Ô NHIỄM DO RÁC THẢI TẠI TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Môi trường sống hiện nay trên trái đất đang bị ô nhiễm một cách nghiêm trọng. Từ các hoạt động sống của con người, hoạt động sản xuất công nghiệp, giao thông… chủ yếu là ở các đô thị phát triển đã sinh ra các chất gây ô nhiễm môi trường và tàn phá các hệ sinh thái tự nhiên, trong đó lượng rác thải tăng lên quá nhanh và ngày càng mang tính chất độc hại là một trong những nguyên nhân chính gây nên những hậu quả đó. Các thành phố trên thế giới đang đối mặt với một sự tăng trưởng dân số nhanh chóng, tăng trưởng GDP và kết quả là tăng số lượng các thứ khác, trong đó có số lượng chất thải. Do lối sống khác nhau và mô hình tiêu dùng, chất lượng và thành phần chất thải đã được đa dạng hơn và thay đổi. Công nghiệp hóa và tăng trưởng kinh tế đã sản xuất số lượng chất thải nhiều hơn, bao gồm cả chất thải nguy hại và độc hại. Theo số liệu toàn cầu đối với chất thải đô thị có nhiều thành phần khác nhau. Chất thải rắn đô thị (MSW) nói chung chiếm khoảng 14-20 phần trăm của tất cả các chất thải phát sinh trên toàn thế giới, với các loại chất thải khác bao gồm xây dựng và chất thải phá hủy (30%), sản xuất (20%), khai thác mỏ và khai thác đá (23%), và các nguồn khác . (Urban Environmental Management, 2003) Việt Nam là một nước đang phát triển, các ngành công nghiệp, dịch vụ và các hoạt động kinh tế đang trong thời kì phát triển nhanh chóng. Một trong những đô thị phát triển bậc nhất của Việt Nam là thành phố Hồ Chí Minh, chiếm 0,6% diện tích và 6,6 % dân số so với cả nước, nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, là trung tâm kinh tế của cả nước, có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao (HCM CityWeb).Thành phố Hồ Chí Minh là hạt nhân trong vùng Kinh tế trọng điểm phía Nam (KTTĐPN) và trung tâm đối với vùng Nam Bộ. Với mức đóng góp GDP là 66,1% trong vùng kinh tế trọng điểm phía nam và đạt mức 30% trong tổng GDP của cả khu vực Nam Bộ (Vietmark, 2009). Đồng nghĩa với việc phát triển về kinh tế thì thành phố Hồ Chí Minh cũng gặp phải những vấn đề ô nhiễm môi trường, và một trong những nguyên nhân chính gây ra ô nhiễm là số lượng rác thải tăng lên quá nhanh mà chưa có những biện pháp xử lý triệt để. Tuy thành phố có một nền công nghiệp phát triển nhưng công nghệ lại lạc hậu so với thế giới, hiệu suất sản xuất không cao mà còn sinh ra lượng chất thải nhiều hơn. Thực tế cho thấy, các chất thải công nghiệp hầu hết là không được xử lý nếu có chỉ là một số lượng nhỏ, không kể các chất thải độc hại chỉ được xử lý một cách đơn nhất là lưu trữ an toàn chứ chưa được xử lý hoàn toàn.

Phần 1

Giới thiệu chung

Môi trường sống hiện nay trên trái đất đang bị ô nhiễm một cách nghiêmtrọng Từ các hoạt động sống của con người, hoạt động sản xuất côngnghiệp, giao thông… chủ yếu là ở các đô thị phát triển đã sinh ra các chấtgây ô nhiễm môi trường và tàn phá các hệ sinh thái tự nhiên, trong đólượng rác thải tăng lên quá nhanh và ngày càng mang tính chất độc hại làmột trong những nguyên nhân chính gây nên những hậu quả đó

