nghiên cứu về thái độ của trẻ lang thang trên địa bàn hà nội đối với việc sử dụng ma tuý

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂNKHOA TÂM LÝ HỌC ---BÁO CÁO THỰC TẬP NGHIÊN CỨU VỀ THÁI ĐỘ CỦA TRẺ LANG THANG TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI ĐỐI VỚI VIỆC SỬ DỤNG M

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA TÂM LÝ HỌC

-BÁO CÁO THỰC TẬP

NGHIÊN CỨU VỀ THÁI ĐỘ CỦA TRẺ LANG THANG TRÊN ĐỊA

BÀN HÀ NỘI ĐỐI VỚI VIỆC SỬ DỤNG MA TUÝ

Giáo viên hướng dẫn : TS Nguyễn Hữu Thụ

Sinh viên : Lê Thị Bích Phượng

1

ra thành phố kiếm sống ngày càng tăng Trẻ sống lang thang xa gia đình,thiếu sự kiểm soát của cha mẹ Lại trong môi trường thường xuyên tiếpxúc với các tệ nạn xã hội, cùng với đặc điểm tâm lý dễ bị kích động,thích tỏ ra là người lớn, các em rất dễ dàng bị lôi kéo vào việc tham giacác tệ nạn xã hội.

Trước tình hình trên, Chính phủ đã có chương trình hành độngQuốc gia vì trẻ em, chương trình bảo vệ trẻ em trong hoàn cảnh đặc biệtkhó khăn, trong đó có đề án 3 là đề án phòng chống tệ nạn sử dụng matuý giao cho Uỷ ban quốc gia phòng chống ma tuý chủ trì, kết hợp với

Uỷ ban Bảo vệ chăm sóc trẻ em thực hiện

Mặc dù tình trạng trẻ em lang thang sử dụng ma tuý ngày càng

tăng song đề tài “Nghiên cứu thái độ của trẻ em ” nhằm tìm hiểu nhận

thức, xúc cảm tình cảm, hành động của trẻ lang thang đối với việc sửdụng ma tuý, xác định các yếu tố tác động nhằm thay đổi thái độ.

II Mục đích nghiên cứu.

Nghiên cứu thái độ của trẻ em lang thang đối với việc sử dụng matuý nhằm tìm hiểu nhận thức, cảm xúc, hành động của trẻ lang thang đốivới việc sử dụng ma tuý, xác định các yếu tố tác động dẫn tới sự thay đổithái độ và trên cơ sở đó đề ra các kiến nghị và giải pháp, góp phần cungcấp cơ sở lý luận và những số liệu thực tiễn cho người làm công tácchăm sóc và bảo vệ trẻ em (đặc biệt là trẻ em lang thang có sử dụng matuý trên địa bàn)

III Đối tượng nghiên cứu.

Nghiên cứu thái độ - một hiện tượng tâm lý quan trọng của conngười Nghiên cứu 196 trẻ lang thang trên địa bàn Hà Nội để tìm hiểunhững yếu tố xã hội - Tâm lý tác động tới thái độ của trẻ lang thang

IV Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Phương pháp quan sát

Phương pháp điều tra bảng hỏi

Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng những tri thức về toánhọc thống kê để xử lý số liệu điều tra

Phần II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG

1.1 Các nghiên cứu liên quan đến thái độ

Thái đô là một hiện tượng tâm lý khá phức tạp trong đời sống tâm

lý của con người và của các nhóm người, và đã được các nhà Tâm lý họcphương Tây quan tâm nghiên cứu từ rất sớm Từ đầu thế kỷ XX gắn vớitên tuổi của hai nhà tâm lý Mỹ là Thomas W.I và Zna niecki F một côngtrình nghiên cứu về người nông dân Ba Lan sống ở Châu Âu di cư sang

Mỹ Hai ông đặc biệt chú ý đến sự thích ứng cũng như thái độ của ngườinông dân trước những thay đổi về giá trị của cuộc sống và đưa đến nhậnđịnh: Thái độ là trạng thái tinh thần của cá nhân đối với một giá trị nàođó

Về sau, các công trình nghiên cứu về thái độ ngày càng nhiều gắnvới tên tuổi của nhiều nhà Tâm lý học nổi tiếng như La piere,G.W.Auport, Lcon Festinger, Daryl Bem, W.Mc.Guire Bởi lẽ hiện tượngnày đã đụng chạm đến nhiều hiện tượng khác của cuộc sống xã hội, đụngchạm đến các quan hệ xã hội như dư luận xã hội, tâm trạng xã hội truyềnthông đại chúng

