nghiên cứu cơ sở khoa học xây dựng khu dân cư sinh thái tại tp. hồ chí minh. nghiên cứu điển hình cho khu đô thị mới thủ thiêm

Các giải pháp quản lý nhà nước được tiếp cận theo một số nhóm cơ chế chính như quản lý quy hoạch xây dựng, quản lý dự án đầu tư, quản lý về tài chính… Để có cơ sở xây dựng hoàn chỉnh các

Chủ nhiệm đề tài: ThS.KTS Lý Khánh Tâm Thảo

BÁO CÁO NGHIỆM THU

(đã chỉnh sửa theo góp ý của Hội đồng nghiệm thu)

Chủ nhiệm đề tài:

ThS.KTS Lý Khánh Tâm Thảo

Tóm tắt nội dung nghiên cứu

Thành phố Hồ Chí Minh, trong suốt lịch sử hơn 300 năm của mình, đã trải qua nhiều giai

đoạn phát triển đô thị hóa để đạt tới quy mô của một đô thị cực lớn Tuy nhiên, trong sự phát

triển và bành trướng không gian cũng như phạm vi ảnh hưởng của TP.HCM trong mấy thập

niên gần đây, bên cạnh việc thể hiện một sự tăng trưởng mạnh mẽ, cũng đã xuất hiện các hệ

quả tiêu cực ở nhiều mặt với nhiều cấp độ khác nhau Trong đó các vấn đề liên quan môi

trường ở đô thị và tác động của việc phát triển các khu ở đến không gian đô thị luôn là vấn đề

bức thiết nhất: tình trạng ngập lụt khắp nơi, giao thông tắt nghẽn, rác thải đô thị gây quá tải,

điện năng bị tiêu tốn cho việc chiếu sáng và sử dụng máy điều hòa nhiệt độ, v.v

Những nghiên cứu và ứng dụng ở các nước tiên tiến trên thế giới thời gian gần đây đã cho ta

một giải pháp giải quyết những tồn tại bất cập trên: mô hình Khu dân cư Sinh thái (KDCST)

Trong ứng dụng thực tiễn, ở các khu dân cư sinh thái khác nhau, các giải pháp được lựa chọn

áp dụng phụ thuộc vào điều kiện của từng địa phương về tự nhiên, kinh tế, kỹ thuật-công

nghệ, văn hóa, xã hội, cơ chế quản lý và chính sách Như vậy, rà soát lại những nguyên tắc

xây dựng khu dân cư sinh thái đã được đúc kết, học hỏi kinh nghiệm xây dựng phát triển các

khu dân cư sinh thái ở các nước trên thế giới, đề tài “Nghiên cứu Cơ sở khoa học Xây dựng

Khu dân cư Sinh thái tại TP.HCM: Nghiên cứu điển hình cho Khu đô thị mới Thủ

Thiêm” rà soát các điều kiện hiện có của TP.HCM về cơ sở pháp lý, các sáng kiến và thị

trường, mức độ sẵn lòng của người dân… để từ đó đề xuất mô hình KDCST cho TP.HCM

Mô hình KDCST cho TP.HCM được đề xuất dựa trên quan điểm cơ bản của Nghiên cứu điều

chỉnh Quy hoạch chung TP đến năm 2025 do Viện Quy hoạch xây dựng TP và Công ty

Nikken Sekkei (Nhật Bản) thực hiện năm 2007 Trong đó, các quan điểm phát triển đô thị

được xây dựng đối với hai loại khu vực đặc thù ở TP: khu vực có điều kiện đất tốt và khu vực

có điều kiện đất xấu Các hướng dẫn về quy hoạch, kiến trúc, năng lượng, nước, chất thải rắn

đối với mô hình KDCST cho TP.HCM được thảo luận chi tiết trong đề tài

Để phát triển các KDCST tại TP.HCM, đề tài tập trung ở việc đề xuất các giải pháp về quản

lý nhà nước Các giải pháp quản lý nhà nước được tiếp cận theo một số nhóm cơ chế chính

như quản lý quy hoạch xây dựng, quản lý dự án đầu tư, quản lý về tài chính… Để có cơ sở

xây dựng hoàn chỉnh các nhóm cơ chế này, đề tài đề xuất một số các hành động (hoặc chương

trình hành động) cơ bản cần thực hiện, như: hoàn chỉnh các văn bản quy phạm pháp luật liên

quan KDCST; ban hành các chính sách ưu tiên về các chỉ tiêu kinh tế-kỹ thuật của dự án; tăng

cường nhận thức xã hội; tăng cường năng lực cán bộ quản lý; điều chỉnh cơ chế phối hợp; áp

dụng các hệ thống đánh giá (mức độ sinh thái) để định hướng thị trường; đẩy mạnh các cơ chế

hỗ trợ tài chính như thành lập “Quỹ phát triển Nhà ở sinh thái”; pháp lý hóa các tiêu chí và

hướng dẫn về phát triển đô thị bền vững vào các đồ án quy hoạch xây dựng đô thị, đặc biệt là

đồ án quy hoạch chung TP

Summary of research

For more than 300 years of history, Ho Chi Minh City (HCMC) has been experiencing

periods of urbanization to become a megacity However, in its development and expansion in

space and influence through recent decades, besides signs of a rapid growth, negative

side-effects of different aspects at different scales have also arisen Within which, issues related to

urban living environment and impacts of residential development to the surroundings have

been most crucial issues: severe urban flooding, traffic congestion, overloading urban waste,

over-use of electricity for lighting and air-conditioning, etc

Recent research and practices in developed countries in the world have made for an answer to

solve such issues: Ecological Residential Areas (ERA)

In practices at different ERAs, the measures are selected according to local conditions of

natural settings, economy, level of technology, culture, societal settings, governance system

and policies Based on a review of ERAs development in the world, the research “Founding

the Scientific Platform for Ecological Residential Areas Development in Ho Chi Minh

City: A Case Study for Thu Thiem New City Area” makes a general assessment of HCMC

existing conditions in legislative framework, initiatives and market, as well as the awareness

and willingness of city inhabitants and then comes up with proposing conceptual models of

ERA for HCMC

The ERA models for HCMC are built on the backbone of The Study on the

Amendment of the Ho Chi Minh City Master Plan up to 2025, conducted by The City Urban

Planning Institute and Japan-based Nikken Sekkei, Ltd in the year 2007 In which, the urban

development concepts are set up for two types of land conditions: areas of good land

conditions and areas of bad land conditions Guidelines for planning, architectural design,

energy, water and waste management of the ERA models for HCMC are put in detailed

discussion in this research

For ERAs development in HCMC, the reserch focuses on proposal of urban managerial

measures on the approach of certain main mechanisms such as planning and construction

management, investment management, financial management… To make for such

mechanisms, the research proposes essential actions (or action plans) to be done, such as:

completion of legislative papers related to ERAs; issue of incentives on ERA projects;

societal awareness raising; training for civil servants in reladed fields; application of

benchmarking systems of environmental performance as a trend-setting measure for the

market; institutionalizing criteria and guidelines of sustainable urban development in urban

master plans at different scales, especially the City Master Plan

Mục lục

Tóm tắt nội dung nghiên cứu i 

Summary of research ii 

Mục lục iii 

Danh mục các hình vi 

Danh mục các bảng viii 

Danh mục các hộp ix 

Các chữ viết tắt ix 

PHẦN MỞ ĐẦU 1 

1.  Thông tin chung 1 

2.  Mục tiêu nghiên cứu 1 

3.  Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1 

4.  Các khái niệm 2 

5.  Nội dung nghiên cứu 2 

6.  Phương pháp nghiên cứu 4 

7.  Sản phẩm của đề tài 5 

Chương 1 TỔNG QUAN LÝ THUYẾT KHU DÂN CƯ SINH THÁI 6 

1.1  Phát triển bền vững và Đô thị sinh thái 6 

1.1.1   Phát triển bền vững và phát triển đô thị bền vững 6  

1.1.2   Từ sinh thái đô thị đến đô thị sinh thái 9  

1.2  Khu dân cư sinh thái 15 

1.2.1   Khái niệm khu dân cư sinh thái 15  

1.2.2   Các nhóm giải pháp xây dựng khu dân cư sinh thái 16  

1.2.3   Một số hệ thống chỉ số đánh giá khu dân cư sinh thái 18  

1.2.4   Những trường hợp điển hình trên thế giới 19  

Nhận xét chung 27  

Kết luận 27 

Chương 2 HIỆN TRẠNG MỘT SỐ KHU DÂN CƯ HIỆN HỮU TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 28 

2.1  Phương pháp luận 28 

2.2  Hiện trạng chất lượng môi trường 30 

2.2.1   Hiện trạng môi trường không khí 30  

2.2.2   Hiện trạng môi trường nước 32  

2.3  Hiện trạng quy hoạch và kiến trúc 36 

2.3.1   Hiện trạng chung kiến trúc-quy hoạch khu ở 37  

(1) Khu dân cư Trung Sơn 37  

(2) Khu dân cư Hiệp Bình Chánh 42  

2.3.2   Hiện trạng tổ chức kiến trúc các hộ gia đình & đánh giá của người dân về quy hoạch-kiến trúc và môi trường sống 49  

Kết luận 58   2.4  Hiện trạng sử dụng nước 59 

2.4.1   Nguồn nước sinh hoạt 59  

2.4.2   Mức sử dụng nước 60  

2.4.3   Hiện trạng Sử dụng Nước 60  

2.4.4   Thói quen tiết kiệm nước 63  

2.4.5   Hiện trạng sử dụng nước mưa 63  

2.5  Hiện trạng sử dụng năng lượng 65 

2.5.1   Đánh giá quan niệm về tiết kiệm năng lượng 65  

2.5.2   Đánh giá tình hình sử dụng thiết bị tiêu thụ điện 66  

2.5.3   Đánh giá mức độ sẵn sàng chuyển sang hướng tiết kiệm năng lượng 67  

2.5.4   Nhu cầu hỗ trợ thực hiện tiết kiệm năng lượng 69  

Kết luận 70  

2.6  Hiện trạng phát sinh và quản lý chất thải rắn 70 

2.6.1   Khối lượng và thành phần rác sinh hoạt 71  

2.6.2   Hệ thống quản lý chất thải rắn 72  

2.6.3   Kết luận 76  

Chương 3 MÔ HÌNH KHU DÂN CƯ SINH THÁI CHO TP.HCM 78 

3.1  Cơ sở đề xuất mô hình khu dân cư sinh thái 78 

3.1.1   Nghiên cứu điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng TP.HCM (Viện QHXD & Nikken Sekkei, 2007) 78   3.1.2   Cơ sở pháp lý 83  

3.1.3   Nhận thức, mức độ sẵn lòng và lý do lựa chọn của người dân TP đối với các giải pháp trong phát triển KDCST 90  

3.2  Cách tiếp cận trong xây dựng mô hình khu dân cư sinh thái cho điều kiện TP.HCM 92 

3.3  Đề xuất mô hình khu dân cư sinh thái cho điều kiện TP.HCM 93 

3.3.1   Quy hoạch 93  

3.3.2   Kiến trúc xây dựng công trình 104  

3.2.3   Năng lượng 104  

3.3.4   Nước 106  

3.3.5   Chất thải rắn 116  

3.4  Tiêu chí khu dân cư sinh thái tại TP.HCM 121 

3.4.1   Quan điểm 121  

3.4.2   Đề xuất sơ bộ về các tiêu chí đánh giá 122  

3.4.3   Đề xuất về mức độ đánh giá tổng hợp 125  

3.5  Đánh giá khả năng áp dụng các giải pháp xây dựng KDCST tại Khu trung tâm đô thị mới Thủ Thiêm 127 

Kết luận 134   Chương 4 CÁC GIẢI PHÁP VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỂ PHÁT TRIỂN KHU DÂN CƯ SINH THÁI TẠI TP.HCM 135 

4.1  Quan điểm 135 

4.2  Khung pháp lý đối với dự án khu dân cư 135 

4.3  Các nhóm cơ chế phát triển KDCST tại TP.HCM 138 

(1) Cơ chế đảm bảo việc lập quy hoạch và thực hiện quy hoạch hoàn chỉnh từ quy mô tổng thể đến chi tiết:138   (2) Cơ chế khuyến khích bằng các ưu tiên về một số nội dung pháp lý để triển khai dự án 140  

(3) Cơ chế khuyến khích bằng các ưu tiên về nội dung kinh tế-kỹ thuật trong dự án 141  

(4) Cơ chế khuyến khích bằng các ưu đãi về tài chính (vốn, thuế…) 142  

4.4  Các hành động cần có 143 

4.4.1   Hoàn chỉnh các văn bản quy phạm pháp luật liên quan KDCST: 143  

4.4.2   Ban hành các chính sách ưu tiên về các chỉ tiêu kinh tế-kỹ thuật của dự án 143  

4.4.3   Điều chỉnh cơ chế phối hợp 144  

4.4.4   Tăng cường năng lực cán bộ quản lý 144  

4.4.5   Tăng cường nhận thức xã hội 145  

4.4.6   Áp dụng các hệ thống đánh giá (mức độ sinh thái) để định hướng thị trường 146  

4.4.7   Đẩy mạnh các cơ chế hỗ trợ tài chính như thành lập “Quỹ phát triển Nhà ở sinh thái” 147  

4.4.8   Pháp lý hóa các tiêu chí và hướng dẫn về phát triển đô thị bền vững vào các đồ án quy hoạch xây dựng đô thị, đặc biệt là đồ án quy hoạch chung TP 148  

Chương 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 149 

5.1  Kết luận 149 

5.2  Kiến nghị 151 

PHỤ LỤC a 

Phụ lục 1 Phiếu khảo sát hộ gia đình b 

Phụ lục 2 Quy hoạch Tổng Mặt bằng Khu trung tâm Đô thị mới Thủ Thiêm o 

Ý Tưởng Thiết Kế Và Quy Hoạch o  

Nội dung Quy hoạch Tổng mặt bằng r  

Những khu vực chính - Mô tả Quy hoạch Chi tiết Tổng mặt bằng u  

Phụ lục 3 Quy chuẩn Kỹ thuật Quy hoạch Xây dựng x 

Quy hoạch các đơn vị ở x 

Yêu cầu đối với quy hoạch các đơn vị ở: x  

Các quy định về quy hoạch sử dụng đất đơn vị ở x  

Quy hoạch hệ thống các công trình dịch vụ đô thị y 

Yêu cầu đối với cơ cấu tổ chức hệ thống các công trình dịch vụ đô thị y  

Các yêu cầu đối với quy hoạch hệ thống công trình dịch vụ đô thị: y  

Quy hoạch cây xanh đô thị z 

Hệ thống cây xanh đô thị: z  

Các yêu cầu đối với quy hoạch hệ thống cây xanh trong đô thị aa  

Quy định về diện tích đất cây xanh sử dụng công cộng trong đô thị aa  

Tài liệu tham khảo bb 

Danh mục các hình

Hình 1.1   Những khía cạnh của bền vững đô thị (Alberti, 1996) 7  

Hình 1.2   Toàn cảnh khu Linked Hybrid 20  

Hình 1.3   Không gian công cộng ở Linked Hybrid 21  

Hình1.4   Toàn cảnh làng Hockerton (Anh, 2004) 22  

Hình 1.5   Một ngôi nhà điển hình ở Hockerton (Anh, 2004) 23  

Hình 1.6   Nhà dùng pin năng lượng mặt trời, và lắp kính trên mái 23  

Hình 1.7   Tuốc-bin gió tạo năng lượng ở Anh, 2004 24  

Hình 1.8   Hồ xử lý nước ở Hockerton 24  

Hình 1.9   Millennium Green, Collingham (Anh, 2004) 25  

Hình 2.1   Miệng cống xả nước tại KDC Trung Sơn 32  

Hình 2.2   Giếng thu nước thải tại khu Trung Sơn 33  

Hình 2.3   Miệng cống xả nước tại khu Hiệp Bình Chánh 35  

Hình 2.4   Giếng thu nước mưa tại khu Hiệp Bình Chánh 35  

Hình 2.5   Trái: Lề đường bị chiếm dụng làm hàng quán Phải: Không có tuyến đi bộ, người dân tập thể dục dưới lòng đường 38  

