tác động của khói bụi công nghiệp đến môi trường sống của người dân (nghiên cứu cụ thể tại hn)

Họ tên: Vũ Duy LongLớp: K52 Xã hội học Đề tài: Ảnh hưởng của khói bụi từ nhà máy xi măng đến môi trường sống và sức khỏe của người dân.. Chính vì vậy, là người sống trong vùng, tôi quyế

Họ tên: Vũ Duy Long

Lớp: K52 Xã hội học

Đề tài: Ảnh hưởng của khói bụi từ nhà máy xi măng đến môi

trường sống và sức khỏe của người dân (Nghiên cứu cụ thể tại khu dân cư xung quanh nhà máy xi măng Sài Sơn – xã Sài Sơn – Quốc Oai – HN)

Phần 1: Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài:

Kinh tế phát triển kéo theo sự phát triển về cơ sở hạ tầng nên nhu cầu về vật liệu xây dựng là rất lớn Chính vì vậy, ngành công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng luôn là nghành được đầu tư, ưu tiên phát triển trước Và trên thực tế ở nước ta, việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng luôn gắn liền với sự phát triển của đất nước, mạnh nhất

là từ khi thống nhất đất nước (1975) đến nay

Từ sau đại hôị Đảng lần thứ 6 (1986), quan điểm của Đảng và nhà nước ta là phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Với mục tiêu cơ bản là làm cho dân giàu, nước mạnh, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu về mặt vật chất và tinh thần của nhân dân trên cơ sở giải phóng mọi năng lực sản xuất, phát huy mọi tiềm năng của các thành phần kinh tế Chính sách này tạo điều kiện để nhiều nghành kinh tế phát triển, điều đó đòi hỏi cơ sở hạ tầng phải được đầu tư rất lớn Chính vì vậy, công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng là ngành có vai trò quan trọng để thúc đẩy nền kinh tế phát triển

Bên cạnh những thành tựu to lớn đã đạt được về mặt kinh tế thì những hệ lụy

về môi trường, đến sức khỏe con người do tác động của quá trình sản xuất vật liệu xây dựng đang là những thách thức lớn đối với nước ta

Là một bộ phận quan trọng của nghành sản xuất vật liệu xây dựng, công nghiệp sản xuất xi măng đã phát triển từ rất sớm và ngày càng được đầu tư công nghệ

hiện đại để nhằm nâng cao năng lực sản xuất, giảm thiểu ô nhiễm môi trường nhằm đáp ứng cho nhu cầu của xã hội Tuy nhiên, ở một số vùng hiện nay, việc sản xuất xi măng vẫn còn áp dụng công nghệ lò đứng (là công nghệ đã cũ và lạc hậu), một công nghệ phát thải khói bụi trực tiếp ra không khí mà không qua xử lý, gây ô nhiễm môi trường sống tại vùng đồng thời, để lại những hậu quả tiêu cực cho sức khỏe của con người và xã hội.

Cách trung tâm Hà Nội 20km về phía tây, nhà máy xi măng Sài Sơn là một ví

dụ điển hình phản ánh những hệ lụy mà công nghiệp khai thác và chế biến xi măng mang lại Việc nằm giữa một vùng dân cư đông đúc, lại sử dụng công nghệ đã cũ từ những năm 1958 với tần suất hoạt động liên tục suốt ngày đêm là nguyên nhân khiến môi trường sống nơi đây ngày càng xấu đi Chính vì vậy, là người sống trong

vùng, tôi quyết định chọn đề tài: “Ảnh hưởng của khói bụi nhà máy xi măng đến

môi trường sống và sức khỏe của người dân” (Nghiên cứu cụ thể tại xã Sài Sơn,

Quốc Oai, Hà Nội)

2 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn

2.1 Ý nghĩa khoa học

Môi trường sống và sức khỏe là những thứ quy giá nhất của con người, bởi vậy, đây là đối tượng nghiên cứu của nhiều nghành khoa học khác nhau như Y tế, khoa học môi trường, xã hội học… Trong Xã hội học, vấn đề này được nghiên cứu theo nhiều khía cạnh xã hội như: xã hội học sức khỏe, xã hội học môi trường….Đã có nhiều nhà xã hội học đã bỏ công sức về vấn đề nghiên cứu như: T.Parsons hay cả những nhà xã hội học Macxit mà điển hình là F.Engel đã có nhiều quan điểm liên quan đến vấn đề sức khỏe của con người

Môi trường sống và sức khỏe của người dân đang là những vấn đề xã hội đặt

ra cho các nhà quản lý sản xuất, các cơ quan chức năng liên quan quan tâm và giải quyết

Là một sinh viên Xã hội học, việc chọn đề tài này để nghiên cứu giúp cho việc nhận thức và vận dụng lý thuyết xã hội học đại cương và các lý thuyết xã hội học chuyên nghành như: Thuyết hệ thống xã hội của T.Parson, chuyên nghành Xã hội học

sức khỏe, xã hội học môi trường một cách tốt hơn vào nghiên cứu và giải quyết các vấn đề tồn tại trong thực tế xã hội.

