Văn hóa ứng xử giữa mẹ chồng và nàng dâu trong các gia đình nông thôn hiện nay

Trong cùng một phạm vigia đình, con người có rất nhiều mối quan hệ: quan hệ vợ chồng, quan hệ cha mẹ concái, quan hệ anh chị em, quan hệ mẹ chồng nàng dâu, quan hệ bố chồng con dâu, quan

VĂN HÓA ỨNG XỬ GIỮA MẸ CHỒNG VÀ NÀNG DÂU TRONG

CÁC GIA ĐÌNH NÔNG THÔN HIỆN NAY

MỤC LỤC PHẦN ĐỀ CƯƠNG

1 Tính cấp thiết của đề tài……… 3

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu……… 5

2.1 Mục đích nghiên cứu……… 5

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu……… 6

3 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu………6

3.1 Đối tượng nghiên cứu……….6

3.2 Khách thể nghiên cứu……….6

3.3 Phạm vi nghiên cứu……….6

4 Phương pháp nghiên cứu……….6

4.1 Phương pháp nghiên cứu định tính……… 6

4.2 Phương pháp thu thập dữ liệu……… 7

4.3 Phương pháp quan sát………7

PHẦN NỘI DUNG 1 Quan hệ mẹ chồng nàng dâu trong truyền thống……… 8

2 Quan hệ mẹ chồng nàng dâu hiện nay……… 11

2.1 Thực trạng về mối quan hệ mẹ chồng và nàng dâu trong gia đình nông thôn hiện nay……… 11

2.2 Nguyên nhân xảy ra mâu thuẫn giữa mẹ chồng và nàng dâu trong gia đình nông thôn hiện nay……… 17

2.3 Giải pháp để điều hòa mối quan hệ giữa mẹ chồng và nàng dâu……22

2.3.1 Từ phía những người mẹ chồng………22

2.3.2 Từ phía những nàng dâu………23

3 Những nhân tố tác động đến mối quan hệ mẹ chồng và nàng dâu trong gia đình nông thôn hiện nay……… 24

3.1 Biến đổi gia đình……… 25

3.2 Toàn cầu hóa và giao lưu văn hóa……… 28

PHẦN KẾT LUẬN

PHẦN ĐỀ CƯƠNG

1 Tính cấp thiết của đề tài

Gia đình là tế bào của xã hội, có vị trí và vai trò quan trọng trong việc giữ gìn, bảo

vệ và chuyển giao các giá trị văn hóa của dân tộc từ thế hệ này sang thế hệ khác.Trong suốt quá trình lịch sử, gia đình Việt Nam đã hình thành nên một hệ thống cácgiá trị chuẩn mực trong cách ứng xử, trong nếp sống thể hiện quan niệm và cách lựachọn riêng mang bản sắc của người Việt và tạo nên những nét đặc thù riêng của vănhóa gia đình Việt Nam nói chung và văn hóa nông thôn Việt Nam nói riêng và đượcchính gia đình duy trì và bảo vệ các giá trị đó thông qua chức năng xã hội hóa từ đờinày sang đời khác Nhiều nhà nghiên cứu đã nhận xét rằng, quy mô của gia đình nôngthôn Việt Nam truyền thống là gia đình nhiều thế hệ cùng chung sống trên một mảnhđất của tổ tiên Cùng chung sống dưới một mái nhà, cùng chia sẻ những ngọt bùitrong cuộc sống, đó là một hình thức của kiểu gia đình truyền thống Và văn hóa củagia đình như những chuẩn mực ứng xử của con người được thể hiện ra trong mọi hoạtđộng, mọi hành vi, mọi nếp nghĩ từ chốn ở, cách ăn, cách làm, lối sinh hoạt đến cáchứng xử nhân thế Nếu như con người là sản phẩm đặc sắc nhất, cao nhất của tự nhiênthì văn hóa cũng là cái sản phẩm tự nhiên đặc sắc được con người tác động lên, biếnđổi và tạo ra như những phương tiện nhằm phục vụ và thỏa mãn cuộc sống và sự pháttriển của mình Những hoạt động đó, những hành vi đó được lặp lại, được xử lý uốnnắn, được đúc rút trở thành những kinh nghiệm, những thói quen, những nguyên tắc,những chuẩn mực hướng dẫn lại hoạt động của con người Trong cùng một phạm vigia đình, con người có rất nhiều mối quan hệ: quan hệ vợ chồng, quan hệ cha mẹ concái, quan hệ anh chị em, quan hệ mẹ chồng nàng dâu, quan hệ bố chồng con dâu, quan

hệ anh chị em chồng,….Tuy nhiên từ trước đến nay, trong quan hệ tình cảm gia đìnhthì mối quan hệ phức tạp nhất vẫn là mối quan hệ mẹ chồng nàng dâu Họ được xemnhư là những người giữ lửa cho gia đình, là nền tảng cho một gia đình hòa thuận,hạnh phúc

