tìm hiểu định kiến xã hội đối với phụ nữ (xã mỹ lộc - huyện hậu lộc - tỉnh thanh hoá)

Giả thuyết nghiên cứu : Định kiến với nữ giới thể hịên ở các mặt : Người dân tại địa bàn nghiên cứu cho rằng người phụ nữ không có khả năng đảm nhiện những cương vị, vị trí quan trọng

kiển trói buộc như : “ tam tòng tư đức, công - dung - ngôn - hạnh ”…Người

phụ nữ luôn phải nín nhịn, chấp nhận địa vị hèn kém của mình cả trong gia đình

và ngoài xã hội

Ngày nay, xã hội đã làm cho quan niệm lỗi thời đó dần mất đi Người phụ

nữ được quyền phát huy năng lược, khẳng định vị thế của mình cả trong gia đình

và ngoài xã hội Nhiều người phụ nữ đã vươn lên chiếm lấy những đỉnh cao trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, khoa học kỹ thuật…

Tuy nhiên, những định kiến đối với phụ nữ vẫn còn ít nhiều tồn tại nhất là

ở các vùng nông thôn nước ta Người phụ nữ vẫn còn chịu sự phân biệt đối xử theo những tư tưởng tập quán lạc hậu của xã hội cũ Điều này đặt ra cho chúng

ta phải làm như thế nào để góp phần xóa đi những định kiến, quan niệm lỗi thời

đó xuất phát từ lý do trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu của mình là : “ Tìm hiểu định kiến xã hội đối với nữ giới ” (Nghiên cứu tại xã Mỹ lộc- huyện Hậu Lộc-

3 Đối tượng nghiên cứu :

Định kiến của người dân về người phụ nữ

4 Nhiệm vụ nghiên cứu :

4 1 Nghiên cứu lý luận

- Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề định kiến và định kiến giới

- Làm rõ các khái niệm : Giới và giới tính, định kiến xã hội, định kiến giới, khuôn mẫu giới, vai trò giới, bình đẳng giới

4 2 Nghiên cứu thực tiễn :

- Nhận thức của người dân tại địa bàn nghiện cứu thể hiện định kiến với người phụ nữ

- Thái độ đánh giá thể hiện định kiến với người phụ nữ

- Xu hướng hành vi thể hiện định kiến với người phụ nữ

5 Khách thể và phạm vi nghiên cứu :

5 1 Khách thể nghiên cứu :

Khách thể nghiên cứu gồm 150 người dân tại địa bàn xã Mỹ Lộc- Huyện Hậu Lộc- Tỉnh Thanh Hoá, được xác định trên tiêu chí cụ thể về độ tuổi, giới tính, trình độ học vấn

Bảng 1 : Tóm tắt những đặc điểm của mẫu nghiên cứu :

428037

27, 1%

5, 5%28%

3 Trình độ học vấn

Cấp1, cấp2Cấp 3Cao đẳng, đại họcKhông trả lời

5055339

vụ quan trọng trong xã hội Định kiến về các mối quan hệ xã hội của nữ giới …

5 2 2 Định kiến với phụ nữ trong lao động sản xuất : người quyết định trong lao động sản xuất trong nhà, tính toán kinh tế trong gia đình, chủ hôn lễ

6 Phương pháp nghiên cứu :

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi :

Đây là phương pháp nghiên cứu chính của đề tài này Để tiến hành nghiên cứu, chúng tôi đua ra bảnh hỏi gồm 20 câu hỏi đề cập đến các nội dung nghiên cứu ở phần trên

- Phương pháp phân tích tài liệu : Chúng tôi tham khảo các tài liệu liên quan đến nội dung nghiên cứu nhằm xây dưng cơ sở lý luận cho đề tài nghiên cứu của mình

- Phương pháp quan sát : Trong quá trình điều tra, phỏng vấn, chúng tôi kết hợp quansát đối tượng để thu thập thông tin từ phía khách thể nghiên cứu

- Trong báo cáo này, chúng tôi có sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu

7 Giả thuyết nghiên cứu :

Định kiến với nữ giới thể hịên ở các mặt : Người dân tại địa bàn nghiên cứu cho rằng người phụ nữ không có khả năng đảm nhiện những cương

vị, vị trí quan trọng trong xã hội, trong lao động sản xuất, người phụ nữ không

có quyền phân công lao động và phân phối sản phẩm lao động Trong gia đình, người phụ nữ luôn bị đánh giá thấp trong việc thực hiện chức năng của mình Điều đó làm cản trở sự phát triển và thực hiện vai trò của người phụ nữ

PHẦN II : NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chương I : Cơ sở lý luận của đề tài.

1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1 Các nghiên cứu về định kiến và định kiến giới trên thế giới :

Năm 1933, D Katz và k Braly đã tiến hành nghiên cứu về định kiến dân tộc trên khách thể nghiên cứu là sinh viên kết quả nghiên cứu cho thấy định kiến dân tộc được xác lập trên cơ sở thiếu hụt giao tiếp giữa các sinh viên với đại diện các dân tộc đó

Năm1947, Clark đã nghiên cứu ảnh hưởng của định kiến dân tộc đối với phản ứng của những đứa trẻ về những con búp bê hoặc con rối có màu da khác nhau Clark đã nhận thấy hầu hết những đúa trẻ da đen được thực nghiệm đều thích con bút bê màu trắng chúng cho rằng búp bê màu là tốt, con bút bê màu đen là xấu Từ kết quả nghiên cứu ông rút ra kết luận : Một số trẻ em da đen đã

có tình cảm căm thù và nhầm lẫn trong cảm xúc tự động hoá, một sự khinh miệt lạc hướng, chống lại chính bản thân mình