Nghiên cứu của trường phái tâm thế Người mở đầu là D.N.Udơnate đã đưa vào những thực nghiệm để đề ra thuyết tâm thế nhằm khắcphục tính đơn giản, cơ học và quan điểm tính trực tiếp của hành vi Theoông tâm thế là cơ sở của tính tích cực có chọn lọc, có định hướng củachủ thể là trạng thái trọn vẹn của chủ thể, sẵn sàng tri giác các sự kiện.Tâm thế là trạng thái vô thức xuất hiện khi có sự gặp gỡ của nhu cầu vàtình huống thoả mãn nhu cầu Sau này, thuyết tâm thế đã được các đồngnghiệp khác của ông phát triển, ứng dụng trong Tâm lý học tuyên truyền

Nghiên cứu về thái độ ở Liên Xô trước đây chủ yếu trên nền tảngTâm lý học hoạt động và trường phái tâm lý, hoặc trong Tâm lý học nhâncách Khái niệm thái độ chủ quan của cá nhân lần đầu tiên được đặt ratrong Tâm lý học A.F Laguski đề xuất khi nghiên cứu tính cách Theoông khi phân tích nhân cách không chỉ dừng lại ở góc độ Tâm lý, tâmsinh lý mà còn phải lưu ý cả ở góc độ Tâm lý - xã hội ÔNg cho rằng thái

độ là khía cạnh quan trọng của nhân cách Ông đặc biệt quan tâm tới thái

độ của cá nhân đối với nghề nghiệp và sở hữu và với người khác với xãhội Sau này dựa trên tư tưởng của ông và xuất phát từ lập trường Macxitnhà Tâm lý học Việt Nam Miasisex đã đề ra học thuyết “Thái độ nhâncách”

Ngoài ra trường phái tâm thế, thái độ còn được nghiên cứu trongtâm lý học nhân cách và đạt được nhiều thành tựu đáng kể Nhà Tâm lýhọc Mỹ V.N Miasiev đã đưa ra thuyết thái độ nhân cách coi nhân cách

là một hệ thống thái độ Ông là một trong những người đặt nền móng choTâm lý thái độ theo quan điểm Macxit Ông quy nhu cầu, hứng thú, tìnhcảm, tính cách, sự đánh giá đều là thái độ Vậy điểm hạn chế củathuyết này chính là chỗ xếp ngang hàng quan hệ xã hội với thái độngười nhận thức, xúc cảm ý chí, thị hiếu, nét tính cách

* Ở Việt Nam cũng có các công trình nghiên cứu về thái độ: Thái

độ là khái niệm tâm lý khó xác định và gây nhiều tranh cãi, do đó cũng

là khái niệm được quan tâm nghiên cứu nhiều Các tác giả nghiên cứutheo nhiều quan điểm và hứơng đi khác nhau nhằm chỉ ra cấu trúc tâm lýcủa thái độ, mối quan hệ giữa thái độ và hành vi, những yếu tố tác độngđến thái độ Tuy nhiên phần lớn lại tập trung nghiên cứu thái độ học tậpcủa học sinh, sinh viên, đồng thời cũng đã khẳng định thái độ học tập là

bộ phận cấu thành, cũng là thuộc tính cơ bản của ý thức học tập, lại yếu

tố qui định tính tự giác học tập và biểu hiện bằng cảm xúc và hành độngtương ứng

Tóm lại : Một số nghiên cứu về thái độ ở Việt Nam của một số tácgiả, nhưng phần lớn chỉ tập trung nghiên cứu thái độ học tập của họcsinh, sinh viên Điều đáng lưu ý ở đây là chưa có nghiên cứu nào đề cậptới thái độ đối với hiện tượng sử dụng ma tuý nói chung và của trẻ emlang thang nói riêng Vì vậy việc chọn đề tài nghiên cứu thái độ đối vớiviệc dùng ma tuý ở trẻ lang thang là cần thiết và có ý nghĩa thực thựctiễn đặc biệt trong điều kiện hiện nay.

