* Các nhân tố ảnh hởng tới sự phát triển và phân bố của sinh vật - Khí hậu: ảnh hởng trực tiếp thông qua nhiệt độ, nớc, độ ẩm và ánh sáng.. - Đất: Các đặc tính lí, hoá, độ ẩm của đất ản
Trang 1ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP ĐỊA LÍ 10 NĂM HỌC 2012 - 2013
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP CẢ NĂM NĂM HỌC 2012-2013
MÔN: ĐỊA LÝ 10( CƠ BẢN)
KIẾN THỨC HỌC KÌ I
Câu 1 Trình bày khái niệm thủy quyển? Phân tích một số nhân tố ảnh hưởng tới chế độ
nước sông.?
1 Khái niệm
Là lớp nước trên bề mặt Trái đất, bao gồm nước trong các biển, các đại dương, nước trên lục địa và hơi nước trong khí quyển
2 Tuần hòan của nước trên Trái đất
a/ Vòng tuần hoàn nhỏ
Nước chỉ tham gia 2 giai đọan: bốc hơi và nước rơi
b/ Vòng tuần hòan lớn
Tham gia 3 giai đọan: bốc hơi, nước rơi và dòng chảy; hoặc 4 giai đọan: bốc hơi, nước rơi và dòng chảy, ngấm -> dòng ngầm -> biển, biển lại bốc hơi
3 Một số nhân tố ảnh hưởng tới chế độ nước sông
a/ Chế độ mưa, băng tuyết, nước ngầm.
- Mùa mưa chế độ nước sông cao, lũ lớn Mùa khô chế độ nước sông thấp, sông cạn kiệt ( Sông Hồng, sông Mê kong ở Việt Nam.
- Vùng ôn đới lạnh hoặc các sông bắt nguồn từ núi cao, chế độ nước sông phụ thuộc vào thời kì tuyết tan( mùa xuân và mùa hạ) EX: Sông Iênit xây( Liên Bang Nga).
- Vùng đất đá thấm nước, nước ngầm đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa chế độ nước sông.
b/ Địa thế, thực vật và hồ đầm
- Địa hình: ở miền núi, nước sông chảy nhanh hơn đồng bằng EX: ĐB sông Cửu Long địa hình bằng phẳng nên luc lên chậm và xuống chậm.
- Thực vật: rừng ( tán lá, rể cây, thảm mục) giúp điều hòa chế độ nước sông hạn chế dòng chảy, giảm lũ lụt, tăng cường nước ngầm.Ví dụ: Trồng rừng phòng hộ phòng chống lũ lụt.
- Hồ đầm: điều hòa chế độ nước sông, dự trử nước vào mùa lũ, cung cấp nước vào mùa khô.( Ví dụ: Biển hồ Cam phu chia.
Các dòng biên trên thế giới:
Bán cầu Tính chất dòng
Trang 2ĐỀ CƯƠNG ễN TẬP ĐỊA LÍ 10 NĂM HỌC 2012 - 2013
Bắc bỏn
cầu
Nam bỏn
cầu
Núng
Lạnh
Núng
Lạnh
1 Dũng bắc TBD
2 Gulftream
3 Ghine
4 theo giú mựa
5 Bắc xớch đạo
1 California
2 Labrado
3 Canary
4 Oiasivo
1 Brazil
2 Mozambich
3 Đụng Úc 4.Nam xớch đạo
1 Theo giú Tõy
2 Peru
3 Benghela
4 Tõy Úc
xớch đạo
từ vĩ tuyến 30-40o
hoặc từ cực
xớch đạo
từ vĩ tuyến 30-40o
hoặc từ cực
Câu 2 : Sóng biển là gì? Sóng thần? Thủy triều là gì? Nguyên nhân sinh ra thủy triều?
* Sóng biển: Là hình thức giao động của nớc biển theo chiều thẳng đứng.
- Nguyên nhân: chủ yếu là do gió, gió càng mạnh sóng càng to.
* Sóng thần: là sóng lớn có chiều cao khoảng 20 - 40m, truyền theo chiều ngang với tốc
độ 400 - 800 km/h, nguyên nhân chủ yếu do động đất, núi lữa phun ngầm d ới đáy đại dơng, bão…
* Thuỷ triều
- Là hiện tợng giao động thờng xuyên, có chu kì của các khối nớc trong các biển và đại dơng
- Nguyên nhân: do sức hút của Mặt Trăng và Mặt Trời
- Dao động thuỷ triều lớn nhất khi Mặt Trăng, Mặt Trời, Trái Đất nằm thẳng hàng.
- Dao động thuỷ triều nhỏ nhất khi Mặt Trăng, Mặt Trời và Trái Đất ở vị trí vuông góc.
Câu 3: Trình bày sự phân bố các dòng biển nóng, lạnh trong đại dơng?
- Dòng biển nóng: Phát sinh ở hai bên Xích đạo, chảy về hớng tây, gặp lục địa chuyển hớng về phía cực.
- Dòng biển lạnh: xuất phát từ khoảng vĩ tuyến 30 - 400 thuộc khu vực gần bờ đông của
đại dơng rồi chảy về phía Xích đạo.
