một số kinh nghiệm trong giảng dạy văn học nước ngoài trong môn ngữ văn ở THCS

Đây là một lỗ hổng lớn trong kiến thức học sinh nếu tình trạng trên cứ kéo dài.Nhận thức đợc tầm quan trọng của phần văn học nớc ngoài trong chơng trình và thực tếtrong việc dạy học nêu

Mặc dầu có vị trí, chức năng quan trọng đặc biệt như vậy nhưng hiện nay đang xuấthiện tình trạng nhiều học sinh không thích học môn Ngữ văn Các tác phẩm văn học nướcngoài lại càng bị các em thờ ơ, coi nhẹ Bởi lẽ thế kỉ XXI đã và sẽ chứng kiến tốc độ pháttriển như vũ bão của khoa học và công nghệ Do đó, không quá khó hiểu khi giới trẻ hiệnnay có xu hướng tìm đến Ngoại ngữ, Tin học và các môn khoa học tự nhiên như là một sựbảo đảm cho tương lai Tỉ lệ học sinh thi vào các trường khối C càng ngày càng ít Một sốhọc sinh chọn thi khối C không phải vì thích hoặc có khả năng học các môn khoa học xãhội mà chỉ vì họ không đủ khả năng để thi vào khối nào khác Nhiều bậc phụ huynh cũngthan phiền về việc con em mình không thích đọc sách văn học bằng các loại truyện tranhchỉ mang ý nghĩa giải trí đơn thuần Qua các kỳ thi, các bài kiểm tra môn Ngữ văn, có thểnhận thấy có nhiều học sinh học theo kiểu đối phó, học vẹt, lạm dụng tài liệu tham khảo,không chú trọng kỹ năng diễn đạt, dùng câu, từ… Một bộ phận không nhỏ học sinh khôngthích học Ngữ văn và yếu kém về năng lực cảm thụ văn chương không chỉ gây bi quan đốivới dư luận xã hội mà còn tác động tiêu cực đến người dạy Nhiều thầy cô giáo dạy văn đãxuất hiện tâm lí chán nản, buông xuôi, không có động lực để trau dồi chuyên môn, tạo sức

GV: NguyÔn ThÞ Ch©m Trêng THCS L¬ng ThÕ Vinh -HuyÖn V¨n yªn -TØnh Yªn B¸i

ỳ lớn trong tư duy đổi mới, cải tiến phương phỏp giảng dạy Thực tế cho thấy, bờn cạnhnăng lực chuyờn mụn, tỡnh yờu văn chương và tõm huyết của cỏc thầy cụ giỏo cú thể cảmhoỏ được học sinh, để lại trong học sinh nhiều ấn tượng sõu đậm, từ đú gieo vào học sinhniềm say mờ khỏm phỏ, chiếm lĩnh tỏc phẩm Mụn Ngữ văn chỉ thực sự hấp dẫn đối vớihọc sinh khi giờ dạy của giỏo viờn thực sự cú “lửa”, khi người giỏo viờn nhập thõn hếtmỡnh vào bài giảng.

Chất lượng giảng dạy và học tập mụn Ngữ văn do nhiều yếu tố quyết định, chi phối:chương trỡnh, sỏch giỏo khoa, giỏo ỏn, phương phỏp giảng dạy của thầy, ý thức, thỏi độ họctập của trũ Trong đú, đổi mới phương phỏp dạy học đúng vai trũ then chốt Cú thể khẳngđịnh, đổi mới phương phỏp giảng dạy đang trở thành yờu cầu cấp thiết Trong giai đoạnhiện nay, đất nước ta đang bước vào thời kỡ hội nhập, qua mụn ngữ văn học sinh khụng chỉhiểu biết thờm về nền văn húa dõn tộc, mà giỏo viờn cũn cần giỳp học sinh mở rộng tầmhiểu biết về văn húa cỏc nước trờn thế giới Tạo cho học sinh cú khả năng hiểu mỡnh, hiểungười, yờu thương, tụn trọng lẫn nhau để chung sống, chung làm trong cộng đồng Núichung, việc dạy học mụn Ngữ văn phải hướng tới mục tiờu chung của giỏo dục thế giới mà

tổ chức UNESCO đề xướng: “Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để tự khẳngđịnh mỡnh"

Vậy làm cách nào để học sinh thực sự yêu quý môn ngữ văn, đón nhận các tác phẩmvăn chơng bằng cả trái tim và khối óc mình? Đây là một câu hỏi khiến nhiều giáo viên dạyvăn có tâm huyết phải trăn trở Con đờng đầu tiên của mỗi giáo viên đi tìm lời giải đápchính là việc không ngừng đổi mới phơng pháp dạy học Nhng trong thực tế các tài liệu h-ớng dẫn, các đợt tập huấn chuyên môn, các giờ dạy trên lớp, thờng chỉ chú trọng đến cáctác phẩm văn học trong nớc mà ít quan tâm đến các tác phẩm văn học nớc ngoài trong ch-

ơng trình Đây là một lỗ hổng lớn trong kiến thức học sinh nếu tình trạng trên cứ kéo dài.Nhận thức đợc tầm quan trọng của phần văn học nớc ngoài trong chơng trình và thực tếtrong việc dạy học nêu trên, trong nhiều năm học qua tôi đã tìm tòi học hỏi, nghiên cứu tàiliệu về phơng pháp dạy văn học nớc ngoài để vận dụng vào thực tế giảng dạy với mục đíchcải tiến phơng pháp dạy học, nhằm giúp học sinh thêm yêu quý các tác phẩm văn học - đặcbiệt là các tác phẩm văn học nổi tiếng của nhiều nớc trên thế giới đợc đa vào chơng trình

để nâng cao hơn chất lợng dạy học, khơi dậy tình yêu văn chơng ở các em học sinh, gópphần nâng cao hiểu biết của các em về văn hóa dân tộc cũng nh văn hóa thế giới thông quacác tác phẩm văn học trong chơng trình THCS Căn cứ vào hiệu quả qua quá trình nghiên

cứu, áp dụng vào thực tế giảng dạy, tôi xin báo cáo lại Một số kinh nghiệm trong ph“ Một số kinh nghiệm trong ph ơng pháp dạy học phần văn học nớc ngoài trong môn ngữ văn ở bậc THCS”

2- Mục đích nghiên cứu

Khi nghiên cứu đề tài này, tôi hớng tới mục đích vận dụng linh hoạt, sáng tạo và cụ thểhoá các phơng pháp dạy học môn ngữ văn ở trờng THCS vào thực tế giảng dạy Nhằm làmcho học sinh nhận thấy vẻ đẹp của tác phẩm văn học nớc ngoài về nghệ thuật và nội dung.Rèn kĩ năng phân tích cảm thụ tác phẩm văn học Đồng thời giúp các em học sinh mở rộngtầm hiểu biết thêm yêu quý hứng thú với môn học.

