một số giải pháp chống đô la hóa nền kinh tế ở việt nam

Sinh viên V Th Anh Ph ng... Khái ni m đô la hóa ti ng Anh: dollarization ..... Tr c khi đóng vai trò ti n, vàng đã là hàng hóa... Brazil có th coi là m t qu c gia b đô la hóa gián ti p,

Giáo viên h ng d n : Th.S Lê V n Hinh

Sinh viên th c hi n : V Th Anh Ph ng

Mã sinh viên : A11158 Chuyên ngành : Ngân hàng

HÀ N I - 2011

L I C M N

Khóa lu n t t nghi p này là m t k t qu h c t p và nghiên c u c a em sau m t

th i gian dài Khóa lu n đ c hoàn thành v i s c g ng h t mình c a b n thân và s giúp đ t n tình c a th y giáo Th.S Lê V n Hinh - gi ng viên b môn Kinh t - Khoa

Qu n lý - i h c Th ng Long L i đ u tiên em mu n dành h t lòng bi t n chân thành đ n th y giáo Th.S Lê V n Hinh, ng i đã tr c ti p h ng d n em trong quá trình vi t khóa lu n Em c ng xin g i l i c m n đ n cô giáo Mai Thanh Th y, cùng

t t c các th y cô giáo trong B môn Kinh t , Ban Giám hi u tr ng i h c Th ng Long đã t o đi u ki n giúp đ em hoàn thành b n khóa lu n này

M t l n n a em xin g i l i c m n chân thành nh t t i t t c các th y cô giáo Kính chúc các th y cô giáo m nh kho , h nh phúc

Sinh viên

V Th Anh Ph ng

M C L C

Trang

L I M U

CH NG 1: CÁC LÝ THUY T CÓ LIÊN QUAN V Ô LA HÓA 1

1.1 Các v n đ c b n v ti n t 1

1.1.1 Các đ nh ngh a v ti n 1

1.1.2 Ch c n ng c a ti n t 2

1.2 Lý thuy t l ng c u tài s n 5

1.3 Nhu c u v tài s n ngo i t 8

1.3.1 Xác đ nh l i t c tài s n 8

1.3.2 R i ro và kh n ng chuy n đ i 8

1.3.3 i u ki n ngang b ng ti n lãi 9

1.4 Lý lu n v đô la hóa 10

1.4.1 Khái ni m đô la hóa (ti ng Anh: dollarization ) 10

1.4.2 Phân lo i đô la hóa 11

1.4.3 Nguyên nhân c a tình tr ng đô la hóa 14

1.4.4 Tiêu chí đo l ng m c đ đô la hóa 16

1.4.5 Nh ng tác đ ng c a đô la hóa 17

1.5 ô la hóa m t s n c trên th gi i 22

1.5.1 ô la hóa Panama 22

1.5.2 ô la hóa Brazil 22

CH NG 2: TH C TR NG Ô LA HÓA T I VI T NAM 25

2.1 Kinh t Vi t Nam trong quá trình c i cách, h i nh p kinh t qu c t 25

2.1.1 Kinh t Vi t Nam qua m t s ch tiêu phát tri n 25

2.1.2 Vi t Nam h i nh p kinh t qu c t 29

2 1.3 ánh giá m c đ n đ nh kinh t v mô 33

2.2 ánh giá s c m nh c a VND 34

2.3 Th c tr ng đô la hóa Vi t Nam 37

2.3.1 ô la hóa ti n g i ngân hàng (Huy đ ng ti n g i b ng ngo i t trong h th ng ngân hàng Vi t Nam) 39

2.3.2 ô la hóa ti n vay (C p tín d ng b ng ngo i t trong h th ng ngân hàng Vi t Nam) 42

2.4 M t s y u t tác đ ng đ n đô la hóa Vi t Nam 46

2.4.1 Y u t v mô 46

2.4.2 Y u t vi mô 51

2.4.3 Các y u t khác 53

CH NG 3: GI I PHÁP KH C PH C TÌNH TR NG Ô LA HÓA VI T

NAM 57

3.1 i u ki n tiên quy t cho ch ng đô la hóa 57

3.2 nh h ng c b n c a NHNN và Chính ph 58

3.3 Các nhóm gi i pháp gi m m c đ đô la hóa Vi t Nam 59

3.3.1 Gi i pháp liên quan đ n chính sách ti n t 59

3.3.2 Gi i pháp liên quan đ n chính sách tài khóa 62

3.3.3 Gi i pháp liên quan đ n chính sách qu n lý ngo i h i 63

3.3.4 Gi i pháp liên quan đ n ho t đ ng kinh t đ i ngo i 67

3.3.5 Gi i pháp liên quan đ n h th ng ngân hàng th ng m i 67

3.3.6 Gi i pháp liên quan đ n ng i dân và doanh nghi p 69

3.4 M t s ki n ngh đ i v i NHNN Vi t Nam và Chính ph 72

K T LU N 75

TÀI LI U THAM KH O 77

DANH M C CÁC B NG BI U, HÌNH V , TH , CÔNG TH C

B ng

B ng 1.1: S l ng giá trong m t n n kinh t hi n v t ng v i s l ng giá trong

n n kinh t ti n t 3

B ng 1.2: áp ng l ng c u v m t tài s n tr c các thay đ i v thu nh p ho c c a c i, l i t c d tính, r i ro và tính l ng 6

B ng 2.1: T c đ t ng tr ng GDP và GDP bình quân trên đ u ng i c a Vi t Nam giai đo n 1990-2010 26

B ng 2.2: óng góp c a các y u t đ u vào t ng tr ng kinh t Vi t Nam 28

B ng 2.3: Xu t nh p kh u hàng hóa c a Vi t Nam giai đo n 2000-2010 30

B ng 2.4: L ng ki u h i chuy n v Vi t Nam giai đo n 2001- 2010 33

B ng 2.5 : Bi n đ ng t giá USD và VND giai đo n 1998-2010 35

B ng 2.6 :C c u ti n g i ngo i t trong t ng ngu n v n huy đ ng c a h th ng ngân hàng 40

B ng 2.7 : Kh i l ng ti n g i b ng đ ng USD (FCD) 40

B ng 2.8 : Tín d ng phân theo lo i ti n 43

B ng 2.9 : Thâm h t Ngân sách Nhà n c giai đo n 2005-2010 50

Hình Hình 2.1: T ng tr ng GDP c a Vi t Nam giai đo n 1990-2010 27

Hình 2.2 : V n đ u t phát tri n qua các n m 29

Hình 2.3 : Bi n đ ng c a CPI t n m 1996 đ n tháng 1/2010 37

Hình 2.4 : Di n bi n đô la hóa ti n g i ngân hàng t tháng 12/2006 đ n tháng 2/2010 39

Hình 2.5: ô la hóa các kho n vay ngân hàng t tháng 12/2006 đ n tháng 2/2010 42

Hình 2.6 : Nh p siêu và thâm h t tài kho n vãng lai, tính theo % c a GDP 48

L I M U

Ti n t là m t ph m trù kinh t g n li n v i s ra đ i và phát tri n c a n n kinh

t hàng hóa th tr ng Nó có vai trò quan tr ng thúc đ y quá trình phát tri n kinh t -

xã h i c a m i qu c gia c ng nh trên ph m vi qu c t

Loài ng i đã tr i qua r t nhi u giai đo n khác nhau c a l ch s phát tri n ti n

t T hình thái ti n t s khai nh v sò, thu c lá, chè mu i hay nh ng hàng hóa, v t

d ng quan tr ng b c nh t đ c quá trình l u thông tách ra thành “hàng hóa đ c bi t”

đ th c hi n ch c n ng c a ti n t cho đ n th i k ti n t hi n đ i v i ti n b ng kim

lo i hay ti n gi y g n v i s ra đ i và phát tri n c a nhà n c Trong l ch s h u nh

m i qu c gia đ u có đ ng ti n pháp đ nh c a riêng mình cùng v i s hình thành c a các nhà n c

n nay, ta có th hi u ti n có th là m t v t h u hình hay vô hình đ c xã h i

ch p nh n r ng rãi làm ph ng ti n thanh toán, chi tr vi c mua bán hàng hóa và d ch

v Các nhà kinh t cho r ng, ti n t có ba ch c n ng c b n là đ n v thanh toán, đ n

v đo l ng giá tr và là ph ng ti n d tr v m t giá tr

Cùng v i quá trình toàn c u hóa và s phát tri n các quan h kinh t , chính tr

và ngo i giao gi a các qu c gia, quan h v ti n t t ng ng c ng đ c m r ng và hình thành h th ng ti n t qu c t M t đ ng ti n có th v t ra ngoài ph m vi c a

qu c gia này và đ c s d ng qu c gia khác v i nh ng m c đ khác nhau và theo

nh ng hình th c khác nhau Tình tr ng m t đ ng ti n n c ngoài (ngo i t ) và th ng

là đ ng ti n m nh thay th toàn b hay m t ph n các ch c n ng ti n t c a đ ng b n t (n i t ) đ c các nhà kinh t g i là “ngo i t hóa” c bi t nh đ ng đô la M thâm

nh p vào nhi u qu c gia khác đ c ng i ta g i là tình tr ng đô la hóa hay

“dollarization”

Th c t cho th y, t i Vi t Nam, đ ng đô la M đã nhi u n m nay đ c s d ng trong n c m t cách khá ph bi n và có khuynh h ng gia t ng M t s quan đi m cho r ng, n n kinh t Vi t Nam đang b đô la hóa ngày càng tr m tr ng h n và tình

tr ng này đang gây nhi u b t l i cho qu n lý và n đ nh chính sách ti n t và t giá h i đoái Di n bi n th tr ng ti n t , th tr ng ngo i h i và t giá h i đoái g n đây cho

th y c n có nhi u nghiên c u m t cách khoa h c và toàn di n v v n đ này Hi n t i, Chính ph và NHNN c ng đã và đang ch tr ng đ a ra h th ng các gi i pháp ch ng

đô la hóa Vi t Nam nh m h ng t i đ nh h ng trên lãnh th Vi t Nam ch tiêu ti n

Vi t Nam và nh m t ng c ng hi u l c c a chính sách ti n t h n n a Gi i pháp

ch ng đô la hóa hi n nay, theo ch tr ng c a Nhà n c c ng nh m m c tiêu ph n t p trung ngo i t vào trong tay Nhà n c, gi m tình tr ng g m gi ngo i t , t ng c ng

d tr ngo i h i nhà n c

Trong b i c nh nh trên, sinh viên đã l a ch n đ tài: “M t s gi i pháp ch ng

đô la hóa n n kinh t Vi t Nam” làm đ tài cho khóa lu n t t nghi p c a mình

M c đích nghiên c u là đ a ra m t s lý lu n v đô la hóa, đánh giá th c tr ng

đô la hóa Vi t Nam hi n nay, ch ra nguyên nhân, h u qu và t đó có m t s ki n ngh , gi i pháp h n ch tình tr ng này trong th i gian t i

B c c c a khóa lu n đ c chia làm ba ph n chính:

Ch ng 1: Lý lu n v đô la hóa và các lý thuy t có liên quan

Ch ng 2: Th c tr ng đô la hóa Vi t Nam

Ch ng 3: M t s gi i pháp ch ng đô la hoá

Nh đã gi i thi u, tình tr ng đô la hóa liên quan đ n đ ng ti n n c mà dân chúng n m gi thay th cho đ ng n i t và nó ph n ánh c u v tài s n c a xã h i Do