1.2 Nghiên cứu về vấn đề trẻ lang thang

Thực tế đã có rất nhiều nghiên cứu, khảo sát về vấn đề trẻ langthang của các tổ chức phi chính phủ như Unicef, Plan của các cơ quanlàm công tác chăm sóc, bảo vệ trẻ em của các viện nghiên cứu như việnnghiên cứu thanh niên nghiên cứu về đặc điểm của trẻ lao động sớm tạithành phố Hồ Chí Minh trong đó đã đề cập tới nguyên nhân, hoàn cảnh,kinh tế xã hội và điều kiện lao động của trẻ lang thang lao động sớm

Nghiên cứu về hành vi giao tiếp của trẻ lang tháng do nhóm tác giảViện Khoa học Giáo dục kết hợp với Uỷ ban chăm sóc bảo vệ trẻ em HàNội tiến hành Nghiên cứu này đã chỉ ra những đặc điểm trong quan hệgiao tiếp của trẻ lang thang Trên cơ sở đó đề ra những nội dung và biệnpháp giáo dục hành vi giao tiếp có văn hoá cho trẻ lang thang

Khảo sát về thực trạng trẻ em lang thang trên địa bàn Hà Nội doUnicef tài trợ kinh tế năm 1998 Khảo sát này đã được tổng kết: số trẻ,

độ tuổi, trình độ văn hoá, quê quán, giới tính, nghề nghiệp của trẻ langthang tại địa bàn Hà Nội

Tuy nhiên, các nghiên cứu này chủ yếu chỉ tập trung tìm hiểunguyên nhân để trẻ đi lang thang, đặc điểm tâm lý của trẻ em lang thang

và tình trạng trẻ lang thang phải lao động sớm hoặc có nguy cơ vướngvào các tệ nạn xã hội chứ chưa đề cập tới thái độ của trẻ lang thang đốivới vấn đề sử dụng ma tuý

II NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN 2.1 Khái niệm về trẻ lang thang

Trẻ lang thang thường được coi là những trẻ em phải kiếm tiến bằng cáchoạt động thường xuyên trên đường phố như đánh giầy, bán báo, nhặtrác trẻ lang thang là hậu qủa của sự phân hoá giàu nghèo và quá trình

đô thị hoá nhanh chóng Thực trạng trẻ lang thang ở nước ta ngày càngtăng với tốc độ chóng mặt Năm 1996 cả nước có 14.596 trẻ lang thang,tới năm 19975 đã có 16.263 em và tới năm 2000 đã có khoảng 50.000 trẻlang thang Theo số liệu khảo sát của Bộ Lao động Thươngbinh và Xãhội của Uỷ ban bảo vệ và chăm sóc trẻ em thành phố Hà Nội thì số trẻlang thang tại Hà Nội ngày càng tăng theo cấp số nhân, các trẻ em langthang chủ yếu sống và làm việc trong những môi trường có nguy cơ caotham gia vào các tệ nạn xã hội

Tình hình trẻ lang thang (Thanh thiếu niên) sử dụng ma tuý ngàycàng gia tăng và đã có một số trẻ lang thang tham gia vào việc sử dụng,mua bán ma tuý

2.2 Khái niệm về ma tuý và các chất gây nghiện

Ma tuý là mọt chất độc gây nghiện tác hại tới hệ thần kinh, tạmthời gây kích thích tạo cảm giác sảng khoái, kích thích tình dục, nhưngsau đó suy kiệt, khép kín cảm giác, tri giác, cản trở học tập và phát triểntrí tuệ Cuối cùng thường là dẫn chủ thể tới tai nạn, phạm tội

Các chất ma tuý thường gặp là : Hêroin (hay bạch phiến) chất bộttrắng kết tinh gây nghiện, chiết xuất từ cây thuốc phiện (morphin) đầutiên được dùng để giảm đau và an thần

Cocain:chất kết tinh có vị đắng lấy từ lá cây Coca có tác dụng gây

tê cục bộ và gây kích thích

Cần sa: lá và hoa cây cần sa được quấn hút như thuốc lá, có tácdụng gây ảo giác.