Đồng thời, việc hoàn thành nghiên cứu sẽ đóng góp một phần nào chứng minh cho những lý luận mà các nhà khoa học đi trước đã đưa ra

2.2 Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu góp phần khẳng định tính ưu việt của việc sử dụng các phương pháp nghiên cứu xã hội học thực nghiệm như (phương pháp thu thập thông tin bằng bảng hỏi, phương pháp quan sát, phương pháp phân tích tài liệu, phương pháp quan sát) cùng các cách tiếp cận xã hội học trong nghiên cứu các vấn đề xã hội Để từ đó xem xét, đánh giá, nhận thức những tác hại từ hoạt động sản xuất xi măng theo công nghệ cũ đến sức khỏe của người dân,

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu:

Làm rõ những ảnh hưởng tới môi trường sống và sức khỏe đến người dân xung quanh do khí thải từ hoạt động của nhà máy xi măng

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu về thực trạng và mức độ ảnh hưởng do hoạt động của nhà máy xi măng theo đến môi trường sống của dân cư

- Đánh giá sự tác động của các yếu tố môi trường (do ảnh hưởng của nhà máy

xi măng) đến sức khỏe của người dân trong vùng

Chỉ ra những nguy cơ của ảnh hưởng do hoạt động của nhà máy xi măng đến sức khỏe của cư dân

4 Đối tượng nghiên cứu, khách thể và mẫu nghiên cứu:

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Đề tài này hướng đến xem xét những ảnh hưởng từ hoạt động của nhà máy xi măng đến môi trường và sức khoẻ của người dân trong vùng

4.2 Khách thể nghiên cứu:

+ Người dân định cư xung quanh nhà máy Sài Sơn bao gồm: Cư dân của 3 thôn,1 trại (trên tổng số 5 thông, 7 trại) của xã Sài Sơn, Quốc Oai, Hà Nội Do đây là

những nơi (trong đó tập trung vào làng Khánh Tân, nơi mà nhà máy xi măng đặt ngay giữa làng nên là vùng chịu nhiều ảnh hưởng nhất)

+ Công nhân và cán bộ trong nhà máy

5 Mẫu nghiên cứu:

Dự kiến:

100 mẫu phỏng vấn bằng bảng hỏi với cơ cấu như sau:

+ 50 mẫu tại thôn Khánh tân

+ 30 mẫu tại thôn Đa phúc

+ 30 mẫu tại thôn Phúc Đức (là thôn chịu ít ảnh hưởng của nhà máy xi măng nhất – kết quả tại đây được dùng để so sánh với 2 thôn chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ khói bụi xi măng)

10 biên bản phỏng vấn sâu cá nhân và hộ gia đình (5 mẫu ở thôn Khánh Tân, 2

ở thôn Đa Phúc, 2 người là cán bộ, công nhân nhà máy, 1 người là cán bộ y tế ở địa phương.)

6 Phạm vi nghiên cứu

- Thời gian nghiên cứu: Từ 28-02-2011 đến 28-03-2011

- Không gian nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện tại xã Sài Sơn, Quốc Oai – TP HN

7 Phương pháp nghiên cứu cụ thể

7.1 Phương pháp phân tích tài liệu:

Để báo cáo được hoàn thành về cả mặt lý luận cũng như sự phong phú thêm về mặt thông tin, đề tài nghiên cứu đã sử dụng phương pháp này để thể hiện qua việc thu thập và phân tích các tài liệu có liên quan đến đề tài nghiên cứu như: Các Sách, báo, tạp chí, các chuyên đề, báo cáo của Phường, thành phố… qua đó nắm được những kiến thức cơ bản liên quan tới nghiên cứu như: các nghiên cứu đi trước, các lý thuyết

và hệ thống khái niệm cụ thể…

7.2 Phương pháp phỏng vấn sâu cá nhân

Để có được những đánh giá khách quan từ chính những người dân nơi đây về ảnh hưởng từ hoạt động của nhà máy xi măng đến sức khỏe và môi trường, phương

pháp phỏng vấn sâu là một trong những phương pháp chủ yếu được vận dụng Đồng thời, qua những thông tin định tính thu được trong quá trình phỏng vấn có những so sánh, kết hợp với các thông tin, số liệu thu được từ các phương pháp nghiên cứu xã hội học khác nhằm mô tả thực trạng vấn đề nghiên cứu tại địa phương và đưa ra những kết luận cụ thể trong báo cáo.