Hình 2.6   Dải công viên dọc sông – tầm nhìn đẹp, thoáng nhưng đang bị đe dọa bởi sự tư nhân hóa không gian (chiếm dụng làm hàng quán) 38  

Hình 2.7   Dải công viên phân cách giữa trục đường chính – một cận cảnh hấp dẫn nhưng quá khó tiếp cận đối với người dân do bị ngăn cách bởi giao thông cơ giới 39  

Hình 2.8   Cây xanh đường phố 39  

Hình 2.9   Đất TDTT làm thành SVĐ có mái che được rào chắn cẩn thận (trái); thanh niên đá bóng ngoài đường phố (phải) 40  

Hình 2.10   Khu thả diều tự phát 40  

Hình 2.11   Trung tâm Điện thoại SPT (trái) và Tường-cổng rào khu đất Trường tiểu học (phải) 41  

Hình 2.12   Nhà liên kế với khoảng lùi trước và sau 41  

Hình 2.13   Khoảng vườn trước nhà & bàn ghế ngoài vỉa hè trở thành không gian giao tiếp gia đình-láng giềng 42   Hình 2.14   Chất lượng đường phố xuống cấp, chiếu sáng đường phố thưa thớt và vỉa hè biến thành những “mảng xanh” do bị bỏ hoang hay bị chiếm dụng, đẩy người đi bộ xuống lòng đường 43  

Hình 2.15   Rạch Môn xanh hoang sơ nhưng không được đầu tư chăm sóc để phục vụ cộng đồng 44  

Hình 2.16   Tầm nhìn thoáng rộng nhìn ra sông Rạch Dừa 44  

Hình 2.17   Đất quy hoạch công viên cây xanh bị rào lại, kinh doanh sân tennis 45  

Hình 2.18   Khuôn viên vườn hoa theo quy hoạch bị bỏ hoang 45  

Hình 2.19   Phong phú các kiểu những mảng xanh tự phát trên vỉa hè 46  

Hình 2.20   Cây xanh đường phố chỉ được trồng ở những công trình công cộng & tự phát ở các dăy nhà ở 46  

Hình 2.21   Đất TDTT bị bỏ hoang trong khi đất CVCX bị rào lại kinh doanh sân tennis; trẻ em tập võ trên thảm cỏ tự phát vỉa hè ngay phía ngoài 47  

Hình 2.22   Trường Mầm non Hiệp Bình Chánh 3, Trường Tiểu học Hiệp Bình Chánh và Chợ Hiệp Bình Chánh 47  

Hình 2.23   Nhà Văn hóa Phường Hiệp Bình Chánh xây dựng dở dang 47  

Hình 2.24   Nhà biệt thự vườn và liên kế có vườn: xây dựng không hoàn toàn đồng bộ theo mẫu quy định 48  

Hình 2.25a   Tỷ lệ các loại nhà theo số liệu tổng hợp 49  

Hình 2.25b   Tỷ lệ các loại nhà ở - so sánh giữa các nhóm khảo sát 49  

Hình 2.26   Tỷ lệ số mặt tiếp giáp trực tiếp của các căn hộ với môi trường ngoài nhà – so sánh giữa các nhóm khảo sát 50  

Hình 2.27   Tỷ lệ các quy mô diện tích giếng trời – so sánh giữa các nhóm khảo sát 50  

Hình 2.28   Tỷ lệ các phòng tiếp giáp trực tiếp với môi trường bên ngoài hay giếng trời – so sánh giữa các nhóm khảo sát 51  

Hình 2.29   Tỷ lệ các phòng được tổ chức thông thoáng tự nhiên & có sử dụng hệ thống điều hòa phụ trợ trong các phòng tiếp giáp trực tiếp 52  

Hình 2.30a   Đánh giá của người dân về vi khí hậu các phòng thông thoáng tự nhiên – số liệu tổng hợp 53  

Hình 2.30b   Đánh giá của người dân về vi khí hậu các phòng thông thoáng tự nhiên – so sánh giữa các nhóm khảo sát 53  

Hình 2.31a   Mức độ sử dụng hệ thống điều hòa phụ trợ – số liệu tổng hợp 53  

Hình 2.31b   Mức độ sử dụng hệ thống điều hòa phụ trợ – so sánh giữa các nhóm khảo sát 53  

Hình 2.32   Thứ tự ưu tiên các yếu tố quyết định để hộ dân không cần/muốn sử dụng hệ thống điều hòa – số

liệu tổng hợp 54  

Hình 2.33   Vị trí ngôi nhà và giao thông tiếp cận đến các CTCC thiết yếu trong KDC 55  

Hình 2.34   Các loại phương tiện giao thông người dân thường sử dụng để di chuyển ra ngoài khu ở 55  

Hình 2.35   Thứ tự ưu tiên các loại phương tiện giao thông người dân muốn được hỗ trợ trong khu ở 55  

Hình 2.36   Đánh giá của người dân về cảnh quan khu ở – so sánh giữa các nhóm khảo sát 56  

Hình 2.37   Mức độ sử dụng KGCC – so sánh giữa các nhóm khảo sát 57  

Hình 2.38   Mục đích sử dụng KGCC – số liệu tổng hợp 57  

Hình 2.39   Mức độ giao tiếp cộng đồng của người dân – so sánh giữa 3 nhóm khảo sát 58  

Hình 2.40   Đánh giá của người dân về tính cộng đồng trong KDC – so sánh giữa các nhóm khảo sát 58  

Hình 2.41a   Nguồn nước sinh hoạt 59  

Hình 2.41b   Nguồn nước sinh hoạt của các nhóm khu dân cư khác nhau 59  

Hình 2.42a   Lý do sử dụng nước giếng của các hộ gia đình 59  

Hình 2.42b   So sánh lý do sử dụng nước giếng ở các KDC khác nhau 59  

Hình 2.43   Tỷ lệ các hộ dân có mức sử dụng nước thấp hơn hoặc bằng và cao hơn tiêu chuẩn cấp nước đến 2000 (120 lít/người/ngày) 60  

Hình 2.44   Tỷ lệ các hộ dân có mức sử dụng nước thấp hơn hoặc bằng và cao hơn tiêu chuẩn cấp nước đến 2010 (150-180lít/người/ngày) 60  

Hình 2.45a   Tình hình sử dụng các loại bồn cầu tiết kiệm và không tiết kiệm nước tại các hộ gia đình 61  

Hình 2.45b   So sánh tỷ lệ các hộ sử dụng bồn cầu tiết kiệm và không tiết kiệm nước ở các KDC khác nhau 61  

Hình 2.46   Ý thức giặt đầy tải khi sử dụng máy giặt 61  

Hình 2.47   Ý thức sử dụng chế độ giặt tiết kiệm nước 61  

Hình 2.48a   Hình thức sử dụng nước cho rửa rau, rửa chén bát 62  

Hình 2.48b   So sánh hình thức sử dụng nước cho rửa rau, rửa chén bát ở các KDC 62  

Hình 2.49a   Hình thức tưới cây tại các hộ gia đình 62  

Hình 2.49b   So sánh hình thức tưới cây tại các hộ gia đình ở các KDC khác nhau 62  

Hình 2.50   Ý định thay đổi thiết bị và thói quen sử dụng nước để tiết kiệm nước 63  

Hình 2.51   Ý định thay đổi thiết bị sử dụng nước tiết kiệm 63  

Hình 2.52   Sự sẵn lòng thay đổi thói quen sử dụng nước để tiết kiệm nước hơn 63  

Hình 2.53   Tỷ lệ hộ gia đình có thu dụng nước mưa 64  

Hình 2.54   Tỷ lệ các hộ gia đình hiện nay KHÔNG thu dụng nước mưa có nhu cầu thu dụng nước mưa trong tương lai 64  

Hình 2.55   Mục đích sử dụng nước mưa ở các hộ có thu dụng nước mưa hiện nay 64  

Hình 2.56   Biểu đồ thói quen theo dõi hóa đơn tiêu thụ điện 65  

Hình 2.57   Biểu đồ tỷ lệ lý do không theo dõi hóa đơn tiêu thụ điện 65  

Hình 2.58   Biểu đồ so sánh tỷ lệ sử dụng các thiết bị tiết kiệm điện giữa các KDC 66  

Hình 2.59   Biểu đồ so sánh việc sử dụng đèn tiết kiệm điện ở các KDC 66  

Hình 2.60   Các lý do không sử dụng đèn tiết kiệm 66  

Hình 2.61   Biểu đồ tỷ lệ đồng ý với ý kiến “kiến trúc tòa nhà giảm bớt chi phí điện hàng tháng” 67  

Hình 2.62   Biểu đồ so sánh mức độ sẵn sàng cải tạo nhà để tiết kiệm điện ở các KDC 67  

Hình 2.63   Biểu đồ tỷ lệ các hộ biết/dùng máy nước nóng mặt trời 68  

Hình 2.64   Biểu đồ so sánh mức độ sẵn sàng sử dụng máy nước nóng mặt trời giữa các nhóm hộ gia đình 68  

Hình 2.65   Những điều quan tâm khi quyết định sử dụng máy nước nóng mặt trời 68  

Hình 2.66   Biểu đồ các lý do chưa muốn sử dụng máy nước nóng mặt trời 68  

Hình 2.67   Biểu đồ tỷ lệ biết/sử dụng máy nước nóng mặt trời và hệ thống điện mặt trời 69  

Hình 2.68   Biểu đồ so sánh mức độ sẵn sàng sử dụng máy nước nóng mặt trời và hệ thống điện mặt trời 69  

Hình 2.69   So sánh các yếu tố quan tâm khi quyết định sử dụng máy nước nóng mặt trời và hệ thống điện mặt trời 69  

Hình 2.70   So sánh các l y do chưa muốn sử dụng máy nước nóng mặt trời và hệ thống điện mặt trời 69  

Hình 2.71   Các khó khăn trong tiết kiệm điện ở các KDC 70  

Hình 2.72   Biểu đồ so sánh các yếu tố cần để sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả 70  

Hình 2.73   Biểu đồ thành phần rác sinh hoạt KDC Trung Sơn 72  

Hình 2.74   Biểu đồ thành phần rác sinh hoạt KDC Hiệp Bình Chánh 72  

Hình 2 75   Công cụ chứa rác của các hộ gia đình 73  

Hình 2.76   Vị trí đặt các thùng rác 73  

Hình 2.77   Rác đựng trong túi nilon đặt trước nhà 73  

Hình 2.78   Thùng rác đặt tại các góc đường và dọc đường KDC Trung Sơn 74  

Hình 2.79   Xe chở rác của KDC Trung Sơn 74  

Hình 2.80   Tần suất thu gom rác sinh hoạt tại các khu dân cư 75  

Hình 2.81   Thói quen tách rác đem bán phế liệu của các hộ gia đình 76  

Hình 2.82   Mức độ sử dụng chất hữu cơ để bón cho cây trồng 76  

Hình 2.83   Những túi rác đặt trên các con đường và vứt bừa bãi do không có thùng rác công cộng 77  

Hình 3.1   Điều kiện đất đai TP.HCM (Viện QHXD & Nikken Sekkei, 2007) 79  

Hình 3.2   Áp dụng quan điểm Vành đai sinh thái ở Khu đô thị Tây Bắc, Củ Chi (Viện QHXD & Nikken Sekkei, 2007) 81  

Hình 3.3   Quy hoạch mẫu Phát triển theo cụm (Viện QHXD & Nikken Sekkei, 2007) 82  

Hình 3.4   Thứ tự ưu tiên các giải pháp theo ý kiến của người dân 91  

Hình 3.5   L ý do lựa chọn các giải pháp ưu tiên theo ý kiến của người dân 92  

Hình 3.6a   Sơ đồ tổ chức Vành đai sinh thái Khu đô thị Tây Bắc, Củ Chi (Viện QHXD TP & Nikken Sekkei, 2007) 95  

Hình 3.6b   Các trục chính Vành đai sinh thái Khu đô thị Tây Bắc, Củ Chi (Viện QHXD TP & Nikken Sekkei, 2007) 96  

Hình 3.7   Mô hình hồ điều tiết ngập úng được tận dụng làm công viên (Viện QHXD TP & Nikken Sekkei, 2007) 98  

Hình 3.8   Mô hình chứa nước mưa tại chỗ ở bãi đậu xe (Viện QHXD TP & Nikken Sekkei, 2007) 98  

Hình 3.9   Mô hình phát triển đô thị theo định hướng trung chuyển (Viện QHXD TP & Nikken Sekkei, 2007) 99  

Hình 3.10   Quy hoạch mẫu Phát triển theo cụm (Viện QHXD TP & Nikken Sekkei, 2007) 101  

Hình 3.11   Hệ thống điều tiết ngập úng trong khu vực Phát triển theo cụm (Viện QHXD TP & Nikken Sekkei, 2007) 102  

Hình 3.12   Phân cấp các đường giao thông đối với khu vực Phát triển theo cụm (Viện QHXD TP & Nikken Sekkei, 2007) 103  

Hình 3.13   Một ví dụ của hệ thống thu nước mái 107  

Hình 3.14   Ví dụ một hệ thống thu mưa bề mặt đất 108  

Hình 3.15   Hố thấm (UNEP, 2002) 109  

Hình 3.16   Vỉa hè có khả năng thấm(UNEP, 2002) 109  

Hình 3.17   Hồ và đất ngập nước nhân tạo phục vụ xử lý nước mưa chảy tràn (UNEP, 2002) 110  

Hình 3.18   Một số hình ảnh về bãi lọc ngầm trồng cây + hồ sinh học tích hợp vào cảnh quan tại trường học, khu ở tại Mỹ 113  

Hình 3.19   Thiết bị tạo dòng rối cho vòi nước 114  

Hình 3.20   Mô hình một hệ thống thu dụng nước mưa đơn giản (có xả nước đầu) 115  

Hình 3.21   Phạm vi sử dụng nước mưa ở quy mô hộ gia đình 116  

Hình 3.22   Sơ đồ tổng quát hệ thống quản lý chất thải rắn đô thị (Tchobanoglous và cộng sự, 1993) 116  

Hình 3.23   Hệ thống thứ tự ưu tiên trong quản lý CTR 117  

Hình 3.24   Các nhân tố của hệ thống quản lý CTR tích hợp 117  

Hình 3.25a   Hệ thống ngầm Iceberg – Cấu tạo hệ thống 119  

Hình 3.25b   Hệ thống ngầm Iceberg – Các loại họng nhận rác 119  

Hình 3.25b   Hệ thống ngầm Iceberg – Quá trình lấy rác và các kiểu lấy rác 120  

Hình 3.25c   Hệ thống ngầm Iceberg – Thiết bị báo rác đầy 120  

Hình 3.26   Một số kiểu thùng chứa nhiều ngăn phù hợp với phân loại chất thải rắn tại các hộ gia đình 121  

Hình 3.27   Sơ đồ hình nón mô tả các mức độ KDC tiến đến mục tiêu “sinh thái” 127  

