Nghiên cứu thực trạng bệnh viêm vú bò sữa trên địa bàn xã Vĩnh thịnh huyện Vĩnh Tường tỉnh Vĩnh phúc và một số biện pháp phòng trị

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài : Điều tra tình hình chăn nuôi bò sữa tại xã Vĩnh Thịnh Xác định tỷ lệ bò mắc bệnh viêm vú tại xã Vĩnh Thịnh – Vĩnh Tường – Vĩnh Phúc. Xác định nguyên nhân gây lên bệnh viêm vú. Tìm hiểu một số phác đồ điều trị bệnh viêm vú từ đó đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị.

LỜI CẢM ƠN

Đầu tiên cho tôi gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới các thầy,các cô giáo trong Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã giúp tôi có những kiến thức cơ bản

để thực hiện tốt báo cáo này.

Đặc biệt xin chân thành cảm ơn cô Lại Thị Lan Hương, tuy cô rất bận trong công việc nhưng luôn quan tâm,giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình thực tập.

Đồng thời xin được gửi tới lời cảm ơn tới ban lãnh đạo và cán bộ trạm thú y cơ sở xã Vĩnh Thịnh cùng các gia đình chăn nuôi bò sữa tại địa phương đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài

Sau cùng xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn ủng hộ tôi trong khoảng thời gian thực tập để tôi vững yên tâm thực tập và hoàn thành báo cáo này.

Hà Nội, ngày 15 tháng 11 năm 2014

Sinh viên

Nguyễn Văn Tiến

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC i

DANH MỤC CÁC BẢNG iv

DANH MỤC CÁC HÌNH v

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ vi

PHẦN I: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 2

PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Cấu trúc bầu vú của bò sữa 3

2.1.1 Tuyến sữa 3

2.1.2 Bầu vú bò sữa 5

2.1.3 Quá trình tạo sữa ở bầu vú 6

2.1.4 Chu kỳ tiết sữa 7

2.1.5 Phản xạ tiết sữa 8

2.2 Bệnh viêm vú trên bò sữa (Bovine Mastitis) 10

2.2.1 Một vài khái niệm cơ bản 10

2.2.2 Phân loại bệnh viêm vú 11

2.2.3 Các thể bệnh viêm vú cấp tính 12

2.2.4 Biến chứng của bệnh viêm vú 15

2.2.5 Những nguyên nhân chính gây bệnh viêm vú bò sữa 16

2.3 CHẨN ĐOÁN BỆNH VIÊM VÚ 19

2.3.1 Phát hiện sữa viêm bằng giấy chỉ thị màu 19

2.3.2 Phương pháp thử cồn 20

2.3.3 Phương pháp thử nghiệm Blue Methylen (Blue Methylen Test) 20

2.3.4 Phát hiện sữa viêm bằng thuốc thử CMT (California Mastitis Test) 21

2.3.5 Thiết bị thử sữa phát hiện viêm vú 22

2.3.6 Thiết bị đo số lượng tế bào thể (Somatic Cell Counter) 22

PHẦN III: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25

3.1 Đối tượng 25

3.2 Nội dung nghiên cứu 25

3.2.1 Tìm hiểu về đặc điểm thời tiết và khí hậu của xã Vĩnh Thịnh huyện Vĩnh Tường 25

3.2.2 Điều tra tình hình mắc bệnh viêm vú lâm sàng ở đàn bò sữa của xã trong 3 năm, từ 2012 - 10/2014 25

3.2.3 Điều tra những nhân tố ảnh hưởng đến bệnh viêm vú 25

3.2.4 Điều trị thử nghiệm viêm vú bò sữa bằng một số phác đồ 25

3.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25

3.3.1 Phương pháp lấy mẫu sữa 25

3.3.2 Chẩn đoán bằng phương pháp lâm sàng 26

3.3.3 Phương pháp kiểm tra viêm vú cận lâm sàng bằng thuốc thử CMT 27

(California Mastitis Test) 27

3.3.4 Xử lý số liệu 29

PHẦN IV: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 30

4.1 Một số đặc điểm của địa bàn nghiên cứu 30

4.1.1 Điều kiện tự nhiên 30

4.1.2 Tình hình kinh tế xã hội 30

4.2 Tình hình chăn nuôi bò sữa tại xã Vĩnh Thịnh, huyện Vĩnh Tường, Tỉnh Vĩnh Phúc 31

4.2.1 Cơ cấu đàn bò sữa của xã Vĩnh Thịnh qua các năm (2012- 10/2014) 31

4.2.2 Tỷ lệ bò sữa mắc bệnh viêm vú lâm sàng 32

4.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến bệnh viêm vú bò sữa 33

4.3.1 Ảnh hưởng của mùa vụ trong năm đến bệnh viêm vú bò sữa tại xã Vĩnh Thịnh 33

4.3.3 Ảnh hưởng của lứa đẻ đến bệnh viêm vú bò sữa 36

4.3.4 Ảnh hưởng của giống bò sữa đến bệnh viêm vú 37

4.3.5 Ảnh hưởng của vị trí lá vú đến bệnh viêm vú bò sữa tại xã Vĩnh Thịnh 39

4.3.6 Ảnh hưởng của phương pháp vắt sữa đến bệnh viêm vú 40

4.4 Kết quả thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh viêm vú 41

4.5 Quy trình vắt sữa bò, quy trình phòng bệnh, quy trình điều trị bệnh 43

PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 48

5.1 Kết luận 48

5.2 Kiến Nghị 48

TÀI LIỆU THAM KHẢO 49

I Tài liệu trong nước 49

II Tài liệu nước ngoài 49

DANH M C CÁC B NG ỤC CÁC BẢNG ẢNG

Bảng 2.1 Số lượng tế bào bạch cầu trong sữa 21

Bảng 4.1 Cơ cấu đàn bò sữa nuôi tại Vĩnh Thịnh từ 2012 – 10/2014 31

Bảng 4.2 Tỷ lệ bò sữa mắc bệnh viêm vú lâm sàng 32

Bảng 4.3 Tỷ lệ mắc bệnh viêm vú bò sữa theo các mùa trong năm 34

Bảng 4.4 Tỷ lệ mắc bệnh viêm vú theo lứa đẻ 36

Bảng 4.5 Kết quả điều tra bệnh viêm vú cận lâm sàng ở bò sữa xã Vĩnh Thịnh theo các giống bò 37