7.3 Phương pháp quan sát

Qua quá trình khảo sát, phỏng vấn tiếp xúc trực tiếp với người dân trong phường, tác giả nghiên cứu đã thực hiện quan sát các điều kiện về môi trường (nước thải, không khí, tiếng ồn,…) từ đó đối chiếu đánh giá với các số liệu, các thông tin thu thập được từ nhằm làm phong phú thêm cho các giả thuyết và phần kết quả trong báo cáo

7.4 Phương pháp thu thập thông tin bằng bảng hỏi

Việc thực hiện thu thập thông tin bằng bảng hỏi là lựa chọn hợp lý để thu thập nguồn thông tin định lượng một cách có hiệu quả Thông qua phương pháp này, việc phân tích kết quả định lượng kết hợp với những thông tin định tính thu được sẽ là kết quả cuối cùng cho đề tài

8 Giả thuyết nghiên cứu

Với công nghệ sản xuất theo mô hình lò đứng (2 ống xả khí) đã lạc hậu so với công nghệ ngày nay, khí thải ra từ nhà máy không qua quá trình xử lý đã khiến cho môi trường nơi đây trở nên ô nhiễm vì khói bụi và nước thải

Mặc dù gần đây nhà máy đã ngưng sản xuất, nhưng với trên 50 năm sống trong khói bụi và ô nhiễm như vậy, đã gây nên nhiều tác động xấu tới sức khỏe người dân trong vùng

Phần lớn những bệnh ở đây là bệnh về hô hấp, bệnh ngoài da, đau mắt do khói bụi và tiếng ồn từ nhà máy gây ra

 Từ giả thuyết của đề tài xin đưa ra khung lý thuyết

Phần 2: Nội dung chính

Chương 1: Cơ sở lý luận, thực tiễn của đề tài

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã

hội

Khai thác và sản xuất xi măng

Ô nhiễm môi trường

Sức khỏe của người dânKhông khí

môi trường tự nhiên môi trường xã hội

giao thôngcảnh quan

Trong những năm gần đây, nhiều căn bệnh lạ xuất hiện, khiến sức khoẻ người dân càng giảm sút Một trong những nguyên nhân cơ bản đó là do môi trường sống của con người ngày càng bị ô nhiễm bên cạnh sự phát triển của kinh tế, khoa học kỹ thuật Để tìm cách khắc phục, trên thế giới và cả ở Việt Nam đã có rất nhiều công trình nghiên cứu cả về lý luận cũng như thực tiễn về vấn đề ô nhiễm môi trường và tác động của nó, tới bệnh tật, sức khoẻ của con người như: Các nghiên cứu về sức khoẻ bệnh tật và hệ thống y tế từ cách tiếp cận nhân học của tác giả Selimonique Bernardhours…

Ở Việt Nam, cũng có khá nhiều nghiên cứu về tác động của ô nhiễm môi trường đến sức khoẻ con người

Cuốn sách “Ô nhiễm không khí và xử lý khí thải” của GS.TS Trần Ngọc Chấn (NXB KHKT)” bên cạnh những chỉ số toán học chi tiết, cuốn sách còn là tập hợp những nghiên cứu của GS về các vấn đề xã hội có mối quan hệ với ô nhiễm môi trường Đặc biệt là các yếu tố về môi trường sống, về sức khỏe của con người do ảnh hưởng từ khói bụi công nghiệp

Cũng nghiên cứu về vấn đề môi trường và sức khỏe, “ Trung tâm môi trường lao dộng” thuộc Viện khoa học lao động và các vấn đề xã hội là nơi thực hiện rất nhiều nghiên cứu Các dự án, nghiên cứu ở đây tập trung nghiên cứu tới vấn đề ảnh hưởng của môi trường sống đến sức khoẻ con người một trong các dự án tiêu biểu

đó là dự án cấp nhà nước : “Đời sống, việc làm của người lao động làm các nghề nặng nhọc, nguy hiểm” Dự án này có đề cập đến vấn đề môi trường sống ô nhiễm

gây ảnh hưởng cho sức khoẻ của công nhân Tuy nhiên, tất cả khách thể nghiên cứu trong các dự án này chỉ tập trung vào người lao động

Một nghiên cứu khác đó là “Chuyên đề giáo dục môi trường” (thuộc sở GD &

ĐT tỉnh Quảng Ninh 03/2009) cũng là một nghiên cứu khá cụ thể về vấn đề môi

trường và ảnh hưởng của môi trường đến sức khỏe con người

Chuyên đề này đi sâu vào những tác động xấu của hoạt động khai khác khoáng sản (bao gồm khai thác đá, cát, đất, than…) đến môi trường ở Quảng Ninh Bằng việc đưa ra các số liệu chi tiết đã qua đo lường, chuyên đề đã chỉ ra được những hậu quả

nghiêm trọng của hoạt động khai thác khoáng sản đến môi trường tự nhiên như: Sự ô nhiễm không khí do khói bụi, mùi hôi thối và nồng độ các chất độc hại có trong không khí, ô nhiễm đất do nhiễm các hóa chất độc hại, ô nhiễm nguồn nước do nhiễm kim loại và các hóa chất Ngoài ra còn có những hậu quả về mặt xã hội như: gia tăng

về tệ nạn xã hội.v.v… Tuy nhiên, chuyên đề này phân tích vấn đê quá rộng Việc đánh giá phần lớn chỉ dựa vào các chỉ số đo lường chứ không thu thập từ ý kiến đánh giá của người dân xung quanh

Tóm lại, các nghiên cứu lớn về vấn đề này thường tập trung vào việc đưa ra các thông số vật lý để mô tả hiện tượng, hơn nữa, các nghiên cứu trên đều không tập trung vào một vấn đề nghiên cứu cụ thể mà chỉ nói qua loavề ảnh hưởng do khói bụi công nghiệp đến môi trường sống và sức khoẻ con người