đó, các lý thuy t có liên quan đ nghiên c u tình tr ng đô la hóa là lý thuy t v ti n t ,

v ti n theo quan đi m c a riêng mình [5, tr.20]

C n c vào quá trình phát tri n bi n ch ng c a quan h trao đ i và t duy logic

v b n ch t c a ti n, đã có nhi u đ nh ngh a v ti n nh sau:

nh ngh a 1:

Ti n là m t hàng hóa đ c bi t, đóng vai trò v t ngang giá chung đ đo giá tr

c a các hàng hóa khác [5, tr.23]

Theo đ nh ngh a này, công d ng c a ti n m i d ng ti m n ng, ch a ph i ti n

hi n th c Vì v y sau khi “đo giá tr ”, quan h trao đ i đ c xác đ nh và đ th c hi n

đ c quan h này, thì b t bu c ti n ph i xu t hi n là m t ph ng ti n hi n th c

Nh ng không ph i t t c các quan h trao đ i, m c dù đã đ c xác đ nh, đ u th c hi n

đ c Mà chúng còn tùy thu c b i nhi u y u t Trong đó y u t quan tr ng nh t là s

l ng giá tr c n thi t mà ng i mua tích l y đ c Vì v y, m t đ nh ngh a khác v

S xu t hi n c a ti n trong n n kinh t th tr ng đã ch ng minh ti n là m t

ph m trù kinh t - lich s , là s n ph m c a n n kinh t hàng hóa Ti n xu t hi n, phát tri n và t n t i cùng v i s xu t hi n, phát tri n và t n t i c a s n xu t và trao đ i hàng hóa i u đó có ngh a là đâu có s n xu t và trao đ i hàng hóa thì đó ch c ch n

ph i có ti n Quá trình này đã ch ng minh r ng: “Cùng v i s chuy n hóa chung c a

s n ph m lao đ ng thành hàng hóa, thì hàng hóa c ng chuy n hóa thành ti n”

Nh ng lu n gi i trên cho th y: nh th nào và vì sao mà hàng hóa l i tr thành ti n ây chính là v n đ khó kh n nh t khi nghiên c u b n ch t c a ti n Tr c khi đóng vai trò ti n, vàng đã là hàng hóa Do đó hàng hóa ti n - vàng, c ng có đ hai thu c tính: giá tr và giá tr s d ng Nh ng là hàng hóa đ c bi t, ti n có giá tr s

d ng đ c bi t ó là giá tr s d ng xã h i V v n đ này Các Mác đã ch ra: “Giá tr

s d ng c a hàng hóa b t đ u t lúc rút ra kh i l u thông còn giá tr s d ng c a ti n

là vai trò ti n c a vàng theo xu h ng gi m th p và v trí kim lo i quý v n có c a nó

t ng lên S phát tri n theo hai c c nh trên vàng c ng đã di n ra đ i v i các hàng hóa là v t ngang giá chung tr c vàng Ngh a là vai trò ti n c a vàng và các hàng hóa

tr c vàng ch có tính l ch s ó là m t quy lu t trao đ i

Ngày nay quan ni m v ti n đã có nh ng thay đ i c b n Th c ti n cho th y, đóng vai trò ti n không ch có vàng mà các ph ng ti n có th trao đ i đ c v i hàng hóa, d ch v đ u đ c coi là ti n Vì v y:

C ng nh các hàng hóa khác, ti n-vàng có m t s giá tr s d ng Nh ng “giá

tr s d ng xã h i” là quan tr ng nh t c a ti n Chính giá tr s d ng này đã đ a vàng lên v trí hàng hóa đ c bi t Làm rõ n i dung “giá tr s d ng xã h i ” c a ti n thì ph i khám phá ch c n ng c a nó [5, tr.27] Nh v y đ hi u đ y đ b n ch t c a ti n thì không có cách nào khác là ph i đi t vi c phân tích các ch c n ng c a ti n trong các quan h trao đ i Trong quan h trao đ i ti n th c hi n các ch c n ng sau đây:

Trong quá trình trao đ i tr c ti p, có 3 m t hàng đ a ra trao đ i: A, B,C thì chúng ta ch c n bi t 3 giá đ có th trao đ i các hàng hóa này v i nhau ó là:

- Giá c a hàng hóa A đ c tính b ng bao nhiêu hàng hóa B

- Giá c a hàng hóa A đ c tính b ng bao nhiêu hàng hóa C

- Giá c a hàng hóa C đ c tính b ng bao nhiêu hàng hóa B

T ng t , n u có 10 m t hàng đ a ra trao đ i, chúng ta ph i c n bi t 45 giá đ

có th trao đ i hàng này l y m t hàng hóa khác, v i 100 m t hàng chúng ta c n t i

4950 giá, và v i 1000 m t hàng chúng ta c n bi t 499.500 giá (theo công th c t ng quát tính s c p khi có N ph n t = N (N-1)/2 )

N u n n kinh t có ti n t làm môi gi i thì ng i ta đ nh giá b ng đ n v ti n t cho t t c hàng hóa đem trao đ i trên th tr ng Do v y, có bao nhiêu hàng hóa đ a ra trao đ i thì có b y nhiêu giá c Có ngh a là, n u có 3 hàng hóa đ a ra trao đ i thì có 3 giá, có 10 hàng hóa trao đ i thì có 10 giá, có 1000 hàng hóa trao đ i thì có 1000 giá

V y là, vi c dùng ti n làm đ n v đánh giá s thu n l i r t nhi u cho quá trình trao đ i hàng hóa, gi m đ c chi phí trong trao đ i do gi m đ c s giá c n xem xét

B ng 1.1: S l ng giá trong m t n n kinh t hi n v t ng v i s l ng giá

1.1.2.2 Ch c n ng ph ng ti n trao đ i

Trong n n kinh t , ti n t đ c dùng làm ph ng ti n trao đ i khi nó đ c dùng

đ mua bán hàng hóa, d ch v , ho c thanh toán các kho n n c trong và ngoài n c

Vi c dùng ti n làm ph ng ti n trao đ i đã nâng cao hi u qu ho t đ ng c a n n kinh

t , b i nó đã ti t ki m đ c các chi phí quá l n trong quá trình trao đ i tr c ti p hàng

đ i hàng, các chi phí giao d ch th ng r t cao B i vì, ng i mua, ng i bán ph i tìm

đ c nh ng ng i phù h p v i mình v nhu c u trao đ i, th i gian trao đ i, không gian trao đ i Quá trình trao đ i ch đ c di n ra khi có s phù h p đó

Ti n t làm trung gian trong trao đ i đã hoàn toàn kh c ph c đ c các h n ch

đó c a quá trình trao đ i tr c ti p Ng i có hàng bán l y ti n, sau đó s mua đ c hàng mà h c n B i v y, ng i ta coi ti n nh th d u m bôi tr n, cho phép n n kinh t ho t đ ng trôi ch y h n, khuy n khích chuyên môn hóa và phân công lao đ ng [9, tr.9]

ti n chuy n t i giá tr nói chung, ph i đ m b o đ y đ nh ng yêu c u sau đây:

 Giá tr d tr ph i đ c th hi n b ng nh ng ph ng ti n chuy n t i giá tr hi n

th c Ngh a là các ph ng ti n này đ c l ng hóa: cân, đo, đong, đ m đ c

ch không ph i là m t l ng ti n “t ng t ng”

 Nh ng ph ng ti n d tr giá tr đ c xã h i th a nh n, các ph ng ti n này có

th đ c pháp lu t th a nh n, c ng có th đ c đ m b o b ng thông l c a đ a

ph ng hay c a qu c gia

 Các ph ng ti n d tr giá tr đ u mang tính th i gian Vì v y mà các ch s

h u th ng ch n nh ng ph ng ti n chuy n t i giá tr phù h p đ đáp ng nhu

c u v th i gian mà mình mong mu n N u d tr t ng lai g n thì ch s h u

th ng s h u ngay các lo i d u hi u giá tr hi n có N u d tr cho t ng lai

xa h n, thì có th s d ng m t s lo i ngo i t t do chuy n đ i ho c vàng Còn

n u d tr dài h n, ch a xác đ nh c th th i gian s d ng, thì giá tr d tr này mang m c đích “c t tr ” T tr c đ n nay và trong t ng lai xa, kim lo i vàng

là ph ng ti n đáp ng đ y đ nh t m c đích này

b t c cái gì khác khi v i m c đích mua hàng hóa chi tr ti n d ch v [5, tr.36]

1.2 Lý thuy t l ng c u tài s n

ô la hóa là m t trong nh ng v n đ v ti n t Chính vì v y mà lý thuy t

l ng c u tài s n c a Frederic S Mishkin đ c s d ng nh m t công c h u ích đ nghiên c u v đô la hóa Lý thuy t đã v ch ra tiêu chu n quan tr ng khi quy t đ nh

nh ng tài s n nào đáng mua, đáng n m gi Ngoài ra, nó còn gi i thích vì sao ng i ta

đa d ng hoá tài s n mà không đ t tr ng vào m t gi Lý lu n này có th là r t h u ích trong vi c kh o sát hành vi n m gi tài s n b ng ngo i t (đô la) c a công chúng

Khi ph i tr l i câu h i là có nên mua và n m gi m t tài s n, ho c nên mua

m t tài s n này có l i h n mua tài s n khác, m t cá nhân ph i xem xét nh ng y u t sau:

 C a c i, toàn b nh ng ti m l c kinh t hi n có cho cá nhân đó

 L i t c d tính c a m t tài s n này so v i các l i t c d tính c a nh ng tài s n thay th

 M c đ không ch c ch n ho c r i ro đi kèm v i l i t c c a m t tài s n so v i các tài s n thay th

 Tính "l ng" (thanh kho n) c a m t tài s n so v i các tài s n thay th , ngha là

nó có th nhanh chóng và d dàng chuy n sang ti n m t nh th nào

N i dung c a lý thuy t l ng c u tài s n: Khi gi m i y u t khác không đ i,

l ng c u v m t tài s n tr c các thay đ i v thu nh p hay c a c i, l i t c d tính, r i

ro và tính l ng s ph n ng l i nh sau:

B ng 1.2: áp ng l ng c u v m t tài s n tr c các thay đ i v thu nh p

N m 1956, nhà kinh t h c n i ti ng M Friedman đã phát bi u trong bài báo

n i ti ng “The Quantity Theory of money: A Restatement” r ng: “ Các ch th có nhu

c u n m gi m t l ng ti n (bao g m ti n m t và ti n g i thanh toán t i Ngân hàng,

t c kh i ti n t M1)” Nhu c u này theo cách v n d ng c a Friedman v l ng c u tài

s n là m t hàm c a (a) các ngu n tài nguyên kh d ng (c a c i) c a các ch th và (b)

kh n ng sinh l i c a ti n so v i kh n ng sinh l i c a các tài s n khác

Trên c s nh ng l p lu n đó, Friedman đã đ a ra mô hình hàm c u ti n nh sau:

M d / P = f( Y p , r b – r m , r e – r m ,  e - r m )

+ - - -

Trong đó:

(i) Md /P: c u ti n theo giá tr th c (đã lo i tr y u t t ng giá tr danh ngh a)

