Đổi mới cơ chế thanh tra nhằm nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước về kinh tế ở tỉnh Đồng Nai

Những năm qua cùng với quá trình cải cách kinh tế, việc nghiên cứu cải cách bộ máy quản lý Nhà nước được Đảng và Nhà nước hết sức quan tâm, các văn kiện của Đảng, Nhà nước đã xác định rõ mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền, một nền hành chính trong sạch vững mạnh, phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Trong đó việc đổi mới tổ chức hoạt động thanh tra coi đó là công cụ quan trọng để tăng cường hiệu lực bộ máy Nhà nước, thiết lập trật tự kỷ cương phát huy dân chủ.Theo Luật hiện hành cơ chế hoạt động thanh tra gồm nhiều loại hình hoạt động: Thanh tra kinh tế xã hội, xét giải quyết khiếu nại tố cáo, phòng chống tham nhũng, quá trình hoạt động của các tổ chức thanh tra Nhà nước đã chuyển biến tích cực và đạt những thành tích nhất định.Tuy nhiên, trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường, tổ chức hoạt động thanh tra còn bộc lộ yếu kém bất cập. Đó là hoạt động thanh tra kinh tế xã hội, giải quyết khiếu nại tố cáo hiệu lực không cao; sự chồng chéo hoạt động trong thanh tra kinh tế xã hội giữa cơ quan thanh tra hành chính với thanh tra chuyên ngành và các tổ chức Nhà nước có chức năng thanh tra kiểm tra; quyền hạn thanh tra hành chính chưa tương xứng với chức năng nhiệm vụ do luật quy định, thiếu biện pháp chế tài, v.v..Trong khi đó nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế Quốc tế, việc quản lý mọi mặt của đời sống kinh tế xã hội phải bằng pháp luật đòi hỏi phải tăng cường mạnh mẽ hoạt động thanh tra “…Nhằm ngăn ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi, vi phạm pháp luật, phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền các biện pháp khắc phục, phát huy nhân tố tích cực, góp phần nâng cao hiệu lực hiệu quả của hoạt động quản lý Nhà nước, bảo vệ lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.” (Điều 3 Luật Thanh tra năm 2006).Để khắc phục những hạn chế của hoạt động thanh tra hiện nay, việc đổi mới cơ chế thanh tra nhằm nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước về kinh tế trong nền kinh tế thị trường là một đòi hỏi cấp bách khách quan, song việc đổi mới cơ chế thanh tra phải được thực hiện trình tự, bước đi thích hợp, phù hợp với qui trình cải cách nền hành chính Nhà nước.

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

TÓM TẮT LUẬN VĂN

MỞ ĐẦU 1

PHẦN NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ĐỔI MỚI CƠ CHẾ THANH TRA NHẰM NÂNG CAO HIỆU LỰC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ 5

1.1 Thanh tra và cơ chế thanh tra đối với nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về kinh tế 5

1.1.1 Những vấn đề cơ bản về thanh tra 5

1.1.2 Cơ chế thanh tra và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về kinh tế 10

1.1.3 Vai trò của thanh tra và cơ chế Thanh tra 16

1.2 Sự cần thiết và nội dung đổi mới cơ chế thanh tra 19

1.2.1 Sự cần thiết khách quan của việc đổi mới cơ chế thanh tra 19

1.2.2 Nội dung đổi mới cơ chế thanh tra 21

1.2.3 Những nhân tố ảnh hưởng đến đổi mới cơ chế thanh tra 23

1.3 Kinh nghiệm đổi mới cơ chế thanh tra của một số nước trên thế giới .26

1.3.1 Kinh nghiệm Hàn Quốc 27

1.3.2 Kinh nghiệm của cơ quan giám sát hành chính Ai Cập (ACA) 28

1.3.3 Kinh nghiệm về cơ chế Thanh tra tài chính Cộng hòa Pháp 30

1.3.4 Những bài học rút ra có thể vận dụng vào Việt Nam 33

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ THANH TRA Ở TỈNH ĐỒNG NAI 36