- Bán cầu Bắc: có những dòng biển lạnh xuất phát từ vùng cực men theo bờ tây các đại dơng chảy về phía Xích đạo.
- Vùng gió mùa: xuất hiện các dòng biển đổi chiều theo mùa.
- Dòng biển nóng và dòng biển lạnh đối xứng nhau qua bờ các đại dơng.
Câu 4: Thổ nhỡng là gì? Thế nào là thổ nhỡng quyển? Trình bày các nhân tố hình thành
đất?
* Thổ nhỡng
- Là lớp vật chất tơi xốp trên bề mặt lục địa.
- Đặc trng của đất là: Độ phì
- Độ phì: Là khả năng cấp nớc, nhiệt, khí và các chất dinh dỡng cần thiết cho thực vật sinh trởng và phát triển.
* Thổ nhỡng quyển:
- Lớp vỏ chứa vật chất tơi xốp trên bề mặt các lục địa - nơi tiếp xúc với khí quyển, thạch quyển, sinh quyển.
* Các nhân tố hình thành đất:
Mỗi nhân tố có một tác động riêng biệt khác nhau đến sự hình thành và phát triển lớp phủ thổ nhỡng:
Trang 3ĐỀ CƯƠNG ễN TẬP ĐỊA LÍ 10 NĂM HỌC 2012 - 2013
- Đá mẹ: Quyết định thành phần khoáng vật, thành phần cơ giới và ảnh hởng đến nhiều tính chất đất
- Khí hậu: Các yếu tố nhiệt ẩm ảnh hởng trực tiếp đến quá trình hình thành đất: phong hoá đá gốc, hoà tan, rửa trôi, tích tụ vật chất.
- Sinh vật: Đóng vai trò chủ đạo trong sự hình thành đất, cung cấp chất hữu cơ, chất mùn cho đất Góp phần làm biến đổi tính chất đất
- Địa hình: ảnh hởng gián tiếp đến quá trình hình thành đất thông qua sự thay đổi lợng nhiệt và độ ẩm.
- Vùng núi cao, địa hình dốc: quá trình hình thành đất yếu, lớp đất mỏng.
- Vùng bằng phẳng: tầng đất dày, giàu dinh dỡng.
- Địa hình ảnh hởng tới khí hậu tạo ra các vành đai đất khác nhau.
- Thời gian: Thời gian hình thành đất gọi là tuổi đất Tuổi đất là nhân tố biểu thị thời gian tác động các yếu tố hình thành đất dài hay ngắn, mặt khác còn thể hiện cờng độ các quá trình tác động đó
- Con ngời: Hoạt động sản xuất của con ngời có thể làm đất xấu (đốt rừng làm rẫy ) đi cũng có thể làm cho đất tốt hơn (thau chua, rửa mặn ).
Câu 5 : Sinh quyển là gì? Các nhân tố ảnh hởng đến sự phát triển và phân bố sinh vật?
* Sinh quyển :
- Là một quyển của Trái Đất trong đó có sinh vật sinh sống.
- Chiều dày :
+ Giới hạn trên : tiếp giáp với tầng ôdôn (22 km)
+ Giới hạn dới : tới đáy đại dơng, ở lục địa tới lớp vỏ phong hóa.
- Giới hạn của sinh quyển bao gồm toàn bộ thuỷ quyển, phần thấp của khí quyển, lớp phủ thổ nhỡng và lớp vỏ phong hoá.
* Các nhân tố ảnh hởng tới sự phát triển và phân bố của sinh vật
- Khí hậu: ảnh hởng trực tiếp thông qua nhiệt độ, nớc, độ ẩm và ánh sáng.
+ Nhiệt độ: Mỗi loài thích nghi với một giới hạn nhiệt nhất định, nơi có nhiệt độ thích hợp sinh vật sẽ phát triển nhanh và thuận lợi.
+ Nớc và độ ẩm không khí: Quyết định sự sống của sinh vật, những vùng khô khan sinh vật khó có thể sinh sống đợc.
+ ánh sáng: quyết định quá trình quang hợp của cây xanh.
- Đất: Các đặc tính lí, hoá, độ ẩm của đất ảnh hởng tới sự phát triển và phân bố của sinh vật.
- Địa hình:
+ Các vành đai sinh vật thay đổi theo độ cao.
+ Lợng nhiệt và độ ẩm ở các hớng sờn khác nhau nên độ cao bắt đầu và kết thúc của các vành đai sinh vật khác nhau.
- Sinh vật:
+ Thức ăn là nhân tố quyết định tới sự phát triển và phân bố của động vật.
+ Thực vật là nơi c trú và là nguồn thức ăn của động vật
ảnh hởng tới sự phát triển và phân bó của động vật.
- Con ngời :
+ Làm thay đổi phạm vi phân bố của nhiều loại cây trồng, vật nuôi.
+ Làm mở rộng hoặc thu hẹp diện tích rừng.
+ Làm tuyệt chủng nhiều loài thực vật, động vật hoang dã.
Câu 6 : Quy luật phân bố sinh vật và đất trên Trái Đất?