Ngoài ra, còn có rất nhiều báo cáo cũng như các bài báo đề cập tới vấn đề ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng của nó, tuy nhiên, tất cả chỉ dừng lại ở phương diện phản ánh chung chung và chưa cụ thể

1.2 Cơ sở lý luận

Để nhìn nhận vấn đề một cách sâu sắc và toàn diện, đề tài được thực hiện trên

cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử

Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử được coi là phương pháp luận chung nhất, có ý nghĩa to lớn trong nhận thức và trong thực tiễn xã hội

Triết học Macxit cho rằng: “cần xem xét mọi sự vật hiện tượng một cách khách quan, toàn diện nằm trong mối quan hệ phổ biến và phát triển.” Nguyên lý này khẳng định sự vật không tồn tại một cách biệt lập mà chúng nằm trong mối quan hệ tác động qua lại với nhau để tạo ra sự phát triển

Marx cho rằng: “phải xem xét sự vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng theo một quá trình trong những giai đoạn lịch sử phát triển khác nhau để tìm ra tính tất yếu, tìm ra những quy luật chi phối đến sự vận động phát triển của chúng Mặt khác, luôn nhìn nhận sự vật trong một thể thống nhất của các mặt đối lập, mâu thuẫn với nhau đấu tranh để hình thành một chỉnh thể mới.” Đó chính là nguồn gốc bên

trong của sự phát triển và vận động Mối liên hệ của sự vật luôn được đặt trong mối quan hệ nhân quả vì bản thân mỗi vấn đề luôn chứa đựng trong nó những nguyên nhân và kết quả của một quá trình tác động dẫn đến tình trạng đó.

Theo chủ nghĩa duy vật lịch sử, tất cả các hiện tượng nảy sinh trong xã hội đều có quá trình phát sinh, phát triển Trong mỗi hoàn cảnh cụ thể của xã hội việc khai thác than trái phép sẽ có các yếu tố khác nhau tác động đến môi trường sống Việc tìm hiểu ảnh hưởng từ khí thait nhà máy xi măng đến môi trường sống phải được đặt trong mối quan hệ biện chứng với đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội , Theo đó, môi trường là nơi cung cấp các nhu cầu về tài nguyên cho con người Tất cả các tài nguyên này đều do môi trường cung cấp và giá trị của tài nguyên phụ thuộc và mức độ khan hiếm và giá trị của nó trong xã hội Đồng thời, môi trường là nơi chứa đựng, đồng hóa các chất thải của con người trong quá trình sử dụng các tài nguyên thải vào môi trường Các tài nguyên sau khi hết hạn sử dụng, chúng bị thải vào môi trường dưới dạng các chất thải Các chất thải này bị các quá trình vật lý, hóa học, sinh học phân hủy thành các chất vô cơ, vi sinh quay trở lại phục vụ con người Tuy nhiên chức năng là nơi chứa đựng chất thải của môi trường là có giới hạn Nếu con người vượt quá giới hạn này thì sẽ gây ra mất cân bằng sinh thái và ô nhiễm môi trường Đó có thể coi đó là kết quả của một quá trình tác động bởi một tập hợp các nguyên nhân phức tạp

1.2.1 Lý thuyết áp dụng: Lý thuyết cạnh tranh chức năng môi trường

Cơ sở sinh thái học của suy thoái môi trường có lẽ được miêu tả tốt nhất trong

ba sự canh tranh chức năng môi trường của Cantton và Dunlap Mô hình Cantton và Dunlap chỉ rõ ba chức năng chung mà môi trường phục vụ cho con người: Trạm cung cấp, không gian sống, và Kho chưa rác thải Được sử dụng như một trạm cung cấp, môi trường là nguồn tài nguyên thiên nhiên tái sinh và không tái sinh (không khí, nước, rừng, nguyên liệu rắn) thiết yếu cho cuộc sống Sự lạm dụng những nguồn tài nguyên đó sẽ dẫn đến sự thiếu hụt hoặc sự khan hiếm Không gian sống, hoặc môi trường, cung cấp nhà cửa, hệ thống giao thông, và các thứ thiết yếu khác của đời sống hàng ngày Lạm dụng chức năng này dẫn đến sự quá tải về dân số, sự tắc nghẽn và

suy thoái môi trường sống của các loài khác Với chức năng kho chứa rác thải, môi trường thẩm thấu rác thải, ô nhiễm công nghiệp và rác thảu loại khác Vượt quá chức năng của hệ sinh thái trong việc hấp thu rác thải sẽ dẫn tới vấn đề bệnh tật từ rác thải đọc hại và phá vỡ hệ sinh thái Thêm nữa, các chức năng cạnh tranh nhau để chiếm khoảng không gian, và thường va chạm nhau Sự chồng chéo, và do đó xung đôt giữa

ba chức năng của môi trường đã phát triển nhanh chóng

Như vậy, có thể thấy rằng theo mô hình của Cantton và Dunlap, các chức năng của môi trường luôn xung đột lẫn nhau, nhất là trong điều kiện hiện nay khi mà các vấn đề về môi trường và sức khỏe đang ngày càng trở nên gay gắt Theo đó, cùng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, việc xây dựng và phát triển hàng loạt các cơ