Thật thà cũng thể lái trâu Yêu nhau cũng thể nàng dâu mẹ chồng

Câu ca dao trên đã phần nào khái quát được mối quan hệ phức tạp và khó dunghòa giữa mẹ chồng và nàng dâu trong xã hội nói chung và trong từng gia đình nóiriêng Mâu thuẫn mẹ chồng nàng dâu luôn là vấn đề muôn thuở Chính vì vậy, đâykhông còn là một chủ đề mới mẻ, bởi đã được rất nhiều người nhắc đến và quan tâmtìm hiểu Tuy nhiên, xét dưới góc độ khoa học nói chung và xã hội học nói riêng, cóthể nói cho đến nay vẫn chưa có công trình hay bài nghiên cứu nào viết về đề tài quan

hệ mẹ chồng nàng dâu một cách hoàn chỉnh và cụ thể Hơn thế nữa, nền văn hóa ViệtNam với những đặc trưng của mình cũng đã chi phối và ảnh hưởng mạnh mẽ đến mốiquan hệ mẹ chồng nàng dâu, khiến cho mối quan hệ này mang những nét đặc thùriêng so với các nền văn hóa khác

Từ xưa đến nay, quan hệ mẹ chồng nàng dâu luôn được coi là phức tạp trongquan hệ gia đình, các nàng dâu khi về nhà chồng có vẻ e dè, và sợ sệt trước mẹ chồng.Bởi vì nhắc đến mẹ chồng là người ta thường nhắc đến cái đáng sợ và ghê gớm Mọihành vi hay tác phong của nàng dâu đều bị mẹ chồng soi mói và đánh giá Chính vìthế mà mối quan hệ này ngày càng trở nên xa cách và khó có thể gần gũi Tuy nhiên,

có phải người mẹ chồng nào cũng thế? Hay nàng dâu nào cũng thế? Thực chất, mốiquan hệ này không phải lúc nào cũng khó chịu và thiếu thiện cảm Nó phụ thuộc vàocách cư xử khéo léo và nhẫn nhịn của chính nàng dâu Và chính mối quan hệ phức tạpnày đã khiến cho nhiều người đàn ông phải đau đầu khi bước vào cuộc sống hônnhân Rõ ràng, không có cặp vợ chồng trẻ nào lại muốn chứng kiến nỗi bất hoà giữa

mẹ chồng nàng dâu, nhưng do sự khác biệt về ý thức và thói quen dẫn đến cách ứng

xử khác nhau, không tránh khỏi làm nảy sinh mâu thuẫn giữa mẹ chồng nàng dâu.Biểu hiện cụ thể là mẹ chồng không hài lòng, con dâu cảm thấy oan ức, con trai lúngtúng không biết nghe ai, các cháu hoang mang sợ hãi, làm cho gia đình lục đục không

yên Làm thế nào hoá giải mâu thuẫn giữa mẹ chồng nàng dâu do ý thức và thói quengây nên, đó là vấn đề mỗi gia đình đều gặp phải và cần tìm cách giải quyết.

Rõ ràng, giữa mẹ chồng nàng dâu thiếu hẳn cảm giác thân thiện máu mủ, hơnnữa do hai người đều là phụ nữ, trong bản tính đã tồn tại lực bài xích Cho nên, lýthuyết “nếu mẹ chồng coi con dâu là con đẻ, con dâu coi mẹ chồng là mẹ đẻ, thì quan

hệ mẹ chồng nàng dâu sẽ trở nên tốt đẹp”, chỉ là một ước mơ đẹp, một ước ao đầythiện chí Trên thực tế, giữa mẹ chồng nàng dâu cần có chút khách sáo, không thểthân mật đến nỗi không giữ kẽ như ruột thịt máu mủ Muốn duy trì mối quan hệ tốtđẹp giữa mẹ chồng nàng dâu thì phải giữ quan hệ là mẹ con nhưng không hẳn là mẹcon Về phía nàng dâu, cần phải hiếu thuận với mẹ chồng như với mẹ đẻ, thậm chíphải tỷ mỉ hơn; nhưng trong ứng xử với mẹ chồng thì phải giữ ý tứ, và hết sức tế nhị,không nên nghĩ gì nói nấy, càng không nên giận hờn như con gái với mẹ đẻ Về phía

mẹ chồng, phải thương con dâu như con gái, nhưng thận trọng hơn so với thương congái, trong ứng xử không nên bộc tuệch bộc toạc như với con gái, càng không nêntrách mắng Như vậy, giữa mẹ chồng nàng dâu mới có thể hiểu nhau hơn và hạn chếphần nào mâu thuẫn lẫn nhau

Do đó, mẹ chồng, nàng dâu hãy cứ tập cách nghĩ và cách ứng xử sao cho phùhợp Đó chính là bài thuốc tiên để hóa giải mối quan hệ chưa tốt từ xưa để lại giữa mẹchồng và nàng dâu “Gieo hạt gì, gặt thứ nấy” Hạt yêu thương lẫn nhau giữa mẹchồng – nàng dâu chắc chắn sẽ cho hoa thơm quả ngọt mang lại hạnh phúc cho giađình các bạn đời này và mãi mãi đời sau đến khi bạn, con, cháu bạn lại làm mẹ chồng,lại làm nàng dâu nối tiếp truyền thống thương yêu nhau

Do đó, việc nghiên cứu “ Văn hóa ứng xử giữa mẹ chồng và nàng dâu trong các gia đình nông thôn hiện nay” là hết sức quan trọng và cần thiết.