3- Đối tợng nghiên cứu :

Học sinh THCS tại trờng THCS Lơng Thế Vinh - Huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái

4- Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

Môn ngữ văn - phần văn học nớc ngoài ở các lớp 6,7,8,9

5 - Nhiệm vụ nghiên cứu :

Vận dụng các phơng pháp dạy học tích cực vào dạy học các văn bản văn học nớc ngoàinhằm làm học sinh hiểu tác phẩm, nhận thấy giá trị nghệ thuật nôi dung của tác phẩm.Nâng cao hiểu biết về các đất nớc, con ngời, nền văn hoá của các dân tộc trên thế giới quatác phẩm Củng cố kĩ năng phân tích, cảm nhận văn học.Từ đó nâng cao chất lợng môn học

6- Phơng pháp nghiên cứu

Nghiên cứu qua các tài liệu hớng dẫn Trao đổi cùng đồng nghiệp, rút kinh nghiệm quathực tế giảng dạy So sánh đối chiếu qua kiểm tra và phát vấn học sinh để rút ra kết quả củaquá trình nghiên cứu Rút kinh nghiệm và triển khai thành chuyên đề

7- Thời gian nghiên cứu :

GV: Nguyễn Thị Châm Trờng THCS Lơng Thế Vinh -Huyện Văn yên -Tỉnh Yên Bái

tộc từ đó hiểu rõ hơn đất nớc, dân tộc và văn hoá dân tộc mình, đồng thời phát triển tinhthần quốc tế và ý thức về cộng đồng văn hoá nhân loại.

Đó là những sáng tác đợc chọn lọc trong kho tàng văn học của các dân tộc, là tinhhoa văn hoá nhân loại đủ sức vợt qua sự thử thách khắc nghiệt của thời gian, của khônggian đến với chúng ta hôm nay Ta bắt gặp ở đây những tác phẩm đã thành mẫu mực của

văn học thế giới từ các chuyện cổ tích nh Cây bút thần“ Một số kinh nghiệm trong ph ” (Trung Quốc), Ông lão đánh cá“ Một số kinh nghiệm trong ph

và con cá vàng” (Nga)… cho đến các tác phẩm văn ch cho đến các tác phẩm văn chơng nổi tiếng của các nhà văn lớn

của các dân tộc cũng là của thế giới nh Đôn- ki-hô-tê“ Một số kinh nghiệm trong ph ” của (Xéc-van-tét), Cô bé bán“ Một số kinh nghiệm trong ph

diêm” của (An-đéc-xen), Chiếc lá cuối cùng“ Một số kinh nghiệm trong ph ” của (OHen-ry), thơ của Lý Bạch, Đỗ Phủ;Truyện của Lỗ Tấn, A Tôn-xtôi, Mô-pa-xăng, Giắc Lơn-đơn, Ai-ma-tốp, các trích đoạnkịch cổ điển Pháp, Anh của Mô-li-e, Sếc-xpia

Nhìn chung đó là những tác phẩm rất giàu giá trị nhân bản, giàu tinh thần dân tộc cótác dụng rất lớn trong việc giáo dục tình cảm cao đẹp, bồi dỡng tâm hồn trong sáng và ýthức vơn tới điều thiện để phát triển và hoàn thiện nhân cách cho học sinh Đó còn là nhữngtác phẩm có giá trị nghệ thuật lớn, đạt trình độ mẫu mực đợc viết ra bởi tài nghệ bậc thầy

của các nhà văn xuất sắc

Về phơng pháp dạy văn học nớc ngoài ở trờng THCS đã đợc rất nhiều giáo s đầu ngành

và nhiều nhà nghiên cứu đề cập đến trong các tài liệu nh cuốn: Lí luận văn học của giáo sTrần Đình Sử cùng các tác giả Phơng Lựu, Nguyễn Xuân Nam ( Nxb Giáo dục, Hà Nội1986) Cuốn sách: Mấy vấn đề lí luận tiếp nhận văn học của giáo s Trần Đình Sử; tiếp nhậnvăn học: Trần Văn Dân (chủ biên), Nxb Khoa học kĩ thuật Hà Nội1991.Phơng pháp dạyhọc văn Tập I, Phan Trọng Luận, Nxb Giáo dục Hà Nội 1993.Phơng pháp dạy học tác phẩmvăn chơng (theo loại thể) Nguyễn Viết Chữ, Nxb Đại học s phạm Hà Nội 2004.Thơ văn nớcngoài trên trang sách PTTH Tạ Đức Hiền, Nxb Hải Phòng 1996 Hoặc cuốn : Phân tích –bình giảng tác phẩm văn học nớc ngoài (THCS) Lê Nguyên Cẩn, Nxb Đại học quốc gia HàNội 2001

Từ những tài liệu trên cho thấy rất nhiều nhà nghiên cứu đã chú trọng đến phơng phápdạy học các tác phẩm văn học nớc ngoài trong chơng trình THCS Quan điểm chung củacác nhà nghiên cứu đều thống nhất : Phải tiếp cận tác phẩm một cách đồng bộ Bởi lẽ tiếpcận đồng bộ tỏc phẩm văn chương trong nhà trường là một xu hướng tiến bộ, nú vừa đảmbảo được phương phỏp lịch sử phỏt sinh, vừa chỳ trọng được tỏc giả, tỏc phẩm, đồng thờichỳ trọng đến vai trũ tớch cực của người đọc Đặc biệt là đặt tỏc phẩm trong bối cảnh sinh

ra nú để hiểu sự vận động của tỏc phẩm, hiểu ý tại ngụn ngoại trong thụng điệp mà nhà văngửi tới bạn đọc

Theo quan điểm chung của cỏc nhà nghiờn cứu tiếp cận đồng bộ một tỏc phẩm văn học

thể hiện ở 3 đặc điểm chớnh

1 Quan điểm tiếp cận lịch sử phỏt sinh và sự vận dụng một cỏch thớch hợp những hiểu biết ngoài văn bản ( xó hội , văn hoỏ, nhà văn ) để cắt nghĩa tỏc phẩm.

Mỗi nhà văn đều được sinh ra trong một hoàn cảnh lịch sử và đều chịu sự tỏc động trởlại Mỗi nhà văn đều cú khuynh hướng khẳng định tài năng và nhõn cỏch riờng, khẳng định

vị thế cuả mỡnh trong dũng chảy văn học Do vậy, muốn phõn tớch tỏc phẩm văn học nướcngoài sõu sắc giỏo viờn phải am hiểu lịch sử thế giới Mặt khỏc, mỗi nhà văn là một bảnthể văn hoỏ, là một cỏ nhõn trong cộng đồng xó hội, nờn việc tỡm hiểu cỏ nhõn văn hoỏ củanhà văn ở một mức độ nào đú sẽ giỳp cho người đọc hiểu hơn tỏc phẩm của họ Muốn dạytốt các tác phẩm văn chơng nớc ngoài phải trực tiếp tiếp xúc với tác phẩm

2 Quan điểm tiếp cận văn bản,

Văn bản là thụng điệp, là đề ỏn nhà văn gửi tới bạn đọc đặc trưng cơ bản của văn bảnnghệ thuật là thụng tin thẩm mĩ Nhà văn gửi đến cuộc đời niềm xỳc động mónh liệt nhất,những rung động tha thiết nhất về cuộc sống con người Tỏc phẩm văn chương chứa đựngtrong nú muụn mặt, muụn vẻ của đời sống xó hội.Chớnh cỏc yếu tố văn hoỏ của văn bản lạicàng làm nổi rừ hơn yếu tố thẩm mĩ của văn bản Vỡ vậy, nú đũi hỏi sự nếm trải hay trảinghiệm cần thiết của người đọc mới cú hi vọng giải mó được những thụng tin thẩm mĩtrong tỏc phẩm Đặc biệt người đọc phải cú một khả năng ngụn ngữ tối thiểu để tri giỏc vănbản, để thấu hiểu ngụn từ và đời sống của nú trong văn bản Thiếu vốn văn hoỏ cần thiết thỡviệc cảm thụ văn chương cũng dễ bị sai lệch hoặc thiếu sõu sắc.Đặc biệt là đối với cỏc tỏcphẩm văn học nước ngoài thỡ vốn văn húa của người dạy là vụ cựng quan trọng M Gorkinúi : nhờ văn chương mà hiểu cuộc đời và con người hơn.Vỡ vậy muốn dạy tốt các tácphẩm văn chơng nớc ngoài phải trực tiếp tiếp xúc với tác phẩm Tìm hiểu những vấn đề liênquan đến tác phẩm, cần hiểu đúng tác phẩm:

3 Quan điểm tiếp cận hướng vào đỏp ứng của học sinh

Việc dạy học văn theo lối truyền thụ một chiều là dạy học ỏp đặt khụng đem lại hiệuquả Cụng cuộc đổi mới phương phỏp giảng văn ở trung học cơ sở theo hướng coi họcsinh là bạn đọc sỏng tạo cũng là sự vận dụng sỏng tạo kịp thời những thành tựu về lớ thuyếttiếp nhận, tư tưởng dạy học hiện đại việc dạy học tỏc phẩm văn chương phải bắt đầu từthúi quen tự đọc của học sinh, từ thúi quen tự khỏm phỏ trờn cơ sở gợi ý của giỏo viờn Khi

đú tỏc phẩm là tỡnh huống cú vấn đề trước người đọc là học sinh giỏo viờn phải là ngườikiểm soỏt được quỏ trỡnh đọc, hoạt đồng tiếp nhận của học sinh Bằng cỏch ra đề, kiểm trathường xuyờn, giỏo viờn từng bước hướng dẫn học sinh tiếp nhận đồng bộ tỏc phẩm vănhọc nước ngoài trong nhà trường

Những vấn đề nờu trờn chớnh là những cơ sở lý luận, định hướng cho bản thõn tụi trongviệc việc nghiờn cứu, tỡm kiếm những giải phỏp, biện phỏp nhằm khắc phục những khúkhăn trong việc giảng dạy văn học nước ngoài ở THCS

GV: Nguyễn Thị Châm Trờng THCS Lơng Thế Vinh -Huyện Văn yên -Tỉnh Yên Bái

Chơng II : Cơ sở thực tế

Những thuận lợi và khó khăn thờng gặp trong việc giảng dạy tác phẩm văn học

n-ớc ngoài ở trờng THCS

1- Thuận lợi : Thế kỉ XXI là thế kỉ của khoa học và cụng nghệ phỏt triển như vũ

bóo Giới trẻ hiện nay cú thể tỡm hiểu mọi thụng tin trờn thế giới thụng qua mạng Itonetmột cỏch nhanh chúng Cỏc chương trỡnh thời sự, cỏc bộ phim truyền hỡnh nước ngoài cũng giỳp cho cỏc em mở rộng tầm hiểu biết Đặc biệt đất nước ta đang bước vào thời kỡhội nhập là cơ hội để cỏc em tỡm hiểu về nền văn húa của cỏc nước một cỏch dễ dàng Bờncạnh đú người giỏo viờn dạy văn nếu cú tõm huyết cú thể tỡm hiểu, trao đổi kiến thức ở cỏcphương tiện khỏc nhau Chớnh những điều trờn là thuận lợi cơ bản để giỏo viờn truyền thụkiến thức và học sinh cú thể tỡm hiểu, tiếp nhận tỏc phẩm văn học nước ngoài trong chươngtrỡnh

2- Khú khăn:

Trong thực tế dạy và học tác phẩm văn chơng nớc ngoài ở trung học cơ sở hiện nay gặprất nhiều khó khăn mà trớc hết khó khăn lớn nhất là khoảng cách khá lớn về không gian vàthời gian, về lịch sử và tâm lý Đứng trớc nhiều tác phẩm văn chơng nớc ngoài, nhiều giáoviên nhất là học sinh cảm thấy vô cùng xa lạ Nếu không đợc giải thích, hớng dẫn thì trongtiếp cận khó mà hiểu, cảm nổi

Ví dụ: Đánh nhau với cối xay gió“ Một số kinh nghiệm trong ph ” ( Trích Đôn-ki-hô-tê“ Một số kinh nghiệm trong ph ” của Xéc- van-tét) dẫu là tácphẩm rất hay nhng đợc viết ra cách đây hàng bốn trăm năm, từ thời trung cổ về tầng lớphiệp sĩ giang hồ đã lỗi thời, về phong cách sinh hoạt của quí tộc thời trung cổ Châu Âu vớinhững tập tục lề thói cách cảm, cách nghĩ hoàn toàn xa lạ với chúng ta

Khó khăn lớn thứ hai là chúng ta dạy và học văn chơng nớc ngoài trong điều kiện tàiliệu, sách vở phục vụ cho tham khảo của bộ giáo dục cung cấp còn khan hiếm Nhiều tácphẩm giáo viên mới đợc nghe lần đầu tiên Nhiều tác phẩm nghe tên nhng cha đợc một lần

đợc nhìn tận mắt Hầu hết tác phẩm đợc đa vào chơng trình giáo viên chỉ biết đợc qua sáchgiáo khoa, qua tóm tắt, qua trích đoạn khó khăn này không phải một sớm một chiều màkhắc phục đợc Đặc biệt khó khăn này rất khó khắc phục ở các trờng vùng cao, nơi cha cómạng Itơnét hoặc th viện

` Khú khăn thứ ba là quan niệm khụng coi những tỏc phẩm văn học nước ngoài là tỏcphẩm quan trọng trong chương trỡnh, tõm lớ ngại học, khụng thớch học văn của học sinhTHCS

Trớc những thực trạng trong việc tiếp cận, việc dạy và học các tác phẩm văn chơngnớc ngoài nh vậy, với tấm lòng yêu nghề, yêu bộ môn và trong thực tế giảng dạy nhiều nămtôi đã cùng nhiều đồng nghiệp tìm ra những hớng dạy, bàn cách khắc phục những khó khăn

trên để góp phần nâng cao hiệu quả của các giờ học văn Trong khuôn khổ của đề tài này,

tôi xin mạnh dạn góp thêm Một số kinh nghiệm trong ph“ Một số kinh nghiệm trong ph ơng pháp dạy phần văn học

n-ớc ngoài ở THCS ”

ChƯơng ba : các biện pháp tiến hành để giải quyết vấn đề

Bớc 1- Khảo sát thực trạng

Trớc khi nghiên cứu và thực nghiệm đề tài này tôi đã cùng với các đồng nghiệp trongnhóm Ngữ văn của nhà trờng tiến hành khảo sát các tiết dạy và học phần văn học nớc ngoàitrong chơng trình đối với các khối lớp 6, 7, 8,9

a- Hình thức và nội dung khảo sát:

Tập trung vào mảng kiến thức thuộc phần văn học nớc ngoài đã dạy thực tế trong chơngtrình ở các khối 6, 7, 8, 9 của 3 năm học: 2009-2010,2010-2011, 2011-2012

+ Thông qua các buổi sinh hoạt tổ, nhóm chuyên môn, qua dự giờ đồng nghiệp, thăm lớprút kinh nghiệm và đánh giá chất lợng, kết quả của các tiết dạy và học từ đó rút ra nhữngphơng pháp và biện pháp chung trong dạy và học các loại thể văn học nớc ngoài