sở sản xuất và thu hẹp phạm vi sống của dân cư, sinh vật, đã dẫn đến những xung đột

và vấn đề gay gắt về môi trường và sức khỏe Sự lạm dụng để xây dựng các khu nhà máy, (nhà máy xi măng) trong khi thiếu sự quy hoạch, đồng thời đã tận dụng quá lớn nguồn lực môi trường, vượt ngưỡng chịu đựng của không khí đã dẫn đến tình trạng quá tải sinh thái, và ô nhiễm môi trường nghiêm trọng Với sự ô nhiễm nước,… đặc biệt là môi trường không khi với lương khói bụi nguy hại do nhà máy xi măng xả ra

đã ảnh hưởng đến đời sống của người dân Và điều đó như là một biểu hiện rõ ràng,

rõ nét cho sự xung đột chức năng môi trường mà Cantton và Dunlap đã nêu trong sơ

sơ đồ, lý thuyết tiếp cận về cạnh tranh chức năng của môi trường của mình

1.2.2 Các khái niệm công cụ

•Môi trường sống

Theo (Điều 1, Luật Bảo Vệ Môi Trường Việt Nam, 1993): Môi trường bao gồm

các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo có quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên

Môi trường sống là tập hợp tất cả các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh con người, ảnh hưởng tới con người và tác động đến các hoạt động sống của con người như: không khí, nước, độ ẩm, sinh vật, xã hội loài người và các thể chế

Môi trường sống của con người theo chức năng được chia thành các loại:

- Môi trường tự nhiên: bao gồm các nhân tố thiên nhiên như vật lý, hoá học,

sinh học, tồn tại ngoài ý muốn của con người, nhưng cũng ít nhiều chịu tác động của con người Đó là ánh sáng mặt trời, núi sông, biển cả, không khí, động, thực vật, đất, nước Môi trường tự nhiên cho ta không khí để thở, đất để xây dựng nhà cửa, trồng cấy, chăn nuôi, cung cấp cho con người các loại tài nguyên khoáng sản cần cho sản xuất, tiêu thụ và là nơi chứa đựng, đồng hoá các chất thải, cung cấp cho ta cảnh đẹp

để giả trí, làm cho cuộc sống cong người thêm phong phú

- Môi trường xã hội: là tổng thể các quan hệ giữa người với người Môi

trường xã hội định hướng hoạt động của con người theo một khuôn khổ nhất định, tạo nên sức mạnh tập thể thuận lợi cho sự phát triển, làm cho cuộc sống của con người khác với các sinh vật khác

Nói chung, môi trường của một khách thể bao gồm các vật chất, điều kiện hoàn cảnh, các đối tượng khác hay các điều kiện nào đó mà chúng bao quanh khách thể này hay các hoạt động của khách thể diễn ra trong chúng

•Ô nhiễm môi trường sống

Ô nhiễm môi trường là sự làm thay đổi tính chất của môi trường, vi phạm tiêu chuẩn môi trường

Trên thế giới, ô nhiễm môi trường được hiểu là việc chuyển các chất thải hoặc năng lượng vào môi trường đến mức có khả năng gây hại đến sức khoẻ con người, đến sự phát triển sinh vật hoặc làm suy giảm chất lượng môi trường Các tác nhân ô nhiễm bao gồm các chất thải ở dạng khí (khí thải), lỏng (nước thải), rắn (chất thải rắn) chứa hoá chất hoặc tác nhân vật lý, sinh học và các dạng năng lượng như nhiệt độ, bức xạ

Tuy nhiên, môi trường chỉ được coi là bị ô nhiễm nếu trong đó hàm lượng, nồng độ hoặc cường độ các tác nhân trên đạt đến mức có khả năng tác động xấu đến

con người, sinh vật và vật liệu (nguồn: Hoàng Hưng, Nguyễn Thị Kim Loan, sách

“Con người và môi trường”, NXB ĐHQG TPHCM, 2005).

•Các dạng ô nhiễm môi trường sống

 Ô nhiễm môi trường nước: Ô nhiễm nước là sự thay đổi theo chiều xấu đi các tính chất vật lý – hoá học – sinh học của nước, với sự xuất hiện các chất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho nguồn nước trở nên độc hại với con người và sinh vật.

Ô nhiễm nước có nguyên nhân từ các loại chất thải và nước thải công nghiệp được thải ra lưu vực các con sông mà chưa qua xử lí đúng mức; các loại phân bón hoá học và thuốc trừ sâu ngấm vào nguồn nước ngầm và nước ao hồ; nước thải sinh hoạt được thải ra từ các khu dân cư ven sông

 Ô nhiễm không khí: Ô nhiễm không khí là sự có mặt một chất lạ hoặc một

sự biến đổi quan trọng trong thành phần không khí, làm cho không khí không sạch hoặc gây ra sự tỏa mùi, có mùi khó chịu, giảm tầm nhin xa do bui Hàng năm con người khai thác và sử dụng hàng tỉ tấn than đá, dầu mỏ, khí đốt, đồng thời cũng thải vào môi trường một khối lượng lớn các chất thải khác nhau như: chất thải sinh hoạt, chất thải từ các nhà máy và xí nghiệp làm cho hàm lượng các loại khí độc hại tăng lên

nhanh chóng.