- Theo vĩ độ: Mỗi kiểu khí hậu sẽ có các thảm thực vật và các nhóm đất tơng ứng
- Theo độ cao: ở vùng núi khí hậu thay đổi theo độ cao, tạo nên các vành đai thực vật và
đất theo độ cao.
Câu 7 : Lớp vỏ địa lí là gì? Biểu hiện của quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ
địa lí? ý nghĩa?
* Khái niệm: là lớp vỏ của Trái Đất, ở đó có sự xâm nhập và tác động lẫn nhau của các
lớp bộ phận.( Khớ quyển, Thạch quyển, thổ nhưỡng quyển, sinh quyển, thủy quyển )
- Chiều dày: khoảng 30 - 35 km, tính từ giới hạn dới của lớp ôdôn đến đáy vực thẩm
đại dơng và xuống hết lớp vỏ phong hóa ở lục địa
* Biểu hiện Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí
Trong tự nhiên bất kì lãnh thổ nào cũng gồm nhiều thành phần ảnh hởng qua lại, phụ thuộc nhau, Nếu một thành phần thay đổi sẽ dẫn đến sự thay đổi của các thành phần còn lại và toàn bộ lãnh thổ.
Trang 4ĐỀ CƯƠNG ễN TẬP ĐỊA LÍ 10 NĂM HỌC 2012 - 2013
Vớ dụ : Sự thay đổi lượng nước của sụng ngũi vào mựa lũ là do lượng mưa tăng lờn Kết quả làm cho lưu lượng nước sụng, lượng phự sa, tốc độ dũng chảy, mức độ xúi lở điều bị biến đổi theo hướng tăng cường Khi mựa mưa qua đi, sụng ngũi lại trở lại bỡnh thường.
Cỏc vớ dụ tham khảo trang 75 SGK
* ý nghĩa thực tiễn: Cần thiết phải nghiên cứu kỹ càng và toàn diện điều kiện địa lí của bất kì lãnh thổ nào trớc khi sử dụng chúng.
Câu 8 : Quy luật địa đới là gì? Nguyên nhân ? Biểu hiện của quy luật?
* Khái niệm: Quy luật địa đới là sự thay đổi có quy luật của tất cả các thành phần địa lí
và cảnh quan địa lí theo vĩ độ (từ xích đạo đến cực).
* Nguyên nhân: Do dạng hình cầu của Trái Đất và bức xạ Mặt Trời.
* Biểu hiện của quy luật
- Sự phân bố các vòng đai nhiệt trên Trái Đất.
Từ Bắc đến Nam cực có 7 vòng đai nhiệt:
+ Vòng đai nóng.
+ Hai vòng đai ôn hoà ở hai bán cầu
+ Hai vòng đai lạnh ở các vĩ độ cận cực của 2 bán cầu
+ Hai vòng đai băng giá vĩnh cửu bao quanh 2 cực
- Các đai khí áp và các đới gió trên Trái Đất.
+ Có 7 đai áp
+ Có 6 đới gió hành tinh
+ 2 gió Đông cực
+ 2 gió Tây ôn đới
+ 2 gió Mậu dịch.
- Các đới khí hậu trên Trái Đất.
Có 7 đới khí hậu chính: cực, cận cực, ôn đới, cận nhiệt, nhiệt đới, cận xích đạo, xích đạo.
- Các nhóm đất và các kiểu thảm thực vật
+ Có 10 nhóm đất.
+ Có 10 kiểu thảm thực vật.
Câu 9 : Thế nào là quy luật phi địa đới? Nguyên nhân ? Biểu hiện của quy luật?
* Khái niệm
Là quy luật phân bố không phụ thuộc vào tính chất phân bố theo địa đới của các thành phần địa lí và cảnh quan.
Nguyên nhân: Do nguồn năng lợng bên trong Trái Đất đã tạo ra sự phân chia bề mặt Trái
Đất thành lục địa, đại dơng, địa hình núi cao.
* Biểu hiện của quy luật
-Quy luật đai cao
+ Khái niệm: Sự thay đổi có quy luật của các thành phần tự nhiên và các cảnh quan địa
lí theo độ cao của địa hình.
+ Nguyên nhân: Do sự thay đổi nhiệt, ẩm theo độ cao.
+Biểu hiện: Sự phân bố các vành đai thực vật theo độ cao.
- Quy luật địa ô
+Khái niệm: Là sự thay đổi có quy luật của các thành phần tự nhiên và các cảnh quan theo kinh độ.
+ Nguyên nhân: Do sự phân bố đất liền, biển và đại dơng và do ảnh hởng của các dãy núi chạy theo hớng kinh tuyến.
+Biểu hiện: Sự thay đổi các kiểu thảm thực vật theo kinh độ.
Câu 10 : Xu hớng biến đổi dân số thế giới?
* Dân số thế giới.
Quy mô dân số giữa các nớc rất khác nhau.
* Tình hình phát triển dân số
- Thời gian dân số tăng thêm 1 tỷ ngời và thời gian dân số tăng gấp đôi ngày càng rút ngắn từ 123 năm (giai đoạn 1804 - 1927) xuống còn 12 năm (1987 - 1999).
- Thời gian tăng gấp đôi rút từ 123 năm xuống còn 47 năm.
