Kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới ở huyện kim sơn tỉnh ninh bình (tt)

Tính cấp thiết của ñề tài Ng 5/8/2008, Ban chấp hành trung ương Đảng khoá X ban hành Nghị quyết số 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, trong ñó yêu cầu: Xây dựng nông thôn mới

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

TRẦN HỒNG QUẢNG

kinh tÕ n«ng th«n trong x©y dùng n«ng th«n míi

ë huyÖn kim s¬n tØnh ninh b×nh

Công trình ñược hoàn thành

t i H c vi n Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS.TS HOÀNG THỊ BÍCH LOAN

2 TS NGUYỄN MINH QUANG

Vào hồi ngày tháng năm 2015

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Trung tâm Thông tin khoa học, Học viện Chính trị Quốc gia

Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của ñề tài

Ng 5/8/2008, Ban chấp hành trung ương Đảng (khoá X) ban hành Nghị quyết số 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, trong ñó yêu cầu: Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện ñại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch v , ñô thị theo qui hoạch; xã hội nông thôn ổn ñịnh, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; dân trí ñược nâng cao, môi trường sinh thái ñược bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới

sự lãnh ñạo của Đảng ñược tăng cường Theo yêu cầu này, phát triển kinh

tế nông thôn là nội dung chủ yếu của quá trình thực hiện Chương trình

m c tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới

Kim Sơn là huyện “ñặc thù” của tỉnh Ninh Bình, thành lập năm

1829, là kết quả của công cuộc khẩn hoang dưới sự lãnh ñạo tài tình của Doanh ñiền tướng công Nguyễn Công Trứ, bằng mồ hôi, sức lực của mình, người Kim Sơn ñã kiên cường chiến thắng thiên nhiên tạo một vùng quê mới Kim Sơn “Núi vàng” Là huyện duy nhất của tỉnh có biển, là huyện trọng ñiểm về chính trị, kinh tế của tỉnh Ninh Bình, là nơi có ñông ñồng bào công giáo, với tỷ lệ ñồng bào công giáo chiếm 46,7% số dân, trên ñịa bàn có Tòa Giám mục Phát Diệm, 31 giáo xứ, 156 giáo họ; 31 nhà thờ giáo

xứ, 113 nhà thờ giáo họ, 5 nhà nguyện, 1 ñền Đức Bà

Trong những năm vừa qua, kinh tế nông thôn huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình ñã có bước phát triển khá, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực, ñang dần phá thế thuần nông Ngành nông nghiệp tăng trưởng khá và ổn ñịnh Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và các ngành nghề, làng nghề ở nông thôn phát triển khá mạnh Các hình thức tổ chức sản xuất trong kinh tế nông thôn ñược ña dạng hoá Kết cấu hạ tầng kinh tế

- xã hội nông thôn từng bước ñược hoàn thiện Thu nhập của nhân dân tăng dần, người dân có thêm ñiều kiện ñầu tư phát triển các công trình phúc lợi như ñiện, ñường, trường, trạm, bộ mặt nông thôn ñược ñổi mới, tiến bộ hơn trước

Tuy nhiên, những thành tựu ñạt ñược chưa tương xứng với tiềm năng lợi thế của huyện Trước yêu cầu phát triển kinh tế nông thôn trong thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới, còn rất nhiều việc mà huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình phải làm Công tác quy hoạch xây dựng nông thôn mới trong ñó có quy hoạch phát triển kinh tế nông thôn chưa ñạt yêu cầu, chậm tiến ñộ, chất lượng không cao Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và ñổi mới hình thức tổ chức sản xuất chậm; kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội yếu kém, còn nhiều khó khăn cả ñầu tư và hiệu quả

khai thác; nghiên cứu chuyển giao khoa học - công nghệ và ñào tạo nguồn nhân lực còn nhiều hạn chế Công nghiệp và dịch vụ phát triển chậm chưa thúc ñẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao ñộng ở nông thôn Vấn