Năm 1960 M Robeach đã nghiên cứu nguyên nhân dẫn đến định kiến dân tộc Ông cho rằng : Định kiến nảy sinh trên cơ sở sự khác biệt về niềm tin mang tính nhận thức Người ta thường thích những người có niềm tin và giá trị giống với mình và không thích những người có niềm tin và giá trị khác với mình Chính quan niệm về giới khác với mình là nguyên nhân dẫn tới định kiến với mục đích xác định vai trò của những xung đột giữa các nhóm trong sự hình thành định kiến, Sherif đã tiến hành thực nghiệm ở hai nhóm con trai không quen biết nhau Trước hết mỗi nhóm có hoạt động riêng sau đó, ông đề nghị tổ chức những trò chơi tranh đua giữa hai nhóm Ông nhận thấy rằng : hai nhóm thiết lập những phân biệt rõ nét giữa nhóm này với nhóm khác Đối với mỗi em, nhóm của mình được coi là giỏi hơn và cả hai nhóm bắt đầu khinh thường nhau Ông rút ra kết luận :

- Các định kiến tác động như những chuẩn mực của nhóm, những chuẩn mực này tạo một tập hợp những thái độ bất lợi đối với bên ngoài Điều này có hậu quả là trừng phạt bất cứ thành viên nào trong nhóm biểu lộ một thái độ tích cực đối với một thành viên thuộc nhóm khác

- Sự phát triển của các định kiến đem lại cảm giác về sự trội hơn và tăng thêm giá trị của bản thân Mỗi thành viên sẽ cảm thấy tự tin và mạnh mẽ hơn khi

tự gán cho mình những phẩm chất mà mình phát hiện thấy ở trong nhóm

- Sự đoàn kết và tình bạn bè giữa các thành viên trong nhóm thực hiện đối với nhau Điều này được hiểu như là một sự khác biệt với những ngưới khác,

xa cách và loại trừ tất cả những ai không được thừa nhận là bộ phận của nhóm

Năm 1968, Rosenthal và Jacobfon đã tiến hành thực nghiệm ở một lớp thuộc trường tiểu học nhằm xác định hiệu ựng Pygmalion trong định kiến Hai ông đã chọn ngẫu nhiên 20% số học sinh của mỗi lớp và thông báo với các giáo viên là các em có khả năng phát triển trí tuệ trong tương lai gần Sau vài tháng, những em học sinh được coi là có khả năng phát triển trí tuệ trong tương lai gần

đã có hệ thông minh cao hơn hẳn so với những em thuộc nhóm đối chứng Điều nay lý giải là do thái độ tích cực và sự mong đợi của các giáo viên đã dẫn đến những đánh giá tốt và cho điển cao hơn chứ không phải do có một sự thông minh lớn hơn Hiệu ứng này cho thấy : sự đánh giá phản chất hay những thành đạt của người khác phụ thuộc rất lớn vào sự mong đợi của mỗi người

Các định kiến về giới tính cũng đã dược nghiên cứu Theo kết quả nghiên cứu của Rosen Krantz : Phụ nữ bị quy là người nói dai, dịu dàng, quan tâm tới

bề ngoài, có nhu cầu được che chở, còn đàn ông được coi là người có tính độc lập, khách quan, tư duy lô gic, năng động, tự tin và nhiều tham vọng Đàn ông

và chính những người phụ nữ cũng thấy những nét tiêu biểu gắn liền với đàn ông là có giá tri và những nét gắn liền với phụ nữ là những nét tiêu cực

Một nghiên cứu khác về định kiến giới của Jackson và Grabski cho thấy: phụ nữ thường có những trông đợi về sự nghiệp của mình thấp hơn so với nam

giới Đối với những công việc có địa vị cao hoặc trung bình, phụ nữ yêu cầu mức lương chính thức thấp hơn nam giới

1.2 Các nghiên cứu vềđịnh kiến và định kiến giới ở trong nước

Vấn đề định kiến cũng đã bắt đầu được quan tâm nghiên cứu ở nước ta Những nghiên cứu này phần lớn là khoá luận tốt nghiệp của sinh viên và một số nghiên cứu trên các tạp chí chuyên ngành

Tác giả Đỗ Hoàng thông qua việc nghiên cứu “ áp lực của một số định kiến xã hội đối với nam giới” đã cho thấy nam giới vẫn được nhìn nhận theo

quan điểm truyền thống : Phải có tính mạnh mẽ, là chủ gia đình, có địa vị xã hội

… Điều này gây nên áp lực lớn, cản trở sự phát triển tự nhiên của nam giới

Tác giả khánh Phượng đã nghiên cứu : “ Định kiến giới của các bậc cha

me trong hoạt động giáo dục con cái tại gia đình” đã rút ra kết luận : Định kiến

giới trong giáo dục con cái vẫn còn tồn tại Tuỳ theo đứa trẻ là trai hay gái mà cha mẹ có những định hướng giáo dục và gắn cho trẻ những phẩm chất và tính cách nhất định như con trai phải mạnh mẽ, can đảm, con gái phải hiền lành, đảm đang

Tác giả Phạm Đức Chuẩn trong luận văn thạc sĩ Tâm lý học đã nghiên

cứu “ Định kiến xã hội đối với nữ giới ” ( 2004) Tác giả rút ra kết luận : Định

kiến với nữ giới vẫn còn tồn tại ở nhiều mặt như đánh giá về các nét tính cách xấu của nữ giới, đánh giá thấp khả năng lãnh đạo của nữ giới, cơ hội tiếp cận nguồn lực của nữ giới thấp hơn nam giới

Trên đây là những nét sơ lược về nghiên cứu định kiến và định kiến giới

cả trong và ngoài nước Nghiên cứu về định kiến nói chung và định kiến giới nói riêng là một vấn đề khó khăn cần phải tiếp tục đi sâu hơn nữa

2 Các khái niêm cơ bản

2.1 Khái niệm giới tính và giới

2 1 1 Khái niệm giới tính

Giới tính chỉ sự khác biệt giữa nam và nữ về mặt sinh học Sự khác biệt nay chủ yếu liên quan đến chức năng tái sản xuất giống nòi và do các yếu tố di truyền tự nhiên quy định

Giới tính có đặc trưng cơ ban sau :

- Tính bẩm sinh di truyền : Về phương tiện sinh học, giới tính được quyết định bởi hệ nhiễm sắc thể mà ở phụ nữ là XX, còn nam giới có một nhiễm sắc thể X và một nhiễm sắc thể Y Cả nam giới và nữ giới đều có Tetosteron( hoóc môn giới tính nam) và ostrgen ( hoóc môn giới tính nữ ) nhưng với liều lượng khác nhau Các yếu tố này quy định sự khác biệt giữa đàn ông và đàn bà ngay từ khi ở trong bào thai và ảnh hưởng đến sự phát triển khác nhau giữa nam và nữ Tính trung bình nam giới cao hơn, nặng hơn và có cơ bắp hơn ( khoảng7 %) so với phụ nữ Đây là những đặc điểm được hình thành tự nhiên không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người