Hình PL1.1   Bản đồ Quy hoạch Tổng mặt bằng TL 1/2000 q   Hình PL1.2   Quy hoạch Sử dụng đất 1/5000 r   Hình PL1.3   Quy hoạch giao thông s   Hình PL1.4   Quy hoạch GTCC s   Hình PL1.5   Quy hoạch Cảnh quan t   Danh mục các bảng Bảng 2.1   Mật độ xe tại khu Trung Sơn 30  

Bảng 2.2   Kết quả khảo sát chất lượng không khí xung quanh khu dân cư Hiệp Bình Chánh 30  

Bảng 2.3   Mật độ xe tại khu Hiệp Bình Chánh 31  

Bảng 2.4   Chất lượng nước thải sinh hoạt khu dân cư Trung Sơn và Tp.HCM 33  

Bảng 2.5   Thành phần nước thải sinh hoạt của khu Hiệp Bình Chánh so với Tp.HCM 36  

Bảng 4.1   Ví dụ một số sản phẩm bồn cầu tiết kiệm nước nhãn hiệu Inax 114  

Danh mục các hộp

Hộp 1.2   Mười nguyên tắc phát triển các thành phố sinh thái theo tổ chức Sinh thái Đô thị 15  

Hộp 3.1   Tính toán quy mô hồ điều tiết ngập úng 97  

Hộp 3.2   Bể tự hoại cải tiến 111  

Hộp 4.1   Nội dung dự án phát triển nhà ở 137  

Các chữ viết tắt

Sở KH&CN Sở Khoa học và Công nghệ

KTTĐTM Khu trung tâm đô thị mới

PLRTN Phân loại rác tại nguồn

QLCTR Quản lý chất thải rắn

CNTTMT Công nghệ thân thiện môi trường

NTSH Nước thải sinh hoạt

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Thông tin chung

Tên đề tài: “Nghiên cứu Cơ sở khoa học Xây dựng Khu dân cư Sinh thái tại TP.HCM:

Nghiên cứu điển hình cho Khu đô thị mới Thủ Thiêm”

Chủ nhiệm đề tài: ThS.KTS Lý Khánh Tâm Thảo

Cơ quan chủ trì: Trường Đại học dân lập Văn Lang

Thời gian thực hiện đề tài:

- Theo hợp đồng: 01 năm, bắt đầu từ giữa tháng 12/2005 đến giữa tháng 12/2006;

- Đã xin gia hạn nghiệm thu đề tài: đến cuối tháng 11/2008

Kinh phí được duyệt: 197.000.000 đồng (một trăm chín mươi bảy triệu đồng), theo Hợp đồng

số 267/HĐ-SKHCN ngày 12/12/2005 (kèm Phụ lục Hợp đồng)

Kinh phí đã cấp: 197.000.000 đồng (một trăm chín mươi bảy triệu đồng), theo Thông báo số

272/TB-SKHCN ngày 08/12/2005, số 140/TB-SKHCN ngày 16/10/2006, và số

10/TB-SKHCN ngày 20/01/2009 của Sở Khoa học và Công nghệ

2 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu của đề tài nhằm nghiên cứu cơ sở khoa học xây dựng Khu dân cư sinh thái tại

TP.HCM, gồm các mục tiêu cụ thể sau:

- Rà soát các điều kiện hiện có của TP.HCM (và cụ thể ở Thủ Thiêm) về cơ sở pháp lý, các

sáng kiến và thị trường, mức độ sẵn lòng của người dân… để làm cơ sở cho việc xây dựng

mô hình KDCST tại TP.HCM;

- Đề xuất một số mô hình KDCST phù hợp với điều kiện TP.HCM;

- Bước đầu xác định các cơ chế cần thiết để phát triển mô hình Khu dân cư sinh thái tại

Tp.HCM

Ghi chú: Mục tiêu điều chỉnh đã được Hội đồng nghiệm thu thông qua theo hướng cụ thể hóa

hơn so với Đề cương chi tiết đã duyệt để nâng cao tính thực tế và phù hợp của đề tài nghiên

cứu

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là khu dân cư sinh thái (giới hạn khái niệm “khu dân cư”

được trình bày cụ thể ở nội dung 4 kế tiếp)

Phạm vi nghiên cứu:

- Địa bàn Tp.HCM: với các đặc thù về tự nhiên, kinh tế xã hội, pháp lý quy hoạch chung TP

và các sáng kiến trong địa bàn TP

- Nghiên cứu tổng quát theo các khía cạnh của khái niệm KDCST, và tập trung đề xuất các cơ

chế cần thiết về quản lý Nhà nước để phát triển KDCST tại TP

4 Các khái niệm

Các từ ngữ trong báo cáo được sử dụng theo định nghĩa và giới hạn trong Quy chuẩn Kỹ thuật

Quốc gia về Quy hoạch xây dựng (QCXDVN 01:2008/BXD) được Bộ Xây dựng ban hành tại

Quyết định số 04, 2008):

1 Khu ở1: là tên gọi chung để chỉ một khu vực xây dựng đô thị có chức năng chính là

phục vụ nhu cầu ở và sinh hoạt hằng ngày của người dân đô thị Khu ở có thể bao gồm

nhiều đơn vị ở

2 Đơn vị ở 2 : Hạt nhân của đơn vị ở là trung tâm hành chính cấp phường và các công

trình dịch vụ hàng ngày (cấp I) như trường tiểu học và trung học cơ sở, trường mầm

non, chợ, trạm y tế, các công trình sinh hoạt văn hóa thể thao hằng ngày… với bán

kính phục vụ không quá 500m Quy mô dân số tối đa của đơn vị ở là 20.000 người,

quy mô dân số tối thiểu là 4.000 người

3 Nhóm nhà ở: Nhóm nhà ở được giới hạn bởi các đường cấp khu vực trở lên Vườn

hoa, sân chơi là hạt nhân của nhóm nhà ở Bán kính phục vụ (tính theo đường tiếp cận

thực tế gần nhất) của vườn hoa, sân chơi nội bộ nhóm nhà ở không quá 300m Trong

đó:

- Nhóm nhà ở chung cư bao gồm: diện tích chiếm đất của bản thân các khối nhà chung

cư, diện tích sân đường nhóm nhà ở, bãi đỗ xe nội bộ và sân vườn trong nhóm nhà ở

- Nhóm nhà ở liên kế, biệt thự bao gồm: diện tích các lô đất xây dựng nhà ở của các hộ

gia định (đất ở), diện tích đường nhóm nhà ở (dẫn đến các lô đất của các hộ gia đình),

diện tích vườn hoa, sân chơi nội bộ nhóm nhà ở

Như vậy, khái niệm “khu dân cư” trong đề tài chủ yếu được hiểu theo định nghĩa “đơn vị ở”

và có phần linh hoạt hơn (và cũng vì vậy, không có tính pháp lý) Theo cách hiểu này, một

khu dân cư ở TP.HCM có thể có quy mô tương đương một hay một phần phường xã, bao gồm

một hay nhiều nhóm nhà ở, hạt nhân phục vụ công cộng thường là trường tiểu học và trường

trung học cơ sở, trường mầm non, có thể có chợ hoặc nơi họp chợ (theo một khoảng thời gian

nhất định trong ngày), trạm y tế, khu thể dục thể thao (phục vụ công cộng) với bán kính phục

vụ khoảng 500m Thực tế các khu dân cư, đặc biệt là các khu dân cư hiện hữu trong nội thành

TP.HCM, thường không có đầy đủ tất cả các công trình nêu trên cho mỗi khu; mà thường chỉ

có một số công trình, phục vụ hỗ trợ qua lại giữa các khu dân cư lân cận Theo định nghĩa

này, quy mô dân số một khu dân cư trong khoảng 4.000-20.000 người

5 Nội dung nghiên cứu

(1) Tổng quan những nghiên cứu, giải pháp và hiện trạng triển khai KDCST trên thế

giới và tại Việt Nam

- Tổng quan các lý thuyết về khái niệm KDCST, các hướng dẫn về quy trình xây dựng,

lựa chọn mô hình, tiêu chí đánh giá KDCST trên thế giới;

1 Về mặt hành chính, “khu ở” có thể có quy mô tương đương cấp quận (Theo dự thảo QCXD VN, thuật ngữ

“khu thành phố” có quy mô tương đương cấp quận nhưng chỉ áp dụng cho các đô thị loại I và loại đặc biệt)

2 Về mặt hành chính, “đơn vị ở” có quy mô tương đương cấp phường xã

- Tìm hiểu các nhóm giải pháp chính trong xây dựng KDCST, tập trung ở các mảng quy

hoạch, kiến trúc, quản lý nước, quản lý năng lượng, quản lý chất thải rắn;

- Khảo sát, đánh giá sơ bộ thị trường trong nước về những giải pháp xây dựng-môi

trường theo hướng sinh thái

- Nhận định các điều kiện để có thể áp dụng mô hình KDCST, về tự nhiên, quy hoạch,

(2) Nghiên cứu đánh giá hiện trạng một số khu dân cư tại TP.HCM

- Khảo sát một số KDC hiện hữu thuộc dự án quy hoạch (2 khu) và một số nhà ở hiện

hữu rải rác trong thành phố;

- Đánh giá các số liệu quy hoạch (sử dụng đất, cảnh quan, không gian, hạ tầng kỹ

thuật…), cơ cấu quản lý (tập trung về mặt quy hoạch và môi trường) ở 2 KDC được

quy hoạch đã lựa chọn;

- Đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường ở 2 KDC được quy hoạch;

- Đánh giá và so sánh tổ chức không gian kiến trúc ở 2 KDC được quy hoạch và các nhà

ở hiện hữu rải rác trong Thành phố (về mặt thông thoáng-chiếu sáng-nhiệt liên quan

đến năng lượng);

- Đánh giá tình hình thực hiện các hoạt động (thói quen sinh hoạt) liên quan đến môi

trường ở các hộ gia đình ở 2 KDC được quy hoạch và các nhà ở hiện hữu rải rác trong

Thành phố;

(3) Nghiên cứu mô hình KDCST đề xuất cho điều kiện TP.HCM

- Tổng quan các điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội và pháp lý làm cơ sở cho việc đề xuất

mô hình KDCST phù hợp cho TP.HCM;

- Đề xuất mô hình KDCST phù hợp với các điều kiện khác nhau của Tp.HCM;

- Nghiên cứu đề xuất hệ thống tiêu chí KDCST

(4) Đánh giá khả năng áp dụng các giải pháp xây dựng KDCST tại Khu trung tâm đô thị

mới Thủ Thiêm

- Rà soát hiện trạng sinh thái, môi trường tự nhiên của KĐTM Thủ Thiêm;

- Rà soát những tiêu chí và cơ sở quy hoạch thiết kế KĐTM Thủ Thiêm;

- Nhận định những điều kiện thuận lợi hiện hữu và những giải pháp khả thi trước mắt;

- Nhận định những điều kiện hạn chế và sự thiếu hụt những điều kiện cần thiết cho

những giải pháp tăng cường;

- Nhận định khả năng áp dụng các giải pháp xây dựng KDCST tại Khu trung tâm đô thị

mới Thủ Thiêm trên cơ sở phân tích các điều kiện nêu trên

(5) Đề xuất các giải pháp về quản lý Nhà nước để phát triển KDCST tại TP.HCM

- Rà soát các cơ sở pháp lý về phát triển dự án Nhà ở;

- Đề xuất các cơ chế cần có về QLNN để phát triển KDCST tại TP.HCM;

- Đề xuất các hành động có để hình thành các cơ chế về QLNN để phát triển KDCST tại

TP.HCM

Ghi chú: Nội dung nghiên cứu có điều chỉnh (so với Đề cương chi tiết đã duyệt) theo mục tiêu

nghiên cứu của đề tài

6 Phương pháp nghiên cứu

Nhận định ban đầu cho thấy một số giải pháp mang tính sinh thái có thể áp dụng cho khu dân

cư hiện hữu, chủ yếu thuộc nhóm thay đổi nhận thức-hành động trong quản lý và vận hành

các cấp từ người dân đến nhà quản lý-đầu tư hay những nâng cấp không quá lớn về kỹ

thuật-công nghệ Chẳng hạn như, phân loại rác tại nguồn; thực hành thói quen sử dụng điện-nước

hợp lý; thay đổi thiết bị theo hướng tiết kiệm năng lượng; sử dụng vật liệu ít phát thải, v.v

Điều đó có nghĩa là KDCST có thể được phát triển từ KDC hiện hữu Tuy nhiên, có thể thấy

những giải pháp trên có thể góp phần giảm những tác động tiêu cực đến môi trường xuống

một mức độ nhất định và chỉ giải quyết được một số vấn đề của khu dân cư

Trong khi đó, một số giải pháp cấp tiến khác về quản lý nước mưa, xử lý nước thải tại chỗ, sử

dụng năng lượng mặt trời (thụ động hay tích cực), v.v đòi hỏi sự can thiệp ngay từ đầu vào

tiến trình quy hoạch-thiết kế khu dân cư hay đầu tư lớn và đồng bộ về mặt kỹ thuật-công

nghệ Điều này lại không dễ thực hiện đối với khu dân cư hiện hữu và do đó tỏ ra thích hợp

trong việc xây dựng khu dân cư mới hoàn toàn

Như vậy để có được bước đầu đánh giá toàn diện các giải pháp, đề tài tập trung nghiên cứu

chủ yếu khả năng xây dựng KDCST hoàn toàn mới, có tính đến hướng cải tạo khu dân cư

hiện hữu

Như vậy, phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong các bước nghiên cứu bao gồm:

- Phương pháp tổng quan tài liệu: tổng quan các lý thuyết cơ bản và chuyên sâu về Khu

dân cư sinh thái

- Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình: nhận định đánh giá một số trường hợp

điển hình KDCST đã được xây dựng trên thế giới, ưu tiên các KDCST ở khu vực có điều

kiện gần giống TP.HCM

- Phương pháp biên hội các số liệu:

Số liệu nền và số liệu kỹ thuật cơ bản trong quy hoạch một khu dân cư điển hình tại Thủ

Thiêm (được cung cấp bởi Thủ Thiêm ICA);

Số liệu về TP.HCM (kinh tế-xã hội, môi trường, địa hình-địa chất, quy hoạch sử dụng đất

và hạ tầng kỹ thuật);

Số liệu về điều kiện kinh tế-xã hội, môi trường, v.v của một số khu dân cư chọn khảo sát

- Phương pháp đánh giá số liệu

- Phương pháp khảo sát thực địa:

ƒ Đánh giá hiện trạng quy hoạch-kiến trúc, hiện trạng chất lượng môi trường & hiện

trạng tổ chức ở hộ gia đình: Vì tính chất đặc biệt của đề tài là Khu đô thị mới Thủ

Thiêm vẫn còn trong giai đoạn thiết kế quy hoạch nên nghiên cứu hiện trạng sử dụng

thực tế phải được tiến hành ở khu dân cư hiện hữu thuộc các dự án quy hoạch đã thực

thi Khảo sát hiện trạng là nhằm có cơ sở để nhận định những điểm phù hợp, chưa phù

hợp hay không phù hợp để áp dụng thiết kế sinh thái vào các khu dân cư mới tại Thủ

Thiêm về các mặt tự nhiên, quy hoạch, kỹ thuật-quản lý, chính sách-xã hội

ƒ Nhận định cơ chế quản lý và vận hành

ƒ Phỏng vấn các cơ quan chức năng địa phương, các bên liên quan

ƒ Khảo sát hộ gia đình (xem chi tiết ở phần dưới)