(ii) Yp: M c thu nh p th ng xuyên (permanent income), m t khái ni m mà M Friedman s d ng nh m t cách đo l ng c a c i (v m t k thu t, đ c xem nh là

hi n giá c a các kho n thu nh p t ng lai ho c có th mô t nh là thu nh p dài h n bình quân d tính) Khái ni m thu nh p th ng xuyên tr thành m t gi thuy t quan

tr ng c a M Friedman trong khi nghiên c u v hàm tiêu dùng (A Theory of The Consumption Function) Theo đó, tiêu dùng c a cá nhân ph thu c vào thu nh p dài

 Các l i ích nh n đ c t ti n g i thanh toán bao g m các d ch v đ c cung

ng b i trung gian thanh toán

 Ti n lãi nh n đ c t các d ng tài kho n ti n g i thanh toán, nh t là các tài kho n có tính ch t h n h p gi a tài kho n ti n g i thanh toán và ti n g i ti t

Nh v y, hàm c u ti n c a M Friedman có hàm ý: C u ti n t ng quan thu n

v i m c thu nh p th ng xuyên (Y b) và t ng quan ngh ch v i 3 nhân t :

 Chênh l ch gi a l i t c d tính v trái phi u so v i l i t c d tính v ti n (r b–

r m ) Có ý ngha n u chênh l ch này > 0, t c l i t c d tính c a trái phi u > l i

M i nhân t nói trên th hi n m t s so sánh gi a l i ích c a vi c gi ti n và

vi c n m gi các tài s n thay th (theo lý thuy t l ng c u tài s n) Các tài s n thay th nói đây bao g m: trái phi u (nhân t th nh t); c phi u (nhân t th 2); hàng hóa (nhân t th 3) i v i hàng hóa, phân tích c a M Friedman d a trên gi đ nh: l i t c

c a hàng hóa trong đi u ki n không có l m phát là b ng 0, nh ng nh h ng c a l m phát s làm cho hàng hóa t ng giá Do đó, trong đi u ki n t l l m phát l n h n l i ích c a vi c gi ti n, ng i ta s ch n tài s n thay th là hàng hóa đ đ u c thay vì

gi ti n Ch ng h n, n u t l l m phát là 12%/n m và lãi su t ti n g i thanh toán là

4%/n m thì l i ích t ng đ i c a vi c n m gi hàng hoá so v i ti n là 12% - 4% = 8% Trong tr ng h p này, c u ti n s gi m [ 4, tr.666]

1.3 Nhu c u v tài s n ngo i t

Lý thuy t v c u tài s n b ng ngo i t có ý ngha r t quan tr ng trong vi c nghiên c u và gi i thích đô la hóa n n kinh t N u gi thuy t r ng, v i m t m c tài

s n c a dân chúng là m t s xác đ nh nào đó thì nhu c u v m t kho n ti n g i ngo i

t b nh h ng b i chính nh ng y u t có tác đ ng t i nhu c u v các tài s n khác Trong các y u t đó, chúng ta s ch y u xét đ n giá tr t ng lai c a các kho n ti n

g i, tính r i ro và kh n ng chuy n đ i c a nó Giá tr t ng lai c a m t kho n ti n g i ngo i t ph thu c hai y u t : lãi su t mà nó đ a ra và thay đ i d ki n trong t giá

T su t l i t c th c là t su t l i t c đ c tính thông qua vi c đo giá tr tài s n

b ng m t gi hàng hoá có tính đ i di n cao nào đó mà ng i y th ng xuyên mua

L i t c th c t này có ý ngha vì m c tiêu t i cao c a ti t ki m là tiêu dùng trong

N u m i đi u ki n khác nh nhau, các cá nhân s thích gi nh ng tài s n đ a

l i t su t l i t c th c d ki n cao nh t Ngoài ra, ng i ti t ki m còn quan tâm đ n

hai đ c đi m chính khác c a tài s n: (i) s r i ro c a nó, t c là kh n ng bi n đ ng mà

nó tác đ ng t i tình tr ng c a c i c a ng i ti t ki m; (ii) tính chuy n đ i, t c là m c

đ d dàng mà tài s n đó có th đ c bán ho c đ i l y hàng hoá

i S r i ro: L i t c th c t c a m t tài s n có th khác nhi u v i m c mà ng i

ti t ki m d ki n khi mua tài s n này Gi đ nh ng i ti t ki m không thích tính

b t đ nh và không thích gi nh ng tài s n làm cho làm cho c a c i c a h bi n

đ ng nhi u theo chi u h ng b t l i M t tài s n có t su t l i t c d ki n cao

i u ki n mà theo đó l i t c d ki n c a các kho n ti n g i c a hai lo i ti n b t

k là t ng đ ng khi đ c đo b ng m t lo i ti n, đ c g i là đi u ki n ngang b ng

ti n lãi

i u này có ngh a là nh ng ng i hi n th i n m gi các kho n ti n khác nhau

s không có ý đ nh chuy n sang n m gi lo i ti n khác vì nh ng tài s n này đ c mong mu n nh nhau

i u ki n này đ c th hi n d i d ng ph ng trình t su t l i t c d ki n ngang b ng:

Quy c: EUSD/VND = X <=> 1 USD = X VND

RVND = RUSD +

Ee USD/VND - EUSD/VND

EUSD/VND

RVND: Lãi su t c a kho n ti n g i VND (%/1n m)

RUSD: Lãi su t c a kho n ti n g i USD (%/1n m)

EUSD/VND: T giá h i đoái hi n t i gi a VND và USD

EeUSD/VND: T giá h i đoái d tính s x y ra trong t ng lai (t c là s x y ra sau m t

n m k t hôm nay)

Trên đây là mô hình cân b ng ti n lãi áp d ng đ i v i hai đ ng ti n có h s tín nhi m t ng đ ng i v i nh ng kho n ti n g i so sánh gi a m t đ ng ti n m nh

và m t đ ng ti n y u không có kh n ng chuy n đ i thì ph i tính đ n h s tin c y

i v i m t đ ng ti n y u thì lãi su t c a nó bao gi c ng ph i cao h n lãi su t c a

đ ng ti n m nh, có nh v y ng i dân m i s n sàng t o tài s n b ng đ ng ti n y u ch không nh t thi t là đ ng ti n m nh M c chênh l ch đó chính là s bù đ p r i ro khi

th c hi n t o tài s n b ng đ ng ti n y u h n Theo kinh nghi m c a các n c đang phát tri n thì giá tr m c đ bù đ p r i ro dao đ ng trong kho ng 5 - 10%

EUSD/VND

+ k

N u lãi su t VND không đ bù đ p cho y u t tâm lý d đoán phá giá VND và

ch s tin c y thì dân chúng s thích c t tr tài s n b ng USD h n là VND, hay s xu t

hi n s chuy n d ch ti n g i t n i t sang ngo i t [4, tr.597]

1.4 Lý lu n v đô la hóa

Nh lý thuy t v ti n t , lý thuy t v l ng c u tài s n nêu trên đã đã ch ra

r ng, v i m i m t l ng tài s n th c t i m t th i đi m xác đ nh, dân chúng có nhu c u khác nhau v đ ng ti n làm ph ng ti n đ nh giá, c t tr , thanh toán … Khi dân chúng

có nhu c u v đ ng ti n n c ngoài (đô la) và n m gi chúng h n là đ ng ti n trong

n c, quá trình đó g i là đô la hóa Nh v y tình tr ng đô la hóa l i ph n ánh ng x

c a dân chúng tr c các di n bi n bên ngoài, l i ích kinh t (l i nhu n, tính thanh kho n…) và nhu c u v đ m b o an toàn v tài s n…

1.4.1 Khái ni m đô la hóa (ti ng Anh: dollarization )

Thông th ng m i m t qu c gia đ u có đ ng ti n riêng c a mình, th c hi n h u

nh đ y đ các ch c n ng ti n t , tr ch c n ng ti n t – thanh toán qu c t , mà không

ph i đ ng ti n nào c ng làm đ c Do các đi u ki n chính tr - kinh t - xã h i- l ch s

c th nên đô la M (USD), m t lo i ngo i t m nh có ph m vi giao d ch r ng l n nh t

th gi i, d n d n đ c s d ng song hành v i đ ng n i t qu c gia, nó thay th cho

đ ng b n t m t s th m chí thay th toàn b các ch c n ng c a ti n t theo thông l chung t c là làm ph ng ti n thanh toán (thay th ti n t ) ho c tích tr ngo i t d i

d ng tài s n (thay th tài s n) ho c là vi c s d ng đ ng th i c hai tr ng h p đó Có

th hi u n n kinh t đó b “ngo i t hoá” hay “đô la hóa” ã có r t nhi u bài báo, công trình nghiên c u nói v đô la hóa nh ng đ n nay, đ nh ngh a, cách hi u và ch p

nh n đô la hóa nh th nào v n ch a đ c đ c p m t cách c th và khoa h c D i đây là m t s khái ni m v đô la hóa c a các nhà kinh t và Qu ti n t th gi i IMF:

Khái ni m thông th ng:

ô la hóa là m t v n đ v mô M t n n kinh t khi ngo i t đ c s d ng m t cách r ng rãi thay th cho đ ng b n t trong toàn b hay m t s ch c n ng c a ti n t thì theo thông l chung có th hi u n n kinh t đó b “đô la hóa” [12, tr.11]

Nh v y, khi n n kinh t b đô la hóa, thì đ ng b n t th c ch t đang b y u đi

và kém h p d n, không đ c a chu ng, th hi n tiêu chí t tr ng ngo i t (USD) trong t ng ph ng ti n thanh toán ngày càng l n và đô la đ c s d ng trong các giao

d ch thanh toán ngày càng nhi u

Khái ni m theo tiêu chí c a IMF:

Theo gi i thích c a m t s chuyên gia c a IMF, đô la hoá n n kinh t đó là tình

tr ng dân chúng (ng i dân c trú ) n m gi m t t l có ý ngh a trong c c u tài s n

c a h d i hình th c đ ng đô la C ng theo nh n xét c a IMF đó là đ c đi m chung

c a các n c đang phát tri n và các n n kinh t đang chuy n đ i

Theo tiêu chí c a IMF đ a ra, m t n n kinh t đ c coi là có tình tr ng đô la hoá cao khi mà t tr ng ti n g i b ng ngo i t chi m t 30% tr lên trong t ng kh i

ti n t m r ng (M2); bao g m: ti n m t trong l u thông, ti n g i không k h n, ti n

g i có k h n, và ti n g i ngo i t [ 16 ]

Nh v y, t nh ng đ nh ngh a theo các tr ng phái khác nhau và th c ti n

ta có th khái quát r ng đô la hoá là tình tr ng m t ngo i t (th ng là các ngo i t

m nh và có kh n ng t do chuy n đ i) đ c s d ng thay th đ ng ti n n i t trong m t hay toàn b các ch c n ng c a ti n t (l u thông, thanh toán hay c t

đ c s d ng trong n c v i t cách đ n v h ch toán, ph ng ti n trao đ i và

ph ng ti n d tr giá tr (đ c bi t d i hình th c ti n g i ngân hàng) [11]