- Tính đồng nhất : Mọi đàn ông cũng như mọi đàn bà trên khắp thế giới

và ở mọi thế hệ đều có cấu tạo giống nhau về mặt sinh học Người phụ nữ ở bất

kỳ địa phương nào cũng đều có khả năng mang thai, Sinh con và cho con bú bằng sữa mẹ còn đàn ông thì có chức năng sinh sản

- Tính không biến đổi : Giới tính nói lên tính ổn định về tương quan giữa hai giới trong quá trình sinh sản Chức năng sinh sản của phụ nữ và nam giới là không thể thay đổi hoặc dịch chuyển cho nhau Giới tính là bất biến về thời gian cũng như không gian

2 1 2 Khái niệm giới

Giới dùng để chỉ các mối quan hệ xã hội, vai trò, trách nhiệm và quyền hạn mà xã hội quy định cho nam giới và nữ giới Nói đến giới là nói đến sự khác biệt giữa nam giới và nữ giới từ góc độ xã hội

* Những đặc điểm cơ bản của giới :

- Do dạy và học mà có : Sự hình thành những phẩm chất đặc trưng cho phụ nữ hay đàn ông do chính sự giáo dục từ khi còn rất nhỏ, đứa trẻ phải học hỏi

- Đa dạng : Giới thể hiện các đặc trưng xã hội của phụ nữ và nam giới rất

đa dạng Những đặc trưng về giới như cách ứng sử, phân công lao động, sự hưởng thụ vật chất, văn hoá, cách ăn mặc… đều chịu ảnh hưởng của nền văn hoá và điều kiện kinh tế xã hội

- Luôn biến đổi : Cùng với sự phát triển của xã hội, tương quan giới cũng dần có sự biến đổi theo Ngày xưa, người phụ nữ luôn bị đánh giá thấp song ngày nay mối tương quan ấy đã dần được thay đổi và tiến tới sự bình đẳng giữa nam và nữ

Như vậy, khái niệm giới và khái niệm giới tính là hai khái niệm cặp đôi với nhau, luôn gắn liền với nhau Giới chỉ có thể hiểu đúng khi so sánh với giới tính Vấn đề quan trọng là cần phân biệt những đặc điểm về giới có thể thay đổi được Định kiến giới tính được hình thành và củng cố là do sự đánh đồng những khác biệt sinh học và những khác biệt xã hội giữa nam và nữ - khẳng định sự thống trị và thành đạt của nam giới là khả năng không thể đảo ngược bởi có sự khác biệt về mặt sinh học giữa nam và nữ Xét từ khía cạnh phát triển, việc quá nhấn mạnh những ưu thế sinh học của nam giới sẽ gây ra những tác hại làm hạn chế tiềm lực của người phụ nữ Mặt khác, nam giới cũng phải chịu nhiều áp lực

do quyền lợi họ có được luôn gắn với trách nhiệm nặng nề Điều này làm hạn chế sự phát triển của cả hai giới vì vậy, hiểu đúng mối quan hệ chặt chẽ giữa hai khái niệm giới và giới tính sẽ đảm bảo sự bình đẳng, sự phát triển hài hoà của cả nam và nữ giới

2.2 Khái niệm định kiến xã hội

Hiện nay có nhiều định nghĩa khác nhau về định kiến, tuỳ theo góc độ nghiên cứu khác nhau

Trong cuốn từ điển Tâm lý học do Vũ Dũng chủ biên : Định kiến xã hội

là quan niệm đơn giản, máy móc thường không đúng sự thật thể hiện trong lĩnh

vự nhận thức hằng ngày về một khách thể nào đó Định kiến xã hội tìm kiếm những đặc tính không đặc trưng của khách thể dù chúng có thể có tính bền vững tương đối Những hiện tượng xuất hiện trong lĩnh vực giao tiếp giữa các cá nhân

và trong tri giác xã hội như tâm thế xã hội, ấn tượng của vinh quang, những biểu hiện lần đầu mới tạo điều kiện cho tồn tại và mở rộng định kiến xã hội

Theo J P Chaplin : Định kiến là thái độ tích cực hay tiêu cực được hình thành trên cơ sở các yếu tố cảm xúc, là niềm tin một cách không thiện cảm làm cho chủ thể có cách nghĩ hoặc cách ứng xử tương tự với người khác

Theo Krames và Manne : Định kiến là một thành tố của nhận thức, tình cảm hành vi Nó là biểu hiện của trí tuệ, nó khơi dạy tình cảm hoặc cảm xúc của con người, là thực sự thực thi những suy nghĩ của mình về người khác bằng những hàng vi cụ thể

G Allport quan niệm một cách đơn giản : Định kiến được xem như thái

độ có tính ác cảm và thù địch đối với các thành viên của nhóm

Định nghĩa của Trần Hiệp : Định kiến là thái độ có sẵn về đối tượng, về một sự kiện nào đó, thường mang hàm ý xấu Định kiến xã hội được hiểu là thái

độ của một cá nhân trong từng nhóm xã hội, nó thường là tiêu cực đối với người khác, nhóm khác trong mối quan hệ xã hội với nhau

Quan niệm khác nhìn nhận định kiến là sự tổng hợp của ba yếu tố :

Một là, Sự tác động của các yếu tố cảm xúc ( affects) ; Hai là, Xu hướng hành vi ( behavion tendency) ; Ba là, Sự nhận thức của cá nhân ( cognition) Người ta gọi đó là các thành tố ABC của thái độ Một người định kiến trước hết không có cảm tình với khách thể, sau đó có sự tin tưởng mù quáng vào cảm nhận đó có khuynh hướng phân biệt đối xử