 Ô nhiễm tiếng ồn:

Tiếng ồn là tập hợp những âm thanh có cường độ và tần số khác nhau, sắp xếp không có trật tự, gây cảm giác khó chịu cho người nghe, ảnh hưởng đến quá trình làm việc và nghỉ ngơi của cong người Hay là những âm thanh phát ra không đúng lúc, không đúng nơi, âm thanh phát ra với cường độ quá lớn, vượt quá mức chịu đựng của

con người (Theo luật bảo vệ môi trường nước CHXHCN khóa IX, kì họp thứ 4 từ ngày 6-30/12/1993)

• Khái niệm sức khỏe:

Trạng thái hoàn toàn khỏe mạnh về thể chất, tinh thần và xã hội, chứ không phải chỉ bao gồm tình trạng không có bệnh hay thương tật (WHO, Hiến chương Ottawa, 1974)

Sức khỏe của con người không chỉ phụ thuộc vào yếu tố sinh học mà còn chịu ảnh hưởng của các yếu tố tâm lý, xã hội khác.cho dùng thuốc

Quan điểm của y học lâm sàng: cá nhân bị bệnh/ốm là do bị nhiễmkhuẩn hoặc nhiễm vi rút

Quan điểm của xã hội học sức khỏe: chỉ bị nhiễm vi khuẩn hoặc vi rút thì chưa

đủ điều kiện phát triển thành bệnh (được khẳng định qua nghiên cứu về bệnh lao phổi)

Quan điểm chủ chốt của các nhà xã hội học sức khỏe là chính các đặc điểm xã hội của cá nhân mới là yếu tố quyết định sức khỏe của họ

Khi gặp một người bệnh, các nhà xã hội học quan tâm đến nhóm xã hội mà cá nhân đó là thành viên và các điều kiện trong nhóm

Đối với các nhà xã hội học, yếu tố làm cho cá nhân bị bệnh hay bị tử vong không chỉ được giải thích đơn giản bằng đặc điểm về tính cách hay về sinh học

Chương 2: Kết quả nghiên cứu

1 Tổng quan địa bàn nghiên cứu

1.1 Vài nét chung về địa bàn nghiên cứu

Huyện Quốc Oai thuộc đại phận tỉnh Hà Tây cũ (nay là Hà Nội) nằm cách trung tâm thành phố Hà Nôi khoảng 20km về phía Tây

Huyện bao gồm có 1 thị trấn và 20 xã: Phú Mãn, Phú Cát, Hoà Thạch, Tuyết Nghĩa, Đông Yên, Liệp Tuyết, Ngọc Liệp, Ngọc Mỹ, Cấn Hữu, Nghĩa Hương, Thạch Thán, Đồng Quang, Sài Sơn, Yên Sơn, Phượng Cách, Tân Phú, Đại Thành, Tân Hoà, Cộng Hoà, Đông Xuân Với tổng diện tích 147km2, dân số là 163.355 người, mật độ dân số là 1111 người /km2(1/4/2009)

Với vị trí gần thủ đô, cộng với một nguồn tài nguyên đá vôi tương đối lớn, Huyện Quốc Oai đã là nơi được chọn xây dựng nhà máy xi măng thứ 2 của nước ta (11/1958, chỉ sau nhà máy xi măng Hải Phòng) Nhà máy được đạt trên địa bàn thôn Khánh Tân, xã Sài Sơn thuộc huyện Quốc Oai

Xã sài Sơn là một trong những xã có diện tích và dân số lớn nhất trong huyện,

Xã bao gồm 06 thôn: Đa Phúc, Thụy Khuê, Khánh Tân, Sài Khê, Phúc Đức và Năm Trại

Tuy là một xã có nguồn tài nguyên đá vôi dồi dàovới hàng chục núi đá vôi, nhưng đất đai ở vùng vẫn tương đối bằng phẳng với diện tích đất nông nghiệp khá lớn Một thế mạnh nữa là về du lịch, tại xã có nhiều ngôi chùa cổ, đặc biệt là Chùa Thầy, thắng cảnh nổi tiếng đã được công nhận là Thắng cảnh quốc gia.

