quản lý sinh vật ngoại lai xâm nhập qua nước dằn tàu

25 Nước dằn tàu, tác hại của nước dằn tàu đối với môi trường sinh thái, quy trình khai báo và xử lý nước dằn tàu tại cảng Tp.. 50 Tình hình tàu biển ra vào các cảng thuộc trách nhiệm c

PHỤ LỤC 6

12/2009 Hội thảo khoa học Khoa Sinh học, Trường Đại học Khoa học tự nhiên –

Sở Khoa học & Công nghệ TP HCM

Quản lý sinh vật ngoại lai

xâm nhập

Ngày 10 tháng 12 năm 2009

lxii

xâm nhập qua nước dằn tàu

Ngày 10 tháng 12 năm 2009

TP Hồ Chí Minh, 2009

lxiii

lxiv

Trần Triết - Khoa Sinh học, Trường Đại học Khoa học tự nhiên 1

Các phương pháp xử lý nước dằn tàu và qui định quản lý tại cảng

Trần thị Ngọc Tuyền - Trường Đại học Khoa học tự nhiên 7

Kết quả phân tích phiêu sinh thực vật trong nước dằn tàu tại cảng TP.HCM

Nguyễn thị Gia Hằng - Khoa Sinh học, Trường Đại học Khoa học tự nhiên 13

Kết quả phân tích phiêu sinh động vật trong nước dằn tàu tại cảng TP.HCM

Nguyễn Việt Quốc - Trường Đại học Khoa học tự nhiên 25

Nước dằn tàu, tác hại của nước dằn tàu đối với môi trường sinh thái,

quy trình khai báo và xử lý nước dằn tàu tại cảng Tp Hồ Chí Minh

Hoàng Ngọc Hùng – Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế TP.HCM 34

Tình hình tàu biển ra vào cảng Thành phố Hồ Chí Minh và quy định về việc

thải nước dằn tàu tại cảng

Nguyễn văn Hùng – Cảng vụ Thành phố Hồ Chí Minh 47

Tình hình tàu thuyền ra, vào khu vực cảng biển Hải Phòng và quy định

về việc thải nước dằn tàu tại cảng

Nguyễn Chu Giang – Cảng vụ Hàng hải Hải Phòng 50

Tình hình tàu biển ra vào các cảng thuộc trách nhiệm của Cảng vụ hàng hải

Nha Trang và quy định về việc thải nước dằn tàu tại cảng

Thái Kế Thân – Cảng vụ Hàng hải Nha Trang 55

Ballast Water and Aquatic Invasive Species in the Columbia River, USA

Mark Sytsma – Portland State University, USA 60

Patterns of Invasion in Coastal Marine Waters of North America &

the Role of Shipping

Greg Ruiz – Smithsonian Environmental Research Center Edgewater Maryland USA 71

Danh sách đại biểu

Thành phần tổ chức

Địa điểm: P F102 – Trường Đại học Khoa học tự nhiên

227 Nguyễn văn Cừ - Q.5 – TP HCM

Ban Tổ chức hội thảo:

- TS Trần Triết, Trưởng Khoa Sinh học

- TS Hoàng Đức Huy, Phó Khoa Sinh học, trường ĐH KH tự nhiên

- ThS Trần Ngọc Diễm My

- ThS Nguyễn Trần Thụy Thanh Mai

Thành phần tham luận:

- TS Trần Triết, Khoa Sinh học, trường đại học Khoa học tự nhiên

- ThS Trần thị Ngọc Tuyền, Trường đại học Khoa học tự nhiên

- ThS Nguyễn thị Gia Hằng, Bộ môn Sinh thái – Sinh học tiến hóa, Khoa Sinh học, trường đại học Khoa học tự nhiên