2.1 Những đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội có liên quan đến cơ chế thanh tra Đồng Nai 36

2.1.1 Về đặc điểm tự nhiên 36

2.2 Hiện trạng cơ chế thanh tra ở Đồng Nai 42

2.2.1 Khái quát quá trình hình thành và phát triển Thanh tra Đồng Nai 42

2.2.2 Hệ thống tổ chức thanh tra Đồng Nai hiện nay 43

2.2.3 Hoạt động thanh tra các cơ quan thanh tra Nhà nước tỉnh Đồng Nai 50

2.3 Đánh giá chung về thực trạng cơ chế thanh tra Đồng Nai 56

2.3.1 Những kết quả đạt được của cơ chế Thanh tra 56

2.3.2 Những tồn tại, hạn chế của cơ chế thanh tra tỉnh Đồng Nai 60

2.3.3 Nguyên nhân tồn tại của cơ chế thanh tra tỉnh Đồng Nai 65

CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ ĐỔI MỚI CƠ CHẾ THANH TRA NHẰM NÂNG CAO HIỆU LỰC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ Ở TỈNH ĐỒNG NAI 67

3.1 Định hướng đổi mới cơ chế thanh tra ở tỉnh Đồng Nai 68

3.1.1 Quan điểm cơ bản đổi mới cơ chế thanh tra 68

3.1.2 Phương hướng đổi mới cơ chế thanh tra tỉnh Đồng Nai 70

3.1.3 Mục tiêu, yêu cầu đổi mới cơ chế thanh tra tỉnh Đồng Nai 71

3.2 Những giải pháp chủ yếu đổi mới cơ chế thanh tra nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về kinh tế ở tỉnh Đồng Nai 74

3.2.1 Nhóm giải pháp hoàn thiện hệ thống văn bản, pháp luật tạo điều kiện môi trường pháp lý cho hoạt động thanh tra 75

3.2.2 Nhóm giải pháp đổi mới hệ thống tổ chức Thanh tra, đào tạo cán bộ, và chế độ chính sách đãi ngộ cán bộ công chức ngành Thanh tra 76

3.2.3 Nhóm giải pháp tăng cường công tác Thanh tra kinh tế-xã hội, nâng cao vai trò quản lý Nhà nước về thanh tra 84

3.2.4 Nhóm giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả cuộc thanh tra 87

3.2.5 Nhóm các giải pháp khác 90

3.3 Kiến nghị 93

KẾT LUẬN 96

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

ĐVT : Đơn vị tính

ĐH : Đại học HĐND : Hội đồng nhân dân PTNT : Phát triển nông thôn TBXH : Thương binh xã hội UBND : Uỷ ban nhân dân

Sơ đồ 1.1: Mô hình tổ chức hệ thống ngành Thanh tra Việt Nam hiện nay 9

Sơ đồ 2.1: Các cơ quan hành chính và các cơ quan trực thuộc Uỷ ban

nhân dân tỉnh Đồng Nai 41

Sơ đồ 2.2: Mô hình hệ thống tổ chức Thanh tra tỉnh Đồng Nai hiện nay

(theo Luật Thanh tra năm 2004) 49

Sơ đồ 3.1: Mô hình hệ thống thanh tra theo hướng đổi mới 92

Bảng 2.1: Kết quả thu - chi ngân sách tỉnh Đồng Nai 2003-2006 39 Bảng 2.2a: Trình độ chuyên môn nghiệp vụ của cán bộ ngành Thanh tra

các địa phương tỉnh Đồng Nai đến tháng 05/2007 44

Bảng 2.2b: Trình độ chuyên môn nghiệp vụ của cán bộ ngành Thanh tra

các Sở, ngành tỉnh Đồng Nai đến tháng 05/2007 45

Bảng 2.3: Kết quả hoạt động thanh tra kinh tế - xã hội từ năm 2000-2006 51 Bảng 2.4: Kết quả giải quyết khiếu nại tố cáo của Thanh tra nhà nước tỉnh,

huyện và thanh tra Sở 54

Bảng 2.5: Kết quả thực hiện chức năng quản lý nhà nước thanh tra tỉnh,

Thanh tra sở, thanh tra huyện, tỉnh Đồng Nai 55

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Những năm qua cùng với quá trình cải cách kinh tế, việc nghiên cứu cảicách bộ máy quản lý Nhà nước được Đảng và Nhà nước hết sức quan tâm,các văn kiện của Đảng, Nhà nước đã xác định rõ mục tiêu xây dựng Nhà nướcpháp quyền, một nền hành chính trong sạch vững mạnh, phát huy quyền làmchủ của nhân dân Trong đó việc đổi mới tổ chức hoạt động thanh tra coi đó làcông cụ quan trọng để tăng cường hiệu lực bộ máy Nhà nước, thiết lập trật tự