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu thực trạng về vấn đề quan hệ mẹ chồng nàng dâu trong các gia đình ởnông thôn Việt Nam hiện nay

Góp phần đề xuất những giải pháp nhằm hạn chế các mối quan hệ không tốt giưa

mẹ chồng và nàng dâu trong gia đình

Qua đề tài này, chúng tôi muốn nhìn nhận mối quan hệ mẹ chồng nàng dâu ở ViệtNam nói chung và nông thôn Việt Nam nói riêng dưới một góc nhìn mới Theo đó,chúng tôi muốn lý giải sự phức tạp của mối quan hệ mẹ chồng nàng dâu đặt trongtương quan với nền văn hóa Việt Nam mà nó mang trong mình và chịu ảnh hưởng,chi phối

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc nghiên cứu về mối quan hệ giữa mẹchồng nàng dâu trong gia đình nông thôn hiện nay

Khảo sát định tính về mối quan hệ giữa mẹ chồng và nàng dâu trong các gia đình ởViệt Nam nói chung và gia đình nông thôn Việt Nam nói riêng

Đề xuất các phương hướng cơ bản và giải pháp chủ yếu nhằm giảm dần các mốiquan hệ không tốt giữa mẹ chồng và nàng dâu trong các gia đình ở nông thôn hiệnnay

3 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Văn hóa ứng xử giữa mẹ chồng và nàng dâu trong các gia đình nông thôn hiệnnay

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp nghiên cứu định tính

Phương pháp chính được sử dụng trong nghiên cứu định tính là phương phápphỏng vấn sâu, thảo luận nhóm, phương pháp này sử dụng bảng câu hỏi mang tínhchất gợi mở

Nhóm tiến hành phỏng vấn một số đối tượng là cán bộ và người dân ở H.Thanh Trì, H Gia Lâm, H Quốc Oai

4.2 Phương pháp thu thập dữ liệu

Nghiên cứu và phân tích các tài liệu có sẵn liên quan đến đề tài Dữ liệu thứ cấpđược thu thập từ các nguồn chính sau: các thông tin sẵn có thu thập được ở Hà Nội,các báo cáo và các công trình nghiên cứu trước đây và các tài liệu có sẵn được đăngtải trên các báo, tạp chí và các công trình nghiên cứu có liên quan

4.3 Phương pháp quan sát

Quan sát ngay trên địa bàn Hà Nội: H Thanh Trì, H Gia Lâm, H Quốc Oai

PHẦN NỘI DUNG

1 Quan hệ mẹ chồng nàng dâu trong truyền thống.

Quan hệ mẹ chồng nàng dâu cũng được thiết lập dựa trên quan hệ hôn nhân.Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, hôn nhân đóng một vai trò hết sức quantrọng, bởi nó đảm bảo cho nhu cầu tái sản xuất ra chính bản thân con người để đảmbảo cho sự phát triển bền vững của xã hội Gia đình là đơn vị duy nhất được xã hộithừa nhận và cho phép tạo ra những công dân mới cho xã hội Để hôn nhân được côngnhận về mặt pháp lý thì trong các mô hình truyền thống nông thôn trước đây, hai bêngia đình phải tiến hành rất nhiều nghi lễ như nạp thái, vấn danh, nạp cát, nạp tệ, thỉnh

kỳ và thân nghinh, trong đó tùy theo từng địa phương mà họ có những đóng góp cholàng khác nhau Trước đây, trong xã hội truyền thống, chính những người chuẩn bịkết hôn, lập gia đình thì lại không có tiếng nói gì trong quyết định hôn nhân khi quan

điểm của Nho giáo là “ Cha mẹ đặt đâu, con ngồi đấy” nên cha mẹ là người trực tiếp định đoạt việc hôn nhân của con cái Bên cạnh đó, “ lấy vợ xem tông, lấy chồng xem giống” là một trong những tiêu chuẩn mà trước đây bố mẹ trong gia đình người Việt

chọn vợ chọn chồng cho con cái Ngoài ra, quan hệ hôn nhân trong xã hội truyềnthống cũng thường được xây dựng trên cơ sở môn đăng hộ đối, có đẳng cấp gần nhau,thậm chí vị trí trong dòng họ cũng phải tương xứng Cùng một đẳng cấp xã hội, vấn