+ Sử dụng phiếu học tập với những câu hỏi trắc nghiệm để kiểm tra việc nắm kiến thứcbài học, sự hiểu biết của học sinh về các tác giả, tác phẩm văn học nớc ngoài

+ Tiến hành cho học sinh làm các bài kiểm tra viết để đánh giá tổng quát khả năng cảmthụ, phân tích những giá trị nghệ thuật và nội dung của các tác phẩm văn học nớc ngoài

b- Kết quả khảo sát:

stt Lớp số HS

dự khảo sát

c- Kết luận rút ra qua khảo sát

GV: Nguyễn Thị Châm Trờng THCS Lơng Thế Vinh -Huyện Văn yên -Tỉnh Yên Bái

Qua thực tế và kết quả khảo sát tôi nhận thấy rằng:

+ Sự hiểu biết của học sinh về các tác giả cũng nh các tác phẩm văn học nớc ngoài đợchọc trong chơng trình còn rất hạn chế

+ Khả năng tiếp thu và cảm nhận những tác phẩm văn chơng nớc ngoài cha cao

+ Kỹ năng phân tích và cảm thụ những giá trị đặc sắc về nghệ thuật và nội dung các tácphẩm văn chơng nớc ngoài còn hời hợt và cha sâu sắc Vì vậy số bài đạt điểm khá cha cao + Kỹ năng phân tích các yếu tố ngôn ngữ, các biện pháp nghệ thuật, chi tiết, hình ảnh,nhân vật … cho đến các tác phẩm văn ch trong các tác phẩm văn học nớc ngoài của học sinh còn lúng túng

+ ở một vài giáo viên sự hiểu biết về phong tục, tập quán sinh hoạt, quan niệm thẩm mĩcủa dân tộc đó sản sinh ra tác phẩm cha thật sâu sắc, cha có điều kiện đọc trọn vẹn các tácphẩm có đoạn trích đợc dạy

Bớc 2- Thống kê phân loại các tác phẩm văn học nớc ngoài trong

ch-ơng trình

Nhìn một cách tổng thể toàn bộ phần văn học nớc ngoài trong chơng trình ngữ vănTHCS, ta có thể phân loại các tác phẩm văn học nớc ngoài theo đặc trng loại thể thànhnhững mảng sau:

3 Ngẫu nhiên viết nhân

buổi mới về quê

Hạ Tú

Ch-ơng

TrungQuốc

19 Cổ tích truyện ngắn

6 Đánh nhau với… cho đến các tác phẩm văn ch Xec van

-tet

TâyBanNha

16- 17 Tiểu thuyết

7 Chiếc lá cuối cùng O- hen - ri Mỹ 19 Truyện ngắn

8 Hai cây phong Ai ma

-top

Kiêcghi di

20 Truyện ngắn

8 Đi bộ ngao du Ru - xô Pháp 18 Nghị luận

10 Buổi học cuối cùng A- Đô - Đê Pháp 19 Truyện ngắn

13 Những đứa trẻ M Goorky Nga 20 Tiểu thuyết

14 Mây và Sóng Ta - go ấn Độ 20 Thơ văn xuôi

19 Chó Sói và Cừu trong

thơ ngụ ngôn của

La-phông - ten

Hi- pô litten

-víchPu-skin,

Xéc-ghê-ê-Nga Kể lại trên cơ sở truyện cổ

- Truyện ngắn:

Bao gồm một số đoạn trích của các tác phẩm: Đánh nhau với cối xay gió“ Một số kinh nghiệm trong ph ” của

Xéc-van-tét, Cô bé bán diêm“ Một số kinh nghiệm trong ph ” của An-đéc-xen, Chiếc lá cuối cùng“ Một số kinh nghiệm trong ph ” của Ơ Hen-ry, Hai cây“ Một số kinh nghiệm trong ph

phong” của Ai-Ma-Tốp, Cố h“ Một số kinh nghiệm trong ph ơng” của Lỗ Tấn, Con chó bấc“ Một số kinh nghiệm trong ph ” của Giắc-lơn-đơn, Những“ Một số kinh nghiệm trong ph

đứa trẻ” của Gor-ki, Rô-bin-xơn ngoài đảo hoang“ Một số kinh nghiệm trong ph ” của Đi-phô, Bố của Xi-mông “ Một số kinh nghiệm trong ph ” củaMô-pa-xăng… cho đến các tác phẩm văn ch

- Kí: Lòng yêu n“ Một số kinh nghiệm trong ph ớc” của Ê-ren-bua… cho đến các tác phẩm văn ch

- Kịch: Trích đoạn kịch cổ điển Pháp “ Một số kinh nghiệm trong ph Ông Giuốc-đanh mặc lễ phục” của Mô-li-e.

- Thơ trữ tình hiện đại: Bao gồm một số bài thơ trữ tình của Nga, ấn Độ… cho đến các tác phẩm văn ch

Qua việc phân loại nh vậy để có cái nhìn tổng quát toàn bộ chơng trình phần văn học nớc

ngoài, từ đó đề ra những phơng pháp, biện pháp dạy cụ thể cho từng loại thể một cách hợp

lý cũng nh việc vận dụng nguyên tắc tích hợp trong dạy và học một cách phù hợp hơn

Bớc 3 - Nghiên cứu và vận dụng lí thuyết : phơng pháp giảng dạy văn học nớc ngoài, vào thực tế giảng dạy

Dạy học tác phẩm văn chơng nớc ngoài cũng là dạy- học tác phẩm văn chơng nói chung

Đó cũng là tác phẩm văn chơng dân gian, văn chơng cổ điển và văn chơng hiện đại… cho đến các tác phẩm văn ch Đócũng là tác phẩm trữ tình và tự sự Dạy học tác phẩm văn chơng nớc ngoài cũng đến phảivận dụng các phơng pháp và biện pháp dạy học tác phẩm văn chơng nói chung nhng với tácphẩm văn chơng nớc ngoài, do những đặc điểm, những khó khăn nh đã nói ở trên nên ta cầnvận dụng những hình thức, biện pháp sao cho hợp lý và đạt đợc hiệu quả giờ dạy

Qua nghiên cứu tài liệu tôi nhận thấy rằng muốn giảng dạy phần văn học nớc ngoài trongchơng trình THCS đạt hiệu quả cao nhất thì ngời giáo viên cần tuân thủ các yêu cầu sau:

3.1 Muốn dạy tốt các tác phẩm văn chơng nớc ngoài phải trực tiếp tiếp xúc với tác phẩm:

Có thể coi đây là một yêu cầu nghiêm ngặt đối với giáo viên và học sinh khi dạy họctác phẩm văn chơng Nhng với các tác phẩm văn chơng nớc ngoài thì đây là một yêu cầukhá cao song phải tìm mọi cách mà thực hiện cho đợc Có thể tổ chức cho tổ, nhóm chuyênmôn chia nhau tìm đọc, trao đổi với nhau Cũng có thể tổ chức báo cáo trong sinh hoạtchuyên môn hoặc có thể tổ chức ngoại khoá cho học sinh Nếu không đọc đợc tác phẩm thìcũng phải đợc nghe, đợc kể, đợc thảo luận về tác phẩm mà mình phải dạy và học