Từ những quan điểm trên, ta có thể nêu ra định nghĩa về định kiến xã hội như sau : Định kiến xã hội là những thái độ tiêu cực được nảy sinh trên cơ sở của những cảm nhận không có cơ sở chắc chắn, những đặc điểm bề ngoài, những ấn tượng xấu … về một cá nhân, về một nhóm người hay một cộng đồng người nào đó

2.3 Định kiến giới

Vấn đề định kiến giới còn hoàn toàn mới mẻ trong các ấn phẩm khoa học

ở nước ta việc đưa ra định nghĩa và cách hiểu định kiến giới cho đến nay vẫn chưa có sự thống nhất

Một định nghĩa thường được nhắc tới cho rằng : Định kiến giới là suy nghĩ mà mọi người có về những gì mà phụ nữ và nam giới có khả năng về những công việc mà họ có thể làm Định nghĩa này đã nêu lên được đặc điểm chung của định kiến Đó là sự lẫn lộn giữa thực tế khách quan và ý nghĩa chủ

quan Sự nhận thức không dựa vào thực tế mà lại xuất phát từ “ suy nghĩ mà mọi người có ” Do vậy, quan niệm định kiến thường không phản ánh được sự đa

dạng và phong phú của các thành viên cũng như tiềm năng của nhóm

Định kiến giới có những đặc điểm khác biệt và có tính chất phức hợp, xuất phát từ vị thế của đặc điểm giới và bị chi phối bởi vô số yếu tố hoàn cảnh Các đặc điểm chính của định kiến giới được thể hiện ở khá nhiều khía cạnh

- Thứ nhất là, định kiến giới được hình thành trên cơ sở niềm tin của mọi người về nam giới và nữ giới với đặc trưng điển hình nhất định “ vẫn phải có ” Điều này được thể hiện dưới dạng kỳ vọng mà mọi người mong muốn thành viên của cả hai giới nam và nữ đều phải có và phải thực hiện

- Thứ hai là, một đặc trưng nổi bật của định kiến giới là “ chỉ định gán cho ” Tính chất này được hình thành trên cơ sở quan hệ tương tác và giao tiếp

xã hội

- Các nhân học được kinh nghiệm phân loại người theo giới tính từ khi

còn rất nhỏ “chỉ định gán cho” của định kiến giới có ảnh hưởng sâu đậm và kéo

dài trong đời người

Định kiến giới được biểu hiện dưới nhiều hình thức, thể hiện nổi bật ở ba khí cạnh sau của cuộc sống :

Quan niệm về cương vị, vị trí của nam giới và nữ giới trong xã hội; sự phân công các công việc của nam giới và nữ giới cũng như sự phân phối sản phẩn lao động và vị trí công việc của nam giới và nữ giới trong gia đình Theo

ba khía cạnh đó người mang định kiến với nữ giới sẽ cho rằng : Người phụ nữ không có khả năng nắm giữ những chức vụ quan trọng trong xã hội Trong lao động sản xuất, đàn ông sẽ là người quyết định kế hoạch sản xuất, áp dụng kỹ thuật, phân phối thành quả lao động Trong gia đình người phụ nữ chỉ là thứ yếu, làm những công việc vặt, không có quyền tham gia những công việc quan trọng, những nghi thức quan trọng trong gia đình, làng xóm… ba khía cạnh biểu hiện định kiến với nữ giới nói trên được thể hiện cả trong nhận thức, niềm tin, thái đội đánh giá và xu hướng hành vi của chủ thể mang định kiến đó Đây cũng chính là cơ sở để chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu của mình

2.4 Khuôn mẫu giới

Khuôn mẫu được coi là cơ chế quan trọng để duy trì các định kiến Việc phân tích khuôn mẫu giới sẽ cho phép chúng ta lý giải nguồn gốc, sự hình thành

và tồn tại định kiến giới

Trong cuốn những Khái niệm cơ bản của Tâm lý học xã hội (NXB Thế giới- Hà nội- 1992), tác giả Fishercho rằng : khuôn mẫu dùng để chỉ các phạm trù mô tả được đơn giản hoá mà chúng ta tìm cách đặt người khác hay các cá nhân vào đó Nói cách khác, khuôn mẫu là một phương thức cứng nhắc và quá đơn giản để nhìn nhận một con người không dựa trên phẩm chất thực tế của ngưới đó mà dựa trên những thuộc tính nhóm hoặc của giai cấp của người đó

Trong hoàn cảnh thiếu hụt thông tin, hạn chế về thời gian, những biểu tượng được đơn giản hoá giúp cá nhân có hình ảnh giản ước về đối tượng, rút ngắn quá trình nhận thức Khuôn mẫu bao giờ cũng được phát triển trong bối cảnh xã hội, trong sự đồng nhất hoá các thành viên của nhóm Khi nhận thức về một người nào đó ta thường bị nhóm qui chiếu tác động vào nhận thức Khuôn mẫu có thể tích cực hoặc tiêu cực và khi mang sắc thái tiêu cực, khuôn mẫu sẽ trở thành định kiến

Từ đây, chúng ta có thể hiểu khuôn mẫu giới là những ý tưởng mọi người nghĩ phụ nữ và nam giới nên như thế nào và nên làm những công việc gì Khuôn

mẫu giới ở đây được hiểu là những thái độ tình cảm và cách cư xử được cho là phù hợp với mỗi giới xuất phát từ mong đợi cơ hội đối với nam hay nữ

Ngay từ khi còn nhỏ, đứa trẻ đã được giáo dục theo khuôn mẫu giới tính Vào tuổi trưởng thành, trẻ lại tin rằng một số năng lực có ở phụ nữ và nam giới

là do bẩm sinh di truyền chứ không phải do giáo dục mà nên Khi trưởng thành, các bậc cha mẹ lại áp đặt những phẩm chất tính cách mang đặc điểm giới lên con cái tuỳ theo giới tính của chúng Điều này đã làm cho quá trình biến đổi định kiến giới diễn ra chậm chạp, khó khăn Một điều thấy rõ là những khuôn mẫu tiêu cực đối với nữ giới thường xuất hiện nhiều so với những khuôn mẫu tiêu cực Điều này cũng đồng nghĩa với việc định kiến với người phụ nữ được duy trì củng cố và có tính chất nặng nề hơn