Nhận xét: Quy mô dân số thế giới ngày càng lớn và tốc độ gia tăng dân số thế giới ngày càng nhanh.
Câu 11 : Phân bố dân c là gì? Đặc điểm? Các nhân tố ảnh hởng đến sự phân bố dân c?
* Khái niệm: Phân bố dân c là sự sắp xếp dân số một cách tự phát hoặc tự giác trên một lãnh thổ nhất định.
= Số ngời sống trên lãnh thổ
Trang 5ĐỀ CƯƠNG ễN TẬP ĐỊA LÍ 10 NĂM HỌC 2012 - 2013
Mậtđộ
Mật độ dân số là số dân c trú, sinh sống trên một đơn vị diện tích (thờng là 1km2)
* Đặc điểm
- Phân bố dân c không đều trong không gian: sự phân dân c không đều giữa các nớc
- Biến động về phân bố dân c theo thời gian: Sự phân bố dân c có sự khác nhau qua các thời kì
* Các nhân tố ảnh hởng đến phân bố dân c
- Các nhân tố tự nhiên: Khí hậu, nguồn nớc, địa hình và đất đai, khoáng sản.
- Các nhân tố kinh tế - xã hội: Trình độ phát triển của lực lợng sản xuất, tính chất của nền kinh tế, lịch sử khai thác lãnh thổ, chuyển c
Câu 12 : Quần c là gì? Có mấy loại quần c?
* Khái niệm: Quần c là hình thức thể hiện cụ thể việc phân bố dân c trên bề mặt trái đất.
* Đặc điểm:
- Quần c nông thôn:
+ Xuất hiện sớm, mang tính chất phân tán trong không gian, gắn với chức năng nông nghiệp.
+ Do ảnh hởng của quá trình đô thị hoá ngày nay đang có nhiều thay đổi về chức năng, cấu trúc và hớng phát triển; tỷ lệ dân phi nông nghiệp ngày càng tăng.
- Quần c thành thị:
+ Gắn với chức năng sản xuất phi nông nghiệp.
+ Quy mô dân số đông, mức độ tập trung dân số cao.
Câu 13 : Đô thị hoá là gì? Đặc điểm? ảnh hởng của đô thị hóa đến sự phát triển kinh tế
- xã hội và môi trờng
* Khái niệm: Là một quá trình kinh tế - xã hội mà biểu hiện của nó là sự tăng nhanh về
số lợng và quy mô của các điểm dân c đô thị, sự tập trung dân c trong các thành phố , nhất là các thành phố lớn và phổ biến rộng rãi lối sống thành thị.
* Đặc điểm
- Dân c đô thị có xu hớng tăng nhanh.
- Dân c ngày càng tập trung vào các thành phố lớn và cực lớn.
- Phổ biến rộng rãi lối sống thành thị
* ảnh hởng của đô thị hoá đến sự phát triển kinh tế - xã hội và môi trờng
- Tích cực: Chất lợng cuộc sống và trình độ dân trí ngày càng tăng cơ sở hạ tầng ngày càng hoàn thiện…
- Tiêu cực: ô nhiễm môi trờng, thất nghiệp, tệ nạn xã hội tăng
ĐỊA Lí NễNG NGHIỆP
I Vai trũ và đặc điểm của ngành nụng nghiệp :
Nụng nghiệp hiểu theo nghĩa rộng bao gồm cả lõm nghiệp và ngư nghiệp (theo nghĩa hẹp gồm
cú trồng trọt và chăn nuụi)
1 Vai trũ :
Nụng nghiệp giữ vai trũ quan trọng trong sự phỏt triển của xó hội loài người, là một ngành sản xuất vật chất khụng thể thay thế được
- Cung cấp lương thực thực phẩm cho con người
- Đảm bảo nguồn nguyờn liệu cho cỏc ngành cụng nghiệp sản xuất hàng tiờu dựng và chế biến lương thực, thực phẩm
- Tạo nguồn hàng xuất khẩu, tăng nguồn thu ngoại tệ
Đảm bảo an ninh lương thực là mục tiờu phấn đấu của mỗi quốc gia, nhất là những nước đang phỏt triển, đụng dõn vỡ:
+ Hoạt động nụng nghiệp liờn quan đến việc làm, thu nhập và đời sống của đa số dõn cư + Đảm bảo nhu cầu lương thực thực phẩm cho nhõn dõn
+ Đảm bảo sự ổn định kinh tế, chớnh trị và xó hội
2 Đặc điểm :
- Đất trồng là tư liệu sản xuất chủ yếu và khụng thể thay thế, là đặc điểm quan trọng để phõn biệt nụng nghiệp với cụng nghiệp
- Cõy trồng, vật nuụi là đối tượng lao động của sản xuất nụng nghiệp
- Sản xuất nụng nghiệp cú tớnh mựa vụ Đõy là đặc điểm điển hỡnh của sản xuất nụng nghiệp
- Sản xuất nụng nghiệp phụ thuộc vào điều kiện tự nhiờn
- Trong nền kinh tế hiện đại, nụng nghiệp ngày càng trở thành ngành sản xuất hàng húa
Trang 6ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP ĐỊA LÍ 10 NĂM HỌC 2012 - 2013
II Các nhân tố ảnh huởng tới phát triển và phân bố nông nghiệp :
1 Nhân tố tự nhiên : là tiền đề cơ bản để phát triển và phân bố nông nghiệp