- Phương pháp bản đồ, phương pháp đánh giá chuyên gia…: đánh giá không gian đô

thị-kiến trúc;

- Phương pháp xác định ưu tiên (xây dựng lộ trình, tiêu chí…)

- Phương pháp tham vấn cộng đồng

7 Sản phẩm của đề tài

Sản phẩm của đề tài dưới dạng Báo cáo phân tích, được trình bày trong 3 báo cáo, bao gồm:

(1) Báo cáo chính (Báo cáo nghiệm thu): Tổng hợp các kết quả nghiên cứu của đề tài

(2) Báo cáo tóm tắt: Tóm tắt những nội dung chính của đề tài

(3) Báo cáo chuyên đề: Các nhóm giải pháp thiết kế sinh thái

Báo cáo chính được trình bày thành 5 chương:

Phần mở đầu

Chương 1: Tổng quan lý thuyết khu dân cư sinh thái

Chương 2: Hiện trạng một số khu dân cư hiện hữu tại TP.HCM

Chương 3: Mô hình khu dân cư sinh thái cho TP.HCM

Chương 4: Các giải pháp về quản lý Nhà nước để phát triển khu dân cư sinh thái tại

TP.HCM Chương 5: Kết luận và kiến nghị

Chương 1

TỔNG QUAN LÝ THUYẾT KHU DÂN CƯ SINH THÁI

Trong chương này, việc nhìn nhận thực trạng một số vấn đề hiện nay của môi trường

đô thị như hậu quả của quá trình đô thị hóa sẽ giúp thấy rõ tính bức thiết của việc phát triển đô

thị bền vững Khái niệm phát triển bền vững khi đó được xác định cụ thể trong bối cảnh đô thị

thông qua việc nhìn lại lịch sử phát triển những quan niệm từ thuyết Sinh thái đô thị đến khái

niệm Đô thị sinh thái Bên cạnh đó, chương 1 cũng tập trung mô tả các lý thuyết liên quan đến

khu dân cư sinh thái như các tiêu chí và giải pháp xây dựng khu dân cư sinh thái

1.1 Phát triển bền vững và Đô thị sinh thái

1.1.1 Phát triển bền vững và phát triển đô thị bền vững

Phát triển bền vững

Định nghĩa mang tính đại diện nhất có lẽ là định nghĩa từ báo cáo Brundtland: Thế giới Chung

của Chúng ta (WCED, 1987) Trong đó, phát triển bền vững được định nghĩa là phát triển đáp

ứng được nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng được nhu cầu của thế

hệ tương lai

Ban đầu, khái niệm phát triển bền vững được gắn kết với phát triển môi trường bền vững để

đáp lại sự suy thoái và phá hủy các hệ sinh thái và các giống loài – một hệ quả của sự tăng

trưởng kinh tế và dân số trong vòng 200 năm qua (White) Ngay khi khái niệm này được đưa

ra, đã có nhiều chỉ trích chỉ ra rằng diễn dịch cuộc khủng hoảng đó một cách vật lý thuần túy

và cứng nhắc như vậy đồng nghĩa với việc xem nhẹ tầm quan trọng của nhu cầu con người cả

về kinh tế lẫn xã hội Thực vậy, giả định này phản lại mục tiêu của phát triển bền vững trong

tình hình đói nghèo càng ngày càng nghiêm trọng, thể hiện nhu cầu không ngừng phải mở

rộng những cơ hội về kinh tế và xã hội Vì thế, những nhà nghiên cứu phát triển bền vững giả

định rằng những cơ hội này cần phải được mở rộng cho tất cả mọi người trong khuôn khổ

những giới hạn vật lý có thể chịu đựng được Cũng theo White, trong khi những quyết định

tồi trên khía cạnh kinh tế và xã hội có thể đặt dấu chấm hết cho một cá nhân, hay những nhóm

nhỏ, nhưng hiếm khi cho cả loài người Với khía cạnh vật lý thì điều này lại khác hẳn; hằng

ngày xã hội toàn cầu chúng ta đang có những lựa chọn hủy diệt không thể cứu vãn được, như

để những tổn thất về đa dạng sinh học xảy ra (cũng đồng nghĩa với sự tiêu diệt các giống

loài), hay thay đổi thành phần khí quyển mà khó có thể khắc phục một sớm một chiều

Trong bối cảnh đó, Zhang (2002) cho rằng báo cáo Brundtland đã làm sáng tỏ cả những khía

cạnh mở rộng về đạo đức và triết lý của phát triển bền vững, và vì thế, đã trở thành nền tảng

của những nghiên cứu về tính bền vững Báo cáo Brundtland khởi nguồn với con người, và

tiếp tục thảo luận những chính sách môi trường nào cần thiết để đạt được những mục tiêu kinh

tế và xã hội Một số các tiếp cận chính khác có thể kể đến là cách tiếp cận sinh thái, vật lý và

địa lý của Tổ chức Bảo tồn Thế giới về Thiên nhiên và Tài nguyên thiên nhiên và cách tiếp

cận kinh tế của Trường Kinh tế London

Tính bền vững đô thị

Trong nghiên cứu này, tính bền vững được xem xét chủ yếu trong bối cảnh đô thị Đối với các

nhà quy hoạch đô thị thì sự bền vững có nghĩa là phát triển và thúc đẩy các quy hoạch góp

phần đóng góp vào một hình thái đô thị hiệu quả hơn và cấu trúc xã hội vững chắc hơn (Rees

& Roseland, 1991; Roseland, 1992) Thành phố bền vững có thể hỗ trợ một cách hiệu quả sự

phát triển kinh tế và xã hội trên cơ sở tiêu thụ tài nguyên thiên nhiên ít nhất và gìn giữ môi

trường trong sạch nhất (WHO, 1992 – trích dẫn bởi Zhang, 2002) Thảo (2004) cho rằng tính

bền vững ở đây có liên quan đến lịch sử và cấu trúc đô thị, cấu trúc xã hội và môi trường

Trong bối cảnh đó, một số định nghĩa khác nhau được tóm tắt trong Hộp 1.1

Những khía cạnh của bền vững đô thị

Alberti (1996) đã áp dụng cách tiếp cận sinh thái đô thị đề xuất ba khía cạnh của bền vững đô

thị: (1) các kiểu thức đô thị, (2) các dòng chảy đô thị và (3) chất lượng đô thị Ba khía cạnh đó

được thể hiện trên Hình 1.1

Hình 1.1 Những khía cạnh của bền vững đô thị (Alberti, 1996)

Kiểu thức đô thị Dòng chảy đô thị Chất lượng đô thị

Không gian sinh thái đô thị

Dựa trên đề xuất về các khía cạnh thể hiện (performance dimensions) của Kevin Lynch

(1981), Alberti đề xuất trong Hình thái Thành phố tốt (1996) cho rằng cuộc sống đô thị đòi

hỏi chất lượng môi trường tốt – không khí, nước, đất sạch – và cả việc cung cấp đầy đủ lương

thực, nhà ở và hạ tầng kỹ thuật cũng như không gian xanh và không gian mở Những yếu tố

này phụ thuộc vào các nguồn tài nguyên thiên nhiên và hệ sinh thái mà con người phụ thuộc

vào

Trong các hệ thống đô thị, sự đa dạng các nhân tố – về phương diện các nền văn hóa cộng

đồng và hành vi cá nhân – cũng như sự đa dạng của cảnh quan thiên nhiên và nhân tạo – về

phương diện hình thái và chức năng – có ý nghĩa sống còn đối với khả năng thích nghi và khả

năng phục hồi của các hệ thống đối với sự thay đổi liên tục

Hơn nữa, khả năng tiếp cận (accessibility) trong các hệ thống đô thị rất quan trọng đối với

tính bền vững (Thảo, 2004) Ngày càng có thể thấy rằng khi người dân thiếu khả năng tiếp

cận đối với các nguồn tài nguyên và dịch vụ quan trọng thì họ càng gây nên tác động lớn hơn

đối với môi trường địa phương và toàn cầu Yếu tố này (khả năng tiếp cận) có thể thấy rõ

trong rất nhiều trường hợp, trong khi một số yếu tố khác thì khó được nhận thấy hơn Ví dụ

như tính nén (compactness) – cho rằng mật độ cao làm giảm sự tiêu thụ nhiên liệu Câu trả lời

là có, nhưng nó phụ thuộc vào một loạt các yếu tố khác nữa, trong đó có tính truy cập Một

khu dân cư mật độ cao thực ra còn làm tăng mức tiêu thụ nhiên liệu nếu nó ở xa khu làm việc

và dịch vụ

Vì vậy, Thảo (2004) cho rằng sự bền vững đô thị chỉ có thể đạt được nếu đạt được cả những

mục tiêu khác như đảm bảo các vấn đề về sức khỏe và an toàn cũng như khả năng tiếp cận

đến các nguồn tài nguyên và dịch vụ theo nhu cầu Một tiêu chí cuối cùng xác định một thành

phố bền vững là khả năng học hỏi và chỉnh sửa cách ứng xử của nó – cả ở mức độ cộng đồng

và cá nhân – tương ứng với các thay đổi môi trường

Alberti và cộng sự (1994) kết luận bảy tiêu chí của chất lượng đô thị như sau: (1) chất lượng

môi trường, (2) sức khỏe con người, (3) hiệu suất, (4) tính công bằng, (5) tính đa dạng và linh

hoạt, (6) khả năng tiếp cận và kiểm soát, và (7) khả năng học hỏi-quan sát (một số tiêu chí đã

được giải thích phía trên)

Chất lượng của môi trường đô thị phụ thuộc vào các yếu tố vật lý và những điều kiện kinh

tế-xã hội cũng như văn hóa và những giá trị của những cộng đồng đô thị Các chuyên gia đô thị

trong ngành quy hoạch và thiết kế đô thị thường đề cập đến hình thái đô thị bền vững như yếu

tố chính trong tính bền vững của một vùng đô thị, mặc dù vấn đề bền vững đô thị được nhận

định là rất phức hợp như sơ đồ trên Hình 1.1 ở trên Tô Kiên (2003) kết luật từ cuốn Đạt đến

Hình thái Đô thị Bền vững (Williams và cộng sự, 2000) những thành tố có ảnh hưởng đến tính

bền vững của hình thái đô thị, bao gồm: kích thước, hình dáng, mật độ, độ nén, sự chuyên biệt

hóa và phân quyền hóa, sử dụng đất, sử dụng đa chức năng, quy hoạch và xây dựng (đặc biệt

là nhà ở), và cuối cùng là không gian xanh và không gian mở

Trong khi những khía cạnh thảo luận ở trên tập trung vào chất lượng của môi trường vật lý (ví

dụ như những tiêu chuẩn cụ thể của chất lượng không khí hay nước uống và những quy chuẩn

cho sử dụng đất, diện tích xây dựng và không gian xanh); ngày nay càng có nhiều chứng cứ

cho rằng chất lượng môi trường không chỉ đạt được thông qua sự tổng hợp của các chất lượng

riêng lẻ mà thực chất môi trường vật lý chỉ là một thành tố của một một hệ thống phức hợp

hơn nhiều (Thảo, 2004) Hơn nữa, nhận thức, cảm quan và những giá trị của con người được

xem như là một yếu tố tích hợp trong bối cảnh đô thị, theo Alberti (1996), và chất lượng đô

thị là một sự kết hợp của những giá trị hữu hình (tangible) và vô hình (intangible) Như Kevin

Lynch (1981) đã chỉ ra rằng chúng ta không thể thiết lập một kích thước đô thị tối ưu, một

mật độ tối ưu, hay một dải nhiệt độ ban ngày tối ưu trong những hoàn cảnh và giá trị khác

nhau

Thực vậy, tính bền vững đô thị có quá nhiều khía cạnh phức hợp đến nỗi không có một khía

cạnh nào thực sự nổi bật Và điều này khiến chúng ta phải cân nhắc toàn diện khi cố gắng

định lượng sự bền vững đô thị trong các khía cạnh đa ngành của nó Chẳng hạn, khi tìm kiếm

những khía cạnh thể hiện định lượng có thể liên hệ với hình thái không gian của một thành

phố đối với những mục đích và giá trị của con người, vấn đề là làm thế nào để xem xét các

mục đích và giá trị này trong việc đánh giá chất lượng sống của con người (Alberti, 1996)

Thực vậy, trong khi việc định nghĩa các phương thức khách quan của các chất lượng vật lý

khá dễ dàng, chúng ta lại khó biết làm thế nào để tích hợp những khía cạnh chủ quan trong

việc đánh giá các chất lượng đó Dù sao, rõ ràng là các mô hình hoàn chỉnh của bền vững đô

thị phải tổng hợp được cả hai mặt này

1.1.2 Từ sinh thái đô thị đến đô thị sinh thái

Sinh thái đô thị

Sinh thái Đô thị (Urban Ecology) là một ngành nghiên cứu về đô thị đã có từ rất lâu Tài liệu

nghiên cứu cho thấy từ những năm 1920, Robert E Park và Ernest W Burgess phát triển

thuyết sinh thái đô thị, đề xuất rằng những đô thị cũng vận động và phát triển dưới những lực

tác động tương tự như quá trình tiến hóa Darwin của những hệ sinh thái tự nhiên Tuy nhiên,

học thuyết này ban đầu chủ yếu nghiên cứu về mặt xã hội hơn là về mặt tự nhiên của đô thị

Theo Roseland, năm 1975, Richard Register cùng một số đồng nghiệp thành lập tổ chức Sinh

thái Đô thị (Urban Ecology) ở Berkeley, California, một tổ chức phi lợi nhuận nhằm “tái xây

dựng đô thị trong sự cân bằng với tự nhiên.” Từ đó, tổ chức này đã tham gia cùng với các bên

khác ở Berkeley xây dựng một khu “Đường Thấp” (Slow Street), nhằm trả lại một phần thung

lũng hẹp vốn được canh tác hơn tám mươi năm trước – trồng và thu hoạch cây ăn trái trên

đường phố, thiết kế và xây dựng các nhà “xanh” sử dụng năng lượng mặt trời, thông qua các

sắc lệnh về năng lượng, thiết lập một tuyến xe buýt, khuyến khích xe đạp và đi bộ thay cho xe

cơ giới, trì hoăn tiến trình xây dựng một đường cao tốc xuyên đô thị, và tổ chức các hội thảo

chuyên đề (Register 1994)

Sau đó, Sinh thái Đô thị bắt đầu phát triển thực sự khi Register xuất bản Thành phố Sinh thái

Berkeley (Eco-city Berkeley – 1987), một cuốn sách mô tả làm cách nào Berkeley có thể được

tái xây dựng trong vài thập kỷ tới3, và Nhà sinh thái Đô thị, tạp chí chuyên đề mới của tổ chức

này Trào lưu này bành trướng mạnh khi Sinh thái Đô thị tổ chức Hội thảo quốc tế Lần thứ

nhất về Thành phố Sinh thái tại Berkeley vào năm 1990 Hội thảo này quy tụ hơn 700 chuyên

gia từ khắp nơi trên thế giới nhằm thảo luận các vấn đề đô thị và đưa ra đề xuất hướng tới việc

định hình các thành phố theo những nguyên tắc sinh thái Những thành tựu kế tiếp là Hội thảo

quốc tế Lần thứ hai về Thành phố Sinh thái (tổ chức tại Adelaide, Australia, 1992) và Hội

thảo quốc tế Lần thứ ba về Thành phố Sinh thái (tổ chức tại Yoff, Senegal, 1996)

Không lâu trước Hội thảo quốc tế Lần thứ hai về Thành phố Sinh thái, David Engwicht, một

nhà hoạt động cộng đồng người Úc, xuất bản cuốn sách Hướng tới một Thành phố Sinh thái