Bụi thiên thần: Tiếng lóng của Phecyclidine, một loại an thần dùngcho gia súc, và cũng dùng cho người để gây ảo giác

Vì vậy các chất ma tuý đều có tác dụng gây nghiện rất mạnh, chỉdùng một vài lần đã có thể mắc nghiện và rất khó cai Một số thuốc anthần, giảm đau, gây ngủ, xoa dịu lo lắng căng thẳng thần kinh, tâm thầnđược sử dụng một cách phổ biến lâu dài hoặc lạm dụng đều có thể mắcnghiện và gây hại không kém gì ma tuý Có một số loại còn được dùngchung với ma tuý để tăng cảm giác mạnh, có thể kể như: Valicum,Diazepam, Libeum, Binoctal…

2.3 Khái niệm về sử dụng ma tuý

Khi nói về việc sử dụng ma tuý người ta thường nói tới 3 cấp độsau:

- Sử dụng ma tuý với mục đích chữa bệnh theo sự chỉ dẫn kê đơncủa bác sỹ, lạm dụng ma tuý, nghiện ma tuý

- Sử dụng ma tuý là việc dùng ma tuý với mục đích chữa bệnh,dùng liều lượng, đúng theo sự chỉ định chặt chẽ của bác sỹ Việc sử dụngnhư vậy có lợi cho sức khoẻ người dùng

- Lạm dụng ma tuý là sự sử dụng ma tuý một cách quá liều vàomục đích tiêu khiển

- Nghiện ma tuý là hiện tượng phụ thuộc cả về thể xác và tinh thầnvào ma tuý do sử dụng thường xuyên với liều lượng ngày càng tăng dẫnđến mất khả năng kiểm soát bản thân ở người nghiện, gây hại cho cánhân và xã hội

III NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CỦA NHÂN CÁCH VÀ SỰ HÌNH

THÀNH THAY ĐỔI THÁI ĐỘThái độ được hình thành hay thay đổi phụ thuộc rất nhiều vào cácyếu tố, trong đó có những điểm về nhân cách

3.1 Nhân cách là tổ hợp

Những đặc điểm, những thuộc tính tâm lý của cá nhân, thể hiệnbản sắc và giá trị xã hội của con người Như vậy mỗi cá nhân đều cónhững đặc điểm tâm lý riêng mang đậm bản sắc riêng của mình Do đó

sự nhận thức xúc cảm tình cảm và phong cách biểu hiện hành vi ra bênngoài trước cùng một sự vật hiện tượng cũng rất khác nhau Hơn nữathái độ không chỉ phụ thuộc vào sự nhận thức, xúc cảm tình cảm mà cònphụ thuộc vào các yếu tố khác như: đặc điểm thể chất, kiểu hình thầnkinh, năng lực, ý chí, nhu cầu động cơ hoạt động, xu hướng nhân cách

Do đó có ảnh hưởng tới sự hình thành cũng như thay đổi thái độ

3.2 Năng lực của mỗi người cũng ảnh hưởng nhiều tới sự hình

thành cũng như thay đổi thái độ

Năng lực là tổ hợp các thuộc tính tâm lý độc đáo của cá nhân, phùhợp với những yêu cầu của một hoạt động nhất định đảm bảo cho hoạtđộng đó nhanh chóng thành thạo và đạt kết quả cao Năng lực không chỉ

là năng lực chuyên biệt, chuyên môn trong một lĩnh vực mà còn là nănglực chung cần thiết cho nhiều lĩnh vực khác nhau như trí nhớ, tư duy, tưtưởng Tất cả những khía cạnh này đều có ảnh hưởng tới quá trình nhậnthứ - một cơ sở cho sự hình thành thái độ

3.3 Ý chí cũng ảnh hưởng rất nhiều tới sự hình thành cũng nhưthay đổi thái độ Đặc biệtnó ảnh hưởng rất lớn tới sự biểu hiện của thái

độ ra hành động bên ngoài, nhất là trong trường hợp có sự bất đồng giữa

nhận thức và nhu cầu của cá nhân Ý chí vững vàng là một yếu tố cản trởrất nhiều sự thay đổi thái độ.

3.4 Xu hướng của nhân cách cũng ảnh hưởng rất nhiều tới sự hìnhthành và thay đổi thái độ Xu hướng của nhân cách là thuộc tính tâm lýđiển hình của cá nhân bao hàm trong nó một hệ thống những động lựcquy định sự lựa chọn các thái độ của cá nhân Xu hướng của nhân cáchthể hiện ở một số mặt chủ yếu như nhu cầu, lí tưởng, thế giới quan, niềmtin

3.5 Tính cách của cá nhân cũng có quan hệ chặt chẽ với thái độcủa cá nhân Tính cách là một thuộc tính tâm lý phức tạp của cá nhânbao gồm một hệ thống thái độ đối với việc thực hiện, thể hiện trong hệthống hành vi cử chi lời nói, cách ứng xử Tính cách của cá nhân có tínhchất phức tạp Thái độ là một phần trong cấu trúc phức tạp đó Một thái