ñề việc làm và thu nhập lâu dài của một bộ phận dân cư ñã và ñang ñặt ra, tính bền vững trong phát triển kinh tế nông thôn ñang là trở ngại trên con ñường xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Ninh Bình, nhất là ở vùng có ñông ñồng bào công giáo như huyện Kim Sơn Vì vậy trong xây dựng nông thôn mới ñặt trong bối cảnh ở vùng có ñông ñồng bào công giáo ở tỉnh Ninh Bình, thì vấn ñề xây dựng và phát triển kinh tế nông thôn bền vững là nội dung chủ yếu, cốt lõi mang tính chất quyết ñịnh

Để góp phần vào giải quyết vấn ñề bức xúc này, từ thực tiễn công tác trên ñịa bàn một huyện có ñông ñồng bào công giáo, tôi chọn

ñề tài: “Kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới huyện

Kim Sơn tỉnh Ninh Bình” ñể nghiên cứu làm luận án Tiến sĩ chuyên

Sơn tỉnh Ninh Bình

Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục ñích trên, luận án tập trung làm rõ các nhiệm vụ sau:

- Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới

- Phân tích và ñánh giá thực trạng kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình trong thời gian qua

- Đề xuất quan ñiểm và giải pháp phát triển kinh tế nông thôn trong quá trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình ñến năm 2020

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1 Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của luận án là

kinh tế nông thôn trong quá trình xây dựng nông thôn mới Làm rõ vai trò

của phát triển kinh tế nông thôn ñối với xây dựng nông thôn mới

ạm vi nghiên cứu

- Về thời gian nghiên cứu: Luận án nghiên cứu kinh tế nông thôn trong

xây dựng nông thôn mới ở huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình chủ yếu từ năm

2008 ñến năm 2013 Đề xuất quan ñiểm và giải pháp ñến năm 2020

- Về ñịa ñiểm nghiên cứu khảo sát: Huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình

(nơi có tỷ lệ ñồng bào công giáo trên 46,7% so với số dân)

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận nghiên cứu

Luận án dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan ñiểm, ñường lối ñổi mới của Đảng cộng sản Việt Nam, chính sách của Nhà nước về kinh tế nông thôn trong giai ñoạn ñẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện ñại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức và xây dựng nông thôn mới

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sinh s dụng các phương pháp nghiên cứu sau: Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch s , phương pháp trừu tượng hoá khoa học, phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp kết hợp

lôgíc với lịch s

Ngoài ra, nghiên cứu sinh còn s dụng một số phương pháp của kinh

tế học gồm: phương pháp khảo sát, ñiều tra, phương pháp thống kê; ở ñây tác giả luận án ñặc biệt chú trọng phương pháp ñiều tra khảo sát dưới dạng các bảng hỏi và từ ñó tổng hợp các ý kiến và ñánh giá tổng hợp lại các ý kiến ñã ñiều tra Đồng thời có kế thừa kết quả nghiên cứu của một số công trình của các tác giả trong và ngoài nước có liên quan ñến ñề tài luận án

5 Đóng góp mới của luận án

- Luận giải rõ nội dung và chỉ tiêu ñánh giá phát triển kinh tế nông thôn trong quá trình xây dựng nông thôn mới

- Luận giải rõ vai trò của phát triển kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới, nhất là ñáp ứng các yêu cầu của xây dựng nông thôn mới, khai thác hiệu quả kết quả của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn, các hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh cho huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình

- Đánh giá thực trạng kinh tế nông thôn trong quá trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình giai ñoạn 2008 – 2013

- Đề xuất quan ñiểm và giải pháp phát triển kinh tế nông thôn trong quá trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình ñến năm 2020

6 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở ñầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, ñề tài ñược kết cấu gồm thành 4 chương, 11 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHI N CỨU LIÊ N QUAN