(1992), sau đó được tái bản tại Bắc Mỹ dưới cái tên Giành lại Các Thành phố của Chúng ta

(1993) Trong cuốn sách đó, Engwicht cho thấy các nhà quy hoạch và kỹ sư đô thị đã gần như

triệt tiêu những trao đổi của con người khi xây dựng thêm nhiều đường phố, kéo thương mại

ra khỏi thành phố bằng các siêu thị khổng lồ ở ngoại vi, phá hủy các cộng đồng, và làm gia

tăng các vấn nạn giao thông Theo Engwicht (1992), một thành phố là “một phát minh nhằm

tối ưu hóa những trao đổi và giảm thiểu sự đi lại” Ông muốn nói đến rất nhiều hình thái trao

đổi: hàng hóa, tiền tệ, ý tưởng, cảm xúc, các vật chất di truyền và những cái tương tự Ông

định nghĩa các thành phố sinh thái là những nơi mọi người có thể di chuyển theo lối đi bộ,

bằng xe đạp hay phương tiện công cộng và giao tiếp với nhau tự do mà không lo sợ giao

thông và chất độc hại

Hệ sinh thái đô thị và quá trình trao đổi chất trong hệ sinh thái đô thị

Theo Phạm Ngọc Đăng (2000), đô thị cũng là một hệ sinh thái, như các hệ sinh thái khác,

nhưng nó có các đặc thù cấu trúc và chức năng riêng, với sự tổ hợp các thành phần sinh vật và

phi sinh vật, sự chuyển đổi quay vòng năng lượng và vật chất Những đặc thù đó còn thể hiện

rõ tổ chức không gian mở rộng và sự thay đổi theo thời gian của cộng đồng, sự phân bố giống

loài sinh vật, động thái của dân số và các cộng đồng Những đặc điểm đó đã tạo ra hệ sinh thái

đô thị là một hệ sinh thái đặc biệt, có thể tổng hợp các nét đặc thù của hệ sinh thái đô thị như

sau:

- Nó là một hệ sinh thái mở Điều này được thấy rõ khi xem xét các dòng chuyển động,

những sự biến đổi và tác động qua lại của hệ sinh thái đô thị, đặc biệt là quan hệ của

hệ sinh thái đô thị với các hệ sinh thái khác mà nó phụ thuộc

3 Register (1987) dẫn ra bảy nguyên tắc chính để tái xây dựng thành phố theo hướng sinh thái: 1) tính đa dạng rất

quan trọng; 2) để dành các khu vực rộng lớn cho các loài động thực vật tự nhiên phát triển; 3) đất có giới hạn (về

khả năng chịu tải) đối với các vật chất sinh học trong các vùng khí hậu khác nhau; 4) chú ý tầng bậc cây xanh

trong quy hoạch cộng đồng bền vững (ví dụ, cây cối tự nhiên và có chức năng được ưu tiên hơn các thảm cỏ và

hoa lá trang trí); 5) tái chế rác thành các nguồn tài nguyên mới; 6) diệt sâu hại bằng phương pháp sinh học thay

cho hóa học; và 7) việc bảo vệ sinh thái và các loài là vấn đề vùng, chứ không chỉ là vấn đề đô thị

- Từ quan điểm xã hội và dân số thì hệ sinh thái đô thị sản sinh ra một lượng rất lớn về

thông tin, kiến thức, sự sáng tạo, nền văn hóa, công nghệ, và công nghiệp v.v… tất cả

các sản phẩm này sẽ truyền sang, tác động đến các hệ sinh thái khác

- Từ quan điểm sinh học thì hệ sinh thái đô thị là hệ sinh thái không tự sinh, nên nó phụ

thuộc rất nhiều vào các vùng xung quanh Hệ sinh thái đô thị tiêu thụ năng lượng và

vật chất rất lớn, phục vụ cho mọi sinh hoạt của đô thị như: đi lại, cấp thoát nước, ánh

sáng, ăn ở, sinh hoạt văn hóa v.v… làm cạn kiệt năng lượng và tài nguyên thiên nhiên

- Sự tiêu thụ năng lượng và vật chất rất lớn mà dẫn đến hậu quả là hệ sinh thái đô thị

sản sinh ra rất nhiều loại chất thải, các chất thải này sẽ gây ra ô nhiễm môi trường

trong đô thị, cũng như vùng xung quanh và khí quyển toàn cầu, tác động xấu đối với

sức khỏe cộng động, đến thiên nhiên và các hệ sinh thái khác

- Sự phát triển của hệ sinh thái đô thị liên quan đến sự biến đổi sâu xa của sự chiếm đất

và sử dụng đất Các sự biến đổi này dẫn đến sự xung đột kinh tế và xã hội, nếu như

không quan tâm đầy đủ đến các tác động của phát triển đô thị đối với môi trường và

kinh tế–xã hội, đặc biệt là đối với hệ sinh thái nông thôn và các vùng bảo tồn thiên

nhiên

- Từ quan điểm cả về môi trường và kinh tế–xã hội, các hệ sinh thái đô thị, đặc biệt là

các đô thị lớn, siêu đô thị, với sự phụ thuộc và nhu cầu đòi hỏi của nó, hệ sinh thái đô

thị trở thành không ổn định, mất cân bằng và dễ bị tổn thương

Nét nổi bật của hệ sinh thái đô thị là những vấn đề liên quan đến con người, bao gồm các khía

cạnh dân số, văn hóa, xã hội, tâm lý, kinh tế, chính trị-xã hội v.v…Các khía cạnh này luôn

biến đổi, muôn màu, muôn vẻ, rất khó xác định, nhất là rất khó đánh giá một cách định lượng

Nếu chúng ta xem xét các khía cạnh này một cách hời hợt, như là các khía cạnh về chất lượng

môi trường, chất lượng và tập quán sống của con người v.v…, thì chúng ta dễ dàng mắc phải

các sai sót trong sự đánh giá, kết luận, cũng như trong quản lý và quy hoạch phát triển đô thị

Từ những đặc điểm riêng của hệ sinh thái đô thị như trên và những đặc điểm riêng của hệ sinh

thái tự nhiên, chúng ta có thể rút ra những vấn đề sau:

- Hệ sinh thái đô thị có những nét rất khác biệt so với hệ sinh thái tự nhiên Tuy nhiên

hai hệ sinh thái đều có một nguyên tắc chung, đó là tất cả những sản phẩm đầu vào

đều phải trải qua quá trình chuyển đổi để cuối cùng được thải bỏ Trong hệ sinh thái tự

nhiên, những chất thải bỏ của sinh vật này sẽ là sản phẩm đầu vào của một loại sinh

vật khác, chính vì thế mà nó luôn có sự tuần hoàn khép kín Hơn nữa, sản phẩm khai

thác ban đầu của sinh vật trong hệ sinh thái tự nhiên luôn có nguồn gốc từ các yếu tố

cơ bản của tự nhiên như gió, nước, không khí, ánh sáng Như vậy, chu trình sống của

hệ sinh thái tự nhiên không cần phải khai thác sử dụng các nguồn tài nguyên giới hạn

của trái đất, hơn nữa, sau nhiều quá trình chuyển hóa, các yếu tố cơ bản của thiên

nhiên sẽ được biến đổi thành thực phẩm đầu vào của sinh vật, sinh vật này lại là thực

phẩm cho loài sinh vật khác, cứ như thế, các yếu tố cơ bản của thiên nhiên sẽ lần lượt

trở thành nguồn nuôi sống cho hệ sinh thái khép kín trong tự nhiên

- Hệ sinh thái đô thị với đặc tính là hệ sinh thái mở nên dòng vật chất tuần hoàn trong

đô thị rất khó khép kín, hầu như là là không thể khép kín hoàn toàn Tuy nhiên, dòng

tuần hoàn của một vài yếu tố trong đô thị như chất thải rắn, năng lượng, nước, vật

liệu… có thể được khép kín một phần nào đó, với những tỷ lệ tuần hoàn phụ thuộc rất

nhiều vào đặc tính nền kinh tế, chính trị xã hội của từng khu vực

- Các sản phẩm sử dụng trong quá trình sinh hoạt của cư dân đô thị, sau quá trình sử

dụng sẽ trở thành phế phẩm, khi đó, nếu lượng phế phẩm này có thể tuần hoàn lại

phục vụ cho sinh hoạt của cư dân thì chu trình vật chất trong đô thị sẽ trở nên khép kín

một phần nào đó, bên cạnh đó, nếu đưa vào sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc từ các

quá trình tự nhiên (có khả năng tái tạo) thay thế cho các sản phẩm phải sử dụng các

nguồn tài nguyên thiên nhiên không tái tạo thì vòng tuần hoàn sinh thái trong đô thị

cũng sẽ mang tính chất tương tự với hệ sinh thái tự nhiên

Đô thị sinh thái

Ý tưởng về một đô thị sinh thái đã xuất hiện từ cuối thế kỷ XIX dưới tên gọi Thành phố vườn

(Garden-City), là một phương án quy hoạch đô thị của Ebenzener Howard nhằm giải quyết

các vấn đề môi sinh của đô thị ở thời điểm khởi đầu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại

hóa Công nghiệp hóa kéo theo quá trình đô thị hóa ở quy mô lớn, mà như đã trình bày là

nguyên nhân phát sinh vô vàn các vấn đề về môi trường tự nhiên và xã hội, đòi hỏi phải các

phương án hiện đại hóa để giải quyết các vấn đề đó khi nhu cầu đòi hỏi và điều kiện cho phép

Và quy hoạch đô thị sinh thái là một giải pháp phù hợp

Một đô thị sinh thái là một đô thị mà trong quá trình tồn tại và phát triển của nó không làm

cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, không làm suy thoái môi trường, không gây tác động xấu đến

sức khỏe cộng đồng và tạo điều kiện thuận tiện cho mọi người sống, sinh hoạt và làm việc

trong đô thị (Đăng, 2000)

Một cách ngắn gọn, “đô thị sinh thái” là đô thị đạt được những tiêu chí về chất lượng môi

trường sống sinh thái và “quy hoạch đô thị sinh thái” là phương pháp quy hoạch đô thị nhằm

đạt được các tiêu chí của chất lượng cuộc sống cao, hướng tới sự phát triển bền vững của đô

thị đó (Quốc, 2006).Quy hoạch đô thị sinh thái là giải pháp quy hoạch có tính định hướng,

được xem là sự hợp nhất của các chiến lược trong quản lý tài nguyên, phát triển kinh tế, giao

thông, sử dụng đất, và quản lý công nghiệp thông qua tiếp thu những kiến thức mới nhất và

kinh nghiệm từ các nước trên thế giới

- Các chiến lược quản lý nước, năng lượng, tài nguyên luôn hướng tới việc sử dụng các

nguồn tài nguyên có thể tái tạo với mức hiệu quả cao và theo hướng bền vững cho thế

hệ tương lai Việc quản lý nguồn tài nguyên cũng được nhấn mạnh nhằm ngăn chặn ô

nhiễm từ công nghiệp, thương mại, các hoạt động của chính quyền và các hộ gia đình

Những chiến lược này cũng mở ra những cơ hội kinh tế mới trong ngành kinh tế bền

vững

- Các chiến lược cho quy hoạch sử dụng đất và giao thông luôn nhằm hướng tới việc

nâng cao khả năng sinh tồn của các vùng lân cận và làm giảm tình trạng ngổn ngang,

rời rạc Cả hai mục tiêu này giúp làm giảm tác động của sự phát triển lên môi trường

- Các chiến lược phát triển kinh tế luôn nhắm tới vai trò cân bằng trong nền kinh tế toàn

cầu với sự phát triển mạnh của nền kinh tế địa phương Những chiến lược này tận

dụng các cơ hội chính cho sự phát triển thương mại được tạo ra bởi nền kinh tế bền

vững, như là năng lượng có thể tái tạo và phục hồi nguồn tài nguyên

Đô thị sinh thái được nuôi dưỡng trong một quá trình liên tục của việc tiếp thu kiến thức cũng

như sự phát triển khả năng chịu đựng trong mọi lĩnh vực và mọi thành phần dân chúng

Các nguyên tắc chính trong quy hoạch và xây dựng khu đô thị sinh thái

Hội nghị của tổ chức y tế thế giới (WHO) họp ở Liverpool (nước Anh) năm 1988 đã đề ra các

nguyên tắc chính để xây dựng thành phố sinh thái (Đăng, 2000):

1 Xâm phạm ít nhất đến môi trường tự nhiên;

2 Đa dạng hóa nhiều nhất việc sử dụng đất, chức năng đô thị cũng như hoạt động của

con người;

3 Trong điều kiện có thể, cố gắng giữ cho hệ sinh thái đô thị được khép kín và tự cân

bằng;

4 Giữ cho phát triển dân số đô thị và tiềm năng của môi trường và tài nguyên thiên

nhiên được cân bằng tối ưu;

Có thể suy rộng các nguyên tắc trên như sau:

- Quy mô dân số và phát triển kinh tế xã hội của đô thị được giữ ở mức phù hợp với khả

năng “chịu tải” của môi trường và tài nguyên thiên nhiên;

- Hệ sinh thái đô thị luôn luôn giữ được thế cân bằng, ổn định;

- Thay đổi cách sống đô thị và cách sản xuất để làm sao cho các dòng vật chất, nguyên

liệu, năng lượng diễn ra trong chu trình khép kín;

- Hoạt động của đô thị và con người trong đô thị thải ra ít chất thải nhất, các chất thải

được quay vòng sử dụng, tái sử dụng, được thu gom và xử lý hoàn toàn đúng kỹ thuật

- Cơ sở hạ tầng tốt nhất, đáp ứng yêu cầu bảo vệ và cải thiện môi trường, như là mạng

lưới giao thông, hệ thống cấp nước, hệ thống thoát nước Quy hoạch sử dụng đất đa

dạng và phân bố hợp lý;

- Nhà cửa đô thị được thiết kế và xây dựng với mô hình gắn bó, hài hòa với môi trường

tự nhiên, tiết kiệm vật liệu, tiết kiệm năng lượng không tái tạo (từ nhiên liệu hóa

thạch), sử dụng năng lượng mặt trời, năng lượng gió tự nhiên, triệt để tận dụng giải

pháp xây dựng kiến trúc và giải pháp tự nhiên để đảm bảo điều kiện vi khí hậu ở bên

trong và bên ngoài công trình;

- Bảo tồn và phát triển đa dạng sinh học trong đô thị, đặc biệt là sinh thái đô thị

Tổ chức Sinh thái đô thị Úc đưa ra các tiêu chí cụ thể hơn về đô thị sinh thái, có thể được khái

quát trên các phương diện sau: kiến trúc công trình, sự đa dạng sinh học, giao thông, công

nghiệp và kinh tế đô thị (Quốc, 2006)