độ ổn định bền vững chính là một thể hiện cụ thể của tính cách

3.6 Thái độ còn phụ thuộc vào rất nhiều những giá trị, chuẩn mựccủa nhóm giao tiếp Tuy nhiên các nghiên cứu cho thấy các cá nhân tiếpnhận các thái độ của nhóm có chọn lựa bằng những cách thứ và mức độkhác nhau Điều này là do sự khác nhau về đặc điểm nhân cách của cánhân Các cá nhân có xu hướng tiếp cận những thái độ phù hợp với nhâncách của mình và thoả mãn những nhu cầu của mình Với mọi ngườithường có xu hướng hình thành thái độ tích cực với các khách thể có lợi

và thái độ tiêu cực đối với các khách thể có hại cho việc thoả mãn nhucầu của mình

IV CÁC TÁC ĐỘNG XÃ HỘI - TÂM LÝ VÀ VẤN ĐỀ THAY

ĐỔI THÁI ĐỘ

4.1 Môi trường tự nhiên, xã hội và sự thay đổi thái độ

Môi trường là yếu tố tác động lớn tới đời sống của con người Môitrường được hiểu theo hai nghĩa: môi trường tự nhiên và môi trường xãhội

Môi trường tự nhiên bao gồm các yếu tố tự nhiên như địa lý, khíhậu, độ ẩm, ánh sáng… Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng tới sứckhoẻ, sinh lý tự nhiên của con người mà còn ảnh hưởng tới thói quentrong sinh hoạt cũng như các yếu tố tâm lý của con người Đối với thái

độ môi trường tự nhiên cũng có những tác động nhất định tới sự hìnhthành cũng như thay đổi thái độ

Môi trường xã hội được hiểu là hoàn cảnh chính trị, kinh tế, xã hội,văn hoá và những yếu tố nhân tạo khác tồn tại song song với môi trường

tự nhiên Môi trường xã hội có thể xem xét trong phạm vi một nhóm nhỏnhư trường lớp, khu phố một nhóm ngành nghề, một quận huyện, hayxem xét trong một phạm vi rộng hơn là cả một vùng miền, một nước

Hoàn cảnh kinh tế xã hội có ảnh hưởng rất lớn tới sự hình thànhcũng như thay đổi thái độ Các phương tiện thông tin đại chúng đã tạonên những dư luận xã hội trong quần chúng nhân dân và thông qua đóđịnh hướng thái độ của mọi người đối với mộtvấn đề nào đó

Những yếu tố văn hoá, kinh tế, chính trị cũng có tác động rất lớntới sự hình thành cũng như thay đổi thái độ Trước kia, khi chưa có nềnkinh tế thị trường, hiện tượng trẻ em lang thang ra các thành phố kiếmsống hầu như không có Nhưng từ khi bước sang nền kinh tế thị trườngthì hiện tượng trẻ em lang thang ra các thành phố kiếm sống ngày càngtăng Đó không chỉ là hậu quả của nền kinh tế mở mà còn có nguyênnhân là do sự thay đổi thái độ đối với vấn đề quản lý và giáo dục concái

4.2 Tác động của giáo dục và sự thay đổi của thái độ

Giáo dục là một hiện tượng chuyên môn được định hướng của xãhội nhằm hoan thành và phát triển nhân cách con người theo những yêu

ầu xã hội trong giai đoạn lịch sử nhất định

Trong sự hình thành và phát triển nhân ách thì giáo dục có ý nghĩaquan trọng Giáo dục vạch ra phương hướng cho sự phát triển nhân cáchhình thành những mẫu người cụ thể theo những yêu cầu của xã hội Đồngthời giáo dục mà nền văn hoá xã hội lịch sử được truyền từ thế hệ nàyqua thế hệ khác Nhưng năng lực phẩm chất tốt đẹp của con người đượcphát huy tối đa nhờ giáo dục, đồng thời những sai lệch cũng được uốnnắn