Các thành phố trên thế giới đang đối mặt với một sự tăng trưởng dân sốnhanh chóng, tăng trưởng GDP và kết quả là tăng số lượng các thứ khác,trong đó có số lượng chất thải Do lối sống khác nhau và mô hình tiêudùng, chất lượng và thành phần chất thải đã được đa dạng hơn và thayđổi Công nghiệp hóa và tăng trưởng kinh tế đã sản xuất số lượng chấtthải nhiều hơn, bao gồm cả chất thải nguy hại và độc hại Theo số liệutoàn cầu đối với chất thải đô thị có nhiều thành phần khác nhau Chấtthải rắn đô thị (MSW) nói chung chiếm khoảng 14-20 phần trăm của tất

cả các chất thải phát sinh trên toàn thế giới, với các loại chất thải khácbao gồm xây dựng và chất thải phá hủy (30%), sản xuất (20%), khai thác

mỏ và khai thác đá (23%), và các nguồn khác (Urban EnvironmentalManagement, 2003)

Việt Nam là một nước đang phát triển, các ngành công nghiệp, dịch vụ vàcác hoạt động kinh tế đang trong thời kì phát triển nhanh chóng Mộttrong những đô thị phát triển bậc nhất của Việt Nam là thành phố Hồ ChíMinh, chiếm 0,6% diện tích và 6,6 % dân số so với cả nước, nằm trongvùng kinh tế trọng điểm phía Nam, là trung tâm kinh tế của cả nước, cótốc độ tăng trưởng kinh tế cao (HCM CityWeb).Thành phố Hồ Chí Minh

là hạt nhân trong vùng Kinh tế trọng điểm phía Nam (KTTĐPN) và trungtâm đối với vùng Nam Bộ Với mức đóng góp GDP là 66,1% trong vùngkinh tế trọng điểm phía nam và đạt mức 30% trong tổng GDP của cả khuvực Nam Bộ (Vietmark, 2009) Đồng nghĩa với việc phát triển về kinh tếthì thành phố Hồ Chí Minh cũng gặp phải những vấn đề ô nhiễm môitrường, và một trong những nguyên nhân chính gây ra ô nhiễm là sốlượng rác thải tăng lên quá nhanh mà chưa có những biện pháp xử lý triệt

để Tuy thành phố có một nền công nghiệp phát triển nhưng công nghệ lạilạc hậu so với thế giới, hiệu suất sản xuất không cao mà còn sinh ra lượngchất thải nhiều hơn Thực tế cho thấy, các chất thải công nghiệp hầu hết

là không được xử lý nếu có chỉ là một số lượng nhỏ, không kể các chấtthải độc hại chỉ được xử lý một cách đơn nhất là lưu trữ an toàn chứ chưađược xử lý hoàn toàn

Đối với các đô thị thì dân số quá đông là một đặc trưng và ở thành phố

Hồ Chí Minh cũng không là ngoại lệ, dân số tập trung tại các đây quá lớn,

Page 2 of 41

các hoạt động sống hàng ngày đã sinh ra lượng rác thải sinh hoạt vượtkhả năng thu gom và công suất các công trình xử lý của thành phố Thêmvào đó là việc quản lý rác thải chưa được thực hiện triệt để và quá lỏnglẻo của chính quyền Hiện tượng rác thải không được thu gom hết; khôngthu gom thường xuyên; ô nhiễm tại nơi tập kết rác, bãi chôn lấp; rơi vãirác trên đường vận chuyển gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sứckhỏe và cuộc sống của người dân… là hiện trạng đang diễn ra tại thànhphố Hồ Chí Minh Việc rác chất đống do không được thu gôm trên cáccon đường và tại các khu dân cư gây mùi hôi thối, thu hút ruồi, muỗi,gián…không chỉ gây ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân xungquanh mà còn làm mất đi vẻ mĩ quan của đô thị Ngoài ra, rác và nước rỉrác bị rơi vãi trên đường vận chuyển do phương tiện vận chuyển quá lạchậu cũng gây mất đi vẻ mĩ quan của đô thị