a) Đất đai : là cơ sở đầu tiên, quan trọng nhất để tiến hành trồng trọt, chăn nuôi Quỹ đất, tính chất và độ phì của đất có ảnh huởng đến quy mô, cơ cấu, năng suất và sự phân bố cây trồng, vật nuôi Phải sử dụng đất hợp lý, tiết kiệm và nâng cao độ phì của đất
b) Khí hậu và nguồn nước : có ảnh huởng mạnh mẽ tới việc xác định cơ cấu cây trồng, thời
vụ, khả năng xen canh, tăng vụ và hiệu quả sản xuất của từng địa phương
c) Sinh vật : cây con, đồng cỏ và nguồn thức ăn tự nhiên là cơ sở để thuần dưỡng, tạo nên các giống cây trồng và vật nuôi, là cơ sở thức ăn cho gia súc và là điều kiện phát triển chăn nuôi
2 Các nhân tố KT – XH : có ảnh huởng quan trọng tới phát triển và phân bố nông nghiệp a) Dân cư và nguồn lao động :
- Ảnh hưởng tới hoạt động nông nghiệp ở hai mặt : vừa là lực lượng sản xuất trực tiếp vừa là nguồn tiêu thụ nông sản
- Các cây trồng, vật nuôi cần nhiều công chăm sóc, phân bố ở những nơi đông dân, cần nhiều lao động
- Truyền thống sản xuất, tập quán ăn uống có ảnh hưởng tới sự phân bố cây trồng và vật nuôi b) Các quan hệ sở hữu ruộng đất : ảnh hưởng lớn đến con đường phát triển nông nghiệp
và các hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp
c) Tiến bộ khoa học kĩ thuật : thể hiện ở các biện pháp cơ giới hóa, thủy lợi hóa, hóa học hóa, điện khí hóa, thực hiện cuộc cách mạng xanh và công nghệ sinh học Nhờ đó, con người hạn chế được những ảnh hưởng của tự nhiên, chủ động hơn trong sản xuất, nâng cao năng suất và sản lượng
d) Thị trường : có tác động mạnh đến sản xuất nông nghiệp và giá cả Có tác dụng điều tiết đối với sự hình thành và phát triển các vùng chuyên môn hóa nông nghiệp
Ngoài ra, đường lối chính sách của nhà nước cũng có ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp
ĐỊA LÝ TRỒNG TRỌT
I Vai trò của ngành trồng trọt :
Là nền tảng của ngành nông nghiệp, cung cấp lương thực, thực phẩm cho dân cư, nguyên liệu cho công nghiệp chế biến, là cơ sở để phát triển chăn nuôi và tạo nguồn hàng để xuất khẩu
Phân loại : dựa theo giá trị sử dụng, cây trồng được phân thành các nhóm : cây lương thực, cây công nghiệp, cây thực phẩm …
II Cây lương thực :
1 Vai trò : là nguồn chủ yếu cung cấp tinh bột và cả chất dinh dưỡng cho người và gia súc,
cung cấp nguyên liệu cho các ngành công nghiệp chế biến và là nguồn hàng để xuất khẩu
2 Các cây lương thực chính :
- Chiếm 1/2 diện tích canh tác trên thế giới
- Vai trò:
+ Là nguồn chủ yếu cung cấp tinh bột và chất dinh dưỡng cho người và gia súc
+ Cung cấp nguyên liệu cho các ngành công nghệp chế biến lương thực thực phẩm
+ Tạo nguồn hàng xuất khẩu có giá trị
a) Lúa gạo :
- Là cây lương thực của miền nhiệt đới, đang nuôi sống hơn 50% dân số thế giới
- Cây lúa gạo ưa khí hậu nóng, ẩm, nước ngâm chân và nhiều công chăm sóc
- Khoảng 9/10 sản lượng lúa gạo thế giới tập trung ở vùng châu Á gió mùa Tuy nhiên do các nước trong khu vực này đông dân, có tập quán trồng lúa gạo từ lâu đời nên sản lượng chỉ đủ để
sử dụng trong nước
- Lượng gạo xuất khẩu hàng năm chiếm tỉ trọng rất nhỏ trong tổng sản lượng lúa gạo (20 triệu tấn » 4%) Thái Lan, Việt Nam và Hoa Kỳ là những nước xuất khẩu gạo nhiều nhất trên thế giới
b) Lúa mì :
- Là cây lương thực của miền ôn đới, cận nhiệt và cả ở vùng núi nhiệt đới
- Cây lúa mì ưa khí hậu ấm, khô, đất đai màu mỡ, nhiều phân bón Nhiệt độ thấp vào đầu thời kì tăng trưởng
- Lúa mì được trồng nhiều ở Trung Quốc, Liên Bang Nga, Hoa Kỳ, Ấn Độ, Pháp, Canađa, Ôxtrâylia
c) Ngô :
Trang 7ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP ĐỊA LÍ 10 NĂM HỌC 2012 - 2013
- Là cây lương thực của miền nhiệt đới, nhưng nay còn được trồng phổ biến ở miền cận nhiệt ngô dùng làm thức ăn cho gia súc, trồng nhiều ở Hoa Kỳ, Trung Quốc, Braxin, Mêhicô … Sản lượng lương thực và bình quân lương thực đầu người trên thế giới tăng đều qua các năm nhưng có sự khác nhau giữa các châu lục Ở châu Phi và nhiều nước châu Á vẫn còn thiếu lương thực
III Cây công nghiệp :