Vì vậy đối với sự hình thànhvà thay đổi thái độ, giáo dục cũng cóảnh hưởng rất nhiều Giáo dục định hướng cho sự hình thành thái độ.Những tác động sư phạm tới cá nhân sẽ tạo nên sự nhận thức đúng đắn

về đối tượng Do đó sẽ hình thành thái độ đúng đắn đối với đối tượng đó

Giáo dục có thể phát huy tối đa các mặt mạnh, phát triển nhận thứxúc cảm, tình cảm tư duy… bù đắp những thiếu hụt của cá nhân Mànhững yếu tố này có ảnhhưởng tới sự hình thành cũng như thay đổi thái

độ Vì vậy khi muốn hình thành hay thay đổi thái độ cần lưu ý đến yếu tốgiáo dục

4.3 Tác động tích cực của nhóm xã hội và vấn đề thay dổi thái

độ

Thái độ được hình thành trong quá trình giao tiếp nhưng đồng thờiquá trình giao tiếp cũng làm thay đổi thái độ của con người Trong quátrình giáo tiếp chúng ta thường xuyên chịu ảnh hưởng của người khác vàcũng gây ảnh hưởng tới người khác Tất cả những quan điểm, lòng tin,giá trị củachúng ta đều đạt được thông qua quá trình giao tiếp thường

xuyên với các nhóm xã hội như gia đình, bạn bè, đồng nghiệp… Nhữngthái độ của chúng ta cũng bắt nguồn từ đấy.

Trong quá trình iao tiếp các thành viên trong nhóm thường xuyêntác động tới chúng ta, làm thay đổi thái độ của chúng ta một cách cố ýhay vô ý Ngoài giao tiếp càng được tin cậy, càng có uy tín thì càng dễgây ảnh hưởng tới người khác và tạo nên sự thay đổi thái độ cũng như sựhình thành thái độ của chúng ta

Nhóm gia đình, người thân và sự thay đổi thái độc gia đìnhlà môitrường xã hội hoá đầu tiên của mỗi con người Đây là nhóm nhỏ đầu tiênảnh hưởng tới nhân cách, tới thái độ cá nhân, gia đình, người thân lànhóm xã hội mà cá nhângiao tiếp nhiều nhất, thái độ được hình thànhtrong quá trình giao tiếp Trong quá trình giao tiếp người ta học hỏi đượcnhững tri thứ, cung cách ứng xử, và phương thức hành động trước mộttình huống Điều này giải thích vì sao thái độ về chúa trời của nhữngngười sống trong những gia đình theo đạo thiên chúa và thái độ củanhững người không theo đạo lại rất khác nhau

Đối với trẻ lang thang thì ảnh hưởng của nhóm gia đình và ngườithân không mạnh mẽ và rõ rệt bằng nhóm không lang thang Trẻ đi langthang, dù lang thang cùng gia đình thì sự phụ thuộc và gắn kết với giađình cũng đã lỏng lẻo hơn so với các nhóm trẻ khác Ngươcu lại sự độclập tự chủ trong suy nghĩ và hành động lại cao hơn Dù đó là trẻ đi langthang kiếm sống giúp đỡ gia đình, thường xuyên có liên hệ với gia đình,hay là trẻ lang thang do mâu thuẫn với gia đình Đây là một đặc điểmtâm lý đặc trưng của nhóm trẻ lang thang

Sự độc lập tự chủ và ít gắn kết với gia đình là hậu quả của cuộcsống lang thang Điều này dẫn tới việc ảnh hưởng của bố mẹ tới con cáibắt đầu giảm đi Đây còn là do lứa tuổi trẻ lúc này đã bắt đầu trưởngthành, thích khẳng định mình

*Nhóm bạn bè và sự thay đổi thái độ

Bạn bè là nhóm xã hội có ảnh hưởng tới sự hình thành và phát triểnnhân cách cá nhân Nó cũng ảnh hưởng rất nhiều tới sự hình thành cũngnhư sự thay đổi thái độ, nhất là ở lứa tuổi thanh thiếu niên Ở lứa tuổinày sự giao tiếp của trẻ chủ yếu thông qua các nhóm bạn Nhiều khichúng tin bạn hơn bố mẹ và có thể tâm sự với kbạn những điều thầm kín,những băn khoăn thắc mắc của mình Khi một đứa trẻ tham gia vào mộtnhóm nào đó, nó đều trong muốn được thoả mãn một nhu cầu nào đó, cóthể là sự tôn trọng, được lắng nghe, cảm thấy mình quan trọng Vì vậytrong quá trình tương tác các cá nhân trong nhóm thường xuyên có ảnhhưởng và học hỏi lẫn nhau để tạo nên sự thống nhất trong nhóm Đốivới trẻ lang thang, nhóm bạn bè có ảnh hưởng rất lớn tới sự hình thànhcũng như thay đổi, thái độ Do cuộc sống xa gia đình, trẻ kết lại thànhtừng hóm, tuy có sự độc lập, tự chủ nhưng sự đoàn kết, gắn bó trongnhóm bạn cũng rất cao Để tồn tại và thích nghi với cuộc sống khi mộtngười trong nhómgặp khó khăn, cả nhóm sẵn sàng cưu mang giúp đỡ Vìvậy, những thành viên trong nhóm có cùng một suy nghĩ, một thái độ