- Về kiến trúc, các công trình trong đô thị sinh thái phải đảm bảo khai thác tối đa các

nguồn mặt trời, gió và nước mưa để cung cấp năng lượng và đáp ứng nhu cầu nước

của người sử dụng Thông thường là nhà cao tầng để dành mặt đất cho không gian

xanh

- Sự đa dạng sinh học của đô thị phải được đảm bảo với các hành lang cư trú tự nhiên,

nuôi dưỡng sự đa dạng sinh học và đem lại sự tiếp cận với thiên nhiên để nghỉ ngơi

giải trí

- Giao thông và vận tải cần hạn chế bằng cách cung cấp lương thực và hàng hóa chủ yếu

nằm trong phạm vi đô thị hoặc các vùng lân cận Phần lớn dân cư đô thị sẽ sống và

làm việc trong phạm vi bán kính đi bộ hoặc xe đạp để giảm thiểu nhu cầu di chuyển cơ

giới Sử dụng các phương tiện giao thông công cộng nối liền các trung tâm để phục vụ

nhu cầu di chuyển xa hơn của người dân Chia sẻ ô tô con địa phương cho phép mọi

người chỉ sử dụng khi cần thiết

- Công nghiệp của đô thị sinh thái sẽ sản xuất ra các sản phẩm hàng hóa có thể tái sử

dụng, tái sản xuất và tái sinh Các quy trình công nghiệp bao gồm cả việc tái sử dụng

các sản phẩm phụ và giảm thiểu sự vận chuyển hàng hóa

- Kinh tế đô thị sinh thái là một nền kinh tế tập trung sức lao động thay vì tập trung sử

dụng nguyên liệu, năng lượng và nước, nhằm duy trì việc làm thường xuyên và giảm

thiểu nguyên liệu sử dụng

Để đạt được các tiêu chí trên, cần có những nghiên cứu sâu sắc về điều kiện tự nhiên và xã hội

của khu vực hay vùng quy hoạch để đưa ra các giải pháp và quyết định phù hợp Trong quá

trình vận hành, để duy trì và đạt được mục tiêu sinh thái, cần có những biện pháp phối hợp

liên ngành như tăng cường khả năng tiếp cận thông tin, nâng cao nhận thức cộng đồng, áp

dụng công nghệ sạch, sử dụng các vật liệu xây dựng sinh học, sử dụng các nguồn thiên nhiên

có thể tái tạo được (mặt trời, gió), giảm tiêu thụ năng lượng, tránh lãng phí và tái sinh phế

thải

Hộp 1.2 Mười nguyên tắc phát triển các thành phố sinh thái theo tổ chức Sinh thái Đô thị

Tổ chức Sinh thái Đô thị, hiện đã hoạt động trên 20 năm, khẳng định sứ mệnh của họ là xây dựng các thành phố

sinh thái theo 10 nguyên tắc (Sinh thái Đô thị 1996b):

1 Định lại những ưu tiên về sử dụng đất để tạo ra những cộng đồng phức hợp, mật độ nén, đa dạng, xanh, an

toàn, vui tươi và sống động gần các nút giao thông và những phương tiện giao thông

2 Định lại những ưu tiên về giao thông theo hướng khuyến khích đi bộ, xe đạp và giao thông công cộng hơn là

xe ôtô, và nhấn mạnh “hướng tiếp cận bằng sự lân cận”

3 Phục hồi những môi trường đô thị bị phá hại, đặc biệt là các thung lũng, đường bờ biển, dải đồi, và các vùng

đất thấp ẩm

4 Tạo ra những khu nhà ở hỗn hợp đáp ứng nhu cầu sống với giá phù hợp, an toàn, tiện lợi và kinh tế

5 Ủng hộ công bằng xã hội và tạo ra những cơ hội cải thiện cho phụ nữ, người da màu và người khuyết tật

6 Hỗ trợ nông nghiệp địa phương, những dự án xanh hóa đô thị và vườn cộng đồng

7 Khuyến khích tái sinh tái chế, các công nghệ tiên tiến, và bảo vệ tài nguyên trong khi vẫn giảm thiểu ô nhiễm

và chất thải

8 Làm việc với các doanh nghiệp để hỗ trợ các hoạt động kinh tế thân thiện với môi trường trong khi hạn chế ô

nhiễm, chất thải, việc sử dụng và sản xuất các vật chất nguy hại

9 Khuyến khích sự dễ dàng tự nguyện và hạn chế việc sản xuất thừa thăi các hàng hóa vật chất

10 Tăng cường nhận thức về môi trường địa phương và vùng sinh thái thông qua các nhà hoạt động và các dự án

giáo dục tăng cường nhận thức cộng đồng về những vấn đề liên quan đến tính bền vững

1.2 Khu dân cư sinh thái

1.2.1 Khái niệm khu dân cư sinh thái

Ở qui mô công trình, Rovers (2001) phân biệt ba cấp độ: (1) công trình Thân thiện Môi

trường (Environmentally Sound Building), (2) công trình Bền vững (Sustainable Building) và

(3) Môi trường Sống Bền vững (tạm dịch ý từ Sustainable Living)

Cấp độ thứ nhất, Công trình Thân thiện Môi trường, là lõi cơ bản khi bắt nguồn từ góc nhìn

của ngành xây dựng: giảm thiểu tác động của việc sử dụng năng lượng, nước và vật liệu (bao

gồm cả vấn đề rác thải)

Cấp độ thứ hai, Công trình Bền vững, bao gồm những vấn đề liên quan đến xây dựng và môi

trường mà công trình đạt được: động và thực vật, cơ sở hạ tầng, chất lượng không khí, thiết kế

đô thị… Công trình sẽ không là công trình bền vững nếu công trình đó tuy được xây dựng

theo cách thân thiện với môi trường nhưng không đem lại lợi ích văn hóa-xã hội, khoảng cách

di chuyển xa, không thuận tiện, thiếu sức thu hút đối với người dân đô thị

Cấp độ thứ ba, Môi trường Sống Bền vững, là sự kết hợp việc xây dựng môi trường vào cuộc

sống hàng ngày theo cách bảo đảm một phong thái sống bền vững, bao hàm cả về kinh tế, các

chính sách, các thói quen cư xử… cùng kết hợp với nhau để làm tăng phúc lợi chung theo

cách bền vững và lâu dài

Từ sự mong muốn đạt được cả ba mục tiêu của ba cấp độ ở trên đã dẫn đến ý nghĩ về sự hình

thành một đô thị hay một khu dân cư sinh thái mới Một khu dân cư sinh thái được thiết kế

thân thiện với môi trường sống xung quanh, tận dụng công nghệ năng lượng xanh, kỹ thuật

xây dựng nhà sinh thái, giảm sự khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên, tăng sự tin cậy của

cộng đồng, và cải thiện chất lượng cuộc sống4

Trong thực tế, khái niệm Khu dân cư sinh thái là một khái niệm mở Có nghĩa là, nó bao gồm

rất nhiều cách thức và giải pháp trên các lĩnh vực khác nhau mà mỗi khu dân cư khác nhau có

thể lựa chọn để áp dụng cho phù hợp – với mục tiêu cần đạt là bảo vệ môi trường và phát triển

bền vững Ở mô hình khu dân cư thông thường, việc quy hoạch, thiết kế và vận hành dựa trên

những nguyên tắc thông thường về tỷ lệ các loại đất chức năng, mật độ xây dựng, tiêu chuẩn

cây xanh, chiều cao công trình, cơ sở hạ tầng kỹ thuật, v.v Trong khi đó, có thể nói Khu dân

cư sinh thái là khu dân cư được quy hoạch, thiết kế và vận hành theo định hướng phát triển

bền vững bằng cách giảm thiểu những tác hại môi trường qua những giải pháp cấp tiến về

khai thác sử dụng không gian, sử dụng tài nguyên (năng lượng và vật liệu), ứng xử với chất

thải, giải quyết tính cơ động (mobility) và khả năng tiếp cận (accessibility) của các mạng lưới

giao thông và thông tin liên lạc… bên cạnh việc đảm bảo những tiêu chuẩn quy phạm thông

thường Những thực hành thiết kế quy hoạch theo định hướng sinh thái bền vững như vậy

cũng thường được gọi là Thiết kế Sinh thái (Ecological Design)

Vì KDCST là một khái niệm mở nên hệ thống tiêu chí cũng là hệ thống mở Có nghĩa là, hệ

thống tiêu chí cho từng KDCST sẽ được xác định trong giai đoạn thiết kế của KDCST đó, và

được lựa chọn phù hợp với điều kiện của dự án đó

1.2.2 Các nhóm giải pháp xây dựng khu dân cư sinh thái

Thiết kế sinh thái là phần quan trọng trong kế hoạch xây dựng một khu dân cư sinh thái Ở

mức độ quy mô một công trình, thiết kế sinh thái là quá trình tích hợp tất cả các hoạt động của

con người vào môi trường; và nếu chúng ta có thể tích hợp một cách trơn tru và lành mạnh thì

sẽ không làm nảy sinh các vấn đề môi trường Thiết kế sinh thái không chỉ là trang bị các tòa

nhà với các thiết bị cải tiến, các thiết bị sử dụng năng lượng mặt trời mà phải xem xét tòa

nhà như một hệ sinh thái Chúng ta phải thừa nhận là việc xuất hiện các tòa nhà siêu cao tầng

là không thể tránh khỏi trong tiến trình đô thị hóa ở các nước đang phát triển Vấn đề là xác

định thế nào là cách tốt nhất để xây dựng các công trình có thể tích hợp tối đa với môi trường

tự nhiên và môi trường đô thị, giảm thiểu các tác động có liên quan của con người

4 Nguồn:http://www.ecovillages.org/scotland/scns/

Theo Yeang (2006), có 3 mức độ tích hợp: tự nhiên (physical), hệ thống (systemic) và thời

gian (temporal)

o Tích hợp tự nhiên (Physical integration): tích hợp với các đặc tính sinh thái tự nhiên

của địa phương, như đất đai, địa hình, nước ngầm, hệ thực vật, khí hậu ;

o Tích hợp hệ thống (Systematic integration): tích hợp với các quá trình của tự nhiên,

như cách sử dụng nước, xả thải nước thải, quá trình thải khí và nhiệt từ các tòa nhà;

o Tích hợp thời gian (Temporal integration): tích hợp với cách chúng ta sử dụng tài

nguyên – tài nguyên mà chúng ta có là có hạn và phải được sử dụng theo hướng bền

vững cho các thế hệ tương lai

Tương tự nhưng ở quy mô rộng hơn - một khu dân cư sinh thái, việc áp dụng các công nghệ

và các giải pháp môi trường hiện nay rất đa dạng, có thể tạm phân thành năm nhóm giải pháp

chính thường được áp dụng ở các khu dân cư sinh thái:

- Quy hoạch khu đất: bảo vệ tận dụng hệ sinh thái tự nhiên tại chỗ; quy hoạch theo

hướng phù hợp để tận dụng năng lượng mặt trời, thông thoáng-chiếu sáng tự nhiên;

quy hoạch lõi phục vụ công cộng hợp lý và quy hoạch hệ thống giao thông đồng bộ để

khuyến khích giao thông công cộng và phi cơ giới (non-motorized transport), hạn chế

phương tiện cá nhân; quy hoạch cảnh quan để giảm hiệu ứng đảo nhiệt (heat-island

effect), v.v

- Kiến trúc xây dựng công trình: thông thoáng-chiếu sáng tự nhiên tối đa; sử dụng vật

liệu phát thải thấp (chất kết dính, sơn…); sử dụng vật liệu (xây dựng) địa phương, vật

liệu tái chế, vật liệu có độ bền cao, vật liệu linh hoạt, tái sử dụng; tiết kiệm vật liệu

- Quản lý năng lượng: khai thác các nguồn năng lượng có thể tái tạo (mặt trời, gió, địa

nhiệt…); tiết kiệm & sử dụng năng lượng hợp lý (bằng nhiều giải pháp), v.v

- Quản lý nước: sử dụng thiết bị vệ sinh tiết kiệm nước; tái sử dụng/tuần hoàn nước xám

(grey water); thu dụng nước mưa, thoát nước mưa đô thị bằng giải pháp mảng xanh

tích hợp (integrated green space), xử lý nước thải tại chỗ theo hướng sinh thái

- Quản lý chất thải rắn: giảm chất thải rắn (CTR), phân loại CTR tại nguồn, tái sinh-tái

chế (CTR vô cơ) và compost, sản xuất điện (CTR hữu cơ) v.v

Mô hình này đã được triển khai áp dụng cho rất nhiều khu dân cư mới chủ yếu tại các nước

Bắc-Tây Âu và Bắc Mỹ như Phần Lan, Thụy Điển, Anh, Hà Lan, Đức, Mỹ, v.v mà được biết

nhiều đến gần đây là Khu dân cư BedZED (Beddington Zero-Energy Development, London

Borough of Sutton, Anh), những KDCST ở Hà Lan như Ecolonia, v.v và ngay cả ở những

nước đang phát triển như các KDCST ở Brazil, Trung Quốc Nội dung của từng giải pháp

được thay đổi linh động để phù hợp với từng điều kiện địa phương cụ thể

(Xem chi tiết các giải pháp thiết kế sinh thái ở Báo cáo chuyên đề – Các giải pháp thiết kế

sinh thái)

1.2.3 Một số hệ thống chỉ số đánh giá khu dân cư sinh thái

Có nhiều khái niệm về hệ thống chỉ số đánh giá khu đô thị sinh thái, tuy nhiên, hầu như phần

lớn những hệ thống này đều dựa vào những tiêu chí đánh giá môi trường đô thị Theo LEED,

hệ thống chỉ số đánh giá sinh thái cho khu đô thị có tác dụng như là một hướng dẫn thiết kế,

một công cụ để chứng nhận sự quy hoạch và mục tiêu của nó nhằm cải thiện các chỉ số môi

trường cũng như kinh tế, nó dựa vào những tiêu chuẩn, công nghệ, thực tiễn đã được thiết lập

và cải cách Theo BREEAM, nhà ở sinh thái cân bằng các chỉ số môi trường với các nhu cầu

về chất lượng cuộc sống cao, nhu cầu về môi trường sống trong nhà an toàn và khỏe mạnh

Việc đánh giá được chia thành 7 nhóm: năng lượng, nước, sự ô nhiễm, vật liệu, giao thông,

sinh thái và sử dụng đất, sức khỏe và phúc lợi

(1) Hệ thống chỉ số xây dựng xanh cho các dự án xây dựng mới và các dự án cải tạo của

LEED

Hệ thống này được thiết lập bởi LEED (Leadership in Energy & Environmental Design)

thuộc Hiệp hội Green Building của Hoa Kỳ Hệ thống chỉ số này đưa ra các hướng dẫn

cụ thể về đánh giá cũng như những hướng dẫn cho công tác thiết kế xây dựng nhằm

hướng các công trình phát triển theo hướng bền vững, thân thiện với môi trường

Bảng hệ thống này chủ yếu dựa vào hai nhóm tiêu chí đánh giá: áp lực môi trường và

đáp ứng môi trường Trong đó, các yếu tố tập trung nhiều vào tiêu chí áp lực, đưa ra các

khía cạnh quan trọng ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến vấn đề môi trường cho khu

vực cũng như các vấn đề về phát triển bền vững cho xã hội Thang điểm đánh giá được

chia đều cho các vấn đề nhỏ trong toàn hệ thống, điểm tổng kết riêng cho từng khía

cạnh chung sẽ khác nhau Ví dụ: vấn đề vị trí xây dựng được chia thành nhiều yếu tố

nhỏ, mỗi yếu tố chiếm 1 điểm, có tổng cộng 14 yếu tố cần xem xét nên điểm cuối cùng

cho phần này là 14 điểm; trong khi đó, vấn đề sử dụng hiệu quả nước chỉ được chia

thành 5 yếu tố xem xét, do đó, điểm cuối cùng của phần này chỉ chiếm 5 điểm Như

vậy, tùy thuộc vào mức độ phức tạp của từng vấn đề nêu ra mà có được những điểm

đánh giá cuối cùng riêng cho từng vấn đề Tổng điểm đánh giá của hệ thống sẽ là tổng

điểm của những yếu tố được xem xét Ở hệ thống chỉ số đánh giá này, điểm đạt yêu cầu

tối thiểu chiếm 38% so với tổng số điểm có thể đạt được (26 điểm so với 69 điểm)