Một số công trình nghiên cứu về kinh tế nông thôn mà Việt Nam

có thể tham khảo của các nhà nghiên cứu thuộc tổ chức Nông Lương của Liên hiệp quốc (FAO) và ở các nước như n Độ, Thái Lan, Hàn Quốc, Trung Quốc

1.2 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊ N CỨU Ở VIỆT NAM CÓ

LIÊ N QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Các công trình khoa học nghiên cứu về kinh tế nông thôn trên các lĩnh vực cụ thể như: trồng trọt, chăn nuôi, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, công nghiệp hóa, hiện ñại hóa nông nghiệp, nông thôn, quá trình hội nhập quốc tế góp phần phát triển kinh tế nông thôn Các tác giả tiêu biểu là: PGS.TS Nguyễn Huy Oánh, TS Nguyễn Từ, PGS.TS Nguyễn Danh Sơn PGS.TS Nguyễn Sinh Cúc

Các công trình nghiên cứu về xây dựng nông thôn mới của các nhà khoa học trong nước có liên quan ñến ñề tài, có các tác giả như: TS Nguyễn Quốc Thái PGS.TS V Văn Phúc GS.TS Tô Xuân Dân, GS.TSKH

Lê Văn Viện, TS Trọng Hùng, GS.TS Lê Hữu Nghĩa, GS.TS Nguyễn Sinh Cúc Các nhà khoa học tập trung ñánh giá về lý luận và kết quả thực

tế thời gian qua rút ra bài học kinh nghiện cho xây dựng nông thôn mới trong ñó có phát triển kinh tế nông thôn

1.3 NHỮNG KHOẢNG TRỐNG NGHIÊ N CỨU VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊ N CỨU

1.3.1 Những khoảng trống nghiên cứu

Liên quan ñến ñề tài luận án ñã có nhiều nhà khoa học ở trong và ngoài nước nghiên cứu, luận bàn nhiều vấn ñề khác nhau về kinh tế nông thôn Các nhà khoa học ñã ñưa ra những quan ñiểm mang tính khoa học, kết hợp cả lý luận và thực tiễn ñể thấy ñược vai trò của phát triển kinh tế

thôn ở Việt Nam Nhìn chung kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học nghiên cứu liên quan ñến kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam thời gian qua ñã ñề cập ñến một số nội dung ở các góc ñộ khác nhau, cụ thể là:

- Luận giải sự cần thiết của phát triển kinh tế nông nghiệp, kinh tế nông thôn

- Nêu vai trò của kinh tế nông thôn nói chung; ñặc ñiểm của kinh tế nông thôn trong phát triển kinh tế - xã hội

- Phân tích thực trạng kinh tế nông thôn ở nước ta nói chung, c ng như ở một số tỉnh nói riêng trên một số khía cạnh ñể thấy ñược những thành tựu ñạt ñược và những hạn chế cần tập trung giải quyết

- Nêu một số phương hướng và giải pháp ñể phát triển kinh tế nông thôn

- Luận giải những lý luận về xây dựng nông thôn mới; Phân tích thực trạng xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam ñể thấy ñược hiệu quả của việc xây dựng nông thôn mới và những bất cập, hạn chế trong thời gian vừa qua

- Đưa ra một số giải pháp xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam

Tuy nhiên, những khoảng trống mà luận án tập trung nghiên cứu luận giải ñó là:

- Những vấn ñề lý luận và thực tiễn về kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới

- Thực trạng kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình

- Đề xuất giải pháp nhằm phát triển kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình thời gian tới

1.3.2 Nh ng v n ñề ñặt ra cần tiếp tục nghiên cứu

Từ những kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học và thực tiễn kinh tế nông thôn của huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình, tác giả luận án

kế thừa ñể tiếp tục nghiên cứu tập trung giải quyết những vấn ñề sau:

* V cơ s lý luận và thực ti n

- Luận giải rõ khái niệm kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới

- Luận giải vai trò của phát triển kinh tế nông thôn ñối với xây dựng nông thôn mới trên một số khía cạnh chủ yếu ñể thấy sự cần thiết khách quan của nó