*Nhóm nghề nghiệp và sự thay đổi thái độ

Nhóm nghề nghiệp là nhóm có ảnh hưởng nhiều tới sự hình thànhnhân cách, thói quen thái độ của cá nhân Trong nhóm nghề nghiệpthường bao gồm những cá nhân có trình độ về nhiều mặt tương đươngvới nhau, cùng làm việc trong một môi trường Nghề nghiệp ảnh hưởngrất nhiều đến cách suy nghĩ, thói quen, thái độ của cá nhân nhóm Nghềnghiệp là nhóm cá nhân tiếp xúc nhiều sau nhóm gia đình, bạn bè Vìvậy nhóm nghề nghiệp có ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành thái độcủa cá nhân

Tuy nhiên đối với nhóm trẻ lang thang thì giữa các nhóm nghềnghiệp ít có sự khác nhau về thói quen, cách suy nghĩ Đó là do các em

thường xuyên có sự thay đổi trong công việc Khi một em bé làm nghềđánh giầy nhận thấy công việ của mình gặp khó khăn em có thể chuyểnsang bán báo, hoặc làm phụ việc, dắt xe cho các quán cà phê Hơn nữa

dù làm những nghề khakcs nhau nhưng các em đều có các đặc điểmchung về môi trường lao động và đặc điểm công việc Đó là các em đềulao động kiếm sống chủ yếu trên đường phố và công việ của các em chủyếu là dịch vụ phụ vụ các nhu cầu của con người

* Nhóm người gần gũi cùng sống và hd

Đó là có thể là những người hàng xóm xung quanh hoặc nhữngngười thường xuyên tiếp xúc, giao tiếp hàng ngày Do đó nhóm ngườigần gũi này có ảnh hưởng lớn tới sự hình thành cũng như thay đổi thái

độ đối với nhóm trẻ lang thang thì nhóm người gần gũi cùng chung sống

là những người ở cùng nhò trọ, là những người lớn mà trẻ thường tiếpxúc như chủ quán những người này có ảnh hưởng nhiều tới cách nghĩ,thái độ của trẻ lang thang Bởi vì đây là những người mà trẻ thườngxuyên tiếp xúc Ở lứa tuổi chưa đủ độ lớn để phân biệt điều hay lẽ phảinhưng cũng không phải còn bé để ngoan ngoãn nghe theo lời khuyên bảocủa cha mẹ

Như vậy ta thấy qua giao tiếp nhóm, cá nhân không chỉ trao đổithông tin, tri thức mà còn trao đổi cảm xúc tình cảm với nhau Nhữngxúc cảm, tình cảm, sự đánh giá cua đối tượng giao tiếp về một vấn đềnào đó cũng ảnh hưởng tới thái độ của chúng ta về vấn đề đó Mỗi cánhân là thành viên của nhiều nhóm khác nhau Giá trị chuẩn mực mà cảnhóm theo đuổi sẽ ảnh hưởng tới sự hình thành thái độ của mỗi cá nhân

Thực tiễn cũng đã xác nhận áp lực nhóm ảnh hưởng nhiều tới hành

vi và thái độ của cá nhân Nhóm gia đình, bạn bè và nhóm nghề nghiệp

là những nhóm có ảnh hưởng nhiều nhất Khi cá nhân làm theo các chuẩnmực và những ý kiến của nhóm thì cá nhân sẽ cảm thấy yên tâm hơn vì

cho là đã được người khác thừa nhận Có thể mô tả các nhân tố ảnhhưởng đến hình thành thay đổi thái độ như sau :