Hiện nay, ở Việt Nam cũng như các nước đang phát triển có trình độkhoa học kĩ thuật còn thấp nên việc xử lý rác thải chủ yếu là bằng phươngpháp chôn lấp Cho đến thời điểm này, ở TP HCM chỉ còn 2 bãi rác hoạtđộng: Phước Hiệp (huyện Củ Chi) và Đa Phước (huyện Bình Chánh); còn

2 bãi rác Đông Thạnh (huyện Hóc Môn) và Gò Cát (quận Bình Tân) đãđóng cửa, không tiếp nhận rác nữa; do đó toàn bộ hơn 6.800 tấn rác thảisinh hoạt thải ra mỗi ngày được đưa về 2 bãi rác Phước Hiệp và ĐaPhước xử lý Tuy nhiên, với việc rác thải tăng nhanh như hiện nay đã gây

ra tình trạng quá tải ở các bãi chôn lấp gây ô nhiễm môi trường nghiêmtrọng và ảnh hưởng đến cuộc sống của những người dân xung quanh Rácthải được chôn lấp ngoài trời nhưng không được che lấp cẩn thận vàkhông có các công trình thu gom khí từ quá trình phân hủy rác thải, đãlàm thất thoát một lượng khí khổng lồ ra ngoài môi trường Mà thànhphần chính của hỗn hợp khí này là khí CH4, một loại khí góp phần gâynên hiện tượng hiệu ứng nhà kính Tuy nhiên, vì đây là một vấn đề chưanêu bật nên được những tác động trực tiếp của rác thải đến cuộc sốnghàng ngày của con người mà còn mang tính chất ảnh hưởng lâu dài, nênvấn đề này nằm ngoài biên giới hệ thống của chúng ta.

Trong bài viết này thêm vào một số những nghiên cứu gần đây về nhữngtác động đến môi trường của quá trình ô nhiễm do rác thải gây ra ở các đôthị ở các nước đang phát triển, cung cấp các phân tích hệ thống về các tácđộng của việc gia tăng và ô nhiễm rác thải ở các đô thị lớn của các nướcđang phát triển Các mục tiêu cụ thể của bài viết là phân tích các nguyênnhân gây ô nhiễm mùi, sự tích lũy ô nhiễm, lây lan dịch bệnh từ rác thải

và ảnh hưởng của việc quản lý rác thải kém đến vẻ đẹp mĩ quan của một

đô thị Để thực hiện mục đích này chúng ta tập trung chú ý vào khu vựcthành phố Hồ Chí Minh, nơi hội tụ đầy đủ các điều kiện điển hình về tựnhiên và xã hội của một đô thị ở một quốc gia đang phát triển

Page 4 of 41

Nghiên cứu của chúng tôi bao gồm 2 phần Đầu tiên, chúng tôi thực hiệnphân tích hệ thống về hoạt động quản lý rác thải ở thành phố Hồ Chí Minh.Đây là một khu vực đô thị phát triển của Việt Nam và là nơi có lượng rácthải thải ra hàng ngày lên đến 6.800 tấn/ngày, thuộc vào hàng cao nhất nước(báo Người Lao Động, 2007) Thứ hai, chúng tôi mở rộng phân tích hệthống bằng việc xác định các yếu tố để làm giảm các tác động môi trường dorác thải gây ra Chúng tôi tập trung vào các yếu tố mà đều áp dụng được chonhững khu vực khác nhau ở Việt Nam hoặc ở những nơi mà có tiềm năng ápdụng cho các kinh nghiệm đó ở các quốc gia khác với hoạt động qunar lý rácthải và có khả năng tương thích với pháp luật nhà nước đó.