2.5 Vai trò giới

Theo PGS TS Vũ Dũng : Vai trò là chức năng xã hội của cá nhân, nó phản ánh phương thức hành động của cá nhân tương ứng với những tiêu chuẩn được qui định vị trí hay chỗ đứng cá nhân ấy trong xã hội nói chung và trong các mối quan hệ lên nhân cách nói riêng

Ở đây, chúng ta sẽ tập chung xem xét ảnh hưởng của định kiến đối với vai trò của người phụ nữ trong xã hội Vai trò giới là nhũng công việc và hoạt động

cụ thể mà người phụ nữ và nam giới đang làm trong thực tế cuộc sống

Ở đây, vai trò giới tính được hiểu là các công việc thực tế của nam giới và

nữ đang diễn ra và được phân biệt trong sự khác nhau về cách thức hành động Nhìn chung, những công việc mà xã hội trông chờ người phụ nữ thực hiện thường được chia làm ba nhóm vai trò :

- Vai trò lao động sản xuất : Đó là việc thực hiện các công việc khác nhau nhằm mang lại nguồn thu nhập cho bản thân, gia đình và xã hội Trong việc thực hiện vai trò này nam giới thường là người lãnh đạo và ra quyết định, phụ nữ thường là người thực hiện công việc Ngày nay khi làm một công việc thì nam giới và phụ nữ vẫn có thể thực hiện theo những cách khác nhau Vai trò chủ động, quyết định thường nghiêng về nam giới

- Vai trò tái sản xuất và nuôi dưỡng con người : Những công việc này thường là chăm sóc các thành viên trong gia đình và việc sinh đẻ Người phụ nữ

là người thực hiện vai trò sinh sản và nuôi dưỡng Nam giới cũng có tham gia vào nuôi dưỡng, chăm sóc con cái… song mức độ rất hạn chế Lý do chính không phải vì họ không biết làm hay làm không khéo bằng phụ nữ mà là xã hội không trông chờ phải làm các công việc nuôi dưỡng trong gia đình Ngay cả đối

với một số ông chồng có tham gia làm việc hầu hết cho là “làm giúp vợ…” và

họ trông chờ người vợ phải biết ơn mình về điều đó

- Vai trò giao tiếp, hoạt động xã hội : Những công việc như hội hè, ma chay cưới xin… cả nam và nữ đều tham gia Tuy nhiên tính chất và mức độ có thể rất khác nhau Nam giới thường làm những công việc có tính chất quyết định, long trọng như hội họp, đọc diễn văn, đón khách… còn phụ nữ làm các công việc bếp núc, dọn dẹp…Những công việc này cũng rất quan trọng nhưng ít được biết đến Thực tế này phổ biến đến mức người ta thường coi đó là một điều

tự nhiên Tuy nhiên, ở đây không có yếu tố tự nhiên mà chính là các yếu tố xã hội đã quyết định giá trị công việc của từng giới

Qua việc phân công vai trò giới nói trên chúng ta thấy rõ nó chịu ảnh hưởng rất lớn trong các quan niệm định kiến giới Đó là mới quan hệ hai chiều : Vai trò chịu ảnh hưởng của định kiến và định kiến giới lại được củng cố bởi các quan niệm về vai trò giới Ngay cả khi vai trò giới đã thay đổi thì định kiến giới vẫn giữ trong nó tính ổn định tương đối điều đó đặt ra cho chúng ta cần thay đổi nhân thức vê vai trò giới, đổi mới quan niệm và tường bước thay đổi hành vi nhằm xây dựng các quan hệ hài hoà và hợp lý giữ hai giới vì sự tiến bộ nam giới

và nữ giới

2.6 Bình đẳng giới :

Bình đẳng giới là một khái niệm hàm chứa ý nghĩa xã hội to lớn Bình đẳng giới một cách diễn đạt của bình đẳng nam nữ là một trong những nội dung của bình đẳng xã hội, việc làm rõ và hiểu đúng những nội dung của bình đẳng

giới sẽ giúp cho việc nhận thức hiện tượng định kiến giới trở nên dễ dàng đúng đắn hơn

Trong cuốn : “Gia đình Việt Nam ngày nay” (NXB KHXH 1996) tác giả

Lê Thi đã nêu các tiêu chí của bình đẳng giới như sau :

- Cơ hội như nhau cho cả hai giới trong việc tiếp cận các nguồn lực phát triển, phụ nữ phải được biết các nguồn, cũng như các điều hợp lý hoá công việc của nam và nữ

- Một thực tế không còn khoảng cách về địa vị xã hội của nam và nữ nhờ vào sự đánh giá công bằng lao động của nam giới

- Một sự hưởng thụ như nhau về lợi ích vật chất và tinh thần gia đình và

xã hội tạo ra

- Sự thu hút như nhau giữa nam và nữ trong việc ra quyết định nhằm đảm bảo cho sự phát triển của bản thân và gia đình

Như vậy, các tiêu trí kẻ trên đã đề cập đến những khía cạnh quan trọng nhất của bình đẳng giới Dựa vào đó, chúng ta có thể nắm bắt được bình đẳng giới diễn ra như thế nào và những định kiến giới đang gây ra sự bất bình đẳng giới

CHƯƠNG II : KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỂN

I ĐÔI NÉT TỔNG QUAT VỀ XÃ MỸ LỘC- HUYỆN HẬU LỘC- TỈNH

bộ và nhân dân trong huyện, tiềm năng thế mạnh của vùng nên phần nào kinh tế, chính trị của huyện được ổn định và phát triển, trong đó có xã Mỹ Lộc

Mỹ Lộc là một xã vùng màu, nằm dọc quốc lộ 1A, với diện tích 145 ha lúa nước 2 vụ còn lại là đất trang trại chăn nuôi gia xúc gia cầm Toàn xã có