(2) Chỉ số đánh giá môi trường cho nhà ở của BREEAM Office

Đây là bảng hệ thống chỉ số đánh giá môi trường cho khu nhà ở sinh thái được thiết lập

bởi BREEAM (thuộc Building Research Establishment Ltd của Anh) Hệ thống chỉ số

này được thiết lập dựa vào cả 3 nhóm tiêu chí: áp lực, trạng thái, đáp ứng Như vậy, hệ

thống này đã tính đến toàn bộ các khía cạnh của phát triển bền vững cho chính khu vực

đánh giá cũng như cho toàn xã hội Các vấn đề được nêu ra xoay quanh các nội dung

chính: (i) Tác động đến chất lượng không khí; (ii) Tiết kiệm sử dụng tài nguyên, năng

lượng, nước; và (iii) Tăng tính tiện nghi cho đời sống đồng thời với việc giảm tác động

môi trường Trong đó, khía cạnh được đề cập nhiều nhất là tiết kiệm sử dụng tài

nguyên, năng lượng và nước Thang điểm tính cho phần này chiếm 46,41% so với tổng

số điểm, xếp vị trí thứ 2 là yếu tố tiện nghi đời sống (chiếm 28,95%), và cuối cùng là

yếu tố chất lượng không khí (chiếm tỷ lệ 24,64%)

Kết quả đánh giá cuối cùng dựa vào điểm tổng kết đạt được Điểm đạt tiêu chuẩn tối

thiểu của hệ thống đánh giá này là 36 điểm (tương ứng 36% tổng số điểm)

(3) Hướng dẫn thiết kế xây dựng nhà ở theo hướng sinh thái

Đây là bộ tiêu chuẩn đánh giá dùng để hướng dẫn các dự án thiết kế khu nhà ở cho cư

dân vùng Marin thuộc California, Hoa kỳ Bảng hệ thống chỉ số đánh giá này chủ yếu

hướng dẫn các vấn đề về thiết kế nhà ở dựa vào nhóm tiêu chí áp lực trong đánh giá môi

trường Các vấn đề được đưa ra giải quyết trong bảng hệ thống này chủ yếu có tác dụng

giảm thiểu sử dụng tài nguyên thiên nhiên, tiết kiệm năng lượng, nước

Nét đặc trưng của bảng hệ thống này là điểm đánh giá cuối cùng phụ thuộc vào diện tích

sử dụng của nhà ở Khi diện tích < 3500 ft2, điểm đạt tiêu chuẩn tối thiểu của hệ thống

là 50 điểm (so với tổng số điểm 350); và điểm giới hạn mức đạt tiêu chuẩn tốt nhất là

126 điểm Khi diện tích từ 3501 ft2–6500 ft2 thì điểm đạt tiêu chuẩn tối thiểu là 76 điểm

và điểm giới hạn mức đạt tiêu chuẩn tốt nhất là 150 điểm Như vậy, có thể thấy sự khác

biệt của hệ thống này so với 2 hệ thống trên là chỉ dành cho công trình có diện tích nhỏ

hơn 6500 ft2

Có thể thấy các hệ thống chỉ số đánh giá của các nước trên thế giới rất đa dạng về hình thức

lẫn nội dung, tuỳ thuộc vào điều kiện thực tế của từng quốc gia, từng khu vực Không thể áp

dụng một hệ thống chỉ số đánh giá của nước này cho một nước khác Nhưng nhìn chung cách

thiết lập ra hệ thống này của các quốc gia đều có các điểm giống nhau, như:

- Nêu ra các thực tế của khu vực;

- Sử dụng nhữnng tiêu chí phát triển của một đô thị sinh thái để nêu ra hướng phát triển

chung cho khu vực mình;

- Đề ra từng mức độ thực hiện cho địa phương, ứng với mỗi mức độ thực hiện sẽ có

những thang điểm đánh giá riêng;

- Tổng kết điểm đạt được để đưa ra nhận xét đánh giá cuối cùng

1.2.4 Những trường hợp điển hình trên thế giới

Trong bối cảnh phát triển bền vững đang trở thành xu hướng tất yếu của tất cả các quốc gia

trên thế giới, các nguyên tắc thiết kế sinh thái (bao gồm các kỹ thuật thân thiện môi trường)

ngày càng được áp dụng rộng rãi trong phát triển các đô thị - không chỉ ở các nước phát triển

ở Tây Âu hay Bắc Mỹ mà bắt đầu lan rộng ở các nước đang phát triển như Brazil, Trung

Quốc, Malaysia và Thái Lan… Một số trường hợp điển hình được giới thiệu dưới đây đã áp

dụng thành công các nguyên tắc thiết kế sinh thái theo những cách khác nhau phù hợp với

điều kiện cụ thể của từng trường hợp

(1) Vùng đô thị Bắc Kinh, Trung Quốc và Khu phức hợp Linked Hybrid

Vùng đô thị Bắc Kinh nằm ở phía bắc Trung Quốc, tổng diện tích 16.807,8 km2, tổng dân số

13,8 triệu người Là khu vực có nhiệt độ trung bình hàng năm 12oC, mật độ dân số trung bình

821 người/km2, lượng mưa trung bình 640mm/năm Trong đó, núi chiếm 62% diện tích bề

mặt, diện tích khu vực đồng bằng 38% diện tích toàn tỉnh Tuy nhiên, ngày nay các mảng

xanh, các vành đai xanh đã dần biến mất bởi hoạt động con người

Hiện nay, các vấn đề môi trường vùng đô thị Bắc Kinh gặp phải là: (i) sự xâm lấn cây xanh,

cảnh quan thiên nhiên do quá trình đô thị hóa; (ii) các mảng xanh, vành đai xanh chưa được

bảo vệ đúng cách; (iii) các công trình xây dựng chỉ quan tâm đến mặt thẩm mỹ, kiến trúc công

trình, chưa quan tâm đến khía cạnh môi trường Từ những vấn đề trên, Chính quyền địa

phương đã xác định rõ để giải quyết hiện trạng môi trường trên phải dựa vào các nguyên tắc

xây dựng sinh thái của thế giới

Tại Bắc Kinh, một trong những mô hình phát triển thành công thiết kế sinh thái vào đô thị là

khu phức hợp Linked Hybrid, được xây dựng ngay trong trung tâm thành phố Bắc Kinh Khu

phức hợp Linked Hybrid, do Steven Holl thiết kế, được hình thành từ tám tháp riêng lẻ với

hơn 700 căn hộ, các cửa hiệu bán lẻ và trung tâm thương mại Như một “thành phố trong lòng

thành phố”, Linked Hybrid trở thành một cộng đồng nơi mà con người có thể dễ dàng đi bộ

tới khách sạn, quán cà phê, tiệm giặt ủi, các đền đài, hiệu sách,…

Hình 1.2 Toàn cảnh khu Linked Hybrid

Không gian công cộng của Linked Hybrid được chia thành ba cấp độ Đầu tiên, cấp độ ở

dưới đất, bao gồm các cửa hiệu, một rạp chiếu bóng, một khách sạn có 60 phòng và các dịch

vụ tiện ích khác Cấp độ thứ hai bao gồm các cây cầu trên không kết nối tám toà tháp với

nhau Và cấp độ trên cùng là vườn trên mái, nơi con người có thể thư giăn và ngắm toàn cảnh

Bắc Kinh

Hình 1.3 Không gian công cộng ở Linked Hybrid

Để phát triển phù hợp với xu hướng bền vững hiện nay, một số các công nghệ sau đã được sử

dụng ở Linked Hybrid:

Điều hoà nhiệt độ

Một hệ thống bơm địa nhiệt, bao gồm 660 giếng địa nhiệt đặt chìm 100m dưới mặt đất, là

nguồn toả nhiệt nóng lạnh phức hợp Theo Holl, đây chính là dự án giếng địa nhiệt lớn nhất

trong lịch sử các khu dân cư Việc tuần hoàn nước thông qua một hệ thống ống được cài đặt

dưới các sàn nhà bêtông sẽ cho nước có nhiệt độ nằm trong khoảng 28 đến 30oC vào mùa

đông và khoảng 18-20oC vào mùa hè Vì vậy hệ thống này có thể giữ nhiệt độ trong nhà dưới

20oC vào mùa đông và cao nhất 26oC vào mùa hè

Thông gió

Thông thường tại Bắc Kinh, máy giữ độ ẩm không khí được sử dụng trong các không gian

sống để điều hoà nhiệt độ; tuy nhiên, các dụng cụ này thường ẩm ướt và nguy cơ sản sinh ra

vi khuẩn và các bệnh qua giao tiếp Chính vì vậy, Linked Hybrid đưa ra một hệ thống khí sạch

thay thế, cho phép tạo độ ẩm từ 30-70% tất cả thời gian Hệ thống mang lại không khí trong

lành từ đỉnh của toà nhà, và sau đó phân tán luồng không khí này thông qua các điểm lấy

không khí vào mỗi căn hộ và không gian chung Khí thải được loại bỏ trong phòng tắm và nhà

bếp thông qua hệ thống thu hồi khí thải trên mái

Bề mặt công trình

Cấu trúc vỏ bao che phức hợp hiệu năng cao bao gồm các kết cấu bằng bêtông, được cách ly

với bên ngoài, và một lớp tường lam kính

Các cửa sổ là cửa kính hai lớp, giữa hai lớp kính có khí argon cách nhiệt Chúng được lắp vào

tường bên ngoài với nồng độ cao, và chống ăn mòn cao Các kiến trúc sư cũng nghiên cứu hệ

thống sun-shading bên ngoài để tăng thẩm mỹ và bảo vệ công trình khỏi sự gia tăng nhiệt mặt

trời

Tái chế nước xám

Hệ thống xử lý nước tại Linked Hybrid bao gồm hệ thống nước lạnh, nước nóng, nước xám

và hệ thống nước dùng để uống, hệ thống nước thải và hệ thống cống rãnh Một ao nước

7000m2 được kết nối với tháp nước hai tầng để tạo cơ sở cho quá trình xử lý nước xám, sử

dụng cho tưới cây, vệ sinh và điều hoà nước Linked Hybrid cũng sử dụng vườn trên mái để

chứa nước mưa vừa tạo cảnh quan vừa dùng cho chữa cháy

Nhìn chung, dự án Linked Hybrid đã được xếp hạng Vàng theo hệ thống xếp hạng của LEED,

là một bước ngoặt mới trong việc phát triển các công trình xanh ở Trung Quốc Từ dự án này,

cũng có thể thấy rằng thiết kế sinh thái không chỉ áp dụng cho việc xây dựng các KDCST tại

các vùng đất ngoại thành, các khu đất mới mà ngay tại trung tâm thành phố Nếu biết kết hợp

địa hình và cảnh quan hiện có cùng các ứng dụng khoa học kỹ thuật hiện đại, con người cũng

có thể tạo nên một thành phố nhỏ ngay trong lòng Thành phố cũ, vừa tận dụng lại diện tích

hiện có vừa tạo thêm nhiều cảnh quan thiên nhiên giúp con người cảm thấy thoải mái, gần gũi

với môi trường khi sống và sinh hoạt trong đó

(2) Dự án nhà ở Hockerton (Hockerton Housing Project-HHP)

Hình1.4 Toàn cảnh làng Hockerton (Anh, 2004)

Dự án nhà ở Hockerton (HHP) là một đổi mới, là sự phát triển bền vững ở làng Hockerton

gần Southwell, Nottingham Bắt nguồn từ cảm hứng và kiến trúc ngôi nhà của hai kiến trúc sư

Brenda Vale và Robert Vale, dự án đã hoàn tất vào tháng 9 năm 1998, sau 3 năm thiết kế và

18 tháng xây dựng Đây là một trong những hệ thống tiết kiệm năng lượng đầu tiên ở Anh

(tiêu thụ năng lượng bằng không) HHP tọa lạc ở vị trí trung tâm của Nottingham, cách

Southwell 2 dặm và cách thị trấn Newark 7 dặm, nằm bên ngoài ranh giới làng Hockerton

Dự án nhà Hockerton được áp dụng cho năm ngôi nhà, được xây dựng trên diện tích 10 hecta

bên ngoài làng Hockerton Với mục đích hạ thấp chi phí xây dựng và phát triển bền vững, các

vật liệu và kỹ thuật sau đã được áp dụng:

Vật liệu xây dựng

Sử dụng vật liệu địa phương, vật liệu tự nhiên càng nhiều càng tốt, tuy nhiên vẫn phải đảm

bảo sự cân bằng giữa lợi ích và thuận tiện trong xây dựng Bao gồm chọn vật liệu bền vững,

tiêu thụ ít năng lượng, vật liệu tái chế, vật liệu có tính dẫn nhiệt cao, không gây ảnh hưởng

đến môi trường Sử dụng nguồn gỗ xây dựng bền vững, sơn thì chọn loại bay hơi thấp và các

loại mái ngói bằng đất sét

Hình 1.5 Một ngôi nhà điển hình ở Hockerton (Anh, 2004)

Các công nghệ giảm nhiệt, tiết kiệm năng lượng trong nhà

Có rất nhiều cách để điều hòa nhiệt độ trong nhà Ở Hockerton, sự cách ly và các bề mặt phủ

chính là giải pháp cho vấn đề này Các phương pháp chính để điều hòa nhiệt:

• Độ cách ly cao đối với tất cả bề mặt bên ngoài ngôi nhà;

• Giảm sự gia tăng nhiệt trong nhà và bên ngoài bằng việc sử dụng các vùng đệm, tường

kính, và mái hiên;

• Mái, tường được che phủ xanh (vườn trên mái, dây leo);

• Sử dụng các dạng kính nhiều lớp (lắp kính 2 lớp hay 3 lớp, giữa chèn khí argon) với

độ giữ nhiệt thích hợp cho các thành phần chính của ngôi nhà, giảm năng lượng điện

tiêu thụ cho việc thắp sáng và điều hòa nhiệt độ vào mùa đông (cửa sổ, cửa chính lắp 3

lớp kính, tường lắp 2 lớp kính);

• Thông gió cho ngôi nhà thông qua việc sử dụng máy thông gió thu hồi nhiệt

Hình 1.6 Nhà dùng pin năng lượng mặt trời, và lắp kính trên mái

Bằng việc áp dụng các phương pháp trên, dự án đã tiết kiệm được 50% nhu cầu tiêu thụ năng

lượng điện so với các ngôi nhà truyền thống

Ngoài việc lắp đặt hệ thống kính trong kiến trúc ngôi nhà để cung cấp nước nóng cho nhà,

HHP dùng các bồn chứa “Hotsi” cách ly cao tiết kiệm được 50% năng lượng sử dụng so với

Để tiết kiệm nguồn nước sử dụng cho sinh hoạt, ở Hockerton đưa ra các biện pháp như: giảm

lượng nước dội vệ sinh, hạn chế lượng nước dùng trong tắm giặt và vệ sinh cá nhân

Nước xám sẽ được thu gom sau nhà cùng nước mưa từ đường và các vùng đất xung quanh và

đưa đến hầm chứa Sau đó nước sẽ được bơm và trữ vào các hồ chứa nhân tạo, có sức chứa