3.2 Tìm hiểu những vấn đề liên quan đến tác phẩm:

Sự hiểu biết về tác giả, về thời đại, về đất nớc đó sản sinh ra tác phẩm, những đặc sắc

về thiên nhiên, về tập tục xã hội nhất là về tâm lý dân tộc sẽ giúp ta hiểu và cảm tác phẩmvăn chơng nớc ngoài rất nhiều Những điều đó không dễ gì có đơc nếu chúng ta không tìmtòi học hỏi

Chúng ta sẽ không cảm và hiểu tốt đoạn trích Đánh nhau với cối xay gió“ Một số kinh nghiệm trong ph ”trong

Đôn-ki hô tê

“ Một số kinh nghiệm trong ph ” của Xéc-van-tét nếu ta không hiểu biết gì về đất nớc Tây Ban Nha thời trung

cổ, sự tan giã của ý thức hệ phong kiến và sự hình thành của ý thức hệ t sản

Vì vậy việc tìm đọc các tài liệu có liên quan trên các tạp chí, các sách báo rất cầnthiết đối với giáo viên và học sinh nhất là giáo viên trong việc dạy học tác phẩm văn chơng,nhất là tác phẩm văn chơng nớc ngoài

3.3 Muốn dạy tốt tác phẩm cần hiểu đúng tác phẩm:

Muốn dạy tốt văn bản thì phải hiểu đợc toàn bộ tác phẩm và dụng ý nghệ thuật củatác giả từ đó mới lựa chọn đợc vấn đề và cách hớng dẫn học sinh tìm hiểu, khám phá vàlĩnh hội cho phù hợp với trình độ học sinh Đây là một yêu cầu cao song với tác phẩm văn

chơng nớc ngoài thì việc hiểu đúng tác phẩm là một yêu cầu quan trọng Con chó Bấc“ Một số kinh nghiệm trong ph ”làtác phẩm đợc dạy trong ngữ văn 9 là một văn bản hay nhng rất xa lạ đối với giáo viên và

học sinh THCS Hầu nh giáo viên chỉ mới biết đợc nhà văn Giắc-lơn-đơn và Tiếng gọi nơi“ Một số kinh nghiệm trong ph

hoang dã” qua một đoạn trích không trọn vẹn trong sách giáo khoa Cũng vì vậy mà cha

hiểu đợc tinh thần của văn bản cũng nh cha hiểu sâu sắc tác giả và nội dung toàn bộ tác

phẩm Thực ra, đây chỉ là một đoạn trích trong tác phẩm Tiếng gọi nơi hoang dã“ Một số kinh nghiệm trong ph ” của

Giắc-lơn-đơn một nhà văn Mỹ nổi tiếng thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX “ Một số kinh nghiệm trong phTiếng gọi nơi hoang

dã” là một kiệt tác của nhà văn nhằm chứng minh: mâu thuẫn giữa sự tạn bạo dã man của

cái gọi là văn minh và sự tự do của loài vật sống hoang dã trong thiên nhiên Kiệt tác này

đ-ợc nhà văn viết từ 1903 Truyện kể về số phận của con chó Bấc bị bắt cóc mang đi khỏitrang trại của một ngời chủ giàu có ở Ca-li-phoóc-ni-a, và bị ném vào vùng Bắc cực hoangdã trong cuộc săn vàng của con ngời Thiên nhiên nguyên thuỷ, sự nghiệt ngã tàn bạo củamôi trờng đã đánh thức và làm phát triển mạnh mẽ trong đáy sâu thẳm của nó những bảnnăng thú dữ của tổ tiên nó Nó đã sống với đủ hạng ngời phần lớn họ là những kẻ độc ác,tàn bạo đối với thú vật Chỉ có một ngời là chiếm đợc thiện cảm của nó bằng lòng nhân đạo

và tình thơng yêu rộng lớn Đó là Giôn Thoóc Tơn Truyện toát lên một nhân sinh quan rõrệt: Lòng thơng yêu loài vật, ông cho rằng chỉ có trên cơ sở một tình thơng yêu vô hạn đốivới loài vật mới chiến thắng đợc những con vật, thậm chí là những con vật dữ tợn Tình yêuthơng thực sự và nồng nàn đến mức cuồng nhiệt dấy lên trong lòng con chó Bấc thì đếnGiôn Thoóc Tơn mới khơi dậy đợc những điều đáng tìm hiểu là vì sao mà Bấc yêu thơngGiôn Thoóc Tơn đến mức có những hành động đep đẽ thế? Bởi vì con ngời này đã cứu sống

nó Nhng hơn thế nữa, con ngời này là một ông chủ lý tởng Anh chăm sóc chó của mình

nh thể chính nó là con cái của anh vậy

Có đọc toàn bộ tác phẩm ta mới thấy hết tình thơng yêu thực sự của Giôn Thoóc Tơn

đối với loài vật mà cụ thể là đối với con chó Bấc trong sự so sánh với bao nhiêu ông chủ

tr-ớc đó, trong bối cảnh khốc liệt của cuộc hành trình dai dẳng dài dặc trên những con đờng

GV: Nguyễn Thị Châm Trờng THCS Lơng Thế Vinh -Huyện Văn yên -Tỉnh Yên Bái

ngập tuyết, trong cơn tuyệt mệnh của đàn chó… cho đến các tác phẩm văn ch Chính đây mới là phần cốt yếu của tácphẩm, mới là dụng ý nghệ thuật của tác giả Chỉ có trên cơ sở tình yêu vô hạn đối với loàivật mới chiến thắng đợc những con vật Nội dung của tác phẩm là thế, t tởng của tác phẩmcũng là thế nhng nếu chỉ dựa vào tên của văn bản, qua hai chiến công của con chó, nhiềungời chỉ thấy nổi lên hình ảnh “ Một số kinh nghiệm trong phCon chó Bấc” mà thôi.

3.4 Tìm hiểu bối cảnh lịch sử và hoàn cảnh sáng tác tác phẩm:

Tác phẩm văn chơng bao giờ cũng mang trên mình dấu ấn của một thời lịch sử nhất

định Vì vậy việc tìm hiểu bối cảnh lịch sử và hoàn cảnh sáng tác bao giờ cũng là một yêucầu có tính nguyên tắc Dạy học tác phẩm văn chơng nớc ngoài thì việc tìm hiểu bối cảnhlịch sử và việc sáng tác thật là việc vô cùng quan trọng Vì đây là những điều rất xa lạ đốivới học sinh Sự phụ thuộc của tác phẩm văn chơng vào hoàn cảnh lịch sử sẽ rất khó giảithích cho học sinh nếu nh không gắn liền với những điểm phân tích, đánh giá chung vớihoàn cảnh cuộc sống và hoạt động sáng tác của nhà văn Có nh thế mới giúp học sinh có

điều kiện tìm hiểu sâu tác phẩm

Ví dụ: Có hiểu sâu sắc bối cảnh lịch sử của nông thôn Trung Quốc sau cách mạng Tân

Hợi ta mới thấm thía nỗi hiu quạnh của Lỗ Tấn ,trong khi dạy Cố h“ Một số kinh nghiệm trong ph ơng” (Ngữ văn 9), mới

thấy rõ ràng nhà văn đã thông qua việc tờng thuật chuyến về quê lần cuối cùng của nhânvật “ Một số kinh nghiệm trong phTôi” để lên án tội ác của chế độ phong kiến đối với nông dân, từ đó đặt ra vấ đề con đ-ờng đi của nông dân và của toàn xã hội để mọi ngời suy nghĩ

3.5 Tìm hiểu phong tục, tập quán sinh hoạt, quan niệm đạo đức, thẩm mĩ của dân tộc

đã sản sinh ra tác phẩm trong mối tơng quan với văn hoá dân tộc.