Bảng 4.6 Tỷ lệ bò mắc bệnh viêm vú trên các lá vú 39

Bảng 4.7: Tỷ lệ mắc bệnh viêm vú thể lâm sàng theo phương pháp vắt sữa tại xã Vĩnh Thịnh 40

Bảng 4.8: Kết quả điều trị bệnh viêm vú lâm sàng ở bò sữa 42

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 2.1 Bầu vú bò sữa 5

Hình 2.2 Nang tuyến tiết sữa 5

Hình 2.3: Cấu trúc tuyến vú và nang tuyến 7

Hình 2.4 Chu kỳ tiết sữa ở bò sữa 8

Hình 2.5 Phản xạ tiết sữa 9

Hình 2.6 Bò bị viêm vú 10

Hình 2.7 Các tác nhân gây lây truyền bệnh viêm vú 17

Hình 2.8 Quan hệ giữa các nguyên nhân gây bệnh viêm vú 18

Hình 2.9 Máy đếm tế bào thể của Delaval 24

Hình 3.1 Lấy mẫu sữa 25

Hình 3.2 Phương pháp thử CMT 28

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 4.1: Tỷ lệ (%) bò mắc bệnh viêm vú lâm sàng qua các năm 33

Biểu đồ 4.2: Tỷ lệ (%) bò sữa mắc bệnh viêm vú theo mùa 34

Biểu đồ 4.3 Kết quả xác định vị trí lá vú bò bị viêm 39

Biểu đồ 4.4 Biểu đồ tỷ lệ viêm vú theo phương pháp vắt sữa 40

Biểu đồ 4.5 Kết quả điều trị viêm vú lâm sàng 42

PHẦN I

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Trong những năm gần đây ngành chăn nuôi của nước ta có sự phát triểnmạnh mẽ cả về số lượng và chất lượng, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về sữacủa người dân Hiện nay nước ta có khoảng 200.000 con bò sữa tăng 14% so vớinăm 2013 và tăng 67% so với năm 2010, phân bố chủ yếu tại 5 vùng chăn nuôitrọng điểm là Mộc Châu, Hà Nội và các vùng phụ cận, Thành Phố Hồ Chí Minh

và các tỉnh xung quanh, Lâm Đồng và một số tỉnh duyên hải miền trung, và đãsản xuất ra trên 450.000 tấn sữa tươi cho tiêu dùng và chế biến Tuy nhiên vớinhu cầu sữa tăng cao, nguồn nguyên liệu đầu vào vẫn chưa hoàn toàn đáp ứngđược cho người tiêu dùng trong nước Mỗi năm, Việt Nam phải nhập khẩukhoảng 1,2 triệu tấn sữa các loại, chủ yếu là sữa và kem cô đặc, pha chế

Hiện nay, vấn đề cần giải quyết của ngành chăn nuôi bò sữa là thức ăn,con giống và phòng bệnh Một trong những bệnh đặc biệt nguy hại cho bò sữaphải kể đến chính là bệnh viêm vú Bệnh không những ảnh hưởng trực tiếp đếnsức khỏe con bò mà còn ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sữa Viêm vú làbệnh phổ biến nhất trong chăn nuôi bò sữa, những tổn thất do viêm vú chiếmkhoảng 26% tổng chi phí bệnh tật cho bò

Theo một số điều tra mới đây tình hình viêm vú ở một số địa phương chănnuôi bò sữa phát triển mạnh tại Việt Nam cao hơn nhiều so với tiêu chuẩn quốctế: Mộc Châu (10%); Ba Vì (17,95%); Hà Nội (19,40%); Thành phố Hồ ChíMinh (23,43%) Trong khi đó chuẩn quốc tế là không vượt quá 12%

Xã vĩnh thịnh là vùng đồng bằng nằm tiếp giáp với huyện Ba Vì – Hà Nội,vùng đất có truyền thống chăn nuôi lâu đời có những trung tâm chăn nuôi nổitiếng như Trung tâm nghiên cứu bò và đồng cỏ Ba Vì, Trung tâm dê thỏ Ba Vì…Vĩnh Thịnh còn có sông Hồng chảy qua, hàng năm bồi đắp phù xa và cung cấpnước tưới rất thuận lợi cho chăn nuôi Bên cạnh điều kiện tự nhiên vô cùngthuận lợi ấy cùng với những chính sách hỗ trợ của chính phủ, con người Vĩnh

Thịnh đã tận dụng tốt cơ hội để phát triển nhanh chóng đàn bò sữa, góp phầnnâng cao đời sống nhân dân Tuy nhiên, công tác chăn nuôi bò sữa trên địa bàn

xã còn gặp nhiều khó khăn, do tập quán chăn nuôi nhỏ lẻ, kỹ thuật chăn nuôi –thú y còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong công tác vệ sinh phòng bệnh, bảo vệ môitrường còn rất kém làm tăng tỷ lệ mắc các bệnh tật Viêm vú là một vấn đề lớnđối với xã Để có cái nhìn tổng quan hơn về tình hình chăn nuôi bò sữa và nhữngnguyên nhân chính gây bệnh viêm vú trên đàn bò sữa tại xã Vĩnh Thịnh, qua đógiúp bà con chăn nuôi có biện pháp can thiệp kịp thời, hiệu quả khi xảy bệnh,

chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu thực trạng bệnh viêm vú bò sữa trên địa bàn xã Vĩnh Thịnh, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc và thử nghiệm một số biện pháp phòng trị”.

1.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

- Điều tra tình hình chăn nuôi bò sữa tại xã Vĩnh Thịnh

- Xác định tỷ lệ bò mắc bệnh viêm vú tại xã Vĩnh Thịnh – Vĩnh Tường –Vĩnh Phúc

- Xác định nguyên nhân gây lên bệnh viêm vú

- Tìm hiểu một số phác đồ điều trị bệnh viêm vú từ đó đánh giá hiệu quảcủa các phác đồ điều trị

PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cấu trúc bầu vú của bò sữa

2.1.1 Tuyến sữa

Tuyến sữa hay còn gọi là tuyến vú là cơ quan sản xuất ra sữa Tuyến sữa

có nguồn gốc từ da Tuyến sữa bao gồm mô tuyến, mô liên kết, hệ cơ, các mạchmáu, thần kinh