 ô la hóa gián ti p: M t qu c gia ph i tìm đ n các h p đ ng ký k t b ng đô la

M đ tài tr cho các kho n n c a mình trên th tr ng trái phi u chính ph và trái phi u doanh nghi p đ c g i là b đô la hóa gián ti p Vi c ch s hóa các

h p đ ng n trong n c d a trên đô la M c ng đ c coi là m t hình th c đô la hóa gián ti p [11]

1.4.2.2 C n c vào tính ch t

Tình tr ng đô la hóa có th mang tính ch t hoàn toàn ho c không hoàn toàn:

 ô la hóa hoàn toàn: Trong tr ng h p đô la hóa hoàn toàn thì đ ng đô la M

 ô la hoá không chính th c: là tr ng h p đ ng đô la đ c s d ng r ng rãi

trong n n kinh t , m c dù không đ c qu c gia đó chính th c th a nh n [16] Thu t ng “ ô la hóa không chính th c” bao g m c các tr ng h p n m gi tài s n n c ngoài h p pháp và không h p pháp Ví d : m t s n c, vi c gi m t

s tài s n ngo i t là h p pháp, nh các tài kho n b ng USD t i các ngân hàng trong

n c, nh ng l i không h p pháp khi có tài kho n t i ngân hàng n c ngoài tr khi

đ c c p phép

ô la hoá không chính th c có th bao g m các lo i sau:

+ Các trái phi u ngo i t và các tài s n phi ti n t n c ngoài

+ Ti n g i b ng ngo i t n c ngoài

+ Ti n g i ngo i t các ngân hàng trong n c

+ Trái phi u hay các gi y t có giá c t trong túi

ô la hóa không chính th c đ c chia làm 3 giai đo n:

Các nhà kinh t th ng g i giai đo n đ u c a đô la hóa không chính th c là giai

đo n “thay th tài s n” Trong giai đo n này, ng i dân gi trái phi u ngo i t và các kho n ti n g i n c ngoài nh m t ph ng ti n c t tr nh m tránh vi c gi m giá tr tài s n do l m phát trong n c hay vi c t ch thu tài s n xung công nh m t s n c đã làm

Giai đo n th hai c a ô la hóa không chính th c đ c các nhà kinh t g i là giai đo n “thay th ti n t ” Trong giai đo n này, ng i dân gi m t kh i l ng l n các trái phi u ngo i t và ti n g i ngo i t t i h th ng ngân hàng trong n c (n u

đ c phép) Lúc này, ngo i t v a th c hi n ch c n ng là ph ng ti n thanh toán, v a

th c hi n ch c n ng c t tr Ti n l ng, thu , nh ng chi tiêu hàng ngày nh hàng t p

ph m hay các hóa đ n đi n đ c thanh toán b ng n i t , nh ng v i các tài s n có giá

tr l n nh ô tô và nhà c a thì th ng đ c tr b ng ngo i t

Trong giai đo n cu i c a đô la hóa không chính th c, giá c c a hàng hóa đ c tính b ng n i t nh ng m i ng i th ng liên t ng đ n ngo i t theo t giá h i đoái [19]

ô la hóa không chính th c r t ph bi n các n c đang phát tri n

- ô la hoá bán chính th c (đô la hóa t ng ph n): là nh ng n c có h th ng

l u hành chính th c hai đ ng ti n: đ ng b n t và đ ng n i t Chính ph các n c này không chính th c công nh n đô la hóa b ng vi c dùng đô la M (ho c m t ngo i t

m nh khác) thay cho b n t , nh ng cho phép khu v c kinh t b đôla hóa t n t i song song v i khu v c kinh t s d ng b n t [16]

Bi u hi n c a đô la hóa bán chính th c là vi c dân chúng có th g i ti n ngân hàng b ng ngo i t ho c c t tr đô la ti n m t nh ng v n ti p t c a thích n m gi và thanh toán b ng đô la trong l nh v c mua bán hàng ngày ó nh là m t hành đ ng thay th tài s n vì dân chúng luôn mu n đ m b o an toàn cho tài s n c a mình nh t là trong tình tr ng h th ng ti n t ch a n đ nh, l m phát d x y ra v i đ ng n i t Lúc này dân chúng có th c t tr tài s n c a mình d i nhi u hình th c: ch ng khoán n c ngoài ho c b t c tài s n nào c a n c ngoài, ti n g i ngo i t n c ngoài, ti n g i ngo i t t i các ngân hàng trong n c hay ngo i t m t (foreign bank note) Hành đ ng

g i ti n b ng ngo i t vào ngân hàng là m t d ng đôla hóa n n kinh t (đôla hóa ti n

g i các ngân hàng trong n c)

Trên th gi i có kho ng 12 n c đ c IMF x p là n c có đô la hóa bán chính

th c nh ng n c này, đ ng ngo i t là đ ng ti n l u hành h p pháp, và th m chí có

th chi m u th trong các kho n ti n g i ngân hàng, nh ng đóng vai trò th c p trong

vi c tr l ng, thu và nh ng chi tiêu hàng ngày

Tuy nhiên, không gi ng các n c có đô la hóa không chính th c, các n c có

đô la hóa bán chính th c v n duy trì NHTW hay m t c quan ti n t có quy n h n đ

th c hi n chính sách ti n t c a h

- ô la hoá chính th c (hay còn g i là đô la hoá hoàn toàn): M t qu c gia

b đô la hóa chính th c khi qu c gia này cho phép m t cách rõ ràng vi c s d ng đ ng

đô la M làm đ n v ti n t h p pháp cho các giao d ch và h p đ ng ti n t [11]

N u m t qu c gia th c hi n đôla hóa chính th c có ngh a là qu c gia đó đ n

ph ng l y đôla M (ho c m t ngo i t m nh nào đó) làm ph ng ti n thanh toán, tích

tr tài s n, và đ n v tính toán thay cho b n t (đ ng ti n riêng c a n c đó) Ngh a là

đ ng ngo i t không ch đ c s d ng h p pháp trong các h p đ ng gi a các bên t nhân, mà còn h p pháp trong các kho n thanh toán c a Chính ph Theo đó, toàn b tài s n Có, tài s n N , các h p đ ng giao d ch, giá c hàng hóa và d ch v , ti n l ng

s , hoàn toàn (ho c m t ph n), đ c niêm y t b ng (ho c gán theo) đôla m t cách công khai ho c ng m đ nh N u đ ng n i t còn t n t i thì nó ch có vai trò th y u và

th ng ch là nh ng đ ng ti n xu hay các đ ng ti n m nh giá nh Thông th ng các

n c ch áp d ng đô la hoá chính th c sau khi đã th t b i trong vi c th c thi các

ch ng trình n đ nh kinh t và th ng ch ch n m t ngo i t làm đ ng ti n h p pháp

Theo đánh giá c a IMF n m 1998, 19 n c có m c đ đô la hoá cao v i t l

ti n g i ngo i t /M2 l n h n 30%, bao g m các n c: Argentina, Azerbaijian, Belarus, Bolivia, Cambodia, Costa Rica, Croatia, Georgia, Guinea - Bissau, Laos, Latvia, Mozambique, Nicaragua, Peru, Sao Tome, Principe, Tajikistan, Turkey và Uruguay

30 n c có m c đ đô la hoá v a ph i v i t l ti n g i/M2 kho ng 16,4%, bao g m các n c: Albania, Armenia, Bulgaria, C ng hoà Czech, Dominica, Honduras, Hungary, Jamaica, Jordan, Lithuania, Macedonia, Malawi, Mexico, Moldova, Mongolia, Pakistan, Philippines, Poland, Romania, Russia, Sierra Leone,

C ng hoà Slovak, Trinidad, Tobago, Uganda, Ukraine, Uzbekistan, Vi t Nam, Yemen

và Zambia

1.4.3 Nguyên nhân c a tình tr ng đô la hóa

(i) ô la hoá là hi n t ng ph bi n x y ra nhi u n c, đ c bi t là các n c

ch m phát tri n

M t nguyên nhân chính đ c nhi u ng i công nh n là do nhu c u phòng

ch ng r i ro các lo i, trong đó có r i ro l m phát và đ ng b n t b m t giá so v i ngo i t , r i ro s p đ c a m t th ch ti n t , r i ro g n v i s y u kém c a các c

quan ch c n ng c a chính ph mà vì đó chính ph không th đ a ra nh ng cam k t v

n đ nh và an toàn c a c a h th ng và th ch kinh t

ô la hoá th ng g p khi m t n n kinh t có t l l m phát cao, s c mua c a

đ ng b n t gi m sút thì ng i dân ph i tìm các công c d tr giá tr khác, trong đó

có các đ ng ngo i t có uy tín Song song v i ch c n ng làm ph ng ti n c t gi giá

tr, d n d n đ ng ngo i t s c nh tranh v i đ ng n i t trong ch c n ng làm ph ng

ti n thanh toán hay làm th c đo giá tr

Tình tr ng đô la hoá bao g m c ba ch c n ng thu c tính c a ti n t , đó là:

Ch c n ng làm ph ng ti n th c đo giá tr , ch c n ng làm ph ng ti n c t gi , ch c

n ng làm ph ng ti n thanh toán V i ch c n ng ban đ u làm ph ng tiên c t tr giá

tr, d n d n đ ng ngo i t s c nh tranh v i đ ng n i t làm ph ng ti n thanh toán hay làm th c đo giá tr [17]

(ii) Hi n t ng đô la hoá b t ngu n t c ch ti n t th gi i hi n đ i

ô la M là m t đ ng ti n m nh, n đ nh, đ c t do chuy n đ i đã đ c l u hành kh p th gi i và t đ u th k 20 đã d n thay th vàng th c hi n vai trò ti n t

th gi i

Ngoài đ ng đô la M , còn có m t s đ ng ti n c a các qu c gia khác c ng đ c

qu c t hoá nh : b ng Anh, mác c, yên Nh t, Franc Thu S , euro c a EU nh ng

v th c a các đ ng ti n này trong giao l u qu c t không l n; ch có đô la M là chi m t tr ng cao nh t (kho ng 70% kim ng ch giao d ch th ng m i th gi i) Cho nên ng i ta th ng g i hi n t ng ngo i t hoá là "đô la hoá" [17]

( iii) ô la hóa là k t qu c a quá trình qu c t hóa giao l u th ng m i

Trong đi u ki n c a th gi i ngày nay, h u h t các n c đ u th c thi c ch kinh t th tr ng m c a; quá trình qu c t hoá giao l u th ng m i, đ u t và h p tác kinh t ngày càng tác đ ng tr c ti p vào n n kinh t và ti n t c a m i n c, nên trong t ng n c xu t hi n nhu c u khách quan s d ng đ n v ti n t th gi i đ th c

hi n m t s ch c n ng c a ti n t , song song v i đ ng b n t , Vi t Nam ta c ng không thoát kh i xu th chung đó ô la hoá đây có khi là nhu c u, tr thành thói quen thông l các n c, m c dù m c đ t ng n c là khác nhau [17]

(iv) ô la hóa ph thu c vào tình hình kinh t xã h i c a m i qu c gia

 Trình đ phát tri n kinh t cùng tính ch t c a n n kinh t đó ô la hóa th ng

r i vào các n c có trình đ phát tri n th p, các n c đang phát tri n, đang trong quá trình chuy n đ i sang n n kinh t th tr ng