Là một xã đồng màu nên kinh tế ổn định và khá đồng đều, tỷ lệ hộ đói nghèo chỉ còn 23% Có được kết quả như vậy là nhờ sự tích cực hoạt động của các ban ngành đoàn thể như : Đoàn thanh niên, Hội phụ nữ, Hội nông dân, Mặt trận tổ quốc…kết hợp cùng với chính quyền xã ra sức chỉ đạo nhân dân tham gia sản xuất, phòng chống thiên tai, dịch bệnh, xây dựng cơ sở vật chất Đến nay, toàn xã có ba trường học cao tầng cho ba cấp học : Trung học cơ sở; Tiểu học; mầm non với tổng số học sinh của cả ba cấp học là 1455 học sinh Tỷ lệ tốt nghiệp hàng năm đạt 98, 6% Bên cạnh đó, xã còn xây dựng một trạm y tế gồm

7 phòng với 6 cán bộ y tế làm nhiệm vụ khám, điều trị và chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân Với cơ sở vật chất như trên Mỹ Lộc đã đáp ứng được một phần cơ bản cuộc sống cho nhân dân

Có thể nói, Mỹ Lộc là một xã tương đối thuận lợi, nằm ở trung tâm của huyện, có tuyến đường quốc lộ chạy qua Đây là điểm then chốt giúp Mỹ Lộc phat triển kinh tế- văn hoá, và giao thông đi lại Bên cạnh đó là những khó khăn

mà Mỹ Lộc khó tránh khỏi đó là một xã thuần nông, giáp biển thường hứng chịu bởi thiện tai, lụt lội, dịch bệnh kéo dài nên thiệt hại rất nhiều về người và của Trình độ dân trí chưa cao, kinh tế phát triển chậm nên Mỹ Lộc vẫn còn nghèo nàn, lạc hậu Điều đó đã không thể thúc đẩy nền kinh tế nông nghiệp - nghề chính của họ phát triển Vì vậy đời sống của nhân dân còn hết sức khó khăn

Mặc dù vậy, hoạt động văn hoá xã hội của họ rất sôi động Công tác này luôn được chú trọng, phát triển, được vận động xuống từng thôn xóm Đến nay toàn xã đã có 9 đội bóng đá, 1 đội bóng truyền và 12 đội văn nghệ Trong đó hai đội văn nghệ nòng cốt của xã chuyên lưu động với các chương trình tự biên tự diễn Lực lượng chủ yếu của công tác này là đoàn thanh niên và hội phụ nữ Họ thường xuyên tổ chức các trò chơi dân gian, văn nghệ truyền thống thể hiện bản sắc dân tộc

Mặt khác, các ban ngành đoàn thể cũng luôn chú trọng tới công tác dân số

kế hoạch hoá gia đình Họ tổ chức tuyên truyền tới 100 % các bộ, nhân dân trong xã, bên cạnh đó, họ tổ chức tập huấn cho các cán bộ của thôn về các biện

pháp phòng tránh thai, cách phòng tránh các bệnh lây nhiễm, sức khoẻ sinh sản, bình đẳng giới, phân biệt đối sử với phụ nữ…bằng nhiều biện pháp phong phú,

đa dạng Đồng thời giúp người dân nhận thức về giới, phân biệt giữa giới tính và giới

Nhìn chung Mỹ Lộc là một xã trung tâm huyện đang phát triển Vì vậy các cấp chính quyền cần chú trọng hơn nữa đến việc nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, giúp họ thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, hoà nhập với sự chuyển mình của đất nước

II KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU :

Chương này sẽ trình bày các khía cạnh của định kiến xã hội đối với nữ giới với ba phần chính; Phần hai tìm hiểu định kiến về vị trí của người phụ nữ trong gia đình; Phần ba tìm hiểu định kiến với người phụ nữ trong lao động sản xuất

1 Định kiến về vị trí của người phụ nữ trong gia đình

Gia đình là tế bào của xã hội Sự tồn tại và phát triển của xã hội được phản ánh vào sự tồn tại và phát triển của gia đình vì vậy, gia đình chính là hình ảnh thu nhỏ của xã hội Muốn có bình đẳng xã hội thì trước hết phải có bình đẳng trong gia đình, đặc biệt là quan hệ vợ chồng

Trong các gia đình truyền thống, người đàn ông luôn đóng vai trò là người chủ gia đình Phần lớn các quyết định trong gia đình đều được thông qua người chồng và do người chồng quyết định Người phụ nữ chỉ việc nghe theo, làm theo đây là quan niệm “bất thành văn” đã tồn tại từ xa xưa, bắt nguồn từ xã hội phong kiến và được truyền từ đời này sang đời khác Ngày nay, với sự thay đổi của nền kinh tế thị trường, các thiết kế gia đình, xã hội cũng thay đổi Song quan niệm này có thay đổi không ? Vấn đề bình đẳng trong cuộc sống vợ chồng được thực hiện như thế nào? Tìm hiểu vấn đề này chúng tôi đưa ra một số câu hỏi về vị trí của người phụ nữ trong dòng họ, gia đình và trách nhiệm của họ với

1.1 Định kiến về vị trí của người phụ nữ trong dòng họ

Chúng tôi đưa ra câu hỏi “trong các cuộc hội họp, bàn bạc trong làng xã, dòng họ ai là người tham dự ?” Kết quả thu được thể hiện ở bảng sau :

Bảng 2 : Thể hiện người có thể tham dự các cuộc họp trong làng xã dòng họ

Chồng

Vợ

Cả hai

772155

Ngày nay, xã hội có nhiều tiến bộ, thiết chế gia đình đã biến chuyển, song nét truyền thống của gia đình phụ quyền vẫn không hề mất đi 51, 5% người được hỏi trả lời là người chồng mới có thể tham dự các buổi hội họp của làng xã

dòng họ Bởi phần lớn họ cho rằng : “Đàn ông là người mang họ của dòng họ”

Cùng với quan điểm có ý kiến cho rằng : “ở địa phương tôi hội họp làng xã thì

cả hai cùng đi được, còn dòng họ thì chỉ có nam giới (phiếu 62) Điều này càng minh chứng rõ ràng nét định kiến với người phụ nữ trong gia đình phải chăng,

vì “con gái là con người ta”, vì con gái đàn bà không mang họ của dòng họ vì

họ không mạnh mẽ mà họ không được đến dự các cuộc họp của dòng họ Tuy nhiên, với ý kiến này ta thấy, người phụ nữ phần nào được nhìn nhận ngoài xã hội, còn trong gia đình vị trí của họ vẫn là dấu chấm hỏi phải cần được giải đáp