Phần 2

Phương pháp phân tích 2.1Khu vực thành phố Hồ Chí Minh

Thành phố Hồ Chí Minh nằm nam ở phía nam Việt Nam với toạ độ địa lýkhoảng 10 0 10' – 10 0 38 vĩ độ bắc và 106 0 22' – 106 054 ' kinh độ đông(hochiminhcity) Thành phố Hồ Chí Minh là nơi hoạt động kinh tế năngđộng nhất, đi đầu trong cả nước về tốc độ tăng trưởng kinh tế Với dân số

là 7.123.340 người (2009), hàng ngày thành phố Hồ Chí Minh thải ra

6.800 tấn rác thải, lượng rác thải này đã vượt quá khả năng xử lý của cácbãi chôn lấp ở thành phố Ngoài ra, lượng rác thải quá lớn nhưng việcquản lý rác thải ở còn yếu kém, phương tiện vận chuyển thô sơ và không

đủ số lượng đã xảy ra tình trạng làm ảnh hưởng đến vẻ mỹ quan đô thịcủa thành phố Rác thải ở các khu dân cư không được thu gom, nằm chấtđống trên các vỉa hè, bốc mùi hôi thối, gây ảnh hưởng đến sức khỏe củangười dân sống xung quanh Vấn đề là lượng rác thải ngày càng gia tăngnhưng quá trình thu gom, vận chuyển rác chưa được quản lý và vận hànhtốt nên rác thải luôn bị tồn đọng, không thu gom hết và bị rơi vãi trênđường vận chuyển Quá trình rác bị rơi vãi đã làm ô nhiễm đường phố,phân tán các vi sinh vật gây bệnh có trong rác vào môi trường xungquanh

2.2 Hệ thống quản lý rác thải

Page 6 of 41

Các tiêu điểm phân tích trong quá trình quản lý rác thải đô thị đặc biệtchú ý đến các hoạt động lưu trữ, thu gom, vận chuyển và xử lý Hoạtđộng lưu trữ rác tại nhà bao gồm việc tích lũy rác lâu ngày Hoạt động thugom bao gồm việc tho gom rác thải tại các khu dân cư, tại nơi công cộng

và đưa rác về trạm trung chuyển Hoạt động trung chuyển gồm việc tậpkết rác tập trung và lưu trữ rác tại nơi tập kết Và cuối cùng là quá trìnhvận chuyển rác về nơi xử lý, tại nơi xử lý rác thải sẽ được xử lý bằngphương pháp đốt, chôn lấp và tái chế Một số qui trình trong việc quản lýrác thải đô thị này ẩn chứa các tác động đến môi trường, trong đó chúng

ta tập trung vào các quá trình lưu trữ, thu gom, vận chuyển Qui trìnhnghiên cứu ở đây được biểu diễn trong hình 2

Bảng: Số lượng lao động thu gom chất thải rắn đô thị tại các quận/huyệncủa thành phố Hồ Chí Minh (năm 2006)

STT Quận/Huyện Lao động thu công (người)

- Hệ thống công lập gồm 22 Công ty Dịch vụ công ích của các Quận Hệthống này đảm nhận toàn bộ việc quét dọn vệ sinh đường phố, thu gom

Page 8 of 41

rác chợ, rác cơ quan và các công trình công cộng, đồng thời thực hiệndịch vụ thu gom rác sinh hoạt cho khoảng 30% số hộ dân trên địa bàn,sau đó đưa về trạm trung chuyển hoặc đưa thẳng tới bãi rác Một số đơn

vị ký hợp đồng với Công ty Môi trường Đô thị để vận chuyển rác trên địabàn

- Hệ thống thu gom dân lập bao gồm các cá nhân thu gom rác, các nghiệpđoàn thu gom và các Hợp tác xã vệ sinh môi trường Lực lượng thu gomdân lập chủ yếu thu gom rác hộ dân (thông qua hình thức thỏa thuận hợpđồng dưới sự quản lý của UBND Phường), trên 70% hộ dân trên địa bàn

và các công ty gia đình Rác dân lập chịu trách nhiệm quét dọn rác trongcác ngỏ hẻm, sau đó tập kết rác đến các điểm hẹn dọc đường hoặc bô ráctrung chuyển và chuyển giao rác cho các đơn vị vận chuyển rác.(ThS.Trần Nhật Nguyên)