- ThS Nguyễn Việt Quốc, Trường đại học Khoa học tự nhiên

- BS Hoàng Ngọc Hùng, Trung Tâm Kiểm dịch y tế quốc tế TP.HCM

- Ô Nguyễn văn Hùng, Cảng vụ Hàng hải thành phố Hồ Chí Minh

- ThS Nguyễn Chu Giang, Cảng vụ Hàng hải Hải Phòng

- Ô Thái Kế Thân, Cảng vụ Hàng hải Nha Trang

- TS Mark Sytsma, Trường đại học Portland State, Oregon, Hoa Kỳ

- TS Greg Ruiz, Viện Smithsonian, Hoa Kỳ

Chương trình hội thảo

Chủ trì hội thảo: TS Trần Triết Trưởng Khoa Sinh học, trường Đại học Khoa học tự nhiên

Đại học Quốc gia TP.HCM

8:30 Giới thiệu thành phần đại biểu tham dự và khai mạc hội thảo

(TS Trần Triết, Trưởng Khoa Sinh học, Trường ĐHKHTN)

8:45 – 9:05 Chương trình nghiên cứu sinh vật ngoại lai xâm lấn qua nước

dằn tàu tại các cảng TP.HCM (TS Trần Triết)9:05 – 9:25 Các phương pháp xử lý nước dằn tàu và qui định quản lý tại

cảng.( (ThS Trần thị Ngọc Tuyền) 9:25 – 9:45 Kết quả phân tích phiêu sinh thực vật trong nước dằn tàu tại

cảng TP.HCM (ThS Nguyễn thị Gia Hằng)9:45 – 10:05 Kết quả phân tích phiêu sinh động vật trong nước dằn tàu tại

cảng TP.HCM (ThS Nguyễn Việt Quốc)10:05 – 10:30 Giải lao

10:30 – 10:50 Nước dằn tàu, tác hại của nước dằn tàu đối với môi trường sinh

thái, quy trình Khai báo và xử lý nước dằn tàu tại cảng Tp Hồ Chí Minh (BS Hoàng Ngọc Hùng)

10:50 – 11:10 Tình hình tàu biển ra vào cảng Thành phố Hồ Chí Minh và quy

định về việc thải nước dằn tàu tại cảng (Ô Nguyễn văn Hùng)11:10 – 11:30 Tình hình tàu thuyền ra, vào khu vực cảng biển Hải

Phòng và quy định về việc thải nước dằn tàu tại cảng

(ThS Nguyễn Chu Giang)

11:30 – 11:50 Tình hình tàu biển ra vào các cảng thuộc trách nhiệm

của Cảng vụ hàng hải Nha Trang và quy định về việc thải nước dằn tàu tại cảng (Ô Thái Kế Thân)

11:50 – 13:30 Nghỉ trưa

13:30 – 13:50 Ballast Water and Aquatic Invasive Species in the Columbia

River, USA (TS Mark Sytsma) 13:50 – 14:10 Patterns of Invasion in Coastal Marine Waters of North America