Với 12, 4% ý kiến cho rằng người phụ nữ có thể đến dự các cuộc họp này, chúng ta có thể thấy đã bắt đầu có sự tiến bộ trong nhận thức của người dân

song, lý do mà họ đưa ra lại là : “gia đình không có đàn ông hay người chồng bận việc khác không đến được ” Điều này càng thể hiện rõ hơn sự yếu thế của

người phụ nữ trong gia đình Họ chỉ biết làm theo sự chỉ bảo sai khiến của đức ông chồng mà không mảy may do dự Tuy nhiên, xét một cách khách quan thì đây cũng là một điều đáng mừng Bởi nếu trước đây, người phụ nữ phải chọn

đời ôm một chữ “tòng” của xã hội phong kiến, thì nay, trong những trường hợp

đặc biệt họ có thể phá bỏ nó và đứng vào thay thế vị trí của người nam giới Mặc

dù những trường hợp như thế còn rất hạn chế nhưng cũng đủ để khởi nguyên cho sự tiến bộ của một thiết chế gia đình hiện đại Đáng mừng hơn, kết quả nghiên cứu còn cho thấy 37% ý kiến trả lời : Cải hai đều có thể tham dự với lý

do bình đẳng xã hội : “nam giới và phụ nữ đều có quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm như nhau” Nên điều quan trọng mà họ nhận thấy là “ Nam hay nữ đều có quyền họp bàn trong lĩnh vực, miễn là ý kiến của họ có tính thuyết phục ”

(phiếu 64 nam) Như vậy, qua nghiên cứu cho thấy, mặc dù đã có sự chuyển biến rõ rệt trong nhận thức của người dân về vị trí của người phụ nữ đối với dòng họ nhưng thực tế thì định kiến về họ vẫn còn không hề mất đi Họ vẫn mang cái nhãn mác của một người yếu đuối, không quyết định được việc lớn

Họ vẫn là đàn bà, con gái “ không mang họ của dòng họ…” và do vậy họ vẫn

phải chịu thiệt thòi hơn nam giới

1.2 Định kiến về người phụ nữ trong gia đình của họ

Đối với gia đình phần lớn là dòng họ, người phụ nữ đã phải chấp nhận việc như nam giới Còn về gia đình nhỏ của họ, vị trí của họ được nhìn như vào đấy? Đi sâu vào lĩnh vực này, chúng tôi hiểu trước hết là nghĩa vụ của con của

họ và đưa ra câu hỏi : Theo ông (bà) “trong những ngày nghỉ tết, ai là người tiến hành làm lễ thờ cúng tổ tiên ” Kết quả câu hỏi nay được thể hiện trong

bảng sau :

Bảng 3 : người tiến hàng làm lễ thờ cúng tổ tiên trong gia đình :

Nam giới

Phụ nữ

9434

64, 4%

23, 3%

Một lý do khác khá đồng nhất trong các câu trả lời mà chúng tôi nhận được là : Bàn thờ là nơi linh thiêng nhất của gia đình Do đó không những phải

để bàn thờ ở chỗ sạch sẽ nhất trong nhà, mà còn phải có một không gian tôn nghiêm thành kính, một không khí trang trọng khi đứng trước bàn thờ Mà với người phụ nữ, do vấn đề sinh lý giới tính mà họ không được coi là sạch sẽ Bởi

thế, người ta sợ điều đó sẽ làm uế tạp, nhơ bẩn “cái thiêng” của nhà mình cho

nên phụ nữ không được phép làm công việc đó Chính điều này đã thể hiện rõ phụ nữ không được phép làm, chính điều này đã thể hiện rõ lề lối, nếp nghĩ cách làm của xã hội phong kiến xưa Nếu như, trong xã hội xưa, để bảo vệ bầu không

khí linh thiêng ở những nơi thờ tự, những người phụ nữ không được “lai vãng”

đến gia nhà đó Thì nay, về cơ bản không khác là bao khi mà họ cũng được coi

là một điều gì đó không sạch sẽ Tuy nhiên, họ đã được tự do sử dụng không gian trong nhà song tuyệt đối không được động vào đồ thờ cúng

Với các ý kiến chỉ ra rằng trong gia đình họ phụ nữ là người tiến hành làm

lễ thờ cúng tổ tiên, tỷ lệ này chỉ chiếm 23, 3% Song lý do mà họ đưa ra rất thực

tế Vì phụ nữ hay đi chùa họ làm các công việc này tốt hơn Còn nam giới lo lắng các công việc ngoài xã hội nên họ ít để ý đến các khía cạnh này Thêm vào

đó chúng ta dễ nhận thấy nét đặc thù của người phụ nữ là cẩn thận, tỉ mỉ chau chuốt nên việc chăm sóc bàn thờ gia tiên sẽ hợp hơn với họ…Những ý kiến này phần nào đã bỏ qua quan niệm cổ hủ của lối phong kiến xưa Xưa nay nơi bàn

thờ cúng tổ tiên vẫn được coi là nơi có không gian linh thiêng nhất trong nhà, nó thể hiện gia phong của mỗi gia đình Song thiết nghĩ chúng ta không nên quá suy diễn áp đặt vấn đề sinh lý của người phụ nữ mà làm họ phải hổ thẹn, day dứt, tủi thân về thân phận nữ giới của mình

Ngày nay, từ góc nhìn thực tế của cuộc sống, có không ít gia đình mà cả

vợ và chồng đều có thể làm được việc này Trong nghiên cứu của chúng tôi, 14, 3% ý kiến cho rằng vợ chồng bình đẳng nên nếu có thời gian thì ai làm cũng như

vậy Họ coi trọng đến “cái tâm, cái đức” của mình Một số lượng không lớn,

14 3% đủ để nhận thấy đã có sự chuyển biến theo hướng tích cực trong nhận thức của người dân về vai trò của người phụ nữ Nhưng không thể phủ nhận rằng định kiến với nữ giới vẫn còn tồn tại khá nặng nề trong xã hội ngầy nay Vị trí của họ vẫn còn mờ nhạt rất nhiều so với nam giới

1.3 Đối với gia đình riêng

Đi sâu vào đời sống thường ngày, chúng tôi băn khoăn tự hỏi không biết rằng phụ nữ ngày nay có còn chịu nhiều thiệt thòi của lề lối xưa hay không?