Sau đó, rác được chuyển dến các trạm trung chuyển rác tập trung, đượclưu trữ ở đó Sau khi rác được thu gom về trạm xong trong một ngày sẽđược tiếp tục vận chuyển về nơi xử lý là các bãi chôn lấp Phước Hiệp(huyện Củ Chi) và Đa Phước (huyện Bình Chánh)

2.3 Hệ thống thu gom và quản lý rác tại thành phố

2.3.1 Các giai đoạn thu gom và quản lý rác

Các tiêu điểm phân tích trong qui trình thu gom quản lý rác ở đô thị làviệc đặc biệt chú ý đến các giai đoạn lưu trữ rác tại nhà, việc thu gom và

các quá trình vận chuyển đến nơi xử lý Hiện tại, các hộ gia đình lưu trữrác tại nhà bằng cách sử dụng các thùng chứa chất thải rắn bằng nhựa,kim loại hoặc tre nứa, tập trung vào các loại như thùng nhựa có nắp đậy,

xô, thùng sơn không có nắp đậy, sọt, cần xé bằng tre nứa Loại thùngchứa thường không đồng nhất tại từng khu dân cư Dung tích thay đổi từ

15 – 25 lít đối với các hộ gia đình không kinh doanh buôn bán Đối vớicác hộ có kinh doanh buôn bán (thực phẩm, sản xuất tiểu thủ côngnghiệp) thì dung tích thùng lớn hơn Các thiết bị lưu chứa này thườngđược đặt phổ biến ở trong nhà hoặc đưa ra trước cửa đem ra để trước nhàvào buổi sáng chờ xe thu gom, do đó làm mất mỹ quan khu phố, cũngnhư góp phần nhân rộng môi trường lan truyền dịch bệnh (Nguyên, Hệthống lưu trữ chất thải rắn sinh hoạt tại thành phố Hồ Chí Minh)

Quy trình thu gom của lực lượng thu gom công lập

- Quy trình thu gom thủ công: Công nhân xuất phát từ địa điểm tập trungthùng, công nhân đẩy thùng 660L đi thu gom hết các hộ ở một bên tuyếnđường sau đó quay về bên còn lại của tuyến đường để thu gom tiếp Nếutuyến thu gom có một người thì người công nhân có thể đẩy từ 1 tới 2thùng 660L, tuyến có 2 người có thể đẩy từ 2-3 thùng 660L đến khoảnggiữa tuyến đường, đẩy từng thùng đi thu gom rác hộ dân dọc theo 2 bênđường đến khi đầy, sau đó đẩy các thùng đến điểm hẹn

Page 10 of 41

- Quy trình thu gom cơ giới: Một xe lam chạy chậm dọc theo lề đườngcủa các tuyến được quy định trước, một công nhân đi nhặt các túi rác bỏvào trong xe Xe đầy, chạy về trạm trung chuyển đổ rồi tiếp tục đi thugom cho tới hết tuyến quy định

- Đối với các khu vực phát sinh chất thải lớn: Công ty cho xe tới thu gommột hoặc vài cơ sở vào ngày thoả thuận trước rồi vận chuyển về trạmtrung chuyển để xe lớn vận chuyển đi bãi chôn lấp

Quy trình thu gom của lực lượng dân lập

Lực lượng rác dân lập sử dụng phương tiện cá nhân đến thu gom rác tạicác nguồn thải (chủ yếu là hộ dân) theo giờ đã thỏa thuận với chủ nguồnthải hay theo giờ họ quyết định Sau khi thu gom tại nguồn thải họ phânloại một số chất thải rắn có thể tái chế đem bán phế liệu Sau đó, một sốrác dân lập đẩy xe (thùng) đến điểm hẹn đổ vào xe cơ giới theo giờ quyđịnh của đơn vị vận chuyển, một số khác đến đổ rác trực tiếp tại bô rácgần nhất