1 Vai trò và đặc điểm :
- Các cây công nghiệp cho sản phẩm dùng làm nguyên liệu cho công nghiệp chế biến, nhất
là sản xuất hàng tiêu dùng và công nghiệp thực phẩm
- Phát triển cây công nghiệp còn khắc phục được tính mùa vụ, tận dụng tài nguyên đất, phá thế độc canh và góp phần bảo vệ môi trường
- Giá trị cây công nghiệp tăng nhiều nhờ công nghiệp chế biến Vì vậy, ở các vùng trồng cây công nghiệp thường có các xí nghiệp chế biến
- Ở nhiều nước đang phát triển miền nhiệt đới và cận nhiệt, sản phẩm cây công nghiệp là mặt hàng xuất khẩu quan trọng
- Đa phần các cây công nghiệp là cây ưa nhiệt, ưa ẩm, đòi hỏi đất thích hợp, cần nhiều lao động có kĩ thuật và kinh nghiệm Do đó cây công nghiệp được trồng ở những nơi có điều kiện thuận lợi nhất, tạo nên các vùng trồng cây công nghiệp tập trung
2 Các cây công nghiệp chủ yếu :
a) Cây lấy đường:
- Mía :
+ Đòi hỏi nhiệt ẩm rất cao và phân hóa theo mùa
+ Thích hợp với đất phù sa mới
+ Trồng nhiều ở miền nhiệt đới : Bra-xin, Ấn Độ, Trung Quốc, Cu ba …
- Củ cải đường :
+ Trồng luân canh với lúa mì
+ Thích hợp với đất đen, đất phù sa,yêu cầu được cày bừa và bón phân đầy đủ
+ Trồng nhiều ở miền ôn đới như Pháp, CHLB Đức, Hoa Kỳ …
b) Cây lấy sợi:
- Bông :
+ Ưa nóng và ánh sáng, khí hậu ổn định Đất tốt và cần nhiều phân bón
+ Phân bố ở miền nhiệt đới và cận nhiệt đới gió mùa
+ Trồng nhiều ở Trung Quốc, Hoa Kỳ, Ấn Độ, Pa-ki-xtan, U-dơ-bê-ki-xtan
c) Cây lấy dầu:
- Đậu tương:
+ Ưa ẩm, đất tơi xốp, thoát nước
+ Phân bố ở miền nhiệt đới, cận nhiệt và ôn đới
+ Trồng nhiều ở Bra-xin, Ac-hen-ti-na, Trung Quốc …
d) Cây cho chất kích thích:
- Chè :
+ Thích hợp với nhiệt độ ôn hòa, lượng mưa nhiều nhưng rải đều trong năm + Đất chua
+ Trồng tập trung ở miền nhiệt đới ẩm như Đông Nam Á, Nam Á vả Tây Phi
- Cà phê :
+ Ưa nhiệt, ẩm, đất tơi xốp, nhất là đất bazan và đất đá vôi
+ Trồng nhiều ở mìền nhiệt đới
e) Cây lấy nhựa:
- Cao su :
+ Ưa nhiệt, ẩm nhưng không chịu được gió bão
+ Thích hợp nhất với đất bazan
+ Trồng nhiều ở miền nhiệt đới ẩm như Đông Nam Á, Nam Á, Tây Phi
III Ngành trồng rừng :
1 Vai trò:
- Rừng có vai trò quan trọng đối với môi trường và cuộc sông của con người Rừng có tác dụng điều hòa dòng chảy, là lá phổi xanh của trái đất, bảo vệ đất, chống xói mòn Rừng là nơi bảo vệ nguồn gen quý giá Cung cấp nguồn lâm, đặc sản cho sản xuất và đời sống (gỗ giấy, dược liệu…)
Trang 8ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP ĐỊA LÍ 10 NĂM HỌC 2012 - 2013
2 Tình hình trồng rừng:
- Trên thế giới, rừng đang bị tàn phá nghiêm trọng Vì vậy, trồng rừng không chỉ để tái tạo nguồn tài nguyên rừng mà còn góp phần bảo vệ môi trường
- Diện tích trồng rừng trên thế giới ngày càng tăng
- Những nước có diện tích rừng trồng lớn nhất là Trung Quốc, Ấn Độ, LB Nga, Hoa Kỳ…
ĐỊA LÝ CHĂN NUÔI
I Vai trò và đặc điểm của ngành chăn nuôi :
1 Vai trò :
- Các vật nuôi vốn là các động vật hoang được con người thuần dưỡng, chọn giống, lai tạo, làm cho chúng thích nghi với cuộc sống gần người
- Chăn nuôi là ngành cổ xưa nhất của nhân loại, cung cấp thực phẩm có dinh dưỡng cao từ nguồn gốc động vật, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng, công nghiệp thực phẩm, dược phẩm và cho xuất khẩu
- Cung cấp sức kéo và phân bón cho ngành trồng trọt Trồng trọt kết hợp với chăn nuôi tạo
ra nền nông nghiệp bền vững
2 Đặc điểm :
- Sự phát triển và phân bố ngành chăn nuôi phụ thuộc vào cơ sở thức ăn, đây là đặc điểm quan trọng nhất Ngoài nguồn thức ăn là đồng cỏ tự nhiên thì phần lớn thức ăn cho chăn nuôi được lấy từ ngành trồng trọt
- Cơ sở thức ăn cho chăn nuôi đã có nhiều tiến bộ nhờ những tiến bộ về KHKT như cải tạo các đồng cỏ tự nhiên, chế biến thức ăn bằng phương pháp công nghiệp
- Trong nền nông nghiệp hiện đại, ngành chăn nuôi có nhiều thay đổi về hình thức và phát triển theo hướng chuyên môn hóa
II Các ngành chăn nuôi :