đề môn đăng hộ đối lại được nhìn nhận ở mô hình gia đình truyền thống một cáchthông thoáng hơn Điều này dựa trên cơ sở của các mối quan hệ giữa các gia đình, chủyếu là quan hệ giữa những người bố mẹ với nhau Trong vấn đề hôn nhân truyềnthống, nhiều gia đình còn cho thấy các bậc cha mẹ còn đính ước hôn nhân cho con cáingay từ khi đứa trẻ còn chưa được sinh ra và đến khi lớn lên thì những người con cứthế mà thực hiện các giao ước của cha mẹ Quan hệ hôn nhân cũng tác động tới vănhóa ứng xử giữa mẹ chồng và nàng dâu Nếu có mối quan hệ chặt chẽ, thân quen từhai phía gia đình thì việc bất đồng quan điểm, xích mích, mâu thuẫn giữa mẹ chồng

và nàng dâu sẽ có phần hạn chế hơn

Gia đình tôi và gia đình chồng tôi có mối quan hệ từ trước Bố tôi và bố chồng tôi là bạn chiến đấu thân thiết, nên hai gia đình thường qua lại với nhau Trước đây, tôi thường hay theo bố đến nhà chồng tôi hiện tại này chơi, nên mọi người trong gia đình nhà chồng tôi cũng có biết tôi và họ rất quý tôi Cho nên, khi lấy anh, tôi cũng không phải qua giai đoạn tìm hiểu chuyện gia đình, đặc biệt là vấn đề mẹ chồng nàng dâu Mẹ chồng tôi cũng không gây khó dễ cho tôi, nên tôi không phải chịu áp lực từ phía mẹ chồng như bao người khác Về phía tôi, tôi sẽ cố gắng làm tròn bổn phận làm dâu (PVS nữ, 29 tuổi, H Quốc Oai).

Trước đây, các bà mẹ chồng thường quan niệm rằng: Con dâu do mình “mua” vềnên “ mất tiền mua mâm thì có quyền đâm cho thủng, mất tiền mua thúng thì cóquyền đựng cho mòn” Và cuộc đời làm dâu của người phụ nữ thời phong kiến thậtnhiều cảnh cực lòng Từ đó, tình cảm mẹ chồng nàng dâu khó có thể cảm thông được.Chúng ta đã được chứng kiến nhiều cảnh những người chồng gia trưởng “ năm thêbảy thiếp” trong xã hội phong kiến, trọng bên “nghĩa” mà phụ bên “tình” để chongười vợ phải chịu cảnh “ kẻ đắp chăn bông, kẻ lạnh lùng” Còn trong xã hội ngàynay, tình trạng và quan niệm trên đã không còn phổ biến Có chăng, quan niệm đóvẫn còn tồn tại ở những vùng nông thôn, miền núi xa xôi lạc hậu Người đàn ông hiệnđại cũng chẳng còn cảnh” năm thê bảy thiếp” nhưng tình trạng “ nhất bên trọng, nhấtbên khinh” trong việc giải quyết mâu thuẫn giữa mẹ chồng nàng dâu vẫn còn phổbiến

Khi được hỏi về quan hệ giữa mẹ chồng và nàng dâu trong truyền thống, nhiềungười cho rằng quan hệ đó có thể hóa giải được nếu như mỗi phía cố gắng lên mộtchút để mà chấp nhận nhau

Tôi cũng có cô con dâu, lúc đầu tôi và con dâu tôi cũng hay xảy ra chuyện này, chuyện kia do bất đồng quan điểm Nhưng theo thời gian, tôi và con dâu đã có thể hiểu được nhau và thông cảm cho nhau Được cái, con dâu tôi nó cũng chịu khó, cũng chu đáo bởi sinh ra trong gia đình làm nông nghiệp mà Nói chung theo tôi, quan hệ

xung khắc giữa mẹ chồng, nàng dâu là không tránh khỏi, nếu cố gắng thì sẽ tốt thôi.(PVS nữ, 63 tuổi, H.Thanh Trì, Hà Nội).

Tôi là người phụ nữ trong gia đình, tôi cũng đã từng phải làm dâu nên tôi rất hiểu cho con dâu tôi Nhưng nhiều khi tôi thấy con dâu tôi cũng hơi quá đà Nó đi làm

về mệt mỏi, con cái nó thì hay lèo nhèo nên nó bực tức toàn trút lên con nó Còn tôi thì thương cháu, nên nói lại nó để bênh cháu, thế là nó nói là con nó thì nó phải dạy Nhưng cách dạy của nó khiến tôi không đồng tình Nhưng dần dần tôi nói, nó cũng hiểu ra và bớt đánh con nó hơn.(PVS nữ, 60 tuổi, H.Quốc Oai, Hà Nội).

Còn về phía các nàng dâu, họ có ý kiến như nào?

Tôi làm dâu đã được 5 năm rồi, tôi cũng rút ra được nhiều bài học từ khi về nhà chồng Ban đầu, chưa hiểu tính mẹ chồng, tôi cứ sợ này, sợ nọ, nhưng dần dần, tôi thấy mẹ chồng tôi cũng thương con, thương cháu lắm (cười) Bà không bắt tôi phải thế này thế kia mà cho tôi hoàn toàn tự quyết Nhưng cái gì tôi làm không đúng thì bà can thiệp vào Lúc đầu tôi cũng rất khó chịu, nhưng về sau hiểu tính mẹ chồng, nên tôi cũng thông cảm.(PVS nữ, 32 tuổi, H.Gia Lâm, Hà Nội).