Tại các điểm hẹn, chất thải rắn từ xe đẩy tay sẽ được đưa lên các xe épnhỏ (2-4 tấn) và đưa về trạm trung chuyển Tại trạm trung chuyển, một sốcông nhân thu gom sẽ thu nhặt lại một lần nữa chất thải rắn có thể tái chế,sau đó xe tải và xe ép lớn (từ 7-10 tấn) tiếp nhận chất thải rắn và vậnchuyển ra bãi chôn lấp (ThS.Trần Nhật Nguyên Công tác thu gom chấtthải rắn sinh hoạt tại thành phố Hồ Chí Minh)

Việc thu gom được tiến hành thủ công hay cơ giới tuỳ vào khả năng kinh

tế và mức độ phát triển mỹ thuật Thu gom thủ công là chuyển bằng taycác bao rác, thùng rác đổ lên xe tải hoặc xe tay Thu gom cơ giới áp dụngđược khi các loại thùng chứa phải được tiêu chuẩn hoá

Tần số thu gom phụ thuộc vào điều kiện khí hậu và thành phần rác Đốivới địa phương có đặc điểm nhiệt độ cao, rác có thành phần hữu cơ lớnthì mức độ phân huỷ rác do vi sinh sẽ nhanh hơn, gây mùi khó chịu tạiđiểm chứa rác và do vậy việc gom rác phải được làm thường xuyên hơn.Rác có thể được chuyển trực tiếp từ nơi chứa tạm thời đến điểm xử lý nếuđiều kiện về giao thông cho phép (khoảng cách đến bãi rác gần)

Khi nơi xử lý cách xa khu đô thị thì có thể thành lập các điểm trungchuyển gom rác trong thời gian ngắn nhất về đây, sau đó dùng cácphương tiện có công suất lớn chuyển rác đến nơi xử lý Những phươngpháp xử lý chính là tái chế, đốt, chôn lấp, làm phân rác Tuỳ điều kiện cụthể và thành phần rác mà người ta lựa chọn phương pháp phù hợp từ cácphương pháp cơ bản trên (Bộ tài nguyên môi trường)

Page 12 of 41

Sơ đồ tổng quan hệ thống quản lý rác thải tại thành phố Hồ Chí

MinhSub – System Activity Pollutant

Xả rác

Thu gom tại nơi công cộng

Lưu trữ rác

Chuyển rác đến nơi xử lý

Tập kết rác

Rác bừa bãi

Mùi hôi ( H2S, NH3)

Đốt

Ruồi, muỗi

Rác Rơi vải

Phân tán mầm bệnh

Khói (CO2,CO,NOx)

VSV gây bệnh

Tái chế

Xử lý

Chôn lấp

Nước rỉ rác ( COD, BOD cao)

Chất tẩy, phụ gia

Bụi

Mất mỹ quan

đô thị

Ô nhiễm nguồn nước

Hiệu ứng nhà kính

Ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng

Ô nhiễm mùi Lây lan dịch bệnh

2.3.2 Định nghĩa hệ thống và các chỉ tiêu

Từ những mô tả trước của qui trình quản lý rác thải, chúng ta phân biệtnăm hệ thống phụ quan trọng của qui trình quản lý rác thải đô thị: (1) lưutrữ tại nhà, (2) thu gom, (3) chuyển rác đến trạm trung chuyển và (4) vậnchuyển rác đến nơi xử lý Sự phân tích và đánh giá các hệ thống phụ khácnhư ý thức con người, xử lý rác thải không được bao gồm trong nghiêncứu này

Năm hệ thống phụ xem xét bao gồm 4 hoạt động, các phát thải gây ra bởiviệc thu gom và vận chuyển rác không được quản lý tốt Những điều nàybao gồm việc thu gom không hết, ô nhiễm mùi, khả năng phát sinh dịchbệnh tại các bãi tập trung rác và rác xả bừa bãi trong khu vực đô thị Trongnghiên cứu này, chúng tôi nêu bật riêng cái gì được xem xét chung trong cácvấn đề môi trường chính của qui trình quản lý rác thải trong đô thị, bao gồmviệc rác thải không được thu gom hết gây mất vẻ mỹ quan đô thị, các chấtphân hủy trong rác gây ô nhiễm và phát tán bệnh tật