Hệ thống ống dẫn sữa là hệ thống phân nhánh bắt đầu từ các ống dẫn sữaxuất phát từ xoang tiết (ống dẫn tuyến bào) rồi tập hợp vào ống dẫn trung bình

và ống dẫn lớn Các ống dẫn lớn này đổ về bể sữa

Bể sữa là một xoang rỗng, có thể tích tương đối lớn để chứa sữa từ nhữngống dẫn sữa đổ về Bể sữa được thông ra ngoài qua các ống dẫn ở đầu núm vú, ở

bò đầu núm vú có một dẫn thông với bể sữa Bể sữa phân làm 2 phần: phần trên

là bể tuyến, phần dưới là bể bầu vú Giữa hai bể có nếp nhăn niêm mạc vòng.Cuối cùng là lỗ đầu vú Cuối núm vú có hệ thống cơ thắt đầu núm vú ngănkhông cho sữa tự chảy ra ngoài

2.1.1.2 Mô liên kết

Mô liên kết của tuyến sữa thực hiện chức năng định hình, bảo vệ cơ học

và sinh học Chúng bao gồm các tổ chức sau:

• Da: bao bọc bên ngoài và hộ trợ sự định hình của tuyến

• Mô liên kết mỏng: nằm kế phần da.

• Mô liên kết dày: nằm liền sau lớp mô liên kết mỏng gắn vào phần da vàtuyến thể bằng một lớp liên kết đàn hồi

• Màng treo bầu vú gồm các màng treo bên và màng treo giữa

• Các tổ chức liên kết đệm (mô mỡ)

2.1.1.3 Hệ Cơ

Xung quanh các nang tuyến có các cơ biểu mô giúp co bóp đẩy sữa từnang tuyến vào ống dẫn sữa Xung quanh các ống dẫn sữa và bể sữa có hệ thốngcác cơ trơn Phía đầu núm vú có hệ cơ vòng gọi là cơ thắt bầu vú

2.1.1.4 Mạch máu

Hầu hết máu cung cấp cho bầu vú do đôi động mạch âm ngoài cung cấp.Động mạch đi từ khoang bụng, thông qua rãnh bẹn, chui qua ống bẹn, quanh couốn khúc làm cho tốc độ dòng chảy của máu chậm lại Động mạch tuyến sữa làtiếp tục của động mạch âm ngoài Khi đến tuyến sữa phân thành hai nhánh lớn làđộng mạch tuyến sữa trước và động mạch tuyến sữa sau Một phần nhánh nhỏđộng mạch dưới da bụng bắt nguồn từ động mạch tuyến sữa trước (trước khiđộng mạch này phân nhánh) cung cấp máu cho phần trước tuyến sữa Độngmạch đáy chậu bắt nguồn từ trong xương chậu cung cấp máu cho phần rất nhỏphía sau bầu vú

Động mạch tuyến sữa trước, động mạch tuyến sữa sau, động mạch dưới

da bụng, động mạch đáy chậu phân nhánh theo chiều dọc và ngang nhiều lần,cuối cùng thành các vi ti huyết quản bao bọc dày đặc quanh tuyến bào để cungcấp dinh dưỡng tạo sữa

Hệ thống tĩnh mạch tuyến sữa từ hai nửa sau của bầu vú thu thập máu vàotĩnh mạch tuyến sữa sau Hai tĩnh mạch tuyến sữa sau thông với nhau trên bềmặt của tuyến thể Tĩnh mạch đáy chậu cũng thu thập máu từ phần sau tuyến sữa

và phần sau của cơ thể, sau đó đổ vào tĩnh mạch sữa sau Tĩnh mạch tuyến sữatrước được tạo thành bằng sự thu nhận máu của phần trước bầu vú Chúng nhậpvới tĩnh mạch dưới da bụng, sau đó đi vào thành bụng tạo thành tĩnh mạch sữa.Các tĩnh mạch tuyến sữa trước và sau được thông với nhau bằng tĩnh mạch nối

có kết cấu van, những van này hoạt động linh động cho nên máu có thể chảytheo bất cứ chiều nào tùy thuộc vào vị trí của gia súc.

2.1.1.5 Hệ thống lâm ba

Hệ thống lâm ba trong tuyến sữa có chức năng vận chuyển dịch thể hoặcdịch lâm ba từ bề mặt tế bào đến hạch lâm ba và trả lại dịch thể vào tuần hoàntĩnh mạch Một chiếc van ở trước ngực ngăn chặn máu chảy vào hệ thống lâm

ba Hệ thống van trong mạch lâm ba đảm bảo cho dịch lâm ba chảy theo dòngchảy tĩnh mạch Hạch lâm ba lọc dịch thể theo cách loại trừ vật lạ và sản sinhlâm ba cầu Mỗi nữa bầu vú có một hạch lâm ba lớn nằm ngay sau ống bẹn vànhiều hạch lâm ba nhỏ hơn nằm rải rác trong tuyến sữa Bạch huyết sau khi chảyqua hạch lâm ba lớn, chúng rời khỏi bầu vú bằng một hoặc hai hạch lâm ba vàsau đó theo ống bẹn hòa cùng với mạch lâm ba khác

2.1.2 Bầu vú bò sữa

Bò gồm có 4 vú phân biệt, 2 vú trước và 2 vú sau Vú sau thường lớn hơn nửa

vú trước và tiết 60% lượng sữa Giữa các vú có các vách ngăn bằng mô liên kết chạytheo chiều ngang và dọc chia bầu vú thành các phần độc lập với nhau Bầu vú có 4

bể sữa tách biệt và không thông nhau Bể sữa là một xoang rỗng, có thể tích tươngđối lớn để chứa sữa từ những ống dẫn sữa đổ về Bể sữa được thông ra ngoài qua cácống dẫn ở đầu núm vú Đầu núm vú có một ống dẫn thông với bể sữa Núm vú dạnghình trụ tròn hoặc hình nón cụt, ngắn dài tùy giống, tùy cá thể

• Bầu vú phát triển rộng và sâu, các vú tương đối đồng đều.