Tôi trước khi lấy chồng thì luôn nghĩ tôi sẽ quý mẹ chồng như mẹ mình (cười), nhưng tụi bạn tôi đã lập gia đình rồi thì nói còn lâu mới được như thế Lúc đầu tôi nghĩ nếu cố gắng thì sẽ được thôi vì mẹ chồng cũng là người mà, cũng từng làm dâu

mà Nhưng đến lúc lập gia đình thì tôi mới thấy không như những gì tôi nghĩ Mẹ chồng tôi cũng hay hạch sách tôi thế này thế kia, mà tôi thì không quen với cách cư

xử đó nên tôi cũng hay nói lại, nhưng về sau, tôi cứ nghĩ thoáng ra là mẹ cũng chỉ vì thương con cháu nên mới thế mà thôi.(PVS nữ, 40 tuổi, H Thanh Trì, Hà Nội).

Rõ ràng, nhìn từ góc độ văn hóa về mối quan hệ mẹ chồng, nàng dâu trong giađình truyền thống thì văn hóa Việt Nam không thể bị ảnh hưởng và pha trộn bởi cácnền văn hóa khác trên thế giới, do đó chúng ta mới có lối sống như trước đây (thế hệ

đã lớn tuổi) và lối sống pha trộn như hiện nay (thế hệ trẻ tuổi) Nhưng tổng kết lại có

lẽ không một người Việt Nam nào lại có thể bỏ hẳn được tư duy, lối sống, phong

cách, tính nết của người Việt Nam truyền thống Do nền văn hóa như vậy nên thôngthường người Việt Nam hay sống chung trong gia đình Ông bà chăm sóc con cháu,con cháu chăm lo ông bà ….Đó là nét đẹp truyền thống của người Việt Nam từ trướcđến nay Nếu mọi người sống chân thành và giúp đỡ lẫn nhau thật sự, thông cảm, yêuthương nhau, hiểu biết suy nghĩ, tự do và lối sống của mỗi người trong tập thể giađình nhỏ bé thì mọi chuyện sẽ êm xuôi, gia đình đầm ấm, hạnh phúc Chính vì vậy,mỗi thành viên trong gia đình cần cố gắng để xây dựng một gia đình truyền thốnghạnh phúc.

2 Quan hệ mẹ chồng nàng dâu hiện nay.

2.1 Thực trạng về mối quan hệ mẹ chồng và nàng dâu trong gia đình nông thôn hiện nay.

Trong đời sống hôn nhân luôn tồn tại hai phía của tình yêu, nhưng thường chúng

ta chỉ nhìn thấy một phía Vợ chồng yêu nhau, đó mới chỉ là một phía Còn một phíakhác của tình yêu mà các cặp vợ chồng ít nhìn thấy, đó là mẹ yêu con trai

Mối quan hệ giữa mẹ chồng và nàng dâu là vấn đề nhạy cảm từ xưa tới nay Khimới lập gia đình và sống cùng cha mẹ chồng, các nàng dâu sẽ không tránh khỏi những

bỡ ngỡ ban đầu cũng như cố gắng để hòa hợp với thói quen đặc tính sinh hoạt của giađình chồng Hòa khí gia đình phụ thuộc rất nhiều vào cách ứng xử giữa mẹ chồng vànàng dâu Nếu nàng dâu cứ một mực bắt mẹ chồng phải thích ứng với mình, hẳn cô sẽcầm chắc trong tay phần thất bại Hoặc ngược lại, mẹ chồng cứ bắt nàng dâu phải tuânthủ tuyệt đối theo những quy tắc của mình thì gia đình sẽ xảy ra mâu thuẫn Để giữđược hạnh phúc gia đình, nàng dâu với bổn phận làm con trong gia đình phải biết cư

xử sao cho khéo léo đúng mực Là con, đôi lúc nàng dâu phải chịu “thiệt thòi”, có thểphải làm những việc bản thân không thích lắm để chiều lòng mẹ chồng, bởi lẽ không

có mẹ chồng thì sẽ không có chồng bạn-người mà các nàng dâu luôn yêu thương Vànhư vậy, người chồng sẽ thấy hạnh phúc khi hai người phụ nữ mà anh ấy yêu thươngnhất sống hòa thuận và thương yêu nhau