& the Role of Shipping (TS Greg Ruiz) 14:10 - 14:40 Giải lao

14:40 – 16:30 Thảo luận

16:30 Kết thúc hội thảo

University – Ho Chi Minh City

Sai Gon Port

Established: February 22 1860

Located: 40 – 70 km from the river mouth

Largest sea port of Vietnam

Receive vessels up to 32,000 DWT

l

Research objectives

• Estimate sources and volume of

ballast water exchanged at Saigon Port

• Identify marine planktons transported

in ballast water entering Saigon Port

Number of vessels entered Saigon

Port during 1999 - 2008

lii

liii

livliv

Sources of ballast water

sampled

Ballast-tank Phytoplankton genus unseen in

Saigon Port water

Ballast-tank zooplankton taxa unseen in

Saigon Port water

Introduction of new ballast water reporting system

lvii

lviii

lix

lx

Chương trình nghiên cứu sinh vật ngoại lai xâm lấn qua nước dằn tàu

hệ sinh thái, các nơi cư trú, hoặc các loài (Điều 8, Khoản h) Việt Nam cũng có nhiều văn bản pháp quy quy định việc quản lý nhập khẩu các loài sinh vật ngoại lai: Pháp Lệnh về Bảo vệ và Kiểm dịch thực vật (2001) nêu rõ “nghiêm cấm đưa vào Việt Nam hoặc lây lan giữa các vùng trong nước sinh vật lạ gây hại” (Điều 27), Nghị Định của Chính Phủ số 58/2002/NĐ-CP quy định “nghiêm cấm đưa đối tượng sinh vật gây hại còn sống ở bất kỳ giai đoạn sinh trưởng nào vào Việt Nam” (Điều 16)

Trong điều kiện hội nhập kinh tế toàn cầu như hiện nay, sự luân chuyển hàng hóa và con người giữa các quốc gia, vùng, và lục địa càng đẩy mạnh nguy cơ, khả năng, và khoảng cách phát tán sinh vật đến các vùng Trong các hình thức vận chuyển thì vận tải hàng hóa bằng đường thủy xuyên lục địa được xem là một trong những phương thức phát tán loài có quy mô lớn nhất và có tầm ảnh hưởng cao nhất Tàu vận tải viễn dương (ví dụ như tàu container) phải trữ một lượng nước rất lớn để duy trì cân bằng của tàu, gọi

1

là “nước dằn tàu” Khi lưu thông không tải thì tàu hút nước vào để duy trì cân bằng, và thải nước ra khi xếp hàng hóa Với cơ chế hoạt động như vậy, các loài thủy sinh vật, bao gồm phiêu sinh thực vật, phiêu sinh động vật, động vật không xương sống, động vật có xương sống sẽ theo đường nước dằn tàu phát tán đến các vùng, các quốc gia, và các lục địa khác

Hệ thống cụm cảng biển của TPHCM là một trong những hệ thống lớn trên thế giới Theo thống kê sơ bộ trong năm 2005 số lượng tàu viễn dương từ các quốc gia và châu lục khác vận tải hàng hóa đến hệ thống cụm cảng trên địa bàn TPHCM (bao gồm Cảng Sài Gòn, Cảng Khánh Hội, Tân Cảng) là rất lớn với hơn 5.000 tàu Trong khi đó số lượng tàu đến và đi hàng năm của Cảng Portland, một trong những cảng lớn của Hoa

Kỳ, chỉ 17.000 tàu (số liệu do đại Học Portland State University cung cấp) Với số lượng tàu đến TPHCM hàng năm rất lớn như hiện nay, khả năng sinh vật ngoại lai phát tán đến theo đường nước dằn đáy tàu là rất cao

Theo ước tính của Hiệp Hội Hàng Hải Quốc Tế (International Maritime Organization) thì hàng ngày có đến 3.000 loài sinh vật, chủ yếu là thủy sinh vật, phát tán đến môi trường mới theo đường nước dằn đáy tàu Hiện nay chưa có số liệu, thống kê, hay cơ sở

dữ liệu về sinh vật ngoại lai phát tán bằng đường nước dằn đáy tàu đến TPHCM nói riêng và Việt Nam nói chung Tác động về sinh thái và môi trường của sinh vật ngoại lai đến hệ sinh thái bản địa của các quốc gia khác trên thế giới đã được ghi nhận từ những năm 1970 và một số trường hợp gây những ảnh hưởng rất nghiêm trọng Theo ước tính

ở Hoa Kỳ thiệt hại hàng năm do sinh vật ngoại lai xâm lấn gây ra lên đến 100 tỷ USD Nếu không có một cơ sở pháp lý, quản lý, và thực hiện giám sát hoàn chỉnh, sự xâm lấn của sinh vật ngoại lai đến TPHCM và Việt Nam qua đường nước dằn tàu rất có khả năng xảy ra

và phát triển trên diện rộng Đứng trước tính cấp thiết của tình hình, đề tài Quản lý sinh vật ngoại lai xâm lấn qua đường tàu viễn dương được thiết kế nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc quản lý nước dằn tàu tại các cảng thuộc TPHCM