Để hiểu cảm đúng tác phẩm văn chơng nớc ngoài, giáo viên cần giúp học sinh hiểu

đợc phong tục, tập quán sinh hoạt cũng nh quan niệm đạo đức, thẩm mĩ của dân tộc mà tácphẩm phản ánh trong mối tơng quan với nền văn hoá dân tộc mình

Đặt tác phẩm văn học vào mối tơng quan văn học của hai dân tộc là để khai thácnhững t tởng hữu dụng cho đời sống tinh thần công dân tơng lai, kích thích những truyềnthống tốt đẹp hiện tại, để hiểu sâu sắc hơn nhân loại

Cho đến nay, dạy học văn học phục hng Anh hay Tây Ban Nha trong nhà trờng vẫn

là vấn đề khó với thầy và trò Thời đại phục hng ở Châu Âu, từ ý qua Pháp rồi đến nhiều

n-ớc ở mỗi nớc lại có màu sắc riêng Vì sao chàng Đôn- ki-hô-tê lại nói nhiều lời có cánh?Nhng chính chàng lại là một hiệp sĩ đạo không hợp thời, hình ảnh hiệp sĩ đạo ở Việt Namhọc sinh khó hình dung ra Đôn Kihôtê yêu tự do, công bằng, nhân đạo, Xan-trô-pan-xa thìthực tế, lạc quan, lành mạnh, yêu đời Cả hai nhân vật chung đúc lại đã làm nổi bật truyềnthống đạo đức của nhân dân Tây Ban Nha

Qua nhân vật Đôn-ki-hô-tê chứng tỏ Xéc-van-tex tán thành lý tởng nhân đạo là tuyệtvời nhng khó thực hiện đợc trong thời đại mà tầng lớp quý tộc lại cho rằng đó là mơ hồ ảo

tởng Tác phẩm có nhạo báng sách hiệp sĩ nhng cơ bản vẫn là khẳng định khát vọng, lý ởng nhân văn cao cả của những con ngời khổng lồ trong một xã hội đầy đen tối xấu xa.

t-Hoặc bố cục một bài thơ đờng và đặc điểm cơ bản của thơ đờng luật nh cái lối “ Một số kinh nghiệm trong phvẽtrăng thấy mây”, “ Một số kinh nghiệm trong phý tại ngôn ngoại”, “ Một số kinh nghiệm trong phý đến mà bút chẳng cần đến”, hay việc sử dụng vần(nhất, tam, ngũ bất luận; nhị , tứ, lục phân minh), những kiểu đối: Đối thanh, đối ý (24loại), những bút pháp lấy“ Một số kinh nghiệm trong phđộng” tả “ Một số kinh nghiệm trong phtĩnh”; “ Một số kinh nghiệm trong phcao” tả “ Một số kinh nghiệm trong phthấp”; “ Một số kinh nghiệm trong phquá khứ” tả “ Một số kinh nghiệm trong phhiện tại”… cho đến các tác phẩm văn ch trongthơ Đờng cũng cần đợc học sinh hiểu biết trớc khi đi sâu vào tìm hiểu những bài thơ của LýBạch, Đỗ Phủ, Hạ Tri Chơng

Đặt tác phẩm trong mối tơng quan văn hoá của hai dân tộc sẽ giúp cho việc nghiêncứu tác phẩm cụ thể dễ dàng hơn Giúp học sinh nhận ra và làm phong phú hơn đời sốngtâm hồn và tình cảm dân tộc của mỗi ngời khi tiếp xúc với tác phẩm Trên thực tế trong quátrình tiếp xúc với tác phẩm dù thế nào cũng vẫn gợi ra sự liên tởng so sánh nhất định nhngtrong chơng trình văn học nớc ngoài ở Trung học cơ sở, có rất nhiều điểm khác nhau, thậmtrí trái ngợc nhau trong cách cảm, cách nghĩ và cách diễn đạt bởi thế, để học sinh hiểu cảm

đúng tác phẩm, cần phải giúp học sinh rút ngắn khoảng cách này lại

3.6 Tìm hiểu mối quan hệ giữa văn bản ngôn từ và văn bản hình tợng.

Văn chơng nớc ngoài đến với giáo viên và học sinh đều qua lời dịch của các dịch giả.Văn bản tác phẩm mà giáo viên và học sinh đợc dạy-học là văn bản dịch chứ không phải lànguyên tác Nh thế ngời dịch đã phải thực thi một hoạt động rất phức tạp là: Chuyển dịchmột tác phẩm từ một ngôn ngữ khác.Chuyển dịch một tác phẩm từ một thời gian này (thờigian lich sử xuật hiện nguyên bản) sang một thời gian khác (thời gian lịch sử của bảndịch) Chuyển dịch một tác phẩm từ một không gian văn hoá này sang một không gian vănhoá khác

Nh vậy, dịch bản là văn bản hình tợng Dạy học tác phẩm văn chơng nớc ngoài chủ yếu

là dạy học trên văn bản hình tợng gặp phải những bài thơ nớc ngoài từ nguyên bản đến bảndịch nghĩa, sang đến bản dịch thơ thì về mặt ngôn từ đã có sự khác nhau rất xa những bàithơ của Đỗ Phủ, Lý Bạch trong thơ Đờng đều nằm trong trờng hợp đó Thế là việc bám lấyngôn từ để khai thác nh với trờng hợp thơ nói chung là không thể đợc Nhng các đặc điểmkhác của thi pháp bài thơ lại có thể giúp ta hiểu cảm bài thơ thì lại phải khai thác Tuỳ từngbài mà có cách vận dụng linh hoạt, sáng tạo để đạt hiệu quả cao trong các tiết dạy và họctác phẩm Ta có thể thấy, biện pháp so sánh, đối chiếu là biện pháp đặc trng, đắc dụngtrong quá trình dạy học tác phẩm văn chơng nớc ngoài Biện pháp đó đợc thực hiện trongviệc đối chiếu bản dịch với nguyên tác, so sánh các chi tiết, các hình ảnh cùng một phongcách, một giọng điệu… cho đến các tác phẩm văn ch để giúp học sinh hiểu cảm tác phẩm sâu sắc hơn

VD: Khi dạy văn bản Tình dạ tứ“ Một số kinh nghiệm trong ph ” (Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh) ( SGK văn 7 )của Lý Bạch, qua biện pháp đối chiếu, so sánh bản dịch thơ với nguyên tác ta thấy:

GV: Nguyễn Thị Châm Trờng THCS Lơng Thế Vinh -Huyện Văn yên -Tỉnh Yên Bái

Trong nguyên tác ta thấy nhà thơ viết là minh nguyệt quang“ Một số kinh nghiệm trong ph ”, bản dịch thơ dịch là

ánh trăng rọi ,

“ Một số kinh nghiệm trong ph ” dùng từ rọi“ Một số kinh nghiệm trong ph ” (động từ), thay cho sáng“ Một số kinh nghiệm trong ph ” (tính từ) đã làm nhạt mối liên ởng trong bài thơ vì trăng phải sáng nhà thơ mới nhầm là sơng, hơn nữa, trăng rọi và sơngphủ làm cho bài thơ tăng thêm hai chủ thể, làm mờ đi cái chủ thể cô độc, nhớ quê Trongnguyên tác chỉ có một chủ thể là Lý Bạch Trong bản dịch việc thêm hai chủ thể nữa đanghoạt động làm giảm đi cái thanh tĩnh, yên ắng của đêm khuya

t-Do đó để học sinh cảm nhận đợc sâu sắc hơn hai câu thơ đầu:

Sàng tiền minh nguyệt quang,

- Em có thích từ “ Một số kinh nghiệm trong phrọi” trong bản dịch này không? tại sao?