Trong gia đình có rất nhiều mối quan hệ, tuy nhiên phức tạp nhất vẫn là mốiquan hệ giữa mẹ chồng và nàng dâu Họ xem như những người giữ lửa trong gia đình,

là nền tảng cho một gia đình hòa thuận, hạnh phúc Cùng là những người phụ nữtrong gia đình, cùng một mối quan tâm chung nhưng đối với mỗi người, họ lại cónhững cách cư xử khác nhau Do đó, mối quan hệ giữa mẹ chồng và nàng dâu có phầnphức tạp và khó hiểu hơn so với các mối quan hệ khác Có người nói, trong mối quan

hệ gia đình, khó xử nhất chính là mối quan hệ giữa mẹ chồng và nàng dâu Bất kỳ là ởnước nào, bất kỳ là thời cổ đại hay thời hiện đại, quan hệ mẹ chồng nàng dâu đều lànhững vấn đề nan giải nhất Cuốn vào cuộc tranh cãi giữa mẹ chồng và nàng dâu,không chỉ có con cái khó xử, mà còn các cháu cũng không biết làm thế nào và cácthành viên khác trong gia đình nữa Sự bất hòa giữa mẹ chồng và nàng dâu đem lạimột bóng đen không tan được cho toàn bộ cuộc sống của gia đình Đơn cử như bài

viết: “ Về quan hệ mẹ chồng nàng dâu trong xã hội hiện đại” trong cuốn gia đình học

của tác giả Đặng Cảnh Khanh và Lê Thị Qúy (2007) đã đề cập đến vấn đề này Haitác giả cho rằng “ Tất cả mọi sự gắn bó giữa các thành viên trong gia đình đều khôngphải ngẫu nhiên mà bao giờ cũng dựa trên cơ sở: một là quan hệ huyết thống, hai là sựlựa chọn nhau Thế nhưng quan hệ mẹ chồng nàng dâu lại không dựa trên hai cơ sở

đó Họ không cùng huyết thống cũng chẳng được lựa chọn nhau Song họ vẫn phảigắn bó với nhau vì một người ở giữa là con trai của người này là chồng của ngườikia” Hơn thế nữa, do chịu tác động của nhiều yếu tố nên mối quan hệ giữa mẹ chồng,nàng dâu càng trở nên phức tạp hơn Trong xã hội nói chung và xã hội nông thôn hiệnnay nói riêng, với mẹ chồng, người con trai thường là người gần gũi với mẹ, là ngườidành nhiều tình cảm cho mẹ, chăm sóc mẹ, là người nối dõi tông đường, là người mà

cả gia đình đặt mọi niềm tin và cả sự hy vọng Cho nên, tâm lý của người mẹ thường

sợ con dâu lấn lướt con trai hoặc anh ta sẽ yêu thương dành hết tình cảm cho vợ Vìvậy ban đầu họ thường có thái độ dò xét để đo tình cảm, sự khéo léo của con dâu Mẹchồng cũng là một người phụ nữ, cũng làm dâu, làm vợ, làm mẹ, nên họ rất hiểu tâm

tư tình cảm và mong muốn của người con dâu Tuy nhiên để có được sự yêu thươngchân thật từ phía mẹ chồng thì quả thực là không dễ dàng chút nào Còn về phíanhững người con dâu, sống đúng mực với nhà chồng là điều quan trọng, nhưngchuyện cố gắng để vừa lòng mẹ chồng lại là điều khác Nhiều nàng dâu cứ nghĩ mìnhcần mẫn làm việc nhà, ăn nói lễ độ, mua biếu quà cáp thường xuyên, nói tốt về nhàchồng nhiều… thì sẽ được mẹ chồng yêu như con gái Tuy nhiên, không phải lúc nàocũng được như vậy Quan hệ mẹ chồng - nàng dâu cũng giống nhiều mối quan hệkhác, tức là làm sao để hài hòa giữa việc cho và nhận Con dâu dù có tốt đến mấynhưng nếu bị nhà chồng hờ hững thì cũng không tránh khỏi tổn thương Nhất là khi

cứ hết lòng vì nhà chồng nhưng lại không nhận được những điều như mong đợi thìcàng thất vọng Khi đó, sẽ nảy sinh tâm trạng u uất với nhà chồng Để tránh tình cảnh

đó, nên lấy lòng nhà chồng đúng cách Nghĩa là có thể chia sẻ việc nhà cùng chồng vàcác thành viên trong gia đình chồng Không cần thiết phải ôm đồm hết để cố lấy

“thành tích” Nếu mệt mỏi thì cần biết nghỉ ngơi và thư giãn Khi tâm trạng và sứckhỏe không tốt thì càng nảy sinh tâm lý chán nản nhà chồng hơn Việc khen ngợihoặc mua quà biếu nhà chồng cũng cần thật lòng và có chừng mực Nếu quá đà, dễ bịđánh giá là “giả tạo” hoặc mang tiếng “nịnh bợ” Cũng không nên quá kỳ vọng vào sựđền đáp lại từ nhà chồng Rất khó để có thể cân đo xem con dâu tốt với mẹ chồng thếnày thì mẹ chồng phải tốt lại bao nhiêu là đủ Không nên quan niệm nặng nề, con dâuphải thế này, phải thế kia mà cần biết điều tiết cuộc sống Có thể trò chuyện với mẹchồng để đôi bên hiểu nhau hơn Mỗi người nhường nhịn và giúp đỡ nhau thì cuộcsống bên nhà chồng sẽ không còn ngột ngạt Do không cùng quan điểm, cùng lối sống

