong đó có 2 ngân hàng đã c ph n hóa nh ng ho t đ ng theo

th ch NHTM Nhà n c là Ngân hàng công th ng Vi t Nam (Vietin Bank), Ngân hàng ngo i th ng Vi t Nam (Vietcombank), và 3 NHTM Nhà n c là Ngân hàng

u t và Phát tri n Vi t Nam (BIDV), Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n nông thôn Vi t Nam (Agribank) và Ngân hàng Phát tri n nhà ng b ng sông C u Long

- 37 NHTM c ph n, trong đó ph i k đ n m t s Ngân hàng l n nh Ngân hàng Xu t

nh p kh u (Eximbank), Ngân hàng Hàng H i (Maritime bank), Ngân hàng Sài Gòn Công Th ng (Sacombank), Ngân hàng K th ng (Techcombank), Ngân hàng qu c

l c a các NH Th c t theo quan sát c a TS Phan V n Tính thì trong nh ng n m

tr c c 1 đ ng v n đi u l thì huy đ ng đ c 15-18 đ ng v n, nh ng n m g n đây là

17 đ ng v n T c là c 1.000 t đ ng v n đi u l s có 17.000 v n huy đ ng D n cho vay theo quan sát s b ng 65% t ng ngu n huy đ ng đ c, theo t l đ c quan sát nhi u n m mà phân thành t l c a quý 2 n m 2010

2.2 Th c tr ng v ho t đ ng tín d ng NHTM

2.2.1 Hành lang pháp lý đi u ch nh ho t đ ng tín d ng c a NHTM

Ho t đ ng ngân hàng là ho t đ ng có tính ch t quy t đ nh đ n s phát tri n c a

n n kinh t Nó bao g m t t c nh ng lu t, v n b n d i lu t đi u ch nh hay có liên quan đ n ho t đ ng tín d ng c a các NHTM Vi t Nam

Lu t dân s Lu t dân s đi u ch nh các quan h dân s Ho t đ ng tín d ng

NHTM c ng n m trong m i quan h này Theo Lu t này, thì quan h tín d ng gi a Ngân hàng th ng m i và khách hàng ph i tuân th các quy đ nh đ i v i pháp nhân và

th nhân Trong đó, các quy đ nh không th b qua trong quá trình ban hành các v n

b n quy ph m pháp lu t và các quy trình n i b đ i v i ho t đ ng tín d ng ngân hàng

kh ng ch đ ng tín d ng c a Ngân hàng th ng m i trong gi i h n nh t đ nh Ví d : a/NHTM không đ c c p tín d ng đ i v i các đ i t ng sau:

-Thành viên H i đ ng qu n tr , thành viên H i đ ng thành viên, thành viên Ban ki m soát, T ng giám đ c (Giám đ c), Phó T ng giám đ c (Phó giám đ c) và các ch c danh

t ng đ ng c a NHTM, pháp nhân là c đông có ng i đ i di n ph n v n góp là thành viên H i đ ng qu n tr , thành viên Ban ki m soát c a t ch c tín d ng là công ty

c ph n, pháp nhân là thành viên góp v n, ch s h u c a NHTM là công ty trách nhi m h u h n;(*)

- Cha, m , v , ch ng, con c a thành viên H i đ ng qu n tr , thành viên H i đ ng thành viên, thành viên Ban ki m soát, T ng giám đ c (Giám đ c), Phó T ng giám đ c (Phó giám đ c) và các ch c danh t ng đ ng.(**)

b/NHTM không đ c c p tín d ng và b o lãnh đ c p tín d ng trong các tr ng h p: - C p tín d ng cho khách hàng trên c s b o đ m; b o đ m đ các TCTD khác c p tín d ng đ i v i các đ i t ng quy đ nh trên đây

- C p tín d ng cho doanh nghi p ho t đ ng trong l nh v c kinh doanh ch ng khoán mà NHTM n m quy n ki m soát

- Không đ c c p tín d ng trên c s nh n b o đ m b ng c phi u c a chính NHTM

- K toán tr ng, C đông l n, c đông sáng l p c a NHTM; Ng i th m đ nh, xét duy t c p tín d ng;

-Doanh nghi p có m t trong nh ng đ i t ng quy đ nh t i (*;**) s h u trên 10% v n

đi u l c a doanh nghi p đó;Các công ty con, công ty liên k t c a NHTM ho c doanh nghi p mà NHTM n m quy n ki m soát

d/Tr ng h p c p tín d ng, nh ng có b o đ m đ i v i các đ i t ng (***) thì t ng

m c d n c p tín d ng không đ c v t quá 5% v n t có c a NHTM Bên c nh đó,

vi c c p tín d ng cho h ph i đ c H i đ ng qu n tr , H i đ ng thành viên c a NH thông qua và công khai trong ph m vi ngân hàng

e/V gi i h n c p tín d ng- ây là nh ng quy đ nh c c k quan tr ng đ i v i ho t

đ ng c a NHTM nói riêng và qu n lý v ph ng di n Nhà n c c a NHNN nh m đ m

b o an toàn cho h th ng

-T ng m c d n c p tín d ng đ i v i m t khách hàng và đ i v i m t khách hàng và

ng i có liên quan không đ c v t quá t l t ng ng là 15% và 25% trên v n t có

c a ngân hàng th ng m i M c d n nói trên bao g m s ti n đ u t vào trái phi u

do khách hàng phát hành

f/Nh ng tr ng h p v t gi i h n c p tín d ng nh m c e trên đây, NHTM có th t

ch c c p tín d ng theo ph ng th c h p v n Trong tr ng h p đ c bi t, đ th c hi n nhi m v kinh t – xã h i mà kh n ng h p v n c a các t ch c tín d ng, chi nhánh ngân hàng n c ngoài ch a đáp ng đ c yêu c u vay v n c a m t khách hàng thì

Th t ng Chính ph quy t đ nh m c c p tín d ng t i đa v t quá các gi i h n quy

đ nh.Nh ng t ng d n không đ c v t quá 4 l n v n t có c a NHTM

Lu t doanh nghi p ây không ph i là lu t chuyên ngành, không tr c ti p đi u

chnh ho t đ ng tín d ng NHTM Tuy nhiên, trong quá trình th m đ nh, xét duy t cho vay, NHTM ph i tuân th các quy đ nh c a Lu t Trong đó:

- Ph ng án s n xu t kinh doanh, vay v n ngân hàng v t quá 50% giá tr s sách

c a doanh nghi p vào ngày vay v n g n nh t ph i đ c H i đ ng Qu n tr , H i đ ng thành viên thông qua

- i di n tr c pháp lu t do i u l ho c Lu t doanh nghi p quy đ nh là ng i có

th m quy n ký k t các h p đ ng kinh t - dân s

Các Lu t khác Ngoài các lu t nói trên, trong quá trình c p tín d ng NHTM còn

ph i thuân th các Lu t khác, nh Lu t hôn nhân và gia đình, Lu t phá s n, Lu t

N i dung v n b n này đi u ch nh t t c các v n đ trong cho vay và quan h tín

d ng gi a TCTD và khách hàng vay v n, nh : nguyên t c tín d ng, đi u ki n vay v n,

ph ng th c cho vay, tài s n đ m b o, trách nhi m gi a các bên tham gia giao d ch tín

d ng…