 Trình đ dân trí và tâm lý ng i dân

 Trình đ phát tri n c a h th ng ngân hàng, nh t là ho t đ ng thanh toán Rõ ràng khi h th ng ngân hàng còn non tr , ho t đ ng thanh toán ch a phát tri n, công ngh thanh toán còn l c h u thì th ng có tình tr ng đô la hóa n n kinh t

 Chính sách ti n t và c ch qu n lý ngo i h i, cùng m c đ đ m b o tính nghiêm minh c a c ch qu n lý N u nh đ ng n i t n đ nh, c ch qu n lý ngo i h i ch t ch thì tình tr ng đô la hóa n n kinh t r t khó x y ra

 Kh n ng chuy n đ i c a đ ng ti n n i t - đ ng ti n c a qu c gia đó

Nh ng y u t nói trên m c đ càng th p thì qu c gia đó s có tình tr ng đô

la hóa càng cao [17]

1.4.4 Tiêu chí đo l ng m c đ đô la hóa

nghiên c u v n đ này m t cách c th ta c n xem xét trên c hai khía

c nh sau:

 L ng ti n m t ngo i t trong l u thông (DCC - dollar currency in circulation)

ây chính là nhân t chính c a tình tr ng đô la hóa m t s n c

Vi c xác đ nh chính xác l ng đô la này là r t khó, nh t là đ i v i các n c đang phát tri n và đang chuy n đ i khi mà tình tr ng buôn l u còn l n ch a ki m soát

đ c, b máy h i quan còn non kém và tu ti n, lu t pháp không nghiêm, tình tr ng tham nh ng đáng lo ng i Do đó, ch có th c n c vào các ngu n đô la M chuy n t

n c ngoài vào trong n c qua con đ ng t nhân nh : thu nh p t buôn l u hay buôn bán ti u ng ch, ki u h i, quà bi u và quà t ng b ng đô la M , cá nhân mang tr c ti p theo mình khi xu t c nh có khai báo (trên m c quy đ nh) và không khai báo (không t giác khai báo và d i m c ph i khai báo), các ngu n thu b ng đô la M trong n c,

nh : d ch v du l ch v i khách n c ngoài B i v y, ch y u ph i d a vào quan sát, thông tin d lu n, nhìn nh n các giao d ch thanh toán trong dân c , nh t là các giao

d ch có giá tr l n, nh : mua bán b t đ ng s n mua xe máy,

c bi t là ng i dân còn có tâm lý c t tr đô la M trong nhà mà không ph i

b t k ai c ng s n sàng g i vào ngân hàng, s d ng USD trong thanh toán mua đ t đai, nhà , các c a hàng, c a hi u, khách s n nhà hàng, công ty du l ch và d ch v công khai hay không công khai thu ti n c a khách hàng b ng ngo i t

- L ng ti n g i ngo i t trong h th ng ngân hàng (FCDs - foreign curency depoits) Ti n g i ngo i t chi m m t ph n đáng k trong kh i ti n m r ng ( Vi t Nam là M2 t c t ng ph ng ti n thanh toán) c a m t s n c đang phát tri n Theo

qu ti n t qu c t (IMF), tiêu chí đ đánh giá m c đ đô la hoá m t qu c gia là t l

ti n g i ngo i t trên t ng ph ng ti n thanh toán Theo cách tính này, IMF cho r ng

n u t l này (FCDs/M2) l n h n 30% thì đ c đánh giá là có m c đ đô la hoá cao Trên th c t , t l FCDs/M2 b ng 15% - 20% là ph bi n nh ng n c duy trì ti n

T i các n c đô la hóa chính th c, b ng vi c s d ng đ ng ngo i t , h s h

th p đ c t l l m phát hi n t i và r i ro l m phát trong t ng lai Các n c này s đ m

b o duy trì đ c t l l m phát g n v i m c l m phát th p các n c phát hành đ ng ngo i t Khi đó, l m phát th p s làm t ng s an toàn v i tài s n cá nhân, khuy n khích

ti t ki m và cho vay dài h n L m phát th p c ng giúp nh ng ng i ngh h u, nh ng

ng i có thu nh p c đ nh, nh ng ng i nghèo có tài kho n t i ngân hàng đ c đ m b o

r ng kho n ti t ki m c a h đ c duy trì giá tr H n n a, nh ng n c này, NHTW s không còn kh n ng phát hành nhi u ti n và không th trông ch vào ngu n phát hành này đ trang tr i thâm h t ngân sách nhà n c, k lu t v ti n t và ngân sách đ c th t

T ng c ng kh n ng cho vay c a ngân hàng và kh n ng h i nh p qu c t

V i m t l ng l n ngo i t thu đ c t ti n g i t i ngân hàng, các ngân hàng s có

đi u ki n cho vay n n kinh t b ng ngo i t Qua đó, h n ch vi c ph i vay n n c ngoài và t ng kh n ng ki m soát c a NHTW đ i v i lu ng ngo i t ng th i, các ngân hàng c ng có đi u ki n m r ng các ho t đ ng đ i ngo i, thúc đ y quá trình h i

nh p c a th tr ng trong n c v i th tr ng qu c t

(iii) ô la hóa giúp h th p chi phí giao d ch:

 i v i chi phí do chênh l ch t giá: i v i nh ng n c đô la hoá chính th c các chi phí nh chênh l ch gi a t giá mua và bán khi chuy n đ i t đ ng ti n này sang đ ng ti n khác b xoá b Ví d , thông qua vi c dùng USD, Mexico đã

gi m đ c m t kh i l ng đáng k chi phí giao d ch th ng m i v i Nh t B n,

vì khâu chuy n t Peso sang USD đã đ c xóa b

 Chi phí d phòng r i ro t giá: Chi phí này c ng không c n thi t, đi u này giúp thúc đ y th ng m i và đ u t gi a các n c làm cho các nhà đ u t qu c t tin

t ng h n khi đ u t vào n c đó

 Chi phí kinh doanh c a các ngân hàng: Các ngân hàng có th h th p l ng d

tr vì th mà gi m đ c chi phí kinh doanh vi c t n t i c a hai đ ng ti n bu c các ngân hàng ph i ti n hành danh m c đ u t tách bi t gi a n i t và ngo i t

(iv) Lãi su t th p h n khuy n khích n n kinh t t ng tr ng

các n c đô la hoá chính th c ng i ta s th c hi n so sánh và ti p nh n

nh ng đ ng ti n nào có giá tr h n, có m t b ng lãi su t th p h n M t b ng lãi su t

th p s cho phép t ng tr ng kinh t cao h n và s t o đi u ki n thu h p kho ng cách

gi a các n c phát tri n v i các n c đang phát tri n và chênh l ch lãi su t đ i v i vay n n c ngoài c ng th p h n nên các kho n vay n đ c tr d dàng Do đó mà

nh ng ng i ng h vi c đô la hoá cho r ng lãi su t th p s t o đi u ki n đ kinh t

t ng tr ng cao h n

(v) ô la hoá m c đ r ng s rút ng n chênh l ch t giá trên hai th tr ng chính

th c và phi chính th c ngay trong n c

Khi đó t giá chính th c càng sát v i t giá trên th tr ng phi chính th c, các

ho t đ ng càng có đ ng c chuy n t th tr ng phi chính th c “b t h p pháp” sang

th tr ng chính th c “h p pháp”

(vi) M c đ h i nh p qu c t ngày m t r ng h n – t o uy tín l n trên th gi i

Các n c th c hi n quá trình đô la hoá chính th c có th lo i b r i ro cán cân thanh toán và nh ng ki m soát mua ngo i t , khuy n khích t do th ng m i và đ u t

qu c t Các n n kinh t đô la hóa có th đ c h ng chênh l ch lãi su t đ i v i vay

n n c ngoài th p h n, chi ngân sách gi m xu ng và thúc đ y t ng tr ng, đ u t

ô la hóa có th giúp ng i ta d đoán t giá h i đoái d dàng h n i v i

nh ng n c áp d ng c ch t giá th n i thu c khu v c s d ng đ ng đô la s giúp cho h gi m đ c nh ng b t n trong mua bán và đ u t qu c t n y sinh do bi n

đ ng t giá gi a đ ng n i t và các đ ng ti n ngoài khu v c, làm gi m r i ro t giá (ng i ta không còn ph i lo đ n vi c b n t b m t giá hay lên giá n a), và do đó, thúc

đ y th ng m i qu c t , đi u này l i góp ph n thúc đ y t ng tr ng

ô la hóa c ng là m t trong nh ng gi i pháp giúp gi m l m phát, t đó có th

gi m lãi su t th c n n kinh t và kích thích đ u t , và do đó s thúc đ y t ng tr ng kinh t

1.4.5.2 Nh ng tác đ ng tiêu c c

Khi b đô la hóa, n n kinh t trong n c ph thu c r t l n vào đ ng đô la, đ c

bi t là h th ng tài chính S n đ nh c a hê th ng tài chính c t ch t vào đ ng đô la

i u này d n t i, m t cu c kh ng ho ng kinh t bên ngoài có th nh h ng n ng n

t i h th ng tài chính c a n c có h th ng tài chính d a trên hai đ ng ti n ôla hóa

s làm cho các n c r t khó ph n ng thành công v i các b t n, bi n đ ng t bên ngoài (vì đã m t đi m t công c h u hi u ch ng s c là chính sách ti n t ) i u này làm cho các n n kinh t đôla hóa d b t n th ng b i các cú s c ngo i lai và th m chí còn làm gi m t ng tr ng

huy đ c hi u qu , b m t tính đ c l p và ch u nh h ng nhi u b i di n bi n kinh t

qu c t , nh t là khi x y ra các cu c kh ng ho ng kinh t , c th :

+ Gây khó kh n trong vi c d đoán di n bi n t ng ph ng ti n thanh toán, qua đó

vi c quy t đ nh đi u ti t l ng ti n cung ng c a NHNN kém chính xác và không k p

th i “L ng ti n cung ng (M2) v c b n ch u tác đ ng b i các ho t đ ng c a NHTW thông qua vi c NHTW s d ng các công c CSTT nh nghi p v th tr ng

m , tái c p v n, d tr b t bu c Tuy nhiên, l ng ti n cung ng còn ch u nh h ng

c a nhi u nhân t không thu c ki m soát c a NHTW, đó là nhân t nh h ng đ n k t

qu c a cán cân thanh toán, vì tài s n Có ngo i t ròng là k t qu c a cán cân thanh toán, và đi u này hoàn toàn đúng v i m i n n kinh t Riêng đ i v i n n kinh t b đô

la hóa, l ng ti n cung ng thay đ i do nh ng nhân t ngoài ki m soát c a NHTW là

k t qu c a cán cân thanh toán còn chu tác đ ng b i nh ng thay đ i v ti n g i ngo i

t huy đ ng c a các NHTM, m c dù s thay đ i v ti n g i ngo i t c ng m t ph n

chu tác đ ng b i thay đ i cán cân thanh toán, nh ng nh ng thay đ i v xu t nh p

kh u thì tác đ ng tr c ti p đ n ti n g i ngo i t c a doanh nghi p t i NHTM, s thay

đ i ti n g i ngo i t c a doanh nghi p NHTW có th d báo đ c nh ng s thay đ i

ti n g i ti t ki m c a dân chúng thì khó d báo Mà s t ng thêm c a ti n g i ngo i t

s có tác đ ng làm t ng M2 ngoài t m ki m soát c a NHNN.” [11]