Các tác động môi trường có liên quan được đánh giá bởi sự khẩn cấp về môitrường hoặc các chỉ tiêu đánh giá mức độ ô nhiễm Đối với ô nhiễm mùi dorác thải gây ra thì các chỉ tiêu sau đây được sử dụng: nồng độ khí H2S, NH3.Đối với vấn đề gây dịch bệnh do các vi sinh vật gây bệnh sinh ra khi rác thảiphân hủy thì chỉ tiêu là các bệnh tật có thể gây ra cho con người, mức độnguy hiểm và khả năng lây lan của chúng

Page 16 of 41

và lây lan dịch bệnh Tuy nhiên hiện nay toàn Thành phố mới có 4 trạm

ép rác kín đảm bảo theo quy định, còn lại trên 400 điểm thu gom rác hởkhông đảm bảo quy định vệ sinh môi trường (Hoàng Anh, 2008

Hiện nay, ở quận, huyện nào cũng có nhiều điểm thu gom, trung chuyểnrác đang trở thành bãi rác lộ thiên rất lớn gây ô nhiễm môi trường trênmột diện tích rộng lớn như điểm thu gom rác dưới chân cầu Chánh Hưng(quận 8), bãi rác trên đường Kha Vạn Cân (quận Thủ Đức) Bên cạnh

đó việc thu gom, vận chuyển rác từ hộ dân đến các trạm trung chuyển củacác tổ dân lập ở các quận huyện còn nhiều bất cập như giờ giấc khônghợp lý, phương tiện thu gom chuyên chở chưa đúng quy định, thiếu thùngđựng rác có nắp đậy kín làm cho rác ở các điểm trung chuyển phải lưulại khá lâu nên bị phân hủy, bốc mùi gây ô nhiễm môi trường xungquanh (Hoàng Anh, 2008)

Mùi từ rác thải phát sinh do rác thừa có nguồn gốc hữu cơ dễ phân huỷnhư: vây cá, vỏ bí, lá rau bị sâu, Khi các chất này phân huỷ hị khí sinh ra

CH4, H2S…gây mùi hôi Và mùi sinh ra khi tồn trữ chất thải rắn trongthời gian dài giữa các khâu thu gom, trung chuyển và thải ra bãi rác nhất

là ở những vùng khí hậu nóng do quá trình phân huỷ kỵ khí các chất hữu

cơ dễ bị phân huỷ có trong chất thải rắn sinh hoạt (T.S Mỹ Diệu)

Do các chất hữu cơ chứa đựng trong các túi nilon nên một phần chúngphân huỷ trong điều kiện hiếu khí lẫn kị khí

Phương trình sinh hoá trong điều kiện kị khí (Lê Thị Kim Oanh, 2006)Chất hữu cơ  Tế Bào Mới + CH4 + H2S + CO2 + H2S + H2O

Mùi khó chụi ấy có thể phát trong giai đoạn: lưu trữ tại nhà, thu gom vàvận chuyển

Giai đoạn lưu trữ tại nhà có thời gian đối đa là 24h (vì ngừơi thu gom chỉthu gom một lần trong ngày) trong giai đoạn này các chất hữu cơ dần dầnphân huỷ nên lượng khí CH4, H2S sinh ra đương đối ít

Sau đó là đến giai đoạn thu ngừơi thu gom đến từng hộ dân để lấy rác đểvận chuyển đến nơi chung chuyển Các loại phương tiện tại TPHCM rất

đa dạng, chủ yếu là các loại xe thô sơ, điển hình như các loại xe đẩy tay,

xe ba gác đạp, ba gác máy, xe lam Ngoài ra còn có các loại xe khác như

xe tải, xe công nông cải tiến, xe máy cày cải tiến,… Chính các phương

Page 18 of 41

tiện thu gom thô sơ này đã không bảo đảm yêu cầu vệ sinh môi trường,gây bốc mùi, để rơi vải rác dọc đường vận chuyển.(Trần Nhật Nguyên)