- Phân tích những nội dung của phát triển kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới ở cấp huyện

- Phân tích các tiêu chí ñánh giá và các yếu tố ảnh hưởng phát triển kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới

* Về thực ti n: Trên cơ sở phân tích số liệu thực tế về thực trạng kinh

tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình giai ñoạn 2008- 2013 ñể xác ñịnh rõ thành tựu, hạn chế và nguyên nhân, cùng những vấn ñề ñặt ra cần giải quyết ñể phát triển kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình

- Đề xuất quan ñiểm và giải pháp chủ yếu ñể phát triển kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình thời gian tới Đặc biệt những nội dung như: Cơ cấu kinh tế nông thôn; Nguồn nhân lực ở nông thôn; Hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế kỹ thuật ở nông thôn

và các hình thức tổ chức sản xuất, dịch vụ ở nông thôn

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KINH TẾ NÔNG THÔN

TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

2.1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ KINH TẾ NÔNG THÔN TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

2.1.1 Khái niệm kinh tế nông thôn và kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới

Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm kinh tế nông thôn, nhưng dù hiểu thế nào thì: Kinh tế nông thôn là một khu vực của nền kinh

tế gắn liền với ñịa bàn nông thôn Nó là tổng thể các quan hệ kinh tế diễn

ra trên ñịa bàn nông thôn, có quan hệ chặt chẽ với nông nghiệp, nông dân

Tác giả luận án cho rằng: Kinh tế nông thôn trong xây dựng nông

thôn m i là một phức hợp những nhân tố cấu thành của lực lượng sản xuất

và quan hệ sản xuất trong nông lâm ngư nghiệp cùng v i các ngành công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn gắn v i chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn m i Là tổng thể các quan hệ kinh tế có quan hệ hữu cơ v i nhau trong khu vực nông thôn và trong toàn bộ vùng ñịa phương nền kinh tế quốc dân; nhằm làm cho khu vực nông thôn có cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp sản xuất hàng hoá với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông nghiệp với phát triển ñô thị theo qui hoạch; ñời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng ñược nâng cao

2.1.2 Đặc ñiểm và những yếu tố ảnh hưởng ñến kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới

1 1 c ñiểm của kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới

nh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới vừa mang những ñặc trưng chung của nền kinh tế về lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất,

về cơ chế kinh tế… vừa có ñặc ñiểm riêng gắn liền với ñịa bàn nông thôn, nông nghiệp và nông dân trong thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới có những ñặc ñiểm cơ bản sau:

M t là, hoạt ñộng của kinh tế nông thôn là hoạt ñộng kinh tế;

Hai là, kinh tế nông thôn ngoài nông, lâm, ngư nghiệp và công

nghiệp còn có các loại hình dịch vụ thương nghiệp, tín dụng, khoa học - công nghệ

Ba là, các hoạt ñộng kinh tế nông thôn gắn bó chặt chẽ với ñiều kiện

tự nhiên, môi trường, sinh thái

Bốn là, về công nghệ sản xuất của các cơ sở; có sự kết hợp nhiều

trình ñộ công nghệ: từ công nghệ truyền thống nói chung còn lạc hậu cho ñến công nghệ bán hiện ñại và hiện ñại

Năm là, các ñơn vị sản xuất kinh doanh chủ yếu là các hộ gia ñình;

hoạt ñộng của các ñơn vị kinh tế còn mang tính kép kín và quan hệ thị trường ở nông thôn trình ñộ phát triển chưa cao

1 Những yếu tố ảnh hưởng ñến kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới

- Điều kiện tự nhiên

- Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội

- Việc ứng dụng thành tựu của khoa học - công nghệ vào sản xuất và dịch vụ

- Chất lượng nguồn nhân lực nông thôn

- Sự phát triển các chủ thể sản xuất hàng hoá ở nông thôn

- Sự phát triển của thị trường nông thôn

Phát triển kinh tế nông thôn góp phần tăng thu nhập cho dân cư nông thôn, ổn ñịnh kinh tế - xã hội, tạo tiền ñề quan trọng ñảm bảo thắng lợi cho thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới

- Phát triển kinh tế nông thôn sẽ thúc ñẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực, góp phần phân công lao ñộng xã hội tại ch thực hiện xây dựng nông thôn mới thành công

- Thực hiện tốt mục tiêu, nội dung xây dựng nông thôn mới là cơ sở, tiền ñề ñể phát triển kinh tế nông thôn vững chắc

- Phát triển kinh tế nông thôn tạo nguồn vốn tích luỹ và những ñiều kiện cần thiết cho xây dựng nông thôn mới, ngược lại xây dựng nông thôn mới là mục tiêu cho kinh tế nông thôn phát triển

2.2.2 Nội dung cơ bản của phát triển kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới

1 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo h ng công nghiệp hóa hiện ñại hóa

Cơ cấu kinh tế nông thôn hợp lý sẽ quyết ñịnh việc khai thác và s dụng có hiệu quả tối ưu tài nguyên ñất ñai, vốn sức lao ñộng và cả cơ sở vật chất kỹ thuật hiện có; quyết ñịnh tốc ñộ phát triển kinh tế hàng hóa ở nông thôn, chuyển mạnh kinh tế nông thôn lên kinh tế hàng hóa, kinh tế thị trường; quyết ñịnh khả năng xã hội hóa sản xuất và lao ñộng Cơ cấu kinh tế nông thôn có thể ñược xem dưới các góc ñộ sau: Về cơ cấu kinh tế nông thôn theo ngành; Về cơ cấu thành phần kinh tế ở nông thôn; Về cơ cấu kinh tế nông thôn theo vùng

Đào tạo nguồn nhân lực cho kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới

Do ñặc ñiểm của nước ta, ñiểm xuất phát thấp, sản xuất nhỏ là phổ biến, lao ñộng nông nghiệp phần lớn là chưa qua ñào tạo Do vậy ñào tạo nguồn nhân lực cho kinh tế nông thôn là nội dung ñặc biệt quan trọng cả trước mắt c ng như lâu dài trong xây dựng nông thôn mới

Xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn ngày càng hiện ñại gắn v i quy hoạch nông thôn

Hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn có vai trò quan trọng trong mọi hoạt ñộng của ñời sống xã hội ở nông thôn Hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn phát triển là ñiều kiện thuận lợi ñể thu hút ñầu

tư, phát triển các ngành nghề, góp phần thu hẹp khoảng cách về trình ñộ phát triển giữa các vùng miền ngược lại, nó sẽ là lực cản trong thực hiện công nghiệp hóa, hiện ñại hóa nông nghiệp, nông thôn

4 i mới và phát triển các hình thức tổ chức sản xuất có hiệu quả ở nông thôn

nh thức tổ chức sản xuất ở nông thôn phụ thuộc vào qui mô hay các loại hình của ñơn vị kinh tế nông thôn, trước hết là các loại hình quan

hệ sở hữu về tư liệu sản xuất Hiện nay ở nông thôn có các hình thức tổ chức sản xuất như: hộ gia ñình, trang trại, hợp tác xã, công ty … ñã và ñang mang lại hiệu quả kinh tế cao

2.2.2.5 Đẩy mạnh hiện ñại hoá nông nghiệp, ứng dụng tiến bộ khoa học – công nghệ và hoàn thiện hệ thống chính sách thích ứng ñể thúc ñẩy phát triển kinh tế nông thôn

ng dụng thành tựu của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ vào các ngành nghề, quá trình sản xuất kinh doanh ở nông thôn có một vai trò quan trọng, quyết ñịnh tốc ñộ tăng trưởng kinh tế nông thôn Trong ñó tập trung vào những lĩnh vực cơ bản sau: Cơ giới hóa, ñiện khí hóa, thủy lợi hóa; nghiên cứu chuyển giao và ứng dụng công nghệ sinh học vào phát triển kinh tế nông thôn