Các hoạt động nhân cách

Xu hướng Tính cách Năng lực

Khi chất

Môi trường tự nhiên - xã hội

Tác động của giáo dục

Tác động tích cực của nhóm xã hội

Nhóm gia đình

người thân Nhóm Bạn bè Nhóm nghề nghiệp người gần gũi Nhóm những

cùng chung sống

Các hoạt động xã hội tâm lý

Hình thành

và thay đổi thái độ

CHƯƠNG 2 PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU GIẢI

PHÁP, KIẾN NGHỊ

I PHÂN TÍCH NHỮNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ HÁI ĐỘ CỦA TRẺ LANG THANG ĐỐI VỚI VIỆC SỬ DỤNG MA TUÝ 1.1 Nhân thức của trẻ lang thang đối với việc sử dụng ma tuý

Nhận thức là quá trình lĩnh hội tri thức, sự lĩnh hội không chỉ làquá trình nhận biết mà còn là quá trình điều tra, khám phá ra bản chấtcủa đối tượng Nhận thứ có thể coi là quá trình thong qua đó cá nhântuyển chọn, giải thích thông tin đầu vào để có một bức tranh có ý nghĩa

về thế giới xung quanh

Để có sự quan tâm, có hứng thú và có sự tìm kiếm thông tin về đốitượng đó Tìm hiểu về nhận thức của trẻ lang thang đối với hành vi sửdụng ma tuý thì chúng ta không thể không quan tâm tới vấn đề trẻ langthang đã sửdụng những nguồn thông tin nào để có nhận thứ về hành vi sửdụng ma tuý Nhưng nguồn thông tin này có ảnh hưởng tới sự hình thànhcũng như thay đổi thái độ của trẻ lang thang Trẻ lang thang sẽ không cóthái độ đúng đắn về hành vi sử dụng ma tuý khi không có thông tin hay

có quá ít thông tin hoặc thông tin sai lệch Qua tìm hiểu thì được biết trẻlang thang sử dụng tìm kiếm thông tin về việc sử dụng ma tuý qua:

- Các phương tiện thông tin đại chúng nhưbáo, đài, ti vi Đây lànguồn thông tin đáng tin cậy, cung cấp thông tin chính xác với mục đíchtuyên tuyền về tác hại cua ma tuý

- Cá bảng thông tin tuyên truyền Đây là nguồn thông tin chínhthức, cung cấp những thông tin chính xá với mục đích tuyên truyền vềtác hại của ma tuý Tuy nhiên hình thức này không sống động như báo,đài, ti vi…

- Nguồn thông tin cá nhân qua bạn bè, người thân Đât là nguồnthông tin mà cá nhân chịu ảnh hưởng nhiều nhất Vì đây là nhóm mà cánhân tiếp xúc nhiều nhất và chịu tác động khá nhiều.

- Nguồn thông tin qua các buổi sinh hoạt tuyên truyền Đây là mộthình thức cung cấp thông tin một cách bổ ích và hấp dẫn

* Nguồn thông tin trẻ thường sử dụng để tìm kiếm về ma tuý

Tìm hiểu về các nguồn thong tin mà trẻ lang thang thường sử dụng

để có những hiểu biết về ma tuý thì câu hỏi đặt ra là:

Em hiểu về ma tuý và hành vi sử dụng ma tuý qua các nguồn tinnào?

*Nguồn thông tin trẻ thường sử dụng để tìm kiếm ma tuý

Nguồn thông tin Nhóm lang thang (n = 196)

Tần số Tần xuất Thứ hạng

Nhóm trẻ lang thang thu nhận được những thông tin về ma tuý vàhành vi sử dụng ma tuý chủ yếu thông qua những phương tiện thông tinđại chúng như báo, đài, ti vi 64,28% và qua các bảng tuyên truyền Đây

là những nguồn thông tin chính xác và có mục đích Nguồn thông tin từgia đình và bạn bè được dùng để tìm kiếm thông tin sau hai nguồn thôngtin trên

* Mức độ tìm kiếm thông tin của trẻ

Thường xuyên 49 25

Vì nhu cầu của các em là kiếm tiền để duy trì cuộc sốngvà nhu cầuđược tự do làm những gì mình thích việc tìm kiếm những nguồn thôngtin về ma tuý và tác hại của ma tuý không thu hút sự quan tâm của các

em bằng vấnđề làm thế nào để sống, để tồn tại trên đường phố

Vì vậy cần có những hoạt động giúp các em hứng thú hơn và có ýthức hơn đối với việc tìm kiếm thông tin về ma tuý và tác hại của matuý