Từ nhiều năm nay, việc thu gom rác ở thành phố Hồ Chí Minh luôn làmột vấn đề gây rất nhiều khó khăn cho các nhà quản lí Chỉ ở một điểmhẹn trước chợ Tân Bình, vào khoảng 17h mà đã có hàng trăm xe ba gácrác lần lượt kéo đến, rác đổ vung vãi trên diện tích 50 m2 kéo dài nhiềugiờ liền, bốc mùi hôi thối, Đây không phải là điểm duy nhất mà có đếnhàng trăm trường hợp tương tự tên khắp địa bàn thành phố (Việt Báo,2001)

Tiếp đến giai đoạn trung chuyển, là khâu cần thiết trong việc bảo đảm vệsinh đô thị khi vận chuyển, xử lý rác vì xe thu gom rác nhỏ (xe lam, xe bagác, xe đẩy tay ) không thể đưa rác từ hộ gia đình đến nơi xử lý, còn các

xe tải lại không thể gom rác trực tiếp từ hộ gia đình Tại trạm trungchuyển, rác được làm giảm thể tích bằng phương pháp ép, nén hoặc cáccông nghệ khác trước khi vận chuyển đến công trường xử lý (Kỹ sư HàMinh Châu, 2008)

Các xe đẩy tay thu gom rác đưa đến điểm hẹn, đối với những khu vựckhông có trạm trung chuyển thì được chuyển từ xe đẩy tay lên thẳng xe

ép rác rồi đưa đến trạm trung chuyển ở các Quận khác hoặc đưa thẳngđến bãi chôn lấp Tùy theo sự bố trí và điều kiện kỹ thuật của trạm trungchuyển hoặc các bô rác mà các hoạt động vận chuyển rác được tiến hành

theo phương thức đổ trực tiếp hoặc sang xe ép nhỏ đổ xuống trạm trungchuyển, tại trạm trung chuyển xe xúc thực hiện công đoạn xúc rác lên xetải ben, xe ép lớn để chuyển đến bãi rác.( Trần Nhật Nguyên)

Hiện cả thành phố Hồ Chí Minh chỉ có 17 trạm trung chuyển rác, trongkhi nhu cầu cần từ 72-96 trạm (Kỹ sư Hà Minh Châu, 2008) Thiếu trạmtrung chuyển để giải quyết lượng rác thải hằng ngày, TP tiếp tục tồn tạicác bô rác hở, các điểm hẹn tập kết rác trên đường phố hoặc tại các khuđất trống Hiện, TP tồn tại khoảng 26- 30 bô rác hở và hơn 400 điểm lấyrác (Kỹ sư Hà Minh Châu, 2008)

Theo số liệu thống kê từ Công ty Môi trường đô thị, hiện trên toàn địabàn thành phố Hồ Chí Minh còn khoảng 400 điểm hẹn lấy rác Trong đó,chỉ có 4 trạm ép rác kín, còn lại là các điểm hẹn ép rác nổi(Ngọc Lữ,2008) các bô/trạm trung chuyển rác của thành phố chỉ một số có kiến trúckín, có mái che, ít gây ô nhiễm, còn đa số những bô/trạm xây dựng cũ,lưu chứa tạm thời không có máy che (Trần Nhật Nguyên) điều này gây ônhiễm mùi nghiêm trọng tại các khu vực ép rác không đúng kĩ thuật.Giai đoạn vận chuyển là giai đoạn vận chuyển rác tới nơi xử lý

Theo số liệu báo cáo của Phòng Quản lý Chất thải rắn, vào năm 2005thành phố Hồ Chí Minh có 283 xe vận chuyển rác các loại như xe tải ben,

xe ép, xe hooklift Năng lực thu gom vận chuyển 6.059 tấn rác/ngày từcác nơi phát sinh rác (điểm hẹn, chợ, cơ sở sản xuất, trạm ép rác kín, nơi

Page 20 of 41