+ Vai trò đi u ti t ti n t c a NHNN thông qua các công c CSTT b h n ch : N u

nh không có hi n t ng đô la hóa thì c 1 đ ng c a NHNN đ a ra l u thông thì t o

ra 2 đ ng c a M2, còn n u có ti n g i ngo i t trong M2 (t c n n kinh t b đô la hóa), thì s t ng c a M2 không ph i là 2 mà l n h n 2 tùy thu c vào t tr ng ngo i t trong M2 ô la hóa có tác đ ng tr c ti p đ n h s t o ti n, đô la hóa càng cao thì h s t o

ti n càng l n và m c chênh l ch gi a h s t o ti n M2 v i h s t o ti n M2 - ti n g i ngo i t kho ng cách càng xa và h s t o ti n không n đ nh Do v y, đi u hành CSTT đ đ t đ c m c t ng c a M2 theo đ nh h ng, thông qua s t ng gi m ti n c

s nhi u khi không đ t đ c k t qu nh mong mu n [11]

– i u hành CSTT nh m đ t m c tiêu ki m soát l m phát thông qua m c tiêu trung gian b méo mó b i đô la hóa Trong m t n n kinh t b đô la hóa cao, M2 t ng lên do s t ng lên c a ti n g i ngo i t , trong đó có s t ng lên c a ti n g i ti t ki m ngo i t Khi ti n g i ti t ki m b ng ngo i t t ng mà M2 t ng thì m c đ tác đ ng c a M2 đ n l m phát là y u h n khi M2 t ng b i y u t t ng tín d ng và t ng ti n m t ngoài l u thông Nh v y, ch n l ng ti n cung ng (MS) là m c tiêu trung gian trong

đi u hành CSTT th i k đô la hóa cao s làm gi m hi u qu đi u hành CSTT [11] – ô la hóa cao g n li n v i r i ro cao trong vi c gi n đ nh h th ng ngân hàng, qua đó vi c đi u hành CSTT nh m đ t m c tiêu n đ nh ti n t g p tr ng i l n ô la

hóa cao thì t l ti n g i b ng ngo i t c a dân chúng trong h th ng ngân hàng s l n Khi dân chúng t rút ngo i t , các NHTM s g p khó kh n l n trong vi c đáp ng nhu c u thanh toán b ng ngo i t Khi đó ngân hàng nhà n c c a n c b đô la hóa

c ng không th h tr đ c vì không có ch c n ng phát hành đô la M [11]

– ô la hóa làm cho đ ng n i t nh y c m h n v i các thay đ i t bên ngoài, do

đó nh ng c g ng c a chính sách ti n t nh m tác đ ng đ n t ng c u n n kinh t thông qua vi c đi u ch nh lãi su t cho vay tr nên kém hi u qu

– ô la hóa chính th c s làm m t đi ch c n ng c a NHTW là ng i cho vay cu i cùng Trong các n c đang phát tri n ch a b đô la hóa hoàn toàn, m c dù các ngân hàng có v n t có th p, song công chúng v n tin t ng vào s an toàn đ i v i các kho n ti n g i c a h t i các ngân hàng Nguyên nhân là do có s b o lãnh ng m c a Nhà n c đ i v i các kho n ti n này i u này ch có th làm đ c đ i v i đ ng ti n

n i t , ch không th áp d ng đ c đ i v i đô la M i v i vác n c đô la hóa hoàn toàn, khu v c ngân hàng s tr nên b t n h n trong tr ng h p ngân hàng th ng m i

b phá s n và s ph i đóng c a khi ch c n ng ng i cho vay cu i cùng c a ngân hàng trung ng đã b m t

i v i chính sách t giá

ô la hoá tác đ ng đ n c ch truy n d n c a t giá h i đoái Tác đ ng khu ch

đ i c a phá giá ti n t s tr nên y u kém do phá giá ti n t ch tác đ ng đ n m t b

ph n nh h n tài s n có tính thanh kho n S y u kém c a chính sách t giá xu t hi n

b t k có t n t i hay không chênh l ch trên th tr ng phi chính th c so v i th tr ng chính th c ô la hóa có th làm cho c u ti n trong n c không n đ nh, do ng i dân

có xu h ng chuy n t đ ng n i t sang đô la M , làm cho c u c a đ ng đô la M

t ng m nh gây s c ép đ n t giá

Bên c nh đó, n u m t b ng giá c trong n c t ng nhanh h n M thì h qu

đ ng đô la s t ng giá tr th c, kh n ng c nh tranh so v i M (và các n c còn l i trên th gi i gi m sút) Khi các đ i th c nh tranh trên th tr ng qu c t th c hi n phá giá đ ng ti n thì qu c gia b đô la hoá s không còn kh n ng đ b o v s c c nh tranh

c a khu v c xu t kh u thông qua vi c đi u ch nh l i t giá h i đoái Ngân hàng không

có s c đ kháng tr c nh ng bi n đ ng v t giá có th d n đ n kh ng ho ng h th ng ngân hàng

Rõ ràng l i th c a vi c ti p nh n đ ng đô la là có giá tr n đ nh ch th c có

n u nh M là đ i tác th ng m i quan tr ng nh t Ch ng nào không có đ c đi u

ki n này thì luôn luôn xu t hi n nguy c s lên giá c a đ ng đô la so v i đ ng EURO,

đ ng JPYvà các đ ng ti n khác s làm gi m sút kh n ng c nh tranh c a xu t kh u

trong n c

1.5 ô la hóa m t s n c trên th gi i

1 5.1 ô la hóa Panama

Theo báo cáo th ng niên c a IMF có cung c p danh sách đ y đ thì Panama

là m t ví d đi n hình cho tr ng h p b đô la hóa chính th c Qu c gia này đã t b

đ ng ti n riêng c a mình và s d ng đô la M làm đ n v ti n t h p pháp duy nh t Cán cân thanh toán là y u t quy t đ nh thay đ i v cung ti n Cán cân thanh toán

d ng s làm cung ti n t ng Nh v y, Panama là qu c gia b đô la hóa tr c ti p, hoàn toàn và chính th c Hình th c đô la hóa hoàn toàn và chính th c có th s là l a ch n

t i u đ i v i m t n n kinh t quy mô t ng đ i nh , có ho t đ ng giao th ng m nh

m v i khu v c đ ng đô la M (v i M ho c v i các qu c gia có đ ng b n t đ c neo vào đ ng đô la M ), và có khu v c tài chính liên h m t thi t v i khu v c tài chính c a M ( ví d thông qua s hi n di n t i đ a ph ng c a các t ch c tài chính

M ) i v i nh ng qu c gia nh Panama, vi c thi t l p và b o v đ ng ti n n i t có

th s ph i đi kèm v i nh ng phí t n kh ng l , đ c bi t là lãi su t trong n c cao h n

so v i lãi su t c a M Vi c s d ng đ ng đô la M làm đ n v ti n t trong n c mang l i nh h ng tích c c t i h th ng và m c lãi su t th p Panama đã “vay m n”

ch t l ng cao c a đ ng đô la M v i t cách là đ n v ti n t ch y u qu c t

Tuy nhiên, vi c đô la hóa hoàn toàn và chính th c luôn đi kèm v i nh ng chi phí kinh t nh t đ nh Panama đã b qua m t ngu n t o doanh thu t thu phát hành ti n Doanh thu qu c gia hàng n m t ngu n thu phát hành ti n này th ng chi m 1% - 1,5% GDP Ngoài ra, Panama không th t mình in ti n đô la M , có ngh a là b t k th i

đi m nào thì cung ti n t c ng hoàn toàn không có tính ch t co giãn, và NHTW hoàn toàn không th c hi n ch c n ng ng i cho vay cu i cùng đ h tr các ngân hàng trong n c khi thi u thanh kho n toàn h th ng H qu là r i ro h th ng c a th tr ng tài chính trong n c t ng cao T t c các m c lãi su t c ng nh m c r i ro v n t ng ng đ u do FED quy t đ nh ch không ph i là do NHTW Panama Do chu k kinh doanh c a M và Panama có th không trùng kh p nhau nên có th x y ra tr ng h p lãi su t t ng vào đúng th i đi m n n kinh t trong n c đang c n m t m c lãi su t th p h n

1.5.2 ô la hóa Brazil

Brazil là m t ví d cho tr ng h p đô la hóa không chính th c Qu c gia này

tr c đây t ng ghi n qu c gia b ng đô la M (trái phi u qu c t ) và s d ng đô la M làm lo i ti n tham chi u đ đi u ch nh các ch s khác Tuy nhiên, vi c s d ng đô la

M trong các giao d ch và h p đ ng ti n t trong n c luôn b c m Brazil có th coi là

m t qu c gia b đô la hóa gián ti p, không chính th c và không hoàn toàn

G n đây, Brazil đã h n ch đ c m t cách r t thành công tình tr ng đô la hóa,

và trong vòng nh ng n m qua Brazil đã g n nh hòan toàn phi đô la hóa Thành công

c a Brazil là h qu t t y u t nh ng n l c đ c cân nh c c n th n c a qu c gia này trong cu c chi n ch ng đô la hóa:

 ng đô la M không đ c phép s d ng Brazil, dù là đ làm ph ng ti n trao đ i, làm đ n v h ch toán hay d tr giá tr K t qu là t t c các tài kho n ngân hàng đ u b ng đ ng Real - đ ng n i t c a Brazil

 T t c các dòng v n vào Brazil đ u bu c ph i chuy n đ i t ngo i t (USD) sang đ ng Real M i dòng ti n b ng ngo i t ra kh i Brazil đ u b c m

 Các ngân hàng không cho vay b ng đô la M Công ty t nhân không đ c phép phát hành trái phi u b ng đ ng đô la M

M c dù v y, trong r t nhi u n m, do h qu c a m t đ ng n i t y u kém (l m phát, th ng xuyên b phá giá), nên các trái phi u chính ph c a Brazil bu c ph i đ

m nh giá b ng đ ng USD ho c ph i ch s hóa theo đ ng USD Vào n m 1999, m t chi n l c ch ng đô la hóa đã đ c tri n khai:

 NHTW Brazil chuy n đ i t ch đ neo gi t giá (gián ti p) v i đ ng đô la

M sang ch đ đ nh h ng l m phát Vi c này cho phép s d ng t giá h i đoái m t cách n ng đ ng làm công c ch ng đô la hóa

 Chính sách lãi su t đ c v n d ng m t cách h t s c tích c c (m c lãi su t th c r t cao) nh m đ a đ ng Real tr thành ph ng ti n d tr giá tr và ch ng l m phát

 Chính sách tài khóa hàng n m đem l i th ng d ngân sách s c p (th ng d ngân sách không bao g m ph n chi tr lãi cho d n hi n hành c a chính ph )

là 4,5% đ h tr cho nh ng n l c nói trên

T l lãi su t cao và l m phát th p đã làm cho tài s n b ng đ ng Real tr nên

vô cùng h p d n đ i v i các nhà đ u t n c ngoài NHTW s d ng bi n pháp can thi p ngo i h i đ ki m soát ch t ch dòng ti n vào nh m h n ch vi c đ ng Real t ng giá, nh ng v n duy trì đ c k v ng c a nhà đ u t v m t đ ng Real m nh Hi n t i, khi đã hoàn toàn phi đô la hóa, Brazil lên k ho ch cho nh ng b c đi cu i cùng nh m