-Tại sao nhà thơ lại xúc cảm từ một ánh trăng đầu giờng?

- Trong hai câu, câu nào là miêu tả, câu nào là biểu cảm? Quan hệ giữa tả và cảm cóhợp lý không?

Cũng nh khi học sinh cảm nhận hai câu thơ cuối:

Cử đầu vọng minh nguyệt, Đê đầu t cố hơng

Dịch:

Ngẩng đầu nhìn trăng sáng, Cúi đầu nhớ cố hơng

Sau khi đọc lại toàn bộ bài thơ, cần dẫn dắt qua các câu hỏi sau:

- Em có nhận xét gì về 3 từ trong 3 văn bản (phiên âm, dịch nghĩa, dịch thơ): “ Một số kinh nghiệm trong phvọng”,

“ Một số kinh nghiệm trong phngắm”, nhìn về mặt đồng nghĩa em thích từ nhìn hay ngắm hơn? tại sao?

- Phân tích hai từ trái nghĩa: “ Một số kinh nghiệm trong phngẩng” (ngẩng đầu) và “ Một số kinh nghiệm trong phcúi” (cúi đầu) để thấy hai từngữ đó thể hiện cảm xúc gì của nhà thơ?

- Tại sao từ vầng trăng sáng mà lại nhớ cố hơng? sự liên tởng cảm xúc đó có tự

nhiên không?

Với thể loại tác phẩm tự sự thì hình tợng nhân vật trong các bản dịch cần đợc tìm hiểu,khai thác đúng mức Nếu không sẽ khó lòng đạt đợc hiệu quả nh mong muốn

Trờng hợp tác phẩm Ng“ Một số kinh nghiệm trong ph ời thầy đầu tiên” với đoạn trích Hai cây phong“ Một số kinh nghiệm trong ph ” của ghiz Ai-ma-tốp là một thí dụ: “ Một số kinh nghiệm trong phNgời thầy đầu tiên” hiện lên trên trang giấy không phải quaviệc quan sát, miêu tả, so sánh mà lại hiện lên qua việc tái hiện hình ảnh, qua những kỷniệm sâu sắc với một tình cảm trân trọng, kính yêu, pha chút hối hận, áy náy của An- t -nai,ngời học sinh bất hạnh nay đã trở thành viện sỹ Câu chuyện trải dài trên một quãng thờigian mấy chục năm Song, ở đây sách giáo khoa ngữ văn 8 chỉ là những đoạn ở phần đầucuốn truyện Dẫu là phần đầu nhng tất cả dều góp phần khắc hoạ hình ảnh thầy giáo Đuy-sen, trong đó những mẩu ký ức sau bao nhiêu năm tháng đã đợc thời gian khoác màu thi vị,buộc ngời đọc phải dùng cả tởng tợng, liên tởng và đắm mình trong hoài niệm để cùngsống với nhân vật Chúng ta phải làm sao để học sinh đừng ngập vào sự kiện, đừng bịnhững suy ngẫm miên man làm loá đi hình ảnh ngời thầy đã gọi là hồi ức thì không phải tấtcả đều sáng rõ nh bức chân dung đợc đặc tả nên không thể dùng cách khai thác phân tíchmột nhân vật từ ngoại hình đến nội tâm mà ở đây, ngoài hình ảnh của ngời thầy còn có tấmlòng của ngời kể, ngời học trò từng đợc thầy yêu quí, chăm sóc, bảo vệ và giáo dục.

Tsin-Toàn bộ đoạn trích đề nói về hai cây phong trên đồi cao, những vẻ đẹp kỳ diệu củachúng và vị trí quan trọng trong những kỷ niệm ấu thơ, khơi dậy niềm yêu quê hơng vớikhát vọng khám phá của tuổi trẻ Chỉ đến cuối cùng, ngời kể chuyện mới đặt vấn đề màthuở trớc “ Một số kinh nghiệm trong phcha hề nghĩ đến” Đó là ngời trồng cây phong là ai, và có những ớc mơ, hy vọnggì khi trồng hai cây phong đó?

Cuối đoạn trích, ngời kể chuyện nói không rõ vì sao mà quả đồi có hai cây phong

đ-ợc gọi là “ Một số kinh nghiệm trong phTrờng Đuy-sen” Nh vậy hai cây phong còn là biểu tợng cho trờng học, nơi khaitâm và nuôi dỡng những tình yêu lớn của con ngời gắn liền với tên một “ Một số kinh nghiệm trong phNgời thầy đầutiên”, thầy Đuy-sen ở đây, hình ảnh tự sự đã thấm đợm chất trữ tình Do đó, hình ảnh thầyvừa gợi lên trong ta niềm cảm phục kính yêu vừa gợi lên một sự cảm thông bởi nỗi luyếntiếc, ngậm ngùi có phần áy náy, bứt rứt của ngời học sinh nay đã về già Cho nên chúng taphải lần theo kỷ niệm, những hồi ức để phục hiện hình ảnh ngời thầy mong gieo vào lònghọc sinh niềm yêu thơng, ấm áp đó bằng cách dẫn dắt các em (câu hỏi đợc sử dụng trongbài dạy):

- Làng Ku-ku-rêu đợc gới thiệu là một làng quê nh thế nào? tại sao hình ảnh cây

phong lại cha đợc nhắc đến trong những dòng đầu tiên?

- Hai cây phong đợc gới thiệu khái quát nh thế nào? Hình ảnh so sánh nh“ Một số kinh nghiệm trong ph những ngọn hải đăng đặt trên núi” có ý nghĩa gì?

- Tại sao ngời kể lại có thể “ Một số kinh nghiệm trong phbao giờ cũng cảm biết đợc chúng, lúc nào cũng nhìnrõ”?

- Tác giả đã miêu tả vẻ đẹp của hai cây phong từ góc độ nào, thời điểm nào? Hãy chỉ

ra các vẻ đẹp đó?

GV: Nguyễn Thị Châm Trờng THCS Lơng Thế Vinh -Huyện Văn yên -Tỉnh Yên Bái

- Tại sao hai cây phong lại có vẻ đẹp khác nhau nh thế? Ta có thể biết đợc điều gì về

tình yêu của ngời kể chuyện với hai cây phong?

- Tại sao trớc khi bắt đầu nghỉ hè của năm học cuối cùng, hai cây phong lại gây ấn ợng mạnh mẽ cho ngời kể chuyện và lũ trẻ?

t Điều gì đã hiện ra trớc mắt lũ trẻ? Phản ứng của chúng đợc miêu tả nh thế nào?

Qua đó chúng ta đánh giá vị trí của hai cây phong ra sao?

- Qua việc ca ngợi vẻ đẹp của hai cây phong ngời kể chuyện hớng tới ngời vô danh

đã trồng và vun xới chúng Hãy chỉ ra sự ca ngợi tinh tế đó?