Làm rõ vấn đề này, chúng tôi đã đặt ra câu hỏi : “Ông (bà) có phản đối quan niệm cho rằng : phụ nữ làm các công việc trong gia đình (giặt quần áo, cơm nước…) còn nam giới làm các công việc xã hội không?’’ Kết quả mà chúng tôi

thu được là 64, 5% số người được hỏi phản đối, 35, 5% không phản đối Kết quả này được thể hiện như sau :

Bảng 4 : Về quan niệm : phụ nữ là các công việc gia đình (cơm nước, giặt quần áo…) để nam giới làm các công việc xã hội

Phản đối

Đồng tình

9754

niệm chỉ nên núp sau cánh cửa nhà bếp với những lo toan vụn vặt đời sống thường nhật Họ luôn mong muốn được xã hội nhìn nhận không chỉ chức năng làm vợ, làm mẹ mà với công việc xã hội, họ luôn muốn được tham gia

Theo truyền thống, người phụ nữ trong xã hội xưa chỉ cần biết sinh con,

đẻ cái, lo những việc vặt trong nhà và làm theo những gì mà người chồng quyết định Chỉ cần như vậy cũng đủ để đánh giá sự đảm đang của người phụ nữ Xưa nay phụ nữ làm việc nhà được coi là chiều thuận trong nét nghĩ của không ít người Điều này được coi là hợp lý và được duy trì trong xã họi với một nét định kiến sâu sắc, nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì vị trí của người phụ nữ trong gia đình Ngày nay, mặc dù điều đó vẫn nhận được sự hoan nghênh của xã hội, song hầu hết các chị em đã lên tiếng phản đối định kiến này Họ chấp nhận hoàn thành các công việc của cộng đồng

Tuy nhiên, bên cạnh đó một số chị em lại cam chịu thừa nhận quan niêm

ấy Và với họ, chỉ như thế là đủ! Họ nghỉ rằng, phụ nữ từ bao đời nay vẫn được sinh ra để đảm nhiệm việc sinh đẻ, chăm lo cho chồng con và làm những việc vặt trong nhà Họ không đòi hỏi, cũng không phấn đấu Thậm chí, họ không cần biết, ở ngoài kia xã hội đang có những chuyển biến gì Bởi để đảm bảo là người phụ nữ tốt, khi đứng trước sự lựa chọn giữa hoàn thành các công việc gia đình

và đi làm các công việc xã hội thì họ sẵn sàng chọn việc gia đình, có đến 35, 6%

số người được hỏi, cũng không phấn đấu và có đến 35, 6% số người được hỏi cho rằng quan niệm đó là đúng

Đi sâu tìm hiểu về sự phân công lao động trong gia đình, chúng tôi được biết 73, 5% khách thể nói rắng người vợ sẽ thực hiện các công việc chăm sóc con cái, dọn dẹp nhà cửa …25% trả lời cả hai vợ chồng cùng thực hiện và trong

đó có 53, 3% đàn ông cũng làm việc đó Kết quả này được thể hiện như sau :

Bảng 5 : Thể hiện người làm các công việc vặt trong gia đình :

Vợ

Chồng

1074

73, 5%

3, 1%

Cả hai 38 27%

Nhìn vào bảng 5 ta thấy : Số người cho rằng chăm sóc con cái, dọn dẹp nhà của là công việc của người vợ vẫn chiếm ưu thế với 73, 5% Tỷ lệ này cho thấy trọng trách về gia đình vẫn còn khá nặng nề với người phụ nữ Lý do mà họ đưa ra rất đơn giản Rằng người phụ nữ đảm đang hơn, cần mẫn hơn nam giới,

do đó công việc này phù hơp với phụ nữ hơn họ cho rằng đó là thiên chức của

người phụ nữ Hơn nữa, “vì nữ công gia tránh, người phụ nữ bao giờ cũng

khéo, đảm đang hơn chồng trong việc chăm sóc con cái ” thậm chí có những

nam giới còn cho rằng người phụ nữ cần làm như thế để tạo điều kiện cho chồng làm việc Nhìn chung, ý kiến của họ không sai, song xét một cách khách quan thì nó lại không hề đúng Bởi vô hình trung, như thế, chính họ đang kìm hãm, hạn chế sự phát triển tự nhiên của vợ mình Thực tế cho thấy, không ít người có năng lực sáng tạo song vì một lý do rất chủ quan ấy mà họ cam chịu ở nhà chăm sóc chồng và con và để cho những hiểu biết ấy mai một dần Đó là điều hết sức

lo ngại Khi nhận thức của người dân còn hạn chế thì việc thực hiện quyền bình đẳnh giới lấy gì làm cơ sở? Song có 27% ý kiến cho rằng việc chăm sóc con cái, dọn dẹp nhà cửa là trách nhiệm của hai người Bởi họ nghĩ rằng, khi xã hội đã thực hiện bình đẳng nam nữ thì ngoài công việc gia đình, người vợ cũng còn có công việc xã hội Do đó, tuỳ theo điều kiện công tác của mỗi người chồng cũng phải giúp đỡ vợ Đặc biệt, trong số này có ý kiến nhấn mạnh đến sự cần thiết phải có bàn tay chăm sóc của người cha ở mỗi đứa trẻ Nó ảnh hưởng rất lớn đến

sự phát triển của bé Đây là một ý kiến hết sức khoa học Bởi một cá thể, ngay từ khi sinh ra đã cần đến tình yêu thương quan tâm chăm sóc của người lớn, đặc biệt là của cha mẹ Thực tế xã hội cho thấy, hiện tượng trẻ thiếu tình thương của cha hoặc mẹ, lớn lên sẽ bị ảnh hưởng về nhân cách Nhiều đúa trẻ trở nên lì lợm, nhút nhát hay thô bạo, ích kỷ… cũng chỉ vì cái cách mà chúng được yêu thương dạy dỗ từ thuở ấu thơ vì thế, chúng ta lại càng thấy rõ tầm quan trọng của việc