• Các núm vú to vừa phải, có chiều dài vừa phải (7-10cm), thẳng đứng vàkhoảng cách tương đối rộng và tương đồng

• Các dây chằng bầu vú chắc chắn, vú không quá xệ (núm vú không quákhuỷu chân sau của bò)

• Hệ thống tĩnh mạch phát triển và nổi rõ

Bầu vú lớn vừa phải Bầu vú quá lớn thường làm yếu sự gắn kết với cơthể Bầu vú chứa nhiều mô tuyến Vú thịt ít tế bào mô tuyến (tế bào cạn sữa)nhiều mô liên kết nên không cho nhiều sữa Vú da thì nhiều tế bào mô tuyến nêncho nhiều sữa Vú da sau khi vắt thì teo lại, nhiều nếp nhăn và kích thước bầu vútrước và sau khi vắt sữa thay đổi rõ rệt Khối lượng và thể tích bầu vú tăng dầnqua các lứa đẻ cho đến khi trưởng thành (lứa đẻ thứ 3)

2.1.3 Quá trình tạo sữa ở bầu vú

Sữa được tạo ra từ các nang tuyến Từ nang tuyến sữa chảy vào các ốngdẫn sữa nhỏ, từ ống sữa nhỏ tập hợp vào ống dẫn sữa, các ống sữa lớn chảy vào

bể sữa Bể sữa là nơi dự trữ sữa Bầu vú có 4 bể sữa tách biệt, không thôngnhau Cơ vòng ở đầu núm vú giữ cho sữa không tự chảy ra ngoài giữa hai lầnvắt sữa Cơ vòng đầu vú có tác dụng đề kháng cục bộ Sữa được tổng hợp từ cácnguyên liệu trong máu Để sản xuất ra 1 lít sữa, bình quân có khoảng 540 lítmáu được chuyển qua bầu vú để cung cấp các nguyên liệu cho quá trình tạo sữa.Tuyến vú ở bò sữa chỉ chiếm 2-3% thể trọng bò nhưng nó tạo ra lượng sữa vớimột lượng vật chất khô hằng năm lớn hơn trọng lượng bò Ví dụ một bò sữa 600

kg, với sản lượng sữa 6.000 lít /chu kỳ thì sản xuất lượng chất khô là 720 kg.Mỗi ngày một con bò sữa cao sản sản xuất ra 30 lít có nghĩa là nó tạo ra hơn 1,4

kg đường lactose, 1 kg chất đạm (0,96-1,14 kg), 1 kg chất béo và hơn 3 kg chấtcanxi (3-3,3 kg).Vì vậy, cần phải cung ứng đầy đủ dinh dưỡng cho nhu cầu sảnxuất sữa của bò (chưa kể đến nhu cầu duy trì và nhu cầu nuôi thai)

Hình 2.3: Cấu trúc tuyến vú và nang tuyến (Theo: www.ag.ndsu.ed )

2.1.4 Chu kỳ tiết sữa

Sau khi đẻ, tuyến sữa bắt đầu tiết sữa liên tục cho đến khi cạn sữachuẩn bị cho kỳ đẻ kế tiếp Một giai đoạn như vậy gọi là chu kỳ tiết sữa Mộtchu kỳ tiết sữa của bò sữa thường kéo dài 10 tháng (305 ngày) Sau thời gian tiếtsữa, các tuyến sữa ngừng hoạt động một thời gian ngắn để chuẩn bị cho chu kỳtiếp theo Thời kỳ này gọi là giai đoạn cạn sữa, thường kéo dài từ 45-60 ngày.Trong một chu kỳ tiết sữa, lượng sữa thường đạt đến đỉnh cao (vào tháng thứ 2 -3) rồi giảm dần trở lại (người ta ước lượng sữa tháng sau thường thấp hơn thángtrước 10% nếu nuôi dưỡng tốt và không có bất kỳ một biến động nào tác độngđến khả năng cho sữa của bò) Khi bò có thai, lượng sữa cũng giảm nhanhchóng, nhất là từ tháng có thai thứ 5 trở đi Lượng sữa sáng chiều của một ngàycũng khác nhau tuỳ theo giống và cá thể Thông thường sữa buổi sáng thườngchiếm 60% lượng sữa trong ngày Trong một đời bò sữa, bò thường đạt năngsuất cao nhất vào chu kỳ thứ 3 Ở chu kỳ 1, năng suất của bò chỉ chiếm 75% sovới thời điểm đạt cao nhất Ở chu kỳ 2 là khoảng 85%

Hình 2.4 Chu kỳ tiết sữa ở bò sữa

(nguồn: www.delaval.com)

2.1.5 Phản xạ tiết sữa

Sữa được tiết theo cơ chế phản xạ Phản xạ tiết sữa liên quan đến thầnkinh và thể dịch (các kích thích tố, hormone) Khi bò nhận được các tác nhânkích thích sẽ dẫn truyền vào võ đại não thông qua hệ thần kinh Từ đây sẽ phátcác xung lệnh đến các cơ quan và hệ thống thể dịch để thực hiện việc tiết sữa:như kích thích hệ thống cơ trơn của ống dẫn, bể sữa và tiết oxytocin (gây co bópcác cơ biểu mô của tuyến bào)

Trong suốt thời gian thải sữa 40% sữa còn nằm trong bể sữa và trong các

hệ thống ống lớn, còn lại 40% được sản xuất và dự trữ trong các hệ thống ốngdẫn nhỏ và những kênh nhỏ Sức ép và co thắt đẩy sữa tác động bởi oxytocin,nếu vắt không kịp và lượng oxytocin giảm hoặc hết thì những hệ thống ống chứasữa nhỏ và những kênh nhỏ này sẽ đóng lại và sữa sẽ tồn lại trong các hệ thốngống dẫn nhỏ

Các nước chăn nuôi bò sữa tiên tiến như Hà Lan, Anh Quốc, Thụy Điểntrung bình chỉ 90% sữa được vắt hết Tuy nhiên, bầu vú được massage mạnh

mẽ thì tỷ lệ vắt sữa tăng được 95% Muốn cho sự thải sữa hoàn toàn thì việc vắt

sữa phải bắt đầu ngay tức thì khi xảy ra hiện tượng thải sữa Bởi vì, oxytocin sẽchấm dứt tiết ra, nếu thời gian vắt sữa chậm hơn hiện tượng thải sữa là 5 phút,

có nghĩa là 25% sữa sẽ tồn lại bầu vú và sản lượng sữa sẽ giảm (theo thống kêcác nước lượng giảm 2 kg/bò/ngày trên một bò cái)

Tuy nhiên, trong điều kiện những hộ chăn nuôi nhỏ, không có nơi vắt sữachuyên biệt, khi tiến hành vắt sữa một con thì những con khác cũng đã bắt đầu

bị kích thích và khi con này được vắt xong thi mới đến lượt con khác thì cũnggây ảnh hưởng đến phản xạ tiết sữa Vì vậy cần phải bố trí một nơi vắt sữachuyên biệt để việc kích thích một con bò này không ảnh hưởng đến phản xạ tiếtsữa của con khác Các tác nhân kích thích (tín hiệu kích thích) bao gồm:

• Thị giác: nhìn thấy bê, người vắt sữa, máy vắt sữa, chỗ vắt sữa

Hình 2.5 Phản xạ tiết sữa

• Thính giác: nghe tiếng bê kêu, tiếng máy vắt sữa hoạt động, tiếng xô vắtsữa, tiếng người vắt sữa…

• Khứu giác: mùi người vắt sữa, mùi thuốc sát trùng bầu vú

• Xúc giác: xoa bóp, massage bầu vú

2.2 Bệnh viêm vú trên bò sữa (Bovine Mastitis)

2.2.1 Một vài khái niệm cơ bản.

Hình 2.6 Bò bị viêm vú

+ Viêm vú (Mastitis) Bệnh viêm vú bò sữa là một phản ứng viêm củatuyến vú Viêm là sự đáp ứng của các mô tiết sữa trong từng núm vú đối với sựtổn thương hoặc là sự có mặt của vi khuẩn gây ra bệnh

+ Tuyến vú bình thường (normal udders) là tuyến vú không thể hiện dấuhiệu của các quá trình bệnh lý, sữa từ tuyến vú tiết ra không có vi sinh vật gâybệnh và số tế bào đếm được bình thường (< 500.000/ml)

+ Nhiễm trùng chậm (latent infection): Nhiễm trùng chậm được thể hiệnkhi trong sữa có mặt vi sinh vật gây bệnh nhưng số tế bào đếm được bìnhthường

+ Viêm vú cận lâm sàng (subclinical mastitis): viêm vú cận lâm sàng đặctrưng bởi những biến đổi rõ rệt ở tuyến sữa hoặc sữa Những biến đổi trên có thể

ở các mức độ nặng nhẹ khác nhau trong quá trình diễn biến của bệnh

+ Viêm vú cấp tính (acute mastitis): Các trường hợp cấp tính được đặctrưng bởi sự xuất hiện đột ngột của các biểu hiện sưng, tấy, đỏ, bầu sữa rắn, convật đau, sữa không bình thường và sản lượng giảm Những biểu hiện toàn thânnhư sốt và kém ăn

+ Viêm vú quá cấp tính (past acute mastitis): thể bệnh này ít thấy và cũng

có những biểu hiện như trên, nhưng cũng có thể có những biểu biểu hiện nhưsuy nhược, tăng nhịp tim và tần số hô hấp, vận động kém, chân lạnh, phản xạmắt giảm, mất nước và tiêu chảy

+ Viêm vú mạn tính (chronical mastitis): Thể mãn tính có thể bắt đầu nhưbất cứ thể lâm sàng hoặc thể cận lâm sàng Thường có sự hình thành sẹo và làmbiến đổi hình dạng tuyến sữa bị nhiễm cùng với giảm sản lượng sữa

2.2.2 Phân loại bệnh viêm vú

2.2.2.1 Phân loại theo sự biểu hiện của triệu chứng

• Thể lâm sàng (có biểu hiện ra bên ngòai):

Bệnh viêm vú thể lâm sàng là bệnh có biểu hiện ra bằng những triệuchứng cụ thể (sưng, nóng, đỏ, đau) Mức độ nghiêm trọng của bệnh cũng nhưhậu quả của bệnh biểu hiện rõ rệt nên người ta dễ dàng xử lý điều trị và đánh giámức độ nguy hiểm cũng như thiệt hại do bệnh gây ra là không lớn so với bệnhtiềm ẩn

2.2.2.2 Phân loại theo tính chất gây bệnh

• Viêm vú do lây nhiễm vi sinh vật gây bệnh

Bệnh gây ra do các vi sinh vật gây bệnh như Streptococcus agalactiae, Streptococcus dysgalactiae và Staphylococcus aureus và nguồn lây nhiễm chủ

yếu từ vú các bò bị bệnh viêm vú

• Viêm vú do các tác nhân môi trường

Bệnh gây ra do bởi các vi sinh vật cơ hội nằm trong môi trường chungquanh bò (từ chuồng trại, thiết bị, chất độn chuồng, phân, nguồn nước…) Các

nhóm vi sinh vật chủ yếu là nhóm Coliform (Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Klebsiella oxytoca, Enterobacter aerogenes), nhóm Streptococcus (S uberis, S bovis, Enterococcus faecium, Enterococcus faecalis)

2.2.3 Các thể bệnh viêm vú cấp tính

2.2.3.1 Viêm vú thể tương mạc

• Triệu chứng: Khi vi khuẩn theo máu vào sâu trong tuyến vú thì toàn bộtuyến vú sưng to, sờ nhẹ không đau Lúc đầu sữa biến đổi không rõ về sau khibệnh lan rộng trong tuyến sữa và bộ phận tiết sữa thì sữa sẽ loãng và lợn cợn.Con vật có triệu chứng toàn thân: sốt cao (39,5oC-40oC ), kém ăn ủ rũ Vú bòsưng ở một thùy hay toàn bộ bầu vú (hiếm khi viêm toàn bộ bầu vú) Khi ấnmạnh tay vào bầu vú, bò bị đau, lượng sữa giảm rõ rệt, sữa loãng và có hạt lổnnhổn

• Nguyên nhân: Do Staphylococci, Streptococci, E.coli đi vào tổ chức liên

kết của bầu vú khi bầu vú bị xây xát Bệnh có thể kế phát do viêm tử cung hoặcviêm nội mạc tử cung, vi khuẩn vào máu và đi đến tuyến vú

• Chẩn đoán: Chẩn đoán phân biệt với bệnh bầu vú thủy thũng Ở bệnhnày bầu vú sưng, nóng, đỏ, đau, hạch lâm ba vú cũng sưng to Xét nghiệm sữa,kiểm tra vi khuẩn gây bệnh

• Tiên lượng: Bệnh nhẹ thì sau 7-19 ngày, hiện tượng viêm giảm nhưngbệnh có thể là mãn tính Khi tổ chức tuyến vú tổn thương nặng thì bầu vú có thể

bị xơ cứng

2.2.3.2 Viêm vú thể Cata

• Triệu chứng: đặc trưng là tế bào thượng bì bị tróc ra, ở những ổ viêm códịch thấm xuất Sữa bò cặn hoặc cục sữa vón do dịch thẩm xuất và bạch cầu.Thể viêm vú này thường không làm bầu vú bò sưng nhưng làm cho núm vú tăngthể tích (to ra) do biểu bì dầy lên