1 Ngành chăn nuôi gia súc lớn : Trâu, bò.
- Mục đích: lấy thịt, sữa, da … và lấy sức kéo, phân bón cho nông nghiệp (các nước đang phát triển)
a) Bò : chiếm vị trí hàng đầu trong chăn nuôi, thường được chuyên môn hóa theo hướng
lấy thịt, lấy sữa, lấy da hay lấy thịt – sữa
- Bò thịt được nuôi chủ yếu ở các đồng cỏ tốt ở châu Âu, châu Mỹ theo hình thức chăn thả…
- Bò sữa được nuôi trong các chuồng trại, được chăm sóc chu đáo và áp dụng những thành tựu chăn nuôi hiện đại
- Nước có đàn bò đông nhất là Ân Độ
Những nước sản xuất nhiều thịt bò và sữa bò nhất là Hoa Kỳ, Bra-xin, EU, Trung Quốc, Ac-hen-ti-na
b) Trâu : là vật nuôi của miền nhiệt đới nóng ẩm, chủ yếu để lấy sức kéo, phân bón, thịt,
da và sữa
Khu vực nuôi trâu nhiều nhất là Nam Á, Đông Nam Á
2 Chăn nuôi gia súc nhỏ :
a) Lợn :
- Là vật nuôi quan trọng đứng thứ 2 sau bò, dùng để lấy thịt, mỡ, da Đối với các nước đang phát triển, nuôi lợn còn tận dụng được nguồn phân bón ruộng
- Thức ăn cho lợn cần nhiều tinh bột Ngoài ra lợn còn dùng thức ăn thừa và các phụ phẩm khác của các nhà máy chế biến Vì vậy, lợn thường nuôi tập trung ở các vùng thâm canh cây lương thực
b) Cừu :
- Lấy thịt, lông sữa, mỡ và da nhưng quan trọng nhất là lấy thịt và lông
- Là loài dễ tính, có thể ăn cỏ khô cằn, ưa khí hậu khô, không chịu được khí hậu ẩm ướt nên được nuôi nhiều ở những vùng hoang mạc và bán hoang mạc, đặc biệt ở vùng cận nhiệt
c) Dê :
- Lấy thịt và sữa
- Đối với các nước vùng khô hạn, điều kiện tự nhiên quá khắc nghiệt và nghèo như Nam Á, châu Phi, dê là nguồn đạm động vật quan trọng
- Dê được coi là “con bò sữa của người nghèo” (giải thích)
d) Gia cầm :
Trang 9ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP ĐỊA LÍ 10 NĂM HỌC 2012 - 2013
- Lấy thịt, trứng và là nguyên liệu cho công nghiệp chế biến thực phẩm
- Trong các loại gia cầm thì gà là vật nuôi quan trọng nhất
III Ngành nuôi trồng thủy sản :
1 Vai trò :
- Cung cấp nguồn đạm thực phẩm bổ dưỡng cho con người
- Cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp thực phẩm và tạo nguồn hàng xuất khẩu
2 Tình hình nuôi trồng thủy sản :
Tuy nguồn thủy sản khai thác chiếm 4/5 lượng cung cấp cho toàn thế giới, nhưng nuôi trồng thủy sản ngày càng phát triển và có vị trí đáng kể
Các loài thủy sản không chỉ được nuôi trồng trong sông, hồ nước ngọt mà còn phổ biến ở vùng nước lợ, nước mặn
Nhiều loài thủy sản được nuôi trồng có giá trị kinh tế cao và xuất khẩu như tôm, cua, cá, đồi mồi, trai ngọc, sò huyết, rong, tảo biển
Các nước có ngành nuôi trồng thủy sản phát triển là Trung Quốc, Nhật Bản, Pháp, Hoa Kỳ, Ca-na-đa, Hàn Quốc, Đông Nam Á
BÀI TẬP THỰC HÀNH :
Câu 1 : Cho bảng số liệu sau :
Sàn lượng lương thực của thế giới thời kì 1950 – 2003
Năm 1950 1970 1980 1990 2000 2003
Sản lượng
(triệu tấn) 676.0 1213.0 1561.0 1950.0 2060.0 2021.0
a) Vẽ biểu đồ cột thể hiện sản lượng lương thực thế giới qua các năm
b) Nhận xét
Câu 2 : Cho bảng số liệu sau :
Đàn bò và đàn lợn trên thế giới thời kì 1980 – 2002 (triệu con)
Bò 1218.1 1281.4 1320.0 1360.5
a) Vẽ biểu đồ cột thể hiện sản lượng bò và lơn
b) Nhận xét
Câu 3 : Dựa vào bảng số liệu sau :
Sản lượng lương thục và dân số của một số nước trên thế giới, năm 2002.