Đề tài do Khoa Sinh học, trường Đại học Khoa Học Tự Nhiên, Đại học Quốc Gia TPHCM thực hiện dưới sự tài trợ của Sở Khoa Học Công Nghệ TPHCM Thời gian thực hiện 2 năm 2008 – 2009

II Mục tiêu của đề tài

1) Tìm hiểu tổng quát về tình hình phát tán và xâm lấn của sinh vật ngoại lai đến hệ thống cụm cảng tại TPHCM Xây dựng cơ sở dữ liệu và phân tích tình hình, xu hướng phát tán, xâm lấn của sinh vật ngoại lai

2) Cung cấp cơ sở khoa học để thực hiện quản lý nhà nước có hiệu quả, xây dựng các quy định và quy trình thích hợp trong phòng chống, xử lý sinh vật ngoại lai phát tán qua nước dằn tàu

III Nội dung thực hiện

- Khảo sát sự xâm nhập của sinh vật ngoại lai qua đường nước dằn tàu Đối tượng khảo sát bao gồm:

o phiêu sinh thực vật

o phiêu sinh động vật

o động vật không xương sống

o (các đối tượng khác có hiện diện)

- Lập cơ sở dữ liệu về sự phát tán của sinh vật ngoại lai

- Phân tích khía cạnh môi trường, sinh thái, ảnh hưởng kinh tế và xã hội của các loài sinh vật ngoại lai này đến hệ sinh thái bản địa tại TPHCM

2

- Đề xuất quy trình quản lý ngăn ngừa sự phát tán của sinh vật ngoại lai đến TPHCM

bằng đường nước dằn đáy tàu

- Chuyển giao kết quả đến các cơ quan liên quan (Cảng Vụ TPHCM, Cục Hàng Hải,

Trung Tâm Y Tế Kiểm Dịch Quốc Tế), các cơ quan quản lý nhà nước (Sở Khoa Học

Công Nghệ, Sở Tài Nguyên Môi Trường) để tiến hành quản lý sự phát tán và xâm lấn

của sinh vật ngoại lai

IV Tóm lược một số kết quả

4.1 Thống kê số lượng tàu đến các cảng TP Hồ Chí Minh

Số liệu số lượng tàu vào các cảngg TP HCM được thu thập cho giai đoạn 1999 – 2008

Thốg kê cho thấy số lượng tàu đến các cảng thuộc khu vực TPHCM liên tục gia tăng, số

tàu vào cảng năm 2008 tăng gấp đôi so với 1999 (Hình 1) Tàu nhập cảnh được chia ra

làm bốn loại: tàu container, tàu hàng rời, tàu dầu và tàu khách Theo số liệu của các

năm 2005 – 2008, tàu container chiếm đa số khoảng 50% tổng lượng tàu nhập cảnh tại

hệ thống cảng Thành phố Hồ Chí Minh Tiếp sau đó là tàu hàng rời (37%), còn lại là

tàu dầu và tàu khách (Hình 2) Do vậy, sinh vật xâm nhập có thể chủ yếu là qua nước

dằn tàu của các loại tàu container và tàu hàng rời vì hai loại tàu này có nhu cầu bơm, xả

nước ngay tại cảng

Các tàu nhập cảnh vào hệ thống cảng Thành phố Hồ Chí Minh chủ yếu là từ các nước

Thái Lan, Singapore mỗi nước chiếm hơn 20%, Trung Quốc, Hồng Kông mỗi nước

chiếm hơn 10%, kế đến là Đài Loan, Nhật Bản, Malaysia, Hàn Quốc, Philippines và

một số nước khác Đây cũng chính là những nước có lượng hàng hóa giao thương bằng

đường biển nhiều nhất với Việt Nam

4.2 Số liệu thống kê xử lý nước dằn tàu tại các cảng TPHCM

Trong giai đoạn từ năm 1997 đến năm 2001 số tàu xử lý trung bình khoảng 100 tàu

chiếm khoảng 3% so với tổng lượng tàu nhập cảnh vào cảng Sài Gòn Nhưng trong giai