• Nguyên nhân: Do Staphylococci,Streptococi, hoặc E.coli xâm nhập vào,

do cơ vòng đầu vú khép không kín sữa rò rỉ ra ngoài, vi khuẩn theo đó xâm nhập

vào bễ sữa đến các tuyến vú gây viêm Cũng có thể do đầu vú bị viêm gây ra,nền chuồng đất độn chuồng, tay người vắt hoặc khăn lau đầu vú bẩn

• Chẩn đoán: Chẩn đoán thông qua sờ nắn, đặc biệt là xem xét kích thướcnúm vú Xét nghiệm sữa, kiểm tra vi khuẩn gây bệnh

• Tiên lượng: Thường sau 7-10 ngày thì bệnh khỏi và không ảnh hưởngđến lượng sữa

2.2.3.3 Viêm vú có mủ

Biểu hiện đặc trưng là vú có mủ và dịch thẩm xuất Bò sốt cao, mệt mỏi,

bỏ ăn Bầu vú bò sưng đỏ, nóng và đau Đầu tiên sữa loãng có màu hồng do xuấthuyết nhẹ và sau đó có lẫn các cục sữa vón và dịch mủ màu vàng nhạt

a Viêm Cata có mủ

Đặc trưng thể này là các vi khuẩn gây mủ tạo ra từ những ổ viêm lan tràntrong bể sữa ống tiết sữa, tuyến vú, làm cho mủ và dịch thẩm xuất chảy xuốngống dẫn vào bể sữa

• Nguyên nhân: Do kế phát viêm Cata, do vi khuẩn đa số là liên cầu trùng

Ngoài ra còn có tụ cầu trùng, E.coli và các vi khuẩn gây mủ khác Bệnh có tính

lây lan khi nuôi nhốt chung bò bị viêm với bò khỏe

• Triệu chứng:

Có hai thể cấp tính và mãn tính:

- Thể cấp tính: Thùy vú bệnh sưng, nóng, đỏ, đau, lượng sữa giảm vàngưng hẳn Sữa loãng màu hồng nhạt do xung huyết và xuất huyết tuyến sữa.Trong sữa có những lợn cợn của cục sữa vón có dịch mủ Con vật có triệu chứngtoàn thân: sốt 40-41oC, mạch nhanh ủ rũ, kém ăn

- Thể mãn tính: Thú bệnh qua các thời kỳ cấp tính sau 3-4 ngày bệnh trởthành mãn tính Các triệu chứng trên giảm dần, bầu vú giảm hiện tượng sưng đỏ,giảm đau Nhưng lượng sữa vẫn ít, loãng nhớt, vàng nhạt hoặc vàng

• Chẩn đoán: Ngoài chẩn đoán triệu chứng lâm sàng và biến đổi chấtlượng sữa Chẩn đoán vi khuẩn học có tính quyết định Nếu kiểm tra dưới kínhhiển vi thấy nhiều liên cầu trùng, tụ cầu trùng hoặc các vi khuẩn khác thì có thể

xác định là viêm Cata có mủ Chuỗi vi khuẩn dài hay ngắn tùy thuộc vào thời kỳmắc bệnh Bệnh cấp tính thì chuổi ngắn, mãn tính thì chuổi dài

• Tiên lượng: Tiên lượng tốt nếu bệnh cấp tính xảy ra ở cuối chu kỳ vắtsữa lại được điều trị kịp thời, nếu bệnh chuyển sang thể mãn tính thì tiên lượngxấu do các tuyến sữa bị teo, tổ chức liên kết tăng lên lượng sữa khó trở lại bìnhthường, có khi thùy vú mắc bệnh chữa khỏi nhưng lần đẻ sau sẽ bị tái phát

bị nhiễm mủ, nếu bọc mủ to thì bầu vú vở mủ, bò có triệu chứng toàn thân (sốt).Hạch lâm ba thùy vú bị sưng to, bò đi lại khó khăn

• Chẩn đoán: dựa vào triệu chứng cục bộ và sự thay đổi thành phần sữa,

xử lý bọc mủ kịp thời nếu không sẽ dẫn đến huyết nhiễm mủ

2.2.3.4 Viêm vú có máu

Biểu hiện đặc trưng là các tổ chức của tuyến tiết sữa bò xuất huyết và tụhuyết Bệnh thường ở thể cấp tính: bò sốt cao, kém ăn, mệt mỏi, bầu vú sưng to

có những đám tụ huyết Lượng sữa giảm nhanh có khi ngừng tiết sữa Sữa loãng

có màu hồng hoặc đôi khi đỏ như máu do xuất huyết Bò có thể nhiễm trùnghuyết và chết sau 7-9 ngày

• Nguyên nhân: do kế phát viêm cấp tính hoặc viêm Cata, nhưng cũng cóthể là triệu chứng nhiễm trùng toàn thân

• Triệu chứng: Thường ở thể cấp tính ảnh hưởng một hoặc cả tuyến vú,vật sốt 40oC đến 41oC, ủ rũ, kém hoặc bỏ ăn Bầu vú bệnh sưng to rõ rệt, có đám

tụ huyết đỏ sẫm, vật đau đớn khi ấn tay vào hay khi vắt sữa Sữa loãng có màuhồng hoặc đỏ như máu, có những mảnh sữa vón lại

• Chẩn đoán: dựa vào sự biến đổi của bầu vú và sữa và dựa vào triệuchứng toàn thân Theo nhận định của Nguyễn Hữu Ninh (1994) thì bệnh tiếntriển nhanh, biến chứng thường gặp là nhiễm trùng máu và bò bệnh sẽ chết sau 7đến 9 ngày

• Tiên lượng: nếu chỉ viêm cục bộ và nhẹ thì sau 7-10 ngày thì khỏi bệnh,không ảnh hưởng đến sản lượng sữa, tiên lượng tốt

2.2.4 Biến chứng của bệnh viêm vú

2.2.4.1 Teo bầu vú

Trong bệnh viêm vú, phần lớn tế bào vú bị tổn thương, cơ năng tiết sữakhông phục hồi Thể tích thùy vú mắc bệnh nhỏ hơn bình thường, khả năng tiếtsữa của tuyến vú giảm hoặc mất hẳn Sau khi bị teo các thùy vú lành phải tiếtsữa bù nên thể tích nhiều hơn