Nước Sản lượng lương thực (triệu tấn)Dân số
(triệu người) Trung Quốc 401.8 1287.6
Trang 10ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP ĐỊA LÍ 10 NĂM HỌC 2012 - 2013
In-đô-nê-xi-a 57.9 217.0
Toàn thế giới 2032.0 6215.0
a) Vẽ biểu đồ cột thể hiện sản lượng lương thực và dân số của các nước trên
b) Tính bình quân lương thực theo đầu người của thế giới và một số nước nói trên (kg/người) Nhận xét
KIẾN THỨC HỌC KÌ II
ĐỊA LÝ CÔNG NGHIỆP
I VAI TRÒ VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA CÔNG NGHIỆP
1 Vai trò :
- Công nghiệp là ngành sản xuất ra khối lượng của cải vật chất rất lớn cho xã hội, có vai trò chủ
đạo trong nền kinh tế quốc dân
- Công nghiệp cung cấp hầu hết các tư liệu sản xuất, máy móc thiết bị, cơ sở vật chất kĩ thuật cho tất cả các ngành kinh tế (công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải, thông tin liên lạc, dịch
vụ, xây dựng )
- Công nghiệp cung cấp các sản phẩm tiêu dùng có giá trị góp phần phát triển kinh tế và nâng cao trình độ văn minh cho toàn xã hội
- Công nghiệp thúc đẩy tốc độ tăng trưởng kinh tế
- Công nghiệp tạo điều kiện khai thác có hiệu quả các nguồn tài nguyên thiên nhiên ở các vùng khác nhau, làm thay đổi sự phân công lao động và giảm mức độ chênh lệch về trình độ phát triển giữa các vùng lãnh thổ
- Công nghiệp ngày càng sản xuất ra nhiều sản phẩm mới, tạo khả năng mở rộng sản xuất, mở rộng thị trường lao động, tạo ra nhiều việc làm mới và tăng thu nhập
- Công nghiệp góp phần tạo ra phương pháp tổ chức và quản lí sản xuất tiên tiến, có hiệu quả
về KT – XH
Ngày nay, một nước muốn có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và đảm bảo sự ổn định về KT – XH, cần thiết phải có một hệ thống các ngành công nghiệp hiện đại và đa dạng, trong đó các ngành công nghiệp mũi nhọn được đầu tư thỏa đáng Quá trình chuyển dịch từ nền kinh nông
nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp được gọi là quá trình "Công nghiệp hóa".
2 Đặc điểm :
- Sản xuất công nghiệp bao gồm hai giai đoạn :
+ Giai đoạn 1 : tác động vào đối tượng lao động là môi trường tự nhiên để tạo ra nguyên liệu (than, dầu khí, quặng kim loại, gỗ )
+ Giai đoạn 2 : chế biến nguyên liệu thành tư liệu sản xuất hoặc vật phẩm tiêu dùng (máy móc, kĩ thuật, chế biến thực phẩm)
Trong mỗi gia đoạn lại có nhiều công đoạn phức tạp nhưng có mối liên hệ chặt chẽ với nhau
Dù ở giai đoạn nào thì sản xuất công nghiệp cũng cần phải sử dụng máy móc
- Sản xuất công nghiệp có tính chất tập trung cao độ : thể hiện rõ ở việc tập trung tư liệu sản xuất, nhân công và sản phẩm
- Sản xuất công nghiệp bao gồm nhiều ngành phức tạp, được phân công tỉ mỉ và có sự phối hợp chặt chẽ để tạo ra sản phẩm cuối cùng Vì vậy, các hình thức chuyên môn hóa, hợp tác hóa, liên hợp hóa có vai trò đặc biệt trong sản xuất công nghiệp
Phân loại ngành công nghiệp :
+ Dựa vào tính chất tác động đến đối tượng lao động thì phân thành 2 nhóm :
Nhóm ngành công nghiệp khai thác
Nhóm ngành công nghiệp chế biến
+ Dựa vào công dụng kinh tế của sản phẩm thì cũng có 2 nhóm :
Công nghiệp nhóm A (công nghiệp nặng)
Công nghiệp nhóm B (công nghiệp nhẹ)
II CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI PHÁT TRIỂN VÀ PHÂN BỐ CÔNG NGHIỆP
1 Vị trí địa lí :
- Hoạt động sản xuất công nghiệp thường lựa chọn vị trí thuận lợi để xây dựng các nhà máy,
các khu công nghiệp