đ n m c tiêu d n d n m c a đ có đ c đ ng real t do chuy n đ i hoàn toàn trong

đi u ki n đ ng Real đã tr thành m t đ ng ti n ch ch t trong khu v c

Brazil là m t ví d minh h a cho m t chi n l c ch ng đô la hóa thành công,

r t đáng đ các chuyên gia Vi t Nam nghiên c u k

K T LU N CH NG 1

ô la hóa (dollarization) là hi n t ng m t đ ng ngo i t (th ng là ngo i t

m nh và có kh n ng t do chuy n đ i) đ c s d ng thay th đ ng n i t trong m t

ho c m t s ch c n ng t ti n t nh th c đo giá tr , ph ng ti n trao đ i hay c t tr

Trong th c t , đô la hóa là tình tr ng ph bi n c a các n c đang phát tri n

ho c các n c đang chuy n đ i Nh ng n c này th ng có n n kinh t kém n đ nh,

t l l m phát cao, giá tr đ ng n i t gi m liên t c, công chúng thích gi các tài s n

b ng ngo i t nh m t phòng ng a r i ro gi m giá, phá giá c a đ ng n i t ô la hóa

c ng có nh ng l i ích kinh t nh t đ nh, nh đô la hóa g n ch t h n n n kinh t trong

n c v i n n kinh t qu c t , m ra c h i c nh tranh v i các th tr ng này, gi m chi phí in ti n cho NHTW Tuy nhiên, đô la hóa c ng có nh ng nh h ng tiêu c c đ n

n n kinh t , nh t là khi n n kinh t đang trong giai đo n l m phát cao thì nó s góp

ph n phá v lòng tin đ i v i đ ng b n t , nó là nhân t ti m n gây ra s y u kém c a

h th ng ngân hàng, có th gây ra nh ng bi n đ ng m nh trên b ng cân đ i ti n t c a các NHTM Vì v y, trong n n kinh t b đô la hóa đòi h i ch p nh n nh ng gi i pháp

ki m soát ho t đ ng ngân hàng th n tr ng và nh t là đô la hóa làm cho đi u hành chính sách ti n t trong n c ph thu c nhi u vào CSTT c a n c ngoài, vi c đi u hành CSTT tr nên khó kh n h n

Nh v y, ta có th k t lu n r ng tình tr ng đô la hóa không ph i hoàn toàn có

l i (tích c c), nh ng c ng không ph i là hoàn toàn không có l i (tiêu c c) Trong th c

t , có tình tr ng đô la hóa có th là vi c ch đ ng hay b đ ng c a chính ph Chúng

ta không th xóa b hoàn toàn đô la hóa và ph đ nh s t n t i t t y u c a tình tr ng này t i nh ng th i đi m nh t đ nh và nh ng m c đ đô la hóa nh t đ nh

i v i m t n n kinh t , n u tình tr ng đô la hóa quá m c và đ c coi là không

có l i (tiêu c c) cho n n kinh t nh là nguy c c a s m t n đ nh ti n t , m t n đ nh kinh t v mô, hay có nguy c d n đ n các hi u ng tiêu c c khác… thì v n đ c n

đ t ra là nên ch ng đô la hóa, ki m soát tình tr ng đô la hóa m c đ nh t đ nh

ô la hóa là hi n t ng ph bi n x y ra nhi u n c, đ c bi t là các n c đang phát tri n và Vi t nam không ph i là m t ngo i l Lý thuy t đã ch ra r ng tình

tr ng đô la hóa là m t s t n t i t t y u các n n kinh t nh có đ ng b n t y u, đ c

bi t trong đi u ki n kinh t vi mô b t n (nh l m phát gia t ng…) ô la hóa c ng là

s n ph m c a quá trình m c a h i nhâp qu c t c a m t s n n kinh t đang chuy n

đ i ô la hóa ph n ánh nh ng ng x c a dân chúng (bao g m c các t ch c) trong

n n kinh t th tr ng khi tài s n (thu nh p, s gi u có) gia t ng, ph n ánh ng x c a dân chúng v l a ch n tài s n tr c tình hình kinh t không thu n l i hay r i ro h n (nh l m phát hay đ ng n i t m t giá…) ho c l i ích kinh t gi a n m gi ngo i t và

n i t (nh lãi su t, c h i đ u t …)

Do đó, đ đánh giá v đô la hóa n n kinh t Vi t Nam, khóa lu n s đi nghiên

c u v kinh t Vi t Nam trong nh ng n m qua trên m t s ph ng di n có nh h ng

đ n tình hình đô la hóa n n kinh t : (i) T ng quan kinh t Vi t Nam trong quá trình c i cách kinh t , h i nh p kinh t qu c t và (ii) Tình hình n đ nh kinh t v mô tác đ ng

đ n lòng tin vào đ ng n i t (VND) c a dân chúng và (iii) nh ng y u t vi mô khác tác đ ng đ n tình tr ng đô la hóa t i Vi t Nam

2.1 Kinh t Vi t Nam trong quá trình c i cách, h i nh p kinh t qu c t

2.1.1 Kinh t Vi t Nam qua m t s ch tiêu phát tri n

Vi t Nam b t đ u th c hi n công cu c “ i m i” kinh t t n m 1986 Ch

tr ng đ i m i trong nh ng n m qua đ c th c hi n khá nh t quán v i ba tr c t c

b n, đó là: (i) Chuy n đ i t n n kinh t k ho ch hóa t p trung sang v n hành theo c

ch th tr ng, (ii) Phát tri n n n kinh t nhi u thành ph n trong đó khu v c dân doanh đóng vai trò ngày càng quan tr ng, (iii) Ch đ ng h i nh p vào n n kinh t khu v c và

th gi i theo l trình khá th n tr ng

K t qu c a công cu c đ i m i c aVi t Nam trong h n 20 n m qua là khá n

t ng: Kinh t t ng tr ng liên t c m c cao, t c đ t ng GDP bình quân giai đo n 1990-2010 là 7,2%; Thu nh p GDP bình quân trên đ u ng i t ng m nh

B ng 2.1: T c đ t ng tr ng GDP và GDP bình quân trên đ u ng i c a

Vi t Nam giai đo n 1990-2010

N m Quy mô dân s

(Nghìn ng i)

Quy mô GDP (t đ ng)

(Ngu n: Tính toán t s li u Niên giám th ng kê Vi t Nam, WB và IMF)

N u n m 1990, GDP bình quân đ u ng i c a Vi t Nam ch kho ng trên 100 USD, thì n m 2010, GDP bình quân c tính đ t kho ng 1.200 USD/ng i (theo giá

hi n hành) Vi t Nam đã thoát ra kh i nhóm n c nghèo (nhóm n c có thu nh p th p

nh t) và n m trong nhóm các n c có thu nh p bình quân trung bình th p Tình tr ng đói nghèo gi m đi đáng k M c đ nghèo gi m t 58.1% n m 1993 xu ng 16% n m

2006, và s ng i m c d i tuy n nghèo gi m t 20.2% dân s n m 2005 xu ng 12.3% n m 2009 V kinh t đ i ngo i, t m t n c nh p kh u g o, Vi t Nam đã tr thành n c hàng đ u trên th gi i v s n xu t và xu t kh u g o (và m t s nông s n khác) Vi t Nam c ng đã thu hút đ c l ng l n dòng v n ngo i (FDI, ODA, FII) và

l ng ki u h i chuy n v n c

Hình 2.1: T ng tr ng GDP c a Vi t Nam giai đo n 1990-2010 [13]

Nhìn vào hình 2.1, chúng ta có th th y t c đ t ng tr ng c a các ngành nông- lâm- ng nghi p, công nghi p và d ch v đ u ch m l i Tr c n m 1997, t c đ t ng

tr ng công nghi p r t cao Tuy nhiên sau đó đã gi m m nh T n m 2009, ngành công nghi p Vi t Nam m i có d u hi u ph c h i song m c đ t ng tr ng c a ngành này v n th p h n nhi u so v i th i k nh ng n m 90 Khu v c công nghi p và xây

d ng 9 tháng n m 2010 t ng 7.29%, cao h n m c 4.64% c a cùng k n m tr c Trong 11 tháng đ u n m 2010, s n xu t công nghi p t ng tr ng 13.8%, g n g p đôi

so v i m c t ng 7.3% cùng k n m 2009 Ngành công nghi p t ng m nh nh v y là

nh có s ph c h i c a th tr ng b t đ ng s n, giá nguyên v t li u xây d ng nh xi

m ng, s t thép…gi m m nh m c th p, đ ng th i có thêm nhi u ngu n v n b sung

th c hi n các d án đ u t t gi i pháp kích c u c a Chính ph

à ph c h i c ng có th nh n th y ngành d ch v , v i m c t ng tr ng trong

9 tháng đ u n m 2010 đ t 7.24%, cao h n nhi u so v i m c 5.9% c a cùng k n m

2009 S ph c h i m nh m c a ngành d ch v còn nh vào k t qu kh quan c a ngành du lch, th ng m i và d ch v tài chính

Trong khi đó, ngành nông nghi p Vi t Nam không có nh ng thay đ i đáng k Tính đ n h t tháng 9/2010, t ng tr ng khu v c nông nghi p c ng đ t 2.89%, so v i

m c 1.58% c a cùng k n m 2009

óng góp vào s phát tri n kinh t Vi t Nam trong giai đo n 1990 - 2010, đ c

bi t là giai đo n 2001 -2010, chúng ta có th nh n th y vai trò to l n c a chính sách

m c a và h i nh p qu c t là trong vi c huy đ ng ngu n v n bên ngoài cho đ u t phát tri n, chuy n giao công ngh , thúc đ y th ng m i và t o công n vi c làm Theo

đó, đóng góp c a các y u t đ u vào trong t ng tr ng kinh t Vi t Nam trong các giai

đo n 1996 - 2000; 2001 - 2005; 2006 - 2010 có k t qu nh sau: (Xem b ng 2.2)

2 óng góp theo t l ph n tr m (%) 100,00 100,00 100,00

- V n 64,28 55,40 51,16

- Lao đ ng 17,90 20,80 19,90 -TFP 17,83 23,80 28,94

( Ngu n: V DBTKTT 2010)

V n đ u t đóng vai trò quan tr ng nh t đ i v i t ng tr ng kinh t , chi m t

tr ng trên 50%, m c dù qua t ng giai đo n vai trò c a y u t v n trong t ng tr ng kinh t đã gi m d n t m c 64,28% trong giai đo n 1996 - 2000 xu ng 55,4% trong giai đo n 2001 - 2005 và xu ng m c 51,16% trong giai đo n 2006 - 2010 Y u t n ng

su t các nhân t t ng h p (TFP) m c dù đã đóng góp ngày càng cao vào t ng tr ng kinh t Vi t Nam nh ng v i t c đ ch m và v n gi m c khiêm t n 28,94% trong giai đo n 2006 - 2010 Trong khi đó, l i th lao đ ng r c a Vi t Nam ngày càng

gi m

Theo s li u c a T ng c c Th ng kê, quy mô v n đ u t phát tri n toàn xã h i

c ng gia t ng nhanh chóng trong giai đo n 2001 - 2010 N u nh n m 2001 v n đ u t phát tri n toàn xã h i ch chi m 35,4% GDP, thì đ n n m 2010 con s này c là 41,9% GDP (Hình 2.2) T l v n đ u t /GDP c ng t ng lên r t nhanh trong giai đo n