2.2.4.2 Xơ cứng bầu vú

Các chức năng sinh lý bị ảnh hưởng và bầu vú bị cứng lại, còn tổ chứctuyến vú bị teo đi Sờ vào thấy cứng hoặc ấn mạnh tuyến vú thấy những cụccứng hoặc cứng toàn bộ Sau khi vắt sữa thể tích thùy vú không giảm Lượngsữa giảm, nếu sơ cứng một phần tuyến vú thì sữa loãng màu xám và có cục vónlợn cợn

2.2.4.3 Bầu vú hoại tử

Bầu vú thối loét và phân hủy do vi khuẩn gây hoại tử xâm nhập vào tuyến

vú qua đường tiết sữa, vết thương hoặc mạch máu Lúc đầu bề mặt bầu vú cónhững đám màu hồng tím, cứng, đau, về sau loét và hoại tử có mủ, toàn bộ thùy

vú sưng to, ấn vào thấy nước hồng chảy ra Hạch lâm ba vú sưng to, đau, cótriệu chứng bại huyết

2.2.5 Những nguyên nhân chính gây bệnh viêm vú bò sữa

Gồm ba nguyên nhân chính sau:

2.2.5.1 Bò

Nguyên nhân xuất phát do chính bản thân bò sữa tuỳ thuộc vào cá thể của

bò Như bò có bầu vú quá to và dài dễ gây xây xát, lỗ thông đầu vú to dễ rò rỉ,

bò cao sản là những điều kiện để bộc phát bệnh

2.2.5.2 Vi sinh vật gây nhiễm

Vi sinh vật là nguyên nhân quan trọng nhất gây nên bệnh viêm vú,vi sinhvật có mặt ở mọi nơi trong môi trường có luôn cả trong sữa nếu có điều kiệnthuận lợi thì chúng sẽ phát triển và gây bệnh Trong thực tế các biện pháp phòngtránh bệnh viêm vú chính đó là ngăn cản quá trình tiếp xúc và xâm nhập của visinh vật tới bầu vú

Hiện nay, ở Việt Nam chỉ quan tâm tới 3 nhóm vi khuẩn chính gây viêm vú:

• Staphylococcacese: Trong đó đáng chú ý nhất là Staphylococus aureus.

• Staphylococcus aureus: Đây là một vi khuẩn Gram (+) quan trọng gây

viêm vú bò sữa Có khả năng gây dung huyết, phản ứng Coagulase (+) và sảnsinh nội độc tố

• Streptococcacese: Trong đó chủ yếu là Streptococcus agalactiae, Streptococcus dysgalactiae, Streptococcus pyogenes, Streptococcus uberis.

• Streptococcus agalactiae: Là vi khuẩn Gram (+), cũng là tác nhân gây

bệnh viêm vú ở bò sữa Những vi khuẩn này đều ký sinh bắt buộc ở tuyến vúnên thường gây bệnh viêm vú thể không điển hình, thể mạn tính và đôi khi bệnhthể cấp tính

• Enterobacteriaceae: Trong đó chủ yêu là E.coli, Enterobacter aerogenes, Enterobacter cloae.

• Trong nhóm vi khuẩn Enterobacteriaceae thì E.coli là được quan tâm

nhất đặc biệt gây bệnh viêm vú kết hợp với tiêu chảy nên tác hại của nó rất lớn

• E-coli là vi khuẩn hiếu khí và yếm khí, gram (-), là trực khuẩn hình gậy,

hai đầu vuông Chúng có thể phát triển tốt ở 5-40oC (tốt nhất ở 37oC), pH từ 5-8

(tốt nhất ở 7,2-7,4) Người ta quan tâm tới E-coli nhất vì chúng có mặt ở mọi nơi

hơn nữa khi chúng gây bệnh thường gây kế phát tiêu chảy và độc lực của chúnglàm cho con vật suy giảm sức đề kháng nên khó hồi phục.

Vi sinh vật xâm nhập vào bầu vú chúng sẽ phát triển nhanh chóng do môitrường sữa là môi trường lí tưởng cho mọi vi sinh vật phát triển Tại đây nguồndinh dưỡng dồi dào, nhiệt độ và pH cũng thuận lợi cho sự phát triển và sinh sảncủa vi sinh vật Vì vậy cách tất nhất của việc phòng chống viêm vú là ngăn cảnchúng không xâm nhập vào bầu vú Cần cải tạo môi trường xung quanh để sinhvật khó phát triển ở chuồng trại như khử trùng, thông thoáng môi trường, dọndẹp sạch sẽ và có điều kiện thì đổi chuồng khi cần thiết Khi vắt sữa cũng cần cócác dung dịch sát trùng tốt trước và sau khi vắt sữa để vi sinh vật không có cơhội xâm nhập vào bầu vú

Hình 2.7 Các tác nhân gây lây truyền bệnh viêm vú

(Nguồn: agrobit.com)

• Thời tiết, khí hậu: nhiệt độ cao, độ ẩm không khí lớn là điều kiện thuậnlợi cho vi sinh vật phát triển làm tăng nguy cơ bị viêm vú do con vật tiếp xúc vớimầm bệnh nhiều hơn.

• Chuồng trại: không thông thoáng, độ ẩm cao, mật độ lớn, không vệ sinhtiêu độc khử trùng…cũng làm cho con vật dễ mắc bệnh

• Stress: bò sữa rất hay stress đặc biệt là stress nhiệt làm ảnh hưởng trựctiếp tới năng suất sữa và cũng là nguyên nhân gây bệnh viêm vú

• Nguồn thức ăn, nước uống: cũng góp phần không nhỏ tới bệnh viêm vú.Nguồn thứ ăn kém dinh dưỡng làm con vật không đủ dinh dưỡng để tiết sữa làm

chúng gầy còm, giảm sức đề kháng là cơ hội để vi sinh vật xâm nhập Quá trìnhchữa khỏi viêm vú cũng khó khăn hơn nếu nguồn thức ăn hay nước uống khôngđảm bảo.