Với nguồn lực trên, cơ cấu kinh tế của xã chủ yếu dựa vào nông nghiệp và dịch

vụ du lịch Công nghiệp của xã gần như không phát triển, ngoại trừ khu tổ hợp nhà máy sản xuất xi măng Sài Sơn được xây dựng từ năm 1958

Thôn Khánh Tân (là nơi được chọn để xây dựng nhà máy xi măng năm 1958) bao gồm hơn 300 hộ với trên 1000 nhân khẩu Sự phân bố dân cư trong thôn theo hướng mô hình tập trung, tức là toàn bộ dân cư cùng tập trung tại một vùng Đa phần người dân trong thôn gắn bó với nghề trồng lúa và hoa màu Một bộ phận nhỏ được nhận vào làm công nhân trong nhà máy xi măng

Thôn Sài Khê, là thôn sát với thôn Khánh Tân, với dân số khoảng 1200 người Tương tự với thôn Khánh Tân, do Sài Khê chỉ cách nhà máy xi măng khoảng 700m nên cũng là thôn phải chịu nhiều ảnh hưởng từ nhà máy xi măng (chủ yếu là khói bụi

và tiếng ồn) Tuy nhiên, người dân thôn này không nhận được sự ưu tiên trong việc xin vào làm công nhân trong nhà máy xi măng, nên phần lớn người dân gắn bó với nghề làm ruộng, 1 bộ phận làm dịch vụ và đi làm xa nhà

Tóm lại, đây là hai thôn phải chịu những tác động nhiều nhất từ ảnh hưởng của nhà máy xi măng Sài Sơn Ngoài ra còng một số thôn cũng chịu nhiều ảnh hưởng khác là: thôn Thụy Khuê, thôn Đa Phúc và năm Trại, nhưng mức độ nhẹ hơn nhiều

I.2 Nhà máy xi măng Sài Sơn

Công ty Cổ phần Xi măng Sài Sơn tiền thân là Xí nghiệp Xi măng Sài Sơn được thành lập từ ngày 28/11/1958 dưới sự quản lý của Tổng cục Hậu cần Quân đội nhân dân Việt Nam Đây là cơ sở sản xuất xi măng lò đứng đầu tiên của Việt Nam và

là cơ sở sản xuất xi măng thứ hai của Việt Nam sau xi măng Hải Phòng

Năm 1964, Xí nghiệp Xi măng Sài Sơn được chuyển sang khối kinh tế được sự quản lý của Ty Kiến trúc tỉnh

Tháng 12/1996, Xí nghiệp Xi măng Sài Sơn được đổi tên thành Công ty Xi măng Sài Sơn.

Tháng 11/1998, Công ty Xi măng Sài Sơn đã đầu tư xong dây chuyền sản xuất

xi măng lò đứng cơ giới hoá của Trung Quốc với công suất thiết kế 60.000 tấn xi măng/năm tại xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai, Hà Tây cũ Ngay từ năm đầu tiên vận hành dây chuyền sản xuất mới, Công ty đã đạt được 70.000 tấn/năm vượt công suất thiết kế Cùng với hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế ISO 9001, chất lượng sản phẩm được ổn định và nâng cao, có uy tín trên thị trường và được người sử dụng tin dùng, nhu cầu đối với sản phẩm của Công ty ngày một tăng

Từ năm 2002 - 2003, Công ty đầu tư thêm một dây chuyền sản xuất đồng bộ, nâng tổng công suất thiết kế của hai dây chuyền lên 120.000 tấn/năm Tổng vốn đầu

tư của dây chuyền thứ hai bằng 1/3 vốn đầu tư dây chuyền thứ nhất Do đó, chi phí quản lý doanh nghiệp, quản lý phân xưởng và chi phí nhân công/tấn sản phẩm giảm

so với dây chuyền thứ nhất, ví dụ tiêu hao điện/tấn sản phẩm giảm 25% dẫn đến giá thành sản phẩm giảm Năm 2005, Công ty sản xuất và tiêu thụ 205.000 tấn

Tháng 4/2006, Công ty đã thuê trạm nghiền công suất 150.000 tấn/năm ở Xuân Mai – Chương Mỹ – Hà Tây và thành lập Chi nhánh Chương Mỹ Chi nhánh sản xuất

xi măng hiệu Xi măng Sài Sơn PCB 30 và Xi măng Nam Sơn PCB 40 Năm 2006, Công ty sản xuất và tiêu thụ 257.000 tấn xi măng Năm 2007, Công ty dự kiến sản xuất và tiêu thụ trên 300.000 tấn xi măng các loại cung cấp chủ yếu cho thị trường Hà Tây, Hà Nội và các vùng lân cận

Để nâng cao năng lực sản xuẩt, Công ty đã quyết định đầu tư xây dựng nhà máy xi măng Nam Sơn công suất 1.000 tấn clinker/ngày tại xã Nam Phương Tiến – Huyện Chương Mỹ – Tỉnh Hà Tây Dự án đã được UBND tỉnh Hà Tây cấp giấy chứng nhận đầu tư số 02121000002 ngày 15/11/2006 Uỷ ban nhân dân tỉnh Hà Tây

đã giao 163.156 m2 đất tại xã Nam Phương Tiến cho công ty để thực hiện dự án theo quyết định số 11/QĐ-UBND ngày 3/1/2007 Hiện nay dự án đã hoàn thành khâu san

lấp mặt bằng, xây tường bao và đang tiến hành tổ chức đấu thầu EPC xây dựng nhà máy.