mà mối quan hệ mẹ chồng nàng dâu trong xã hội ngày càng khó cải thiện

Bài viết “ Kẹt giữa cuộc chiến mẹ và vợ” của nhà báo Vương Linh đã đề cập

đến sự bất đồng về quan điểm của mẹ chồng và nàng dâu và trong đó, cách ứng xử

của người chồng có ảnh hưởng lớn đối với việc điều hòa các mối quan hệ đó: “ Vừa

mở cửa vào nhà, anh Tùng đã nghe mẹ kể tội vợ một tràng dài Mệt mỏi lê bước lên

gác với vợ, anh lại thấy chị thút thít than khó sống vì mẹ chồng quá đáng” Anh cho biết “ mâu thuẫn giữa mẹ và vợ anh thật ra chỉ xoay quanh những vấn đề nhỏ nhặt.

Mẹ anh là người rất tiết kiệm, lại khá khắt khe Vợ anh từ hồi có thai hay mệt, ăn ít, lại không hợp với cách nấu của mẹ chồng nên thường xuyên không ăn cơm nhà, xin phép ăn luôn bên nhà ngoại, gần chỗ làm cho tiện Mẹ chồng không đồng ý nhưng chẳng nói thẳng, cứ làm mặt lạnh rồi kể với cô em chồng, hàng xóm Con dâu biết vậy bực bội, lại thêm tủi thân vì không có chồng bên cạnh nên về đến nhà là mặt mũi

bí rồi chui ngay vào phòng riêng”

Rõ ràng, “cuộc chiến” giữa mẹ chồng và nàng dâu thường nảy sinh là do bấtđồng quan điểm, ai cũng bảo vệ ý kiến riêng của mình mà không chịu nhìn nhận từphía người khác

Con dâu tôi thì khỏi nói luôn Nó nói với tôi như người ở ở nhà nó Nó thế nên nhiều khi tôi nói nó như vậy là láo thì nó nói là mẹ ở nhà thì mẹ làm cố cũng chẳng sao cả Tôi bực thế không biết Chẳng biết con trai tôi thấy như thế nào khi vợ nó như thế (PVS nữ, 58 tuổi, H.Thanh Trì, Hà Nội).

Xã hội hiện nay luôn có hai cách suy nghĩ và hai lối sống tương đối khác nhau.Hai thế hệ khác nhau nên tư duy và lối sống có phần khác nhau Có những vấn đề mẹchồng không thích nhưng con dâu lại thấy thích hợp và ngược lại Do đó, mâu thuẫngiữa mẹ chồng và nàng dâu càng phát sinh và khó có thể giải quyết nếu như khôngthông cảm, chia sẻ

Gia đình tôi cũng hay căng thẳng lắm Mẹ chồng tôi và tôi không hợp tính nhau nên thường hay xảy ra xích mích Nhiều lúc tôi nghĩ cũng thấy tủi thân, tôi chẳng làm

gì sai trái để mẹ chồng tôi phải đối xử với tôi như thế Bà hay dò xét tôi, tôi làm gì bà cũng thấy khó chịu, nhiều khi tôi chẳng muốn làm gì cả, chỉ muốn buông xuôi, mắc kệ thôi.(PVS nữ, 32 tuổi, H Thanh Trì, Hà Nội ).

Thật ra tôi lập gia đình cũng đã mười mấy năm nhưng tôi vẫn không thể hiểu được tính khí của mẹ chồng tôi Bà lúc thì thế này, lúc thì thế kia, nên tôi chẳng biết

phải cư xử như thế nào cho đúng Như hôm vừa rồi, tôi đi chợ, mua món ăn mà mẹ tôi thích để về nấu, nhưng khi mang về thì bà lại thế này thế kia, bà bảo là tôi chẳng thích ăn cái này, cô toàn chọn theo ý cô, thế là mẹ chồng tôi nhất định không ăn Chồng tôi đâm ra cũng khó xử (PVS nữ, 37 tuổi, H Gia Lâm, Hà Nội ).

Mối quan hệ mẹ chồng nàng dâu đúng là hai cực thái khó có thể dung hòa Mỗingười một ý kiến riêng, một chủ quyền riêng nên mối quan hệ này càng trở nên phứctạp hơn Do đó, để xoá bỏ mâu thuẫn, theo chuyên gia tâm lý Mã Ngọc Thể, Giámđốc Trung tâm Tham vấn tâm lý Hoàng Nhân thì quan hệ mẹ chồng nàng dâu nên làmối quan hệ “cộng cảm”, chia sẻ với nhau mối quan tâm trong gia đình Nếu xác địnhđược ranh giới, mức độ cần thiết thì sẽ tạo ra được sự cộng hưởng tình cảm