• Chăm sóc, vắt sữa: nếu trong quy trình chăm sóc, vắt sữa không đúngcách cũng là nguyên nhân để con vật bị viêm vú Nếu vắt bằng tay mà không hếtsữa, cách vắt sữa không đúng thì làm tổn thương bầu vú gây viêm Còn nếu vắtbằng máy thì cần quan tâm tối áp lực máy và tần số hút sữa

2.3 Chẩn đoán bệnh viêm vú.

2.3.1 Phát hiện sữa viêm bằng giấy chỉ thị màu

Giấy chỉ thị màu được sử dung nhằm để xác định 1 hay nhiều lá vú bịviêm, xác định được vị trí cần điều trị Đây là một phương pháp đơn giản chongười sử dụng nhất là người chăn nuôi ít kinh nghiệm dựa trên nguyên tắc thayđổi độ pH của sữa bò bị viêm Hiện nay trên thị trường có nhiều công ty sảnxuất giấy chỉ thị màu dùng cho chẩn đoán bệnh viêm vú Một loại giấy chỉ màutương đối phổ biến là giấy chỉ thị màu có tên Bovivet (công ty Kruuse), là loại

gi ấy thấm gồm 4 ngăn để xét nghiệm 4 lá vú Giấy được tẩm bromothymol,nitragine và đổi màu như sau:

• pH từ 6.0-7.6: màu xanh bromothymol phân giải thành màu vàng sangxanh

• pH từ 6.4-6.8: màu nitragine phân giải thành màu vàng sang xanh lục(sữa bình thường có độ pH từ 6,5-6,7)

Chú ý trong kết quả thử sữa:

• Các trường hợp sữa bị thay đổi do sinh lý sẽ bị sai lệch Bò khỏe mạnhcũng có thể thay đổi pH trong sữa theo giai đoạn tiết sữa

• Sữa đầu có tính acid hơn

• Cuối giai đoạn cho sữa thì độ pH của sữa bò cao hơn hay bằng 6,8

• Viêm vú do Streptococcus agalactiae sẽ làm cho sữa chua do chuyển

hóa đường lactoza thành acid lactic (sẽ có phản ứng âm tính giả)

Thao tác thử nghiệm

• Bóp bỏ vài tia sữa đầu; sau đó, cho tia sữa lên ô giấy thử Tiếp tục thực hiện cho các núm vú khác

• Kết quả được đọc sau 1-2 phút:

- Bò khỏe: giấy thử có màu vàng lục (pH 6,5-6,7)

- Bò bệnh: giấy thử chuyển từ màu vàng lục sang màu xanh (pH gần bằng 7)

Nguyên nhân do lượng đường lactose giảm đi song song với lượng muối kiềm tăng lên trong sữa

• Sự tăng pH trong sữa là dấu hiệu của bệnh viêm vú

2.3.2 Phương pháp thử cồn

- Phương pháp này dựa vào nguyên tắc chất đạm trong môi trường acid sẽ

bị tủa bởi cồn Cồn được sử dụng là cồn 70-75 độ Tỷ lệ cồn và sữa: 1:1

- Tiến hành: cho 2ml sữa vào 2ml cồn 70 độ chứa trong ống nghiệm, quansát trên thành ống nghiệm

- Kết quả: Dung dịch đồng nhất là âm tính (không viêm vú); có mảng bámlợn cợn trên thành ống nghiệm có thể bị viêm vú

2.3.3 Phương pháp thử nghiệm Blue Methylen (Blue Methylen Test)

Phần lớn các vi sinh vật gây ô nhiễm sữa khi phát triển làm thay đổi hiệuthế oxy hoá khử Nếu cho chất màu vào sữa chất màu sẽ thay đổi, tuỳ theo thờigian đổi màu có thể ước tính độ nhiễm vi sinh của sữa

Dung dịch Blue Methylen pha như sau: Blue Methylen 5ml, nước cất vừa

đủ 100cc tạo dung dịch Blue Methylen, ống nghiệm sấy tiệt trùng có nút đậy,Pipete 10ml và 1ml Tiến hành thử: thử nghiệm trong điều kiện vô trùng, chovào ống nghiệm 10ml sữa, Blue Methylene 1ml Nút ống lại cẩn thận, lắc nhẹcho dung dịch trộn đều sau đó để vào tủ ấm 37oC Sau mỗi giờ lắc nhẹ 1 lần vàxác định độ mất màu trong thời gian như sau: lúc vừa cho vào tủ ấm, sau 10phút, sau 1 giờ, sau 3 giờ

- Nếu mất màu trước 15 phút: sữa nhiễm vi sinh rất nhiều

- Nếu mất màu sau 15 phút đến 1 giờ: sữa bị nhiễm nặng

- Nếu mất màu sau 1 giờ đến 3 giờ: sữa bị nhiễm nhẹ.

- Nếu mất màu sau hơn 3 giờ: sữa được coi như đạt tiêu chuẩn

2.3.4 Phát hiện sữa viêm bằng thuốc thử CMT (California Mastitis Test)

Nguyên tắc của phương pháp này là nhằm phát hiện bệnh viêm vú qua sốlượng tế bào bạch cầu trong 1ml sữa Tỷ lệ xét nghiệm: 1-1 (giữa dung dịchCMT và sữa)

• Thao tác: sau khi vắt sữa rửa sạch núm vú, lấy sữa trên từng lá vú chovào đĩa Pestri hay cốc đựng, lấy 2ml lượng vừa đủ để xét nghiệm Bơm 2mlthuốc thử CMT vào đĩa Pestri có chứa 2ml sữa Xoay tròn đĩa, đặt đĩa Pétri trênnơi hơi tối để quan sát, đọc kết quả ngay dựa trên sự đóng vón và thay đổi màusắc của hổn hợp

Thành phần hoá chất thuốc thử gồm: chất màu đỏ xẫm bromocresol1/10.000 và dung dịch teepol 10% Sự đông vón phụ thuộc vào mật độ các tếbào bạch cầu trong sữa với các mức độ đo lường tình trạng viêm nhiễm

• Kết quả:

- Bò mạnh khoẻ: dưới 300.000 tế bào/ml

- Bò bị nhiễm: trên 800.000 tế bào/ml

Bảng 2.1 Số lượng tế bào bạch cầu trong sữa (theo tài liệu của Jean-paul larpent - 1975)

1/ Đặc như lòng trắng trứng (+++) 5.000.000 tế bào/1ml

2/ Đóng vón cục ở đáy ống nghiệm (++) 800.000 tế bào/1ml

3/ Độ đặc quánh ít, không tan (+) 400.000 tế bào/1ml

4/ Độ đặc quánh rất ít, tan (+,-) 200.000 tế bào/1ml

5/ Tốt, không quánh (-) < 200.000 tế bào/1ml

Sữa có vấn đề sẽ có lượng tế bào bạch cầu trên 300.000/1ml sữa

Dù theo các tác giả nào để thử, khi đọc kết quả cần các chú ý như sau:

• Kết quả âm tính hay nghi ngờ khi thử CMT thì phải xem xét và cânnhắc cẩn thận Kết quả âm tính cũng không có nghĩa hoàn toàn là không cóbệnh