Hệ thống chính sách phù hợp sẽ thúc ñẩy kinh tế nông thôn phát triển

Do ñó việc thực thi các chính sách thích hợp sẽ có tính ñột phá, là công việc quan trọng thúc ñẩy nhanh phát triển kinh tế - xã hội nông thôn và giải quyết tốt vấn ñề nông nghiệp – nông dân – nông thôn tạo cơ sở kinh tế - xã hội vững chắc cho thực hiện các mục tiêu xây dựng nông thôn mới

2.2.2.6 Nâng cao thu nhập, giải quyết tốt các vấn ñề xã hội và bảo

vệ tài nguyên, môi tr ng sinh thái

Nâng cao thu nhập, nâng cao ñời sống vật chất và tinh thần cho cư dân nông thôn là mục tiêu, là yêu cầu, là nội dung trọng tâm của phát triển kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới Giải quyết các vấn ñề xã hội ở nông thôn là nhằm mục tiêu xây dựng nông thôn mới ngày càng giàu ñẹp, dân chủ, công bằng, văn minh Đồng thời, nó là cơ sở, ñộng lực ñể xây dựng nông thôn mới Bảo vệ tài nguyên, môi trường sinh thái ở nông thôn là rất quan trọng và cần thiết ở nông thôn hiện nay

2.2.3 Chỉ tiêu ñánh giá sự phát triển kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới

Để ñánh giá trình ñộ phát triển của kinh tế nông thôn thì cần phải thông qua một hệ thống các chỉ tiêu, cả chỉ tiêu ñịnh tính và chỉ tiêu ñịnh lượng Luận án chú trọng sử d ng một hệ thống các chỉ tiêu chủ yếu sau:

Th nh t, các chỉ tiêu trực tiếp liên quan ñến hoạt ñộng sản xuất, kinh

doanh của kinh tế nông thôn bao gồm: Các chỉ tiêu giá trị như: tăng trưởng giá trị sản xuất của các ngành kinh tế, giá trị sản lượng, giá trị sản xuất, giá trị gia tăng, cơ cấu kinh tế nông thôn; Các chỉ tiêu hiện vật như: sản lượng sản phẩm chủ yếu sản xuất trên ñịa bàn nông thôn: sản lượng cây trồng, vật nuôi, công nghiệp, xây dựng

Thứ hai, các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế tổng hợp như: Hiệu quả vốn ñầu

tư cho toàn bộ hoạt ñộng của kinh tế nông thôn; Hiệu quả vốn ñầu tư cho các

bộ phận cấu thành kinh tế nông thôn, bao gồm các ngành nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ, các thành phần kinh tế, các vùng lãnh thổ nông thôn (nếu trong phạm vi một huyện thì có thể tính theo tiểu vùng hoặc tính toán theo ñơn vị hành chính như các xã…)

Thứ ba, các chỉ tiêu hiệu quả từng phần (gián tiếp) ñể ñánh giá trình

ñộ phát triển của kinh tế nông thôn, gồm có: Năng suất lao ñộng ở nông thôn; Năng suất lao ñộng ở các ngành nghề; Năng suất cây trồng, vật nuôi; Giá trị nông sản; Thu nhập bình quân của m i nhân khẩu trong khu vực nông thôn; ñời sống, trình ñộ học vấn của người dân

2.3 KINH NGHIỆM CỦA QUỐC TẾ VÀ TRONG NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

* Kinh nghiệm của quốc tế về phát triển kinh tế nông thôn

- Trong cải cách nông nghiệp, nông thôn của Trung Quốc là: Cơ cấu lại

cơ chế kinh tế và kết cấu lợi ích, cơ cấu lại cơ chế quản lý Quá trình này lấy việc nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh của nông hộ và tập thể nông dân làm ñiểm xuất phát ñể vận ñộng phong trào hiện ñại hóa làng xã với nông nghiệp hiện ñại, doanh nghiệp thôn và phát triển các huyện, thị nhỏ Từng bước nâng cao ñời sống vật chất, tinh thần của nông dân, cải thiện môi trường sống, nâng cao sức khỏe con người, phát triển sự nghiệp công ích, phấn ñấu xây dựng nông thôn mới xã hội chủ nghĩa ñặc sắc Trung Quốc