đoạn từ năm 2002 đến năm 2006 thì lượng tàu có xử lý nước dằn tàu lại giảm đáng kể,

đến năm 2006 chỉ còn 15 tàu có xử lý nước chiếm chỉ 0.3% so với tổng lượng tàu nhập

cảnh (Bảng 1) Quy định khai báo nước dằn tàu của Việt Nam không bắt buộc tất cả các

tàu phải khai báo nước dằn tàu mà chỉ những tàu có xả nước tại cảng nhập cảnh mới

khai báo lượng nước dằn tàu Số lượng tàu được xử lý rất thấp, có khả năng một số tàu

tuy có xả nước dằn tại cảng nhưng không khai báo (Hình 3)

Bảng 1: Số tàu vào cảng và số tàu được xử lý nước dằn.

Năm 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Tàu

4.3 Ước tính khối lượng nước dằn tàu được mang vào các cảng TPHCM

Khối lượng nước dằn do các tàu đưa vào hệ thống cảng TPHCM được ước tính dựa trên loại tàu, trọng tải tàu và trọng tải hàng hĩa Lượng nước dằn tàu trung bình được mang theo tàu vào hệ thống cảng thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2005 đến năm 2008 được thể hiện trong Bảng 2

Bảng 2: Tổng lượng nước dằn tàu qua các năm 2005 – 2008

Tổng nước dằn tàu (x10000 Ton)

4.4 Quy trình xử lý nước dằn tàu hiện nay

Hiện nay ở hệ thống cảng Thành phố Hồ Chí Minh, đối tượng xử lý là các tác nhân cĩ thể truyền bệnh cho người do đĩ phương pháp xứ lý bằng hĩa chất là phương pháp duy nhất được áp dụng Ngồi ra chúng ta chưa cĩ biện pháp kiểm sốt việc khai báo của các tàu cĩ đúng với thực tế hay khơng Hĩa chất dùng trong xử lý là chloramine B Hiệu quả trong việt diệt trừ sinh vật gây hại và ảnh hưởng của phương pháp này đến mơi trường chưa được nghiên cứu

Quy trình xử lý nước dằn tàu hiện nay tại hệ thống cảng Thành phố Hồ Chí Minh

Thuyền trưởng khai báo

Đai lý yêu cầu Báo cáo cho khoa xử lý y tế

Xuống tàu xử lý Cấp giấy phép

Bơm ra

V Đề xuất quy trình khai báo và cách xử lý nước dằn tàu

5.1 Quy trình khai báo

- Áp dụng mẫu khai báo nước dằn tàu của IMO Đây là mẫu thơng dụng tại các cảng trên thế giới, tạo điều kiện thuận lợi cho các tàu trong việc khai báo

- Đưa mẫu khai báo này vào quy định bắt buộc tất cả các tàu phải khai báo trước khi nhập cảnh vào Việt Nam

- Các mẫu khai báo của tàu phải được chuyển đến cơ quan quản lý trước khi tàu nhập cảnh, khơng phân biệt tàu cĩ xả nước dằn tàu hay khơng xả nước dằn tàu, khơng phân biệt tàu nội địa hay tàu quốc tế

- Quy định hình thức xử phạt cụ thể và áp dụng nghiêm ngặt trong việc quản lý nước dằn tàu để hạn chế tình trạng các tàu khơng khai báo cĩ xả nước dằn tàu nhưng lại xả ra trái phép khi cập cảng