Thực trạng về mối quan hệ giữa mẹ chồng và nàng dâu trong xã hội hiện nayluôn tồn tại hai mặt Nếu như trước đây, mẹ chồng luôn là cụm từ khiến các cô gái sắp

về nhà chồng phải đắn đo, khúm núm Thì thời nay, có vẻ như trong nhiều gia đìnhđang tồn tại hiện tượng: mẹ chồng phải “đi nhẹ nói khẽ” trước mặt con dâu Trong bài

viết: “ Quan hệ mẹ chồng-nàng dâu Gió đã đổi chiều?” đăng tải trên báo dân trí đã

đề cập đến vấn đề này Mẹ chồng phải đi “nhẹ nói khẽ trước” mặt con dâu khi condâu cậy mình kiếm tiền giỏi “Buổi trưa nhưng tiệm cắt tóc nổi tiếng trên đường BàTriệu, Hà Nội vẫn đông khách Một phụ nữ trẻ tên Vân Anh đi ôtô xịn, khoác đồ hiệubước vào Chủ và khách niềm nở vì Vân Anh là khách quen, mới ngồi xuống ghế chị

đã làm một “bài ca” nói xấu mẹ chồng Chị kể: “Cháu vừa đi công tác về, mua 2 con tôm hùm hơn 2 triệu bạc gọi mẹ chồng tới lấy về ăn Cháu mải nói điện thoại nên không chào bà được, bà ấy ngồi một lúc rồi dỗi bỏ về, không thèm lấy tôm Trên đường về lại gọi cho chồng cháu để lão ấy mắng “cô làm gì mà mẹ tôi phải khóc” Cháu có làm gì đâu cơ chứ, đã có lòng biếu tôm đắt tiền, thi thoảng quà cáp thường xuyên, còn đòi hỏi gì? Cháu nói thật, thích thì cháu tử tế còn để cháu bực mình là chả được miếng nào sất! Già rồi còn làm trò Bà ấy là phó giáo sư, tiến sĩ đấy Thế mà ” Bàn về vấn đề này, chuyên gia tâm lý Lê Thu Hiền- giám đốc trung tâm tư vấn

Người bạn tri kỷ Hà Nội cho biết: Hầu hết những mối quan hệ “nàng dâu, mẹ chồng”dạng này thường xảy ra ở những gia đình mà người con dâu nắm chủ quyền kinh tế.

Họ thường là trụ cột kinh tế hoặc kiếm nhiều tiền hơn chồng Thái độ thiếu tôn trọng

mẹ chồng đôi khi là một cách phản ánh gián tiếp rằng: Họ không tôn trọng chồng.Hay như tiến sĩ Lê Tiến Hùng (Nguyên Giảng viên Đại học Sư phạm I) cho rằng: Xãhội ngày càng phát triển, phụ nữ càng ngày càng độc lập hơn về kinh tế, nên đa số đềumuốn ra ở riêng Mối quan hệ “mẹ chồng - nàng dâu” hay ngược lại là “nàng dâu - mẹchồng” từ xưa đến nay thường được coi là phức tạp

Mình già rồi nên nín nhịn tụi nó một tí, không nó lại về hành con mình Lúc đó mình biết làm sao Thôi thì thương con nên đành nhịn Nhiều lúc nghĩ có con dâu thì mình sẽ nhàn, nhưng đằng này thì… (PVS nữ, 63 tuổi, H Quốc Oai, Hà Nội).

Con trai tôi lấy vợ được 2 năm Trong 2 năm đó, nhiều khi tôi tức đến nghẹn

cổ Con dâu tôi, cứ đi làm thì không sao, nó về nhà là kiểu gì cũng có chuyện Nó vốn

là con út trong một gia đình khá giả ở huyện nên nó quen được nuông chiều rồi Đến khi lập gia đình thì nó không làm được việc gì Nhiều khi tôi thấy khó chịu lắm nhưng nghĩ nó đi làm vất vả nên mình cố gắng làm cho xong Không chỉ dừng ở đó, nó không làm thì thôi, lại còn nói này nói nọ làm tôi bực mình Tôi là mẹ chồng nó, nhiều khi không muốn con trai phải khó xử nên tôi cho qua, nhưng nó được thể càng lấn lướt Nhiều lần tôi cũng nói với nó nhưng nó mặt nặng mày nhẹ Khó chịu lắm (PVS

nữ, 53 tuổi, H Gia Lâm, Hà Nội).

Trái chiều với ý kiến của các bà mẹ chồng, các nàng dâu cũng vẫn giữ ý kiếncủa riêng mình Họ luôn đề cao quan niệm sống của mình mà ít nhìn thấy tâm trạngcủa những người mẹ chồng Chính vì lẽ đó, mâu thuẫn nối tiếp mâu thuẫn, quan hệ

mẹ chồng nàng dâu càng trở nên phức tạp hơn bao giờ hết Tuy nhiên không phảinàng dâu nào cũng có cách cư xử không tốt, lấn át mẹ chồng, đó chỉ là những “ consâu làm giàu nồi canh” Nhưng trên thực tế, nhìn chung muốn cải thiện quan hệ mẹchồng nàng dâu một cách tốt đẹp thì hầu hết các nàng dâu thường là những người