kỷ cương phát huy dân chủ

Theo Luật hiện hành cơ chế hoạt động thanh tra gồm nhiều loại hìnhhoạt động: Thanh tra kinh tế - xã hội, xét giải quyết khiếu nại tố cáo, phòngchống tham nhũng, quá trình hoạt động của các tổ chức thanh tra Nhà nước đãchuyển biến tích cực và đạt những thành tích nhất định

Tuy nhiên, trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường, tổ chức hoạt độngthanh tra còn bộc lộ yếu kém bất cập Đó là hoạt động thanh tra kinh tế - xãhội, giải quyết khiếu nại tố cáo hiệu lực không cao; sự chồng chéo hoạt độngtrong thanh tra kinh tế - xã hội giữa cơ quan thanh tra hành chính với thanhtra chuyên ngành và các tổ chức Nhà nước có chức năng thanh tra kiểm tra;quyền hạn thanh tra hành chính chưa tương xứng với chức năng nhiệm vụ doluật quy định, thiếu biện pháp chế tài, v.v Trong khi đó nền kinh tế thị trường

và hội nhập kinh tế Quốc tế, việc quản lý mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hộiphải bằng pháp luật đòi hỏi phải tăng cường mạnh mẽ hoạt động thanh tra “…Nhằm ngăn ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi, vi phạm pháp luật, phát hiệnnhững sơ hở trong cơ chế quản lý chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơquan quản lý Nhà nước có thẩm quyền các biện pháp khắc phục, phát huynhân tố tích cực, góp phần nâng cao hiệu lực hiệu quả của hoạt động quản lý

Nhà nước, bảo vệ lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan,

tổ chức, cá nhân.” (Điều 3 Luật Thanh tra năm 2006)

Để khắc phục những hạn chế của hoạt động thanh tra hiện nay, việc đổimới cơ chế thanh tra nhằm nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước về kinh tếtrong nền kinh tế thị trường là một đòi hỏi cấp bách khách quan, song việc đổimới cơ chế thanh tra phải được thực hiện trình tự, bước đi thích hợp, phù hợpvới qui trình cải cách nền hành chính Nhà nước

Do đó việc chọn đề tài “Đổi mới cơ chế thanh tra nhằm nâng cao hiệu

lực quản lý Nhà nước về kinh tế ở tỉnh Đồng Nai” với mong muốn góp phần

bổ khuyết cho những bất cập tồn tại của cơ chế thanh tra để hoạt động thanhtra đạt hiệu quả nhằm nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước về kinh tế ở tỉnhĐồng Nai

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Có nhiều công trình nghiên cứu về đề tài Thanh tra: về đổi mới tổ chức,

về cơ cấu chính sách, về tăng cường hoạt động thanh tra trên lĩnh vực tàichính ngân sách, v.v… Có thể kể tên một số công trình của các tác giả như:

Phạm Văn Khanh “Một số vấn đề đặt ra trong xây dựng đề án đổi mới tổ

chức, hoạt động thanh tra” (Tạp chí Thanh tra 5/96); PGS.PTS Lê Bình Vọng

“Hoàn thiện cơ chế Thanh tra, kiểm tra, giám sát, giải quyết khiếu nại, tố cáo

chống tham nhũng, góp phần xây dựng Nhà nước của dân do dân và vì dân”

(Tạp chí Thanh tra 3/1997); Mai Trung Sơn “Một số vấn đề công tác Thanh

tra” (Tạp chí quản lý Nhà nước số 9/2000); Trần Đức Lượng và nhóm nghiên

cứu “Hoàn thiện cơ chế thanh tra, kiểm tra giám sát nhằm nâng cao hiệu quả

Nhà nước” (Tạp chí kỷ yếu nghiên cứu khoa học Thanh tra tập IIA của Thanh

tra Nhà nước xuất bản năm 2003); Quản lý Nhà nước về công tác thanh tra(chỉ đạo xuất bản của TS Vũ Phạm Quyết Thắng Thanh tra Nhà nước xuấtbản năm 2004)