2001 - 2010, đ c bi t là giai đo n 2006 - 2010, có n m t l này đã trên 46,5% T l này đã đ a Vi t Nam tr thành m t trong nh ng qu c gia có t l v n đ u t /GDP thu c di n cao nh t th gi i

Hình 2.2 : V n đ u t phát tri n qua các n m

( Ngu n: B K ho ch và u t 2010)

2.1.2 Vi t Nam h i nh p kinh t qu c t

V i ch tr ng tích c c, ch đ ng h i nh p kinh t qu c t , quan h kinh t c a

Vi t Nam v i các n c, các t ch c qu c t ngày càng đ c m r ng Vi t Nam là thành viên quan tr ng trong ASEAN, tích c c th c hi n các cam k t Khu v c m u

dch t do ASEAN (AFTA), là thành viên tích c c c a APEC, ASEM và nhi u t ch c kinh t qu c t khác H p tác kinh t c a Vi t Nam v i các n n kinh t l n nh M ,

EU, Nh t B n, Nga, Trung Qu c, n ngày càng đ c c ng c và m r ng, Vi t Nam đã k ý hi p đ nh th ng m i song ph ng v i M , Hi p đ nh khung i tác và

H p tác toàn di n (PCA) v i EU, hi p đ nh đ i tác kinh t toàn di n v i Nh t B n

n nay, Vi t Nam đã có quan h v i trên 220 qu c gia và vùng lãnh th , đánh d u s

h i nh p toàn di n và đ y đ c a Vi t Nam vào n n kinh t toàn c u

Tháng 1/2007, Vi t Nam chính th c tr thành thành viên c a T ch c Th ng

m i Th gi i WTO Cánh c a m ra th gi i c a Vi t Nam đã đ c m toang, đ a n n kinh t Vi t Nam h i nh p v i n n kinh t th gi i v i t c đ nhanh h n, m nh h n

V i nh ng b c h i nh p m nh m vào n n kinh t khu v c và toàn c u, n c

ta đã đ t đ c nh ng k t qu đáng khích l , g t hái đ c không ít thành qu trên t t c các lnh v c xu t nh p kh u, đ u t , vi n tr phát tri n đ u t ng nhanh, góp ph n phát tri n kinh t - xã h i, gi i quy t công n vi c làm cho ng i dân, tranh th đ c v n, công ngh , kinh nghi m qu n lý, đào t o đ c không ít ngu n nhân l c, phát huy vai trò c a đ t n c trên tr ng qu c t

Nh quá trình t do hoá th ng m i và đ u t do h i nh p kinh t mang l i mà quy mô th ng m i qu c t c a Vi t Nam ngày càng gia t ng N n kinh t Vi t Nam

hi n có đ m r t l n, lên đ n 140-150% (đ m c a n n kinh t đ c đánh giá thông

qua ho t đ ng xu t nh p kh u trên t ng s n ph m qu c n i) Kim ng ch xu t nh p

kh u c a Vi t Nam nh ng n m g n đây kho ng 130-140 t USD, trong khi GDP ch trên d i 100 t USD Giá tr xu t kh u t ng lên không ng ng ngh v i đ nh h ng phát tri n n n kinh t xu t kh u Giai đo n 2001-2008, kim ng ch xu t kh u c a Vi t Nam theo giá th c t t ng liên t c v i m c trung bình kho ng 20%/n m; riêng n m

2009, do kh ng ho ng c a n n kinh t th gi i, đà t ng không còn n a và giá tr xu t

kh u s t gi m kho ng 10% Nh ng đ n n m 2010 thì l i t ng m nh 19% Tính chung trong c giai đo n 2001-2010 thì m c t ng xu t kh u c a Vi t Nam v n đ t 17%/n m

ây qu là m t con s n t ng

B ng 2.3: Xu t nh p kh u hàng hóa c a Vi t Nam giai đo n 2000-2010

N m T l nh p

siêu/XK (%)

T l nh p siêu/GDP (%)

T l nh p

kh u/GDP (%)

T l xu t

kh u/GDP (%)

XNK/GDP (%)

Tuy nhiên, nh p siêu c a n n kinh t c ng t ng lên m nh m v i t c đ chóng

m t (B ng 2.3), bình quân giai đo n 2001-2010 là 45%, trong đó đáng k nh t là n m

2002 (t ng 130%) và n m 2007 (t ng 129%) khi Vi t Nam tr thành thành viên chính

th c c a WTO Giá tr nh p kh u và xu t siêu n m 2009 gi m m nh t ng ng m c

g n -15% và -29% do chính sách kích c u n i đ a trong b i c nh kh ng ho ng kinh t

và giá c hàng hóa trên th tr ng qu c t gi m m nh Dù v y, t l nh p siêu n m

2009 (đã tính c xu t kh u vàng trong nh ng tháng đ u n m) v n m c h n 13% GDP Tính chung giai đo n 2001-2010 thì t l này là g n 12% GDP, t l nh p

kh u/GDP m c 69%; riêng giai đo n 2006-2010 các t l này t ng ng là 15% và 81% GDP

Khó kh n hi n nay là do s n xu t công nghi p và xu t kh u ph thu c quá l n vào nguyên, v t li u nh p kh u, trong đi u ki n giá th gi i bi n đ i th t th ng và có chi u h ng t ng cao, nh p siêu c a Vi t Nam luôn m c cao và còn kéo dài i u này c ng ph n ánh th c t mô hình t ng tr ng c a n c ta ch y u d a trên khai thác tài nguyên, lao đ ng ch t l ng th p, thâm d ng v n và ph thu c l n vào khu v c doanh nghi p nhà n c S n xu t công nghi p và xu t kh u th i gian qua ch a có s

đ t phá, v n ch y u là nh ng m t hàng truy n th ng, giá tr gia t ng th p, gia công và

đ bù đ p cho thâm h t cán cân vãng lai u t tr c ti p n c ngoài (FDI) t ng m nh

K t n m 2006 đ n 2008, dòng v n đ u t n c ngoài vào Vi t Nam t ng đ t

bi n, hàng n m luôn đ t k l c so v i các n m tr c N m 2006 v n FDI đ ng ký đ t

12 t USD, n m 2007 đ t 21,3 t USD, n m 2008 con s này lên t i 71,7 t USD, g p

h n 3 l n so v i n m 2007 Trong n m 2009 và 2010, m c dù ch u nh h ng c a

kh ng ho ng tài chính và suy thoái kinh t th gi i, c ng nh nh ng v n đ h u kh ng

ho ng, v n FDI đ ng ký v n đ t kho ng 23,1 t vào n m 2009 và 18,6 t vào n m

2010

V n FDI th c hi n n m 2006 đ t 4,1 t USD, n m 2007 đ t 8,0 t USD, n m

2008 đ t 11,5 t USD, chi m t i 30,9% t ng v n đ u t toàn xã h i, cao h n r t nhi u

so v i các n m tr c Trong n m 2009 và 2010, m c dù v n đ ng ký gi m nh ng v n FDI th c hi n v n đ t 10 t USD vào n m 2009 và kho ng 11 t vào n m 2010, v i t

tr ng t ng ng trong t ng v n đ u t toàn xã h i là 25,6% và 25,8%

Ngu n v n h tr phát tri n chính th c (ODA) c ng là m t trong nh ng "kênh"

v n đ u t phát tri n quan tr ng đ i v i các n c đang phát tri n, trong đó có Vi t Nam Th c t trong nhi u n m g n đây, ngu n v n ODA đã đóng góp đáng k vào s phát tri n, t ng tr ng c a n n kinh t - xã h i n c ta V i nh ng n c có xu t phát

đi m kinh t th p nh Vi t Nam hi n nay, ngu n v n ODA có ý ngh a h t s c quan

tr ng K t khi n i l i quan h v i các nhà tài tr t tháng 11/1993, Vi t Nam đã nh n

đ c s cam k t vi n tr v n ODA c a nhi u qu c gia và t ch c qu c t T n m

1993 đ n cu i n m 2010, t ng s v n ODA đ c các nhà tài tr cam k t dành cho

Vi t Nam đ t t i h n 64 t USD, trong đó gi i ngân đ c 28 t USD Riêng v n cam

k t c a các nhà tài tr t i H i ngh Nhóm t v n các nhà tài tr cho Vi t Nam (CG)

n m 2010 vào đ u tháng 12/2010 là 7,88 t USD

Xét v dòng v n đ u t gián ti p (FII) vào Vi t Nam - ch y u t p trung kênh

đ u t ch ng khoán Th tr ng Vi t Nam ghi nh n l ng v n kh ng l vào giai đo n

2006 - 2007 Theo s li u không chính th c, n m 2007, th tr ng ch ng khoán Vi t Nam đón kho ng 11 - 12 t USD v n FII Trong b i c nh kh ng ho ng tài chính 2008

- 2009, dòng v n gián ti p s t gi m m nh và r i vào tình tr ng thâm h t Tuy nhiên,

th tr ng ch ng khoán Vi t Nam đã ch ng t s c h p d n c a mình khi v n FII đã có

xu h ng t ng tr l i trong n m 2010, đ c bi t là 3 tháng cu i n m Tính trên hai sàn niêm y t, kh i ngo i đã mua ròng h n 15.400 t đ ng trong n m 2010 S d có đ c

k t qu nh v y là do Vi t Nam có m t n n t ng chính tr n đ nh, kinh t t ng tr ng nhanh, cùng v i l i th v ngu n nhân l c, tài nguyên d i dào, th tr ng tiêu th l n, nên Vi t Nam luôn đ c các t ch c kinh t - tài chính trong và ngoài n c tin t ng vào tri n v ng phát tri n

V i g n 4 tri u Vi t ki u s ng trên 90 qu c gia và vùng lãnh th cùng hàng

tr m nghìn lao đ ng xu t kh u, Vi t Nam là m t trong 10 n c có l ng ti n ki u h i chuy n v l n nh t trên th gi i và t ng bình quân trên 10%/n m Ki u h i chuy n v

Vi t Nam ch y u t các qu c gia và vùng lãnh th : M , Canada, Australia, c, Pháp, Nh t, Singapore, H ng Kông, Hàn Qu c, Nga Thêm vào đó, do chính sách khuy n khích xu t kh u lao đ ng, nên s ng i Vi t Nam lao đ ng n c ngoài c ng

t ng lên m nh m Nh ng ng i này th ng xuyên g i ti n v cho gia đình, ch y u

d i hình th c ti t ki m Cùng v i s phát tri n c a c ch th tr ng trong n c, các

c h i đ u t t ng lên, đ ng th i, chính sách và c ch qu n lý ngo i h i nói chung và

ki u h i nói riêng đ c đi u ch nh theo h ng c i m h n, t o thu n l i cho c ng i

g i l n ng i nh n đã khuy n khích m t s l ng l n Vi t ki u g i ti n v trong n c

Theo th ng kê c a V qu n lý ngo i h i, tính đ n cu i tháng 11/2010, ngu n thu ngo i t t ki u h i đ t m c 7,6 t USD Trong tháng 12/2010, c tính l ng ki u