150m3 tương đương lượng nước dùng trong 100 ngày

Nước thải cũng được xử lý bằng các hệ thống bãi sậy Nước sau khi được xử lý sơ bộ sẽ chảy vào bãi sậy, tại đây các rễ cây sẽ cung cấp oxy cho vi khuẩn trong nước phân hủy các mầm bệnh Nước sau xử lý tại các hệ thống này, tốt về mặt cảm quan, cung cấp nhiều chất dinh dưỡng trong nước, đạt tiêu chuẩn nước tắm Hiện tại, Hockerton cũng

có hệ thống thu gom riêng lẻ và chứa nước dùng cho các nhu cầu khác nhau

Hình 1.8 Hồ xử lý nước ở Hockerton

Chính sách giao thông

- Mỗi gia đình chỉ được phép có một phương tiện sử dụng nhiên liệu xăng dầu;

- Mở rộng việc sử dụng các phương tiện giao thông khác như xe đạp, xe điện và sự phân

luồng giao thông hợp lý;

- Tạo các con đường mòn nối liền các trường học địa phương, cửa hiệu ở Southwell và

Sustrans thuận tiện cho giao thông bằng xe đạp

Chính sách tái chế vật liệu

Để giảm vật liệu đóng gói thực phẩm, tại Hockerton, người ta trồng thực phẩm ngay trong

vườn nhà, tránh sử dụng vật liệu không cần thiết Tất cả chất thải hữu cơ được làm phân

compost Nhựa, lon đồ hộp và giấy không sử dụng lại được sẽ được thu gom cho tái chế

Ngoài ra, nhiều vật liệu trong nhà dư ra sẽ được để dành và dùng vào các hoạt động khác

trong nhà

Tuy đây chỉ là dự án qui mô nhỏ, áp dụng cho năm nhà ngoại ô làng Hockerton, bước đầu đã

đạt được nhiều hiệu quả trong việc sử dụng tiết kiệm năng lượng, vật liệu theo hướng bền

vững

(3) Thiên niên kỷ Xanh (Millennium Green), Collingham

Được thành lập từ năm 1999, khu Collingham gần Netwark, Anh với diện tích là 3,6 mẫu Anh

(1,44ha) gồm có 24 hộ cư dân và một trung tâm mua sắm Nét đặc biệt của khu vực là các

ngôi nhà tiết kiệm năng lượng được xây dựng bởi các vật liệu ít tổn hại đến môi trường như

gỗ, vật liệu tái chế giấy Kết quả, các ngôi nhà sẽ tiết kiệm ít nhất từ 50-70% năng lượng tiêu

thụ so với các ngôi nhà truyền thống khác, và giảm sự phát thải khí CO2 đến 70%

Hình 1.9 Millennium Green, Collingham (Anh, 2004)

Các biện pháp cụ thể được áp dụng vào khu Collingham gồm có:

Kiến trúc xây dựng

Các ngôi nhà ở dạng liên kế hay riêng lẻ được quy hoạch hợp lý với các mảng xanh nội bộ Vị

trí của các ngôi nhà phải đảm bảo nhận được ánh sáng mặt trời nhiều nhất về hướng Nam

Mục đích là tận dụng tối đa ánh sáng mặt trời, tăng bức xạ nhiệt hấp thụ vào hệ thống nước

nóng và giảm năng lượng cho chiếu sáng thông qua hệ thống lắp kính trên mái

Gạch truyền thống và gạch block được sử dụng để xây tường, trong khi mái bằng đất sét hoặc

bêtông đặt trên màng thông gió kết cấu bằng gỗ xà cừ được xem là ưu tiên trong thiết kế mái

tại khu vực Cấu trúc này tạo cho mái có giá trị U-value 0,15 W/m2.k

Các khung cửa sổ bằng gỗ với lớp phủ bên ngoài ít phát thải và có gắn kính được xem là phù

hợp cho thiết kế nhà ở Collingham

Bảo tồn các nguồn tài nguyên

Bảo tồn các nguồn tài nguyên chính là một cố gắng lớn được tạo ra trong suốt quá trình thiết

kế để giảm lượng tiêu thụ tài nguyên không có khả năng phục hồi trong quá trình hoạt động

của ngôi nhà Các phương pháp được áp dụng bao gồm:

Sưởi ấm Các nồi hơi ngưng tụ khí, lò sưởi với hệ thống điều khiển nhiệt tĩnh cùng với hệ

thống điều khiển nhiệt tự động được lắp đặt cho tất cả các hộ gia đình để sưởi ấm nhiệt độ

trong nhà Ngoài ra nước nóng được cung cấp bởi sự kết hợp của những lò hơi và các mái có

lắp đặt hệ thống thu nhiệt Hệ thống này giảm được 60% nhiên liệu thông thường cung cấp

nước nóng cho sinh hoạt

Chiếu sáng Để tiết kiệm năng lượng điện cho chiếu ssáng, các hộ gia đình trong khu vực đã

thay thế các chùm đèn treo bằng đèn huỳnh quang Ngoài ra, việc lắp đặt nút điều khiển phía

trước cửa cũng tạo thuận lợi cho người dân có thể tắt hết đèn bên trong khi ra ngoài

Thông gió Việc thông gió đưa ra phải thỏa mãn cung cấp khí sạch và loại bỏ hơi ẩm cho các

hộ gia đình Hai phương pháp được áp dụng ở Collingham như sau:

- Hệ thống thông hơi thu hồi nhiệt giúp thông khí thải ra từ nhà bếp, phòng tắm và thay

thế nó bằng khí sạch, đun nóng trước bằng khí thải trước khi thải vào các khu vực

sống chính Hiệu quả đạt được từ hệ thống này 70%

- Hệ thống thông gió thụ động được lắp đặt trong nhà bếp và nhà tắm để loại bỏ khí ẩm

Bảo tồn nước

Để tiết kiệm nước dùng cho sinh hoạt, hiện nay tại Collingham, người dân được khuyến khích

sử dụng các thiết bị tiết kiệm nước như van nước, vòi hoa sen tiết kiệm nước, v.v Việc tận

dụng lại nguồn nước cho các nhu cầu như dội nước vệ sinh, rửa máy móc, và tưới vườn bằng

các bồn chứa nước mưa cũng là một trong những biện pháp tiết kiệm nước Hệ thống

“Freerain” là hệ thống được sử dụng cho mục đích này, bao gồm bồn chứa ngầm, bể lọc và

bơm chìm, tuy nhiên hệ thống này không cung cấp nước uống Còn nước chảy tràn từ hệ

thống sẽ chảy vào hệ thống cống rănh địa phương Hệ thống này áp dụng đã giảm được 50%

nhu cầu nước dùng trong sinh hoạt

Quản lý chất thải rắn

Tại Collingham, bên cạnh việc thu gom rác tại nguồn, Chính quyền tạo nhiều điều kiện thuận

lợi để giúp người dân tái chế thủy tinh, giấy, thùng carton, đồ hộp, nhôm, v.v

Cảnh quan

Nhiều mảng xanh công cộng được xây dựng ở ngay trung tâm (cây ăn trái, cây bụi và các loại

cây du nhập từ nước ngoài) kết hợp với các dòng sông, suối tiếp giáp bên ngoài khu vực cũng

góp phần tạo thêm cảnh quan và tấm chắn xanh che chở cho khu vực

Giao thông

Khuyến khích người dân đi bộ, sử dụng xe đạp, các loại xe điện trong giao thông bên cạnh các

phương tiện giao thông công cộng như xe buýt hay xe điện

Chi phí xây dựng các ngôi nhà này có thể đắt hơn 10% so với các ngôi nhà truyền thống,

nhưng về lâu dài, sẽ tiết kiệm một chi phí lớn cho các nhu cầu năng lượng tiêu thụ trong quá

trình hoạt động Bên cạnh đó, Chính quyền cũng tạo thêm nhiều chỗ làm, nơi vui chơi giả trí

trong khu vực chứ không chỉ chú trọng vào việc tiết kiệm năng lượng Vì vậy, Collingham

không chỉ tạo không gian xanh, tiết kiệm năng lượng trong cuộc sống, bảo vệ môi trường mà

tại Collingham còn hấp dẫn người dân bởi sự tiện nghi và các nhu cầu cuộc sống được đảm

bảo

Nhận xét chung

Có thể thấy rằng tất cả các trường hợp phát triển thiết kế sinh thái đều nhắm đến mục tiêu đạt

năng lượng tiêu thụ và sử dụng tài nguyên là ít nhất Chẳng hạn ở các nước Châu Âu, sử dụng

năng lượng mặt trời cho nhu cầu cấp nước nóng, cùng với việc sử dụng các vật liệu cách ly để

đảm bảo nhu cầu sưởi ấm cho ngôi nhà với thời tiết lạnh bên ngoài Còn đối với các nước

nhiệt đới, điển hình trong trường hợp này là Trung Quốc lại sử dụng các biện pháp thông

thoáng tự nhiên, giếng địa nhiệt để điều hòa nhiệt độ trong năm, cũng như tạo thêm nhiều

vành đai xanh cho khu vực Bên cạnh các biện pháp sinh thái áp dụng cho thiết kế nhà ở thì

các phương pháp xử lý nước thải, tận dụng nước mưa trong các trường hợp trên đều dựa vào

quy luật tự nhiên, vào sự hấp thụ và khả năng lọc tự nhiên của thực vật, đất hiện có tại địa

phương, hạn chế sự can thiệp của hóa chất và các chất có hại cho môi trường Tùy vào địa

hình, điều kiện tự nhiên cụ thể của từng khu vực mà việc xây dựng và áp dụng các giải pháp

sinh thái vào từng vùng sẽ khác nhau

Kết luận

Bắt đầu từ các ý tưởng về phát triển một xã hội bền vững đến hình thành một KDCST, các lý

luận, tiêu chí đưa ra đều nhắm đến mục tiêu cải thiện chất lượng sống của con người và môi

trường xung quanh, gắn kết con người với sự phát triển chung của thiên nhiên xung quanh Từ

các trường hợp điển hình trên thế giới, ta cũng thấy rằng việc áp dụng các giải pháp thiết kế

sinh thái vào trong một khu vực phụ thuộc nhiều yếu tố: địa hình, khí hậu cũng như tập quán

của địa phương đó Chính vì vậy các tiêu chí, giải pháp sinh thái ở trên là các giải pháp chung

mang tính mở Việc áp dụng vào từng khu vực cụ thể phải dựa trên cơ sở các điều kiện hiện

có để có thể ứng dụng linh hoạt, điều chỉnh cho phù hợp với hiện trạng và ưu tiên của từng địa

phương

Chương 2

HIỆN TRẠNG MỘT SỐ KHU DÂN CƯ HIỆN HỮU

TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chương 2 của báo cáo trình bày hiện trạng một số khu dân cư được qui hoạch tại thành phố,

bao gồm hiện trạng chất lượng môi trường, hiện trạng quy hoạch và kiến trúc khu dân cư, thói

quen sử dụng nước và năng lượng, hiện trạng phát sinh, thu gom và quản l y chất thải rắn tại

khu dân cư Các khía cạnh trên được đánh giá so sánh với tình hình ở các hộ dân rải rác trên

địa bàn TP Đây là cơ sở đánh giá khả năng áp dụng các giải pháp sinh thái cũng như khả

năng thay đổi thói quen sử dụng nước, năng lượng của người dân… để khu dân cư vận hành

theo hướng bền vững

2.1 Phương pháp luận

Hiện trạng chất lượng môi trường các khu dân cư được quy hoạch được đánh giá trên cơ sở

quan trắc chất lượng môi trường nước, không khí, chất thải rắn Hiện trạng quy hoạch và kiến

trúc khu dân cư, thói quen sử dụng nước và năng lượng, hiện trạng phát sinh, thu gom và quản

l y chất thải rắn tại khu dân cư được quy hoạch được đánh giá từ kết quả khảo sát thực địa và

khảo sát ý kiến người dân sinh sống tại các khu dân cư đó (có so sánh với ý kiến người dân

sinh sống tại các khu dân cư hiện hữu)

Phương pháp khảo sát ý kiến người dân

(1) Mục đích

- Đánh giá tình hình tổ chức ở quy mô hộ gia đình về các mặt kiến trúc, sử dụng nước,

năng lượng và quản lý rác sinh hoạt ở các khu dân cư hiện hữu thuộc dự án quy hoạch

và các hộ dân nằm rải rác trong thành phố;

- Đối chiếu cảm quan của người dân ở những điều kiện sống khác nhau;

- Nhận định những thuận lợi/khó khăn và mong muốn của người dân về tổ chức ở trong

khu dân cư;

- Nhận định nhận thức/mức độ sẵn lòng của người dân liên quan đến phát triển KDCST

(2) Nội dung phiếu khảo sát

Nội dung phiếu khảo sát được chia làm hai phần chính: (i) thông tin chung, (ii) các vấn đề tổ

chức ở gia đình và cộng đồng khu ở Trong nội dung của phần (ii) sẽ bao gồm các câu hỏi cho

các chuyên đề ở quy mô hộ gia đình cho đến cộng đồng/ khu ở, và những thông tin sẽ được

thu thập bằng cách phỏng vấn trực tiếp người dân sinh sống tại hai khu vực dân cư hiện hữu

thông qua Phiếu Thu thập thông tin với các câu hỏi đóng và mở tập trung vào các chuyên đề

sau:

Không gian kiến trúc/vi khí hậu nội thất và quy hoạch khu ở

• Hướng nhà, cách bố trí các công trình chức năng trong nhà (vườn, ban công, v.v.);

• Sử dụng các thiết bị phụ trợ trong nhà (loại thiết bị nào, lý do sử dụng, v.v.);

• Ảnh hưởng từ không gian xung quanh đến cuộc sống hàng ngày

Hiện trạng quản lý nước

• Mức sử dụng nước (nguồn, lượng nước, v.v.);

• Thiết bị sử dụng nước và thói quen khi sử dụng (thiết bị tắm, bồn cầu, thiết bị giặt,

tưới cây, v.v.);

• Hiện trạng sử dụng lại nước mưa

Hiện trạng sử dụng năng lượng

Tập trung vào thói quen sử dụng điện và các thiết bị tiết kiệm điện được dùng trong sinh hoạt

hàng ngày; đồng thời quan tâm đến các nguồn năng lượng tự nhiên thay thế hiện nay

Hiện trạng thu gom rác sinh hoạt

Những thông tin được hỏi chủ yếu là: (i) các thiết bị trữ rác được sử dụng; (ii) vị trí đặt thùng

rác và chu kỳ thu gom của khu vực v.v

(3) Tổ chức thực hiện

Việc khảo sát được tổ chức thành 2 phần:

(i) Khảo sát hộ gia đình ở 2 khu dân cư hiện hữu thuộc các dự án quy hoạch đã thực

thi: Khu dân cư Trung Sơn (huyện Bình Chánh) và Khu dân cư Hiệp Bình Chánh

(quận Thủ Đức);

(ii) Khảo sát các hộ gia đình nằm rải rác trong thành phố

Các hộ gia đình được lựa chọn theo phương thức ngẫu nhiên.Trong mỗi hộ gia đình, phỏng

vấn sẽ thực hiện cho một người đại diện Tuy gặp nhiều khó khăn trong quá trình tiếp cận và

khảo sát người dân, cuộc khảo sát thu về 347 phiếu thu thập thông tin từ khu dân cư hiện hữu

và các hộ gia đình rải rác trong Thành phố, bao gồm:

- Khu Trung Sơn : 59 phiếu

- Khu Hiệp Bình Chánh : 44 phiếu

- Hộ gia đình rải rác ở Thành phố : 244 phiếu

Kết quả thống kê của 347 phiếu khảo sát thông tin chung cho thấy đa số các hộ được khảo sát

là các căn hộ nằm trong các khu dân cư cũ rãi rác trong thành phố (70%), trung bình đối

tượng được phỏng vấn có độ tuổi từ 16-60, trong đó thu nhập bình quân từ 1-2 triệu và 2-5

triệu là chủ yếu