Trong các công trình nghiên cứu đã công bố, hầu như chưa có công trìnhnghiên cứu đổi mới cơ chế Thanh tra nhằm nâng cao hiệu lực quản lý về kinh

tế nói chung và ở tỉnh Đồng Nai nói riêng, do đó việc nghiên cứu vấn đề “Đổi

mới cơ chế thanh tra nhằm nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước về kinh tế

ở tỉnh Đồng Nai” Với hy vọng đánh giá khoa học thực trạng cơ chế thanh tra

ở tỉnh Đồng Nai từ đó đưa ra những giải pháp đồng bộ thúc đẩy đổi mới cơchế thanh tra để nâng cao hiệu lực quản lý kinh ở tỉnh Đồng Nai trong thờigian tới

3 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

3.1 Mục đích nghiên cứu

Từ việc nghiên cứu, hệ thống hóa những vấn đề lý luận về cơ chế thanhtra, tác giả tổng hợp phân tích đánh giá thực trạng đổi mới cơ chế thanh tra ởtỉnh Đồng Nai Trên cơ sở đó đưa ra những quan điểm, giải pháp về đổi mới

cơ chế thanh tra nhằm nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước về kinh tế ở tỉnhĐồng Nai, tạo điều kiện cho kinh tế ở Đồng Nai phát triển ổn định

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục đích đã nêu, luận văn tập trung thực hiện các nhiệm vụsau đây:

- Lý luận, và thực tiễn cơ chế thanh tra, hiệu lực quản lý Nhà nước vàmối quan hệ giữa cơ chế thanh tra với nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước vềkinh tế trong nền kinh tế thị trường

- Phân tích đánh giá thực trạng cơ chế thanh tra ở tỉnh Đồng Nai nhằmrút ra những hạn chế, tồn tại của cơ chế thanh tra ở tỉnh Đồng Nai cùng nhữngnguyên nhân của nó

- Đề xuất những quan điểm và giải pháp thúc đẩy đổi mới cơ chế thanhtra nhằm nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước về kinh tế ở tỉnh Đồng Naitrong thời gian tới

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Đối tượng nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu vào đổi mới cơ chếthanh tra nhằm nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước về kinh tế ở tỉnh Đồng Nai

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Về không gian: Luận văn nghiên cứu cơ chế thanh tra Nhà nước baogồm cơ chế thanh tra hành chính, cơ chế thanh tra chuyên ngành trên địa bàntỉnh Đồng Nai và kinh nghiệm tổ chức hoạt động thanh tra một số nước trênthế giới

+ Về thời gian: Luận văn tập trung nghiên cứu đổi mới cơ chế thanh tra

từ năm 2000 đến nay

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu các phương pháp củakinh tế chính trị Đó là:

- Phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, trừu tượng hóa; kếthợp phương pháp logic và lịch sử; Có phân tích và tổng hợp

- Phương pháp khảo sát thực tiễn, thống kê, đối chiếu, so sánh để làm rõnội dung thuộc phạm vi nghiên cứu của đề tài

6 NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN

- Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận, thực tiễn về cơ chế thanh tra

- Đánh giá cơ chế thanh tra ở tỉnh Đồng Nai trong những năm qua và từ

đó đưa ra các quan điểm và những giải pháp đồng bộ về đổi mới cơ chế thanhtra nhằm nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước về kinh tế trong nền kinh tế thịtrường ở tỉnh Đồng Nai trong thời gian tới

7 KẾT CẤU LUẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được kết cấu gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về cơ chế thanh tra với nâng cao

hiệu lực quản lý Nhà nước về kinh tế

Chương 2: Thực trạng cơ chế thanh tra ở tỉnh Đồng Nai.