Ngày 13/11/2003, UBND tỉnh Hà tây có Quyết định số 2368 QĐ/UB về việc phê duyệt phương án cổ phần hoá và chuyển Công ty Xi măng Sài Sơn thành Công ty

CP Xi măng Sài Sơn Công ty cổ phần Xi măng Sài Sơn đăng ký kinh doanh lần đầu ngày 25/12/2003 và đăng ký thay đổi lần thứ nhất ngày 08/03/2007

2 Kết quả nghiên cứu

2 1 Thực trạng ảnh hưởng của nhà máy xi măng Sài Sơn tới môi trường

Do sử dụng công nghệ lò đứng trong sản xuất xi măng (nay đã lạc hậu) nên trong quá trình hoạt động không bảo đảm về vệ sinh môi trường Đặc biệt, từ những năm 1996 - 1997 cho tới nay, tình trạng ô nhiễm khói bụi do Nhà máy xi măng Sài Sơn gây ra ngày càng nặng Vào những ngày gặp hướng gió chính thổi qua, làn khói, bụi màu trắng từ các ống khói của Công ty CP Xi măng Sài Sơn tràn xuống bao phủ

cả khu dân cư tạo nên màn sương mù dày đặc Cây cối, nhà cửa ở đây đều được phủ một lớp bụi trắng ám lại lâu ngày Kể cả khi các hộ gia đình đã che chắn cửa kỹ càng thì những hạt bụi mịn và nhỏ vẫn len lỏi vào từng nhà, phủ trắng nền nhà và tất cả đồ đạc kèm theo mùi khói hăng hắc, khét lẹt Hàng chục năm qua, các hộ dân thuộc các thôn Khánh Tân, Thụy Khuê, Đa Phúc, Năm Trại của xã Sài Sơn hiếm có một ngày yên ổn vì phải sống chung với bụi khói phả ra từ Nhà máy xi măng Sài Sơn, kéo theo nhiều nỗi lo về sức khỏe và môi trường Trong đó, chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ hoạt động của nhà máy xi măng là 2 thôn Khánh Tân và Sài Khê Người dân ở 2 thôn này quanh năm ngày tháng phải sống chung với khói, bụi nên bị ảnh hưởng sức khỏe rất nhiều do bị các bệnh về mắt, đường hô hấp, tiêu hóa Dù có bịt hết cửa lại cho đỡ bụi thì vẫn không chắn được tiếng ồn rất khó chịu do nhà máy gây ra

Được biết, những năm qua, lãnh đạo công ty đã có nhiều biện pháp nhằm hạn chế ảnh hưởng đến các hộ dân xung quanh, như xây dựng ống khói cao lên, cải tạo hệ thống xử lý nước thải nhưng chưa hiệu quả và triệt để Thực tế cho thấy, ngoài hàng

trăm hộ dân ở thôn Khánh Tân đang trực tiếp bị khói, bụi xi măng "bủa vây", hàng trăm hộ dân khác ở các thôn Đa Phúc, Năm Trại… của xã cũng bị ảnh hưởng nặng

Bảng 2: Tần suất hoạt động của nhà máy xi măng

Hoạt động Số người lựa chọn Tỉ lệ (%)

100%, tức tất cả họ đều cho rằng, hoạt động của nhà máy xi măng có những ảnh hưởng xấu đến cuộc sống của họ Xét trên từng biểu hiện cụ thể, mỗi biểu hiện có mức ảnh hưởng nhiều hay ít khác nhau, cụ thể:

Xả ra khói bụi là biểu hiện được nhiều người lựa chọn nhất (100%), với tỉ lệ tuyệt đối như vậy, nhà máy lại nằm trong vùng dân cư đông đúc, hẳn chúng ta đã thấy được mức độ ảnh hưởng rất lớn từ hoạt động của nhà máy xi măng đến môi trường Cùng với khói bụi, tiếng ồn (83% người lựa chọn) và nước thải (63%) là các yếu tố có ảnh hưởng to lớn đến môi trường sống của người dân

Mặt khác, cùng với những yếu tố trên, thì tần suất hoạt động của nhà máy đã góp phần làm mức độ ảnh hưởng đến nhà máy trở nên nặng nề hơn Trong 100 người được hỏi, có đến 89% người được chọn cho rằng: “nhà máy hoạt động suốt ngày đêm”

Khi được hỏi về thời gian hoạt động của nhà máy xi măng, một người dân trả

lời rằng: “Nhà tôi ở gần, con lại là công nhân nhà máy nên tôi khẳng định với anh rằng, nhà máy làm việc cả ngày lẫn đêm Con trai cả tôi làm ca đêm, còn thằng út làm ca ngày, nếu chia ca như vậy thì chắc chắn là hoạt động cả ngày đêm rồi…” (Nguyễn Văn Tám 60 tuổi – thôn Khánh Tân)

Với công suất hoạt động như vậy, cộng với tuổi đời trên 50 năm hoạt động và sán xuất tại đây, có thể thấy được những ảnh hưởng của nhà máy xi măng này đến đời sống của người dân lớn đến như thế nào

Từ kết quả thu thập được khi tìm hiểu về các biểu hiện của sự ảnh hưởng do nhà máy xi măng gây ra, có được bảng sau:

Bảng 3: Đánh giá của người dân về những ảnh hưởng đến môi trường do hoạt động của nhà máy xi măng