Mỗi tác phẩn tự sự có một cách khai thác khác nhau Chẳng hạn với chiếc lá cuối“ Một số kinh nghiệm trong ph

cùng” của O.Henry trong ngữ văn 8 Hình tợng “ Một số kinh nghiệm trong phchiếc lá cuối cùng” không chỉ gợi lại ở đó

mà còn gợi ta đến tấm lòng của ngời nghệ sĩ nghèo của nớc Mĩ mà đặc biệt là tấm lòng củabác Bơ- men đã tạo lên kiệt tác “ Một số kinh nghiệm trong phchiếc lá cuối cùng” Câu chuyện ngợi ca tình cảm trongsáng, cao đẹp của những nghệ sĩ chân chính, ca ngợi sự hy sinh quên mình của cụ Bơ- men

để vẽ chiếc lá, cứu sống Giôn- xy

Những chiếc lá trờng xuân, theo qui luật sinh tồn của tạo hoá, từng chiếc lá một theomùa đông rét mớt qua đi Chiếc lá cuối cùng sót lại không phải bởi cây ấy là cây trờngxuân, không phải bởi lá cây là lá trờng xuân mà bởi nét vẽ tài hoa của ông lão Bơ-men làmtrờng xuân lá ấy Cây tuy là trờng xuân cũng không giữ đợc lá của mình Ngời tuy hữu hạnnhng lại giữ đợc lá

Vậy ra điều duy nhất để giữ đợc lá kia lại trên dơng thế này là tấm lòng Tấm lòng đãthăng hoa thành nghệ thuật Và nghệ thuật đã mang thiên chức cứu ngời Với O.Henrynghệ thuật phải phụng sự cái đẹp, phải phụng sự cuộc sống Mà cuộc sống, tồn tại trong ýnghĩ cao đẹp nhất, là phải biết hi sinh Có thể nói, nhân loại tồn tại trong ý thức cao đẹpnhất, là phải biết hi sinh.Và có thể nói, nhân loại tồn tại và phát triển là nhờ sự hi sinh kếtục của các thế hệ tiếp nối Xét ở góc độ này, O.Henry đặt vấn đề về ý nghĩa tồn tại và khảnăng duy trì sự sống của con ngời

Cuộc sống là đáng quí, nhng theo Bơ-men, nếu cần, lão sẵn sàng hi sinh tính mạngcủa mình vì những điều cao quí hơn đến đây ta thấy rõ hơn dụng ý nghệ thuật tạo độ căngcủa O.Henry: sử dụng thủ pháp tăng cấp nhng khi truyện phát triển lên đến đỉnh điểm thìkhéo léo đan cài t tởng, chủ đề khác vào, đây mới là chủ đề chính của tác phẩm Vậy ra, cảhai cô gái, bác sĩ, bức tờng gạch, dây trờng xuân kia và cả cách tự sự duyên dáng từ đầu tácphẩm đến đây tất cả đều là nền để ông lão Bơ-men xuất hiện Với kĩ thuật tự sự này, tác giả

tạo dựng đợc độ hẫng thẩm mĩ trong tâm lí tiếp nhận Đây là nét độc đáo của Chiếc là“ Một số kinh nghiệm trong ph

cuối cùng ” bởi độ hẫng thẩm mĩ thì dễ đợc thực hiện ở thi ca chứ văn xuôi thì quả là rất

khó Vậy nên ta có thể ví Chiếc lá cuối cùng“ Một số kinh nghiệm trong ph ” nh một bài thơ- tranh đặc biệt

Xét ở góc độ khác, Chiếc lá cuối cùng“ Một số kinh nghiệm trong ph ” đợc xem nh là một truyện ngắn có kết cấumẫu mực vào hạng bậc nhất Cốt truyện, nhân vật, giọng điệu, trần thuật, đối thoại… cho đến các tác phẩm văn ch Đều

có thể đợc xem nh là một trong những khuôn mẫu của thể loại này ở thế kỉ XIX

Chẳng hạn nh cốt truyện của tác phẩm khá phức tạp Ngoài cốt truyện bề nổi, ta còngặp cả cốt truyện ngầm nữa

ở tuyến thứ nhất có thể tóm lợc theo năm bớc sau:

Trình bày : tại một “ Một số kinh nghiệm trong phkhu họa sĩ” nọ, có một cô gái bị ốm tên là Giôn-xy đang nằm

đợi chết

Thắt nút : tâm trạng chờ chết liên quan đến những chiếc là trờng xuân đã rụng.

Phát triển : lá cứ rụng, sức khoẻ Giôn-xy dần tàn

Đỉnh điểm : chỉ còn mỗi một chiếc lá, nếu lá ấy rơi thì sự sống của Giôn-xy cũng rơi

theo

Kết thúc: lá không rơi, Giôn-xy không chết

Ngoài cốt truyện ở bề nổi trên ta còn có một tuyến truyện song hành, chìm ẩn nữa:

có một hoạ sĩ già nuôi tham vọng vẽ bức kiệt tác Có một hoạ sĩ trẻ muốn chết vì nhữngchiếc là rơi Ông lão muốn cứu cô gái bằng dự định vẽ chiếc lá (điều này không đợc phátbiểu trực tiếp trong tác phẩm) và ông lão quyết định vẽ chiếc lá vào đêm mùa đông giá rétthay thế chiếc lá trờng xuân cuối cùng đã rụng Truyện kết thúc khi cô bé hồi phục bởichiếc lá (đợc vẽ ) vẫn còn nhng hoạ sĩ già thì vẫn qua đời

Hiện tợng đan cài nhuần nhuyễn các tuyến cốt truyện trên đã cho thấy O.Henry xứng

đáng là một cây bút truyện ngắn lỗi lạc bậc thầy

Cho nên với bài dạy này, giáo viên cần gợi dẫn học sinh hớng vào sự tìm hiểu: Cảnhngộ và tâm trạng của Giôn- xi, và sức mạnh của nghệ thuật chân chính cũng nh nghệ thuậtxây dựng cốt truyện và các tình huống truyện… cho đến các tác phẩm văn chvới hệ thống câu hỏi sau:

- Qua đoạn trích em hình dung đợc những gì về cảnh ngộ của Giôn- xy và tấm lòngcủa mọi ngời đối với cô?

- Vì sao cụ Bơ-men và Xiu sợ sệt ngó ra ngoài cửa sổ nhìn cây thờng xuân?

- Sau hai lần ra lệnh kéo màn để nhìn ra cửa sổ, tâm trạng của Giôn xy biến đổi nhthế nào? Điều gì là nguyên nhân gây lên sự biến đổi đó?

- Giôn xy nói “ Một số kinh nghiệm trong phcó một cái gì đó đã làm cho chiếc lá cuối cùng vẫn còn đấy để emthấy rằng mình đã tệ nh thế nào Muốn chết là một tội?

Em thử hình dung diễn biến tình cảm trong tâm trạng của Giôn xy khi thấy chiếc lá

“ Một số kinh nghiệm trong phdũng cảm”, “ Một số kinh nghiệm trong phđơn độc” bám vào cành?

- Theo em, Giôn xy đợc cứu sống chủ yếu nhờ vào những điều gì?

- Tại sao có thể nói chiếc lá của cụ Bơ-men vẽ mới là yếu tố quan trọng cứu sốngGiôn xy?

GV: Nguyễn Thị Châm Trờng THCS Lơng Thế Vinh -Huyện Văn yên -Tỉnh Yên Bái