4

- Đối với các tàu có xả nước dằn tàu phải thông báo rõ thời gian xử lý, phương pháp xử lý Cần giám sát chặt chẽ quá trình xử lý, từ lúc bắt đầu cho đến khi kết thúc

5.2 Phương pháp xử lý

• Áp dụng quy định của IMO bắt buộc các tàu phải tiến hành trao đổi nước ngoài khơi trước khi vào cảng Có biện pháp kiểm tra việc tuân thủ quy định trao đổi nước dằn ngoài khơi của các tàu Đây là phương pháp xử lý đơn giản và có hiệu quả cao trong việc giảm nguy cơ xâm lấn của sinh vật lạ

• Đối với các tác nhân gây bênh cho người, trên thế giới hiện nay đang áp dụng một

số phương pháp như xử lý bằng tia UV, xử lý nhiệt, xử lý bằng hóa chất Mỗi phương pháp có những ưu điểm và nhược điểm riêng Vì vậy để có hiệu quả cao thường phải áp dụng kết hợp giữa các phương pháp với nhau Trước mắt, nếu vẫn tiếp tục áp dụng phương pháp xử lý bằng hóa chất, cần tiến hành những nghiên cứu xác định hiệu quả và đánh giá tác động của hóa chất xử lý đến môi trường nước tại cảng

Hình 1: Số lượng tàu vào cảng Thành phố Hồ Chí Minh 1999 – 2008

5

Hình 3: Số lượng tàu đến các cảng TPHCM và số lượng tàu được TT Kiểm dịch quốc

tế xử lý nước dằn 1997 – 2008

Hình 2: Phân bố thành phần các loại tàu vào cảng TP HCM 2005 – 2008

6

Các phương pháp xử lý nước dằn tàu và qui định quản lý tại cảng

TRẦN THỊ NGỌC TUYỀN

KHOA SINH HỌC - TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

Phần I Phương pháp xử lý nước dằn tàu

1 Trao đổi nước

2 Xử lý bằng hóa chất (Biocide)

- Biocide: Là một hóa chất như chất tẩy rửa có thể làm chết sinh vật

- Yếu tố oxy hóa: Là những chất phá hủy màng tế bào

- Các chất không có tính oxy hóa: Cũng có khả năng giết chết sinh vật thông qua

cơ chế khác

7

3 Xử lý bằng nhiệt

1 Nước biển được bơm vào khoang chứa nước dằn tàu 2 Nước biển được đun nóng bằng hệ thống làm lạnh của tàu 3 Sau đó được bơm vào khoang chứa nước dằn tàu, tại đây nhiều sinh vật đã bị tiêu diệt 4 BW đã xử lý được bơm ra ngoài

• Trao đổi nước cách bờ 200 hải lý

• Trong trường hợp không thể trao đổi nước cách bờ 200 hải lý thì có thể trao đổi nước cách bờ 50 hải lý

Quy định cấu trúc của các loại tàu

(Nguồn: Annex – Section D Standards for Ballast Water Management)

8

Hệ thống quản lý nước dằn tàu ở Dalian

(Nguồn: Chris Clarke, Rob Hilliard, 2003)

- Các tàu không có xả nước dẳn tàu cũng làm mẫu báo cáo nước dằn tàu viết vào phầ

“Không xả nước dằn tàu” và phải kèm theo giấy chứng nhận không xả nước

- Quy định thải cách bờ giống như ở cảng Dalian

Cảng Canada

- Báo cáo nước dằn tàu, nhật ký hàng hải, các ghi chép và kế hoạch quản lý nước dằtàu

- Kiểm tra kiến thức của các thủy thủ

- Kiểm tra vệ sinh của cả khoang chứa nước dằn tàu và không chứa nước dằn tàu

- Các tàu trước khi vào vùng ranh giới biển thuộc lãnh hải Canada đều phải trình mẫ

báo cáo nước dằn tàu

Phần III Kết quả khảo sát qua các phiếu điều tra của đề tài

9