- Kinh nghiệm của Hàn Quốc là: Chính phủ ñưa ra những nội dung cụ thể ñể phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn như mở rộng , làm mới ñường trong thôn; cải tạo hàng rào quanh nhà; s a hệ thống ñập sông ngòi, xây ñiểm gom rác với chính sách h trợ miễn phí xi măng, thép theo mức cụ thể Đồng thời với tinh thần Saemaul (phong trào xây dựng làng mới) ñã kích thích sự tham gia của cộng ñồng ñã làm cho nông thôn Hàn Quốc có những thay ñổi to lớn

* Kinh nghiệm của một số ñịa phương ở Việt Nam

- Kinh nghiệm của huyện Hải Hậu, tỉnh Nam ñịnh: Chú trọng vai trò lãnh ñạo, chỉ ñạo của cấp ủy trong phát triển kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới Phương châm chỉ ñạo: tập trung thực hiện từ ñồng

o làng, triển khai ñề án dồn ñiền ñổi th a ñể vừa quy hoạch vùng sản xuất, vừa chỉnh trang ñồng ruộng, quy hoạch gọn quỹ ñất công và vận ñộng góp ñất xây dựng công trình giao thông, thủy lợi nội ñồng

- Kinh nghiệm của huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định là: Tập trung lãnh ñạo, chỉ ñạo các xã, thị trấn tập trung cao trong công tác xây dựng quy hoạch sản xuất nông nghiệp thành các vùng tập trung; vùng sản xuất lúa hàng hóa, vùng sản xuất cây vụ ñông, vùng chuyển ñổi cơ cấu cây trồng, vùng trang trại tổng hợp… theo hướng phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa huy ñộng nguồn lực và ñóng góp của nhân dân, coi trọng vai trò của thôn, xóm, hộ gia ñình là chủ thể trong xây dựng nông thôn mới

Trên cơ sở kinh nghiệm của quốc tế và một số ñịa phương trong nước về phát triển kinh tế nông thôn Luận án rút ra một số bài học kinh nghiệm về phát triển kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới cho huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình ñó là:

Thứ nh t, tăng cường vai trò lãnh ñạo của các cấp ủy ñảng, chính

quyền ñịa phương và vai trò của các tổ chức chính trị ở nông thôn

Thứ hai, coi trọng công tác xây dựng quy hoạch, ñề án có ý nghĩa hết

sức quan trọng Đây là tiền ñề ñể phát triển kinh tế nông thôn trong xây dựng nông thôn mới

Thứ ba, tập trung mọi n lực cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành

nghề ở nông thôn;

Thứ tư, ñầu tư phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội khu

vực nông thôn là khâu ñột phá trong quá trình xây dựng nông thôn mới

Thứ năm, lựa chọn các ngành nghề, sản phẩm có lợi thế so sánh

Chương 3 THỰC TRẠNG KINH TẾ NÔNG THÔN TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN KIM SƠN TỈNH NINH BÌNH

GIAI ĐOẠN 2008 – 2013

3.1 ĐẶC ĐIỂM TỰ NHI , KINH TẾ - HỘI Ở HUYỆN KIM SƠN TỈNH NINH BÌNH ẢNH HƯỞNG ĐẾN KINH TẾ NÔNG THÔN TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

3.1.1 Đặc ñiểm về tự nhiên

- V trí a lý; Kim Sơn là huyện ñồng bằng ven biển, nằm ở phía

Đông Nam tỉnh Ninh Bình: Phía Bắc giáp huyện Yên Mô, huyện Yên Khánh