Chương 3: Quan điểm và giải pháp đổi mới cơ chế thanh tra nhằm nâng

cao hiệu lực quản lý Nhà nước về kinh tế ở tỉnh Đồng Nai

1.1.1 Những vấn đề cơ bản về thanh tra

1.1.1.1 Khái niệm về thanh tra

Thanh tra (tiếng Anh là Inspect) xuất phát từ gốc La Tinh (Inspectare)

có nghĩa là “nhìn vào bên trong”, chỉ một sự kiểm tra xem xét từ bên ngoàiđối với hoạt động một đối tượng nhất định Theo từ điển pháp luật Anh - Việt,thanh tra là sự kiểm soát, kiểm kê đối với đối tượng bị thanh tra Từ điển Luậthọc (tiếng Đức) giải thích thanh tra là sự tác động của chủ thể đến đối tượng

đã và đang thực hiện thẩm quyền được giao nhằm đạt được mục đích nhất

định - sự tác động có tính trực thuộc Theo từ điển tiếng Việt năm 1994, thanh

tra là kiểm soát, xem xét tại chỗ việc làm của địa phương, cơ quan xí nghiệp.Với ý nghĩa này, Thanh tra bao hàm nghĩa kiểm soát nhằm xem xét và pháthiện ngăn chặn những gì trái qui định Thanh tra thường đi kèm với một chủthể nhất định, như: người làm nhiệm vụ thanh tra hay đoàn thanh tra của Bộ,v.v… và đặt trong phạm vi quyền hành của một một chủ thể nhất định

Luật Thanh tra năm 2004: xác định Thanh tra Nhà nước là xem xét, đánh giá,

xử lý của cơ quan Nhà nước đối với việc thực hiện chính sách pháp luật, nhiệm vụcủa cơ quan Tổ chức cá nhân chịu sự quản lý theo thẩm quyền, trình tự thủ tục

Từ các quan niệm trên về thanh tra có thể khái quát khải niệm: Thanh tra là

xem xét, đánh giá xử lý việc làm của địa phương, của tổ chức, của cá nhân được

thực hiện bởi một cơ quan chuyên môn theo một trình tự thủ tục do pháp luật

quy định nhằm kết luận đúng, sai của đối tượng được xem xét, đánh giá.

1.1.1.2 Đặc điểm thanh tra

Thanh tra có 03 đặc điểm cơ bản sau:

- Một là, thanh tra gắn liền với quản lý nhà nước.

Hoạt động quản lý nói chung là hoạt động tổ chức điều hành của hệthống giữa các bộ phận trong hệ thống, giữa các cá thể của hệ thống nhằmthực hiện mục đích của quản lý Quản lý nhà nước ngoài những yếu tố củaquản lý nói chung, quản lý nhà nước còn thể hiện quyền lực của nhà nướcbằng pháp luật để điều chỉnh các quan hệ xã hội và hành vi hoạt động của conngười đây là hoạt động hết sức phức tạp, đa dạng

Thanh tra là một chức năng, là một công đoạn của chu trình quản lý nhànước, thanh tra luôn gắn với quản lý nhà nước, quản lý đồng thời phải cóthanh tra, quản lý và thanh tra là một chứ không phải là hai

Trong mối quan hệ giữa quản lý Nhà nước và thanh tra thì quản lý Nhànước giữ vai trò chủ đạo, chi phối hoạt động thanh tra (đề ra đường lối, chủtrương, quy định thẩm quyền của các cơ quan thanh tra, sử dụng các kết quảthanh tra, các thông tin từ phía thanh tra), nhưng đồng thời thanh tra có vai tròtác động trở lại, góp phần điều chỉnh cách thức, phương pháp quản lý của chủthể quản lý Nhà nước

- Hai là, thanh tra là hoạt động nhân danh quyền lực hành chính Nhà nước.

Quản lý Nhà nước và quản lý thanh tra có cái chung là nhân danh quyềnlực Nhà nước thực hiện sự tác động lên khách thể quản lý Khác với các loạihình kiểm tra, giám sát có thể tiến hành bởi nhiều loại chủ thể với những hìnhthức và nội dung khác nhau bởi hoạt động thanh tra là hoạt động nhân danhquyền lực Nhà nước Khẳng định tính quyền lực nhà nước của các tổ chứcthanh tra Lê Nin nói: Thanh tra thiếu quyền lực là Thanh tra suông và có thểnói Thanh tra là một hoạt động luôn mang tính quyền lực Nhà nước Chủ thểtiến hành Thanh tra luôn là cơ quan nhà nước Thanh tra (với tư cách là một

danh từ chỉ cơ quan có chức năng này) luôn áp dụng quyền năng của nhànước trong quá trình tiến hành hoạt động của mình và nó nhân danh Nhà nướckhi áp dụng quyền năng đó.

Tính quyền lực Nhà nước của hoạt động thanh tra thể hiện ở chỗ phápluật quy định, chức năng nhiệm vụ quyền hạn của tổ chức Thanh tra, trình tựthủ tục tiến hành Thanh tra, mối quan hệ của thanh tra với đối tượng bị thanhtra và các tổ chức cá nhân khác có liên quan

- Ba là, tính độc lập tương đối phải tuân theo pháp luật.

Đây là đặc điểm vốn có xuất phát từ bản chất của thanh tra và chức năng,nhiệm vụ quyền hạn được quy định của pháp luật, đặc điểm này phân biệt Thanhtra với các loại hình cơ quan khác của bộ máy nhà nước Tính độc lập tương đốiphải tuân theo pháp luật thể hiện Trên cơ sở nhiệm vụ, quyền hạn do pháp luậtquy định, căn cứ vào yêu cầu thực tiễn các tổ chức thanh tra có thể tự mình raquyết định tiến hành thanh tra trên các lĩnh vực Thanh tra kinh tế - xã hội

1.1.1.3 Mục đích Thanh tra

Thanh tra là một chức năng thiết yếu của cơ quan quản lý Nhà nước thìmục đích thanh tra phải hướng vào cho mục đích phục vụ cho yêu cầu củaquản lý Nhà nước Đó là nhằm phát huy những nhân tố tích cực, phòng ngừa

xử lý những mặt tiêu cực, những vi phạm, góp phần chống thất thoát thúc đẩytăng trưởng phát triển kinh tế thực hiện công bằng xã hội Việc phát huy nhân

tố tích cực, phòng ngừa xử lý các vi phạm có quan hệ tác động qua lại Hoạtđộng thanh tra phải coi trọng phát huy nhân tố tích cực, đấu tranh phát hiện,ngăn chặn đẩy lùi mặt tiêu cực, mỗi khi nhân tố tích cực được phát huy thìkhả năng phòng ngừa các vi phạm cũng được tăng lên Đồng thời, coi trọngđấu tranh thì phòng ngừa mới hạn chế tiêu cực và tạo được nhân tố tích cựcphát triển Đi đôi với phòng ngừa, phải kiên quyết xử lý các vi phạm một cáchnghiêm túc, đúng qui định có tác dụng giáo dục, răn đe để mọi người chấphành nghiêm quy định của pháp luật

Mục đích của thanh tra còn góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả củahoạt động quản lý Nhà nước, do đó trong hoạt động thanh tra phải đánh giáđược hiệu quả quản lý Nhà nước Hiệu quả quản lý Nhà nước không chỉ cóyếu tố về mặt vật chất mà còn cả các yếu tố khác như tinh thần, văn hoá, xãhội, v.v Nếu thanh tra chưa đánh giá được hiệu quả thì chưa đánh giá đượcyêu cầu quản lý Chính vì vậy mà công tác thanh tra còn phải hướng đến xemxét cả việc tổ chức và hoạt động cụ thể của cơ quan quản lý Nhà nước thôngqua các yếu tố cơ cấu tổ chức bộ máy chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, v.v Tất cả những nội dung đó làm cho công tác thanh tra hướng tới nâng cao hiệulực quản lý Nhà nước.

1.1.1.4 Phân loại hoạt động Thanh tra

Khoản 1 Điều 4 Luật Thanh tra quy định Thanh tra Nhà nước là việcxem xét, đánh giá, xử lý của cơ quan quản lý Nhà nước, đối với việc thực hiệnchính sách pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự quản lýtheo thẩm quyền, trình tự thủ tục được qui định trong Luật này và các quyđịnh khác của pháp luật Thanh tra Nhà nước bao gồm có thanh tra hànhchính, thanh tra chuyên ngành

- Thanh tra hành chính:

Thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan quản lý Nhànước theo cấp hành chính đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm

vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc quyền quản lý trực tiếp

- Thanh tra theo ngành và lĩnh vực:

Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan quản lý Nhànước theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấphành pháp luật, quy tắc quản lý của ngành, lĩnh vực thuộc thẩm quyền quản lý

Sơ đồ 1.1: Mô hình tổ chức hệ thống ngành Thanh tra Việt Nam hiện nay

(theo Luật Thanh tra)

Chú thích:

CHÍNH PHỦ

Thanh tra Chính phủ

Thanh tra Chính phủ

Bộ ngành UBND tỉnh UBND tỉnh Đồng Nai Đồng Nai

Thanh tra Tỉnh

Thanh tra Tỉnh

Thanh tra sở

Thanh tra huyện, thị xã, thành phố

Thanh tra huyện, thị xã, thành phố

UBND huyện thành phố, thị xã

UBND huyện thành phố, thị xã

Quan hệ trực thuộc và chỉ đạo trực tiếp Quan hệ chỉ đạo hướng dẫn nghiệp vụ, công tácQuan hệ hướng dẫn nghiệp vụ

1.1.2 Cơ chế thanh tra và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về kinh tế

1.1.2.1 Khái niệm về cơ chế thanh tra

- Cơ chế: Từ “cơ chế” là gì? gần đây người ta thường dùng các cụm từ

cơ chế như cơ chế “xin cho”, cơ chế, cơ chế thị trường, v.v

Từ cơ chế tự điển tiếng Việt (Viện ngôn ngữ học 1006) giải nghĩa cơ chế

là cách thức theo đó là một quá trình thực hiện

Có quan điểm khác cho rằng từ cơ chế có nghĩa là cấu tạo và nguyên lýhoạt động của máy móc, đó là sự cấu trúc của hệ thống bên trong có tác độngràng buột qua lại giữa chúng với nhau giữa các yếu tố cấu thành một thể chếnhất định

Khái niệm cơ chế kinh tế bao hàm ba nội dung: cơ chế kinh tế gồm cácchế định điều hoà quá trình kinh tế; cơ chế kinh tế phải phát huy tác dụng qua

sự tương tác giữa các yếu tố cấu thành; cơ chế kinh tế vận hành và phát huytác dụng theo một phương thức nhất định, có quy luật Cơ chế quản lý kinh tế

là các qui tắc điều hành các hành vi, hoạt động kinh tế của các cá nhân và tổchức kinh tế; là hệ thống các biện pháp, hình thức, cách chức tổ chức, điềukhiển nhằm duy trì các mối quan hệ kinh tế phát triển phù hợp với những quyluật kinh tế khách quan theo mục tiêu đã xác định

Do đó, khi đề cập đến cơ chế thanh tra không thể không đề cập đến tổchức bộ máy, những quy định về chức năng nhiệm vụ quyền hạn, mà còn đềcập cách thức, phương thức quá trình vận hành của cơ cấu chung của toàn bộhoạt động thanh tra và quy chế hoạt động của các cơ quan thanh tra Nhữngvấn đề này là một hệ thống hữu cơ tự thích ứng lẫn nhau, tự điều tiết, điều hoàlẫn nhau của các yếu tố cấu thành Do đó có thể khái quát khái niệm về cơ chế

thanh tra như sau Cơ chế Thanh tra, kiểm tra, giám sát của nhà nước là toàn

bộ những phương thức hoạt động những quy định về chức năng nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức tiến hành thanh tra, kiểm tra, giám sát và những quy định

về mối quan hệ giữa các cơ quan này với nhau trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo quy định của pháp luật

Từ khái niệm chung của cơ chế thanh tra, cho thấy bản chất của cơ chếThanh tra chính là: việc sử dụng một cách khoa học các công cụ Thanh tra trongnền kinh tế thị trường phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế của đất nước

1.1.2.2 Quản lý Nhà nước và nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước về kinh tế

* Quản lý Nhà nước về kinh tế

Quản lý Nhà nước về kinh tế là một khái niệm rộng khó có thể địnhnghĩa một cách ngắn gọn vắn tắt Vì vậy đã có nhiều quan niệm và cách địnhnghĩa khác nhau về phạm trù này Song các quan niệm đều tập trung thốngnhất ở cách định nghĩa cho rằng:

Quản lý nhà nước đối với nền kinh tế quốc dân (hoặc vắn tắt là quản lýnhà nước về kinh tế) là sự tác động có tổ chức và bằng các công cụ quản lýcủa nhà nước lên nền kinh tế quốc dân nhằm sử dụng có hiệu quả nhất cácnguồn lực kinh tế trong và ngoài nước; Các cơ hội có thể có, để đạt được cácmục tiêu phát triển kinh tế đất nước đặt ra, trong điều kiện hội nhập và mởrộng giao lưu Quốc tế

Như vậy, quản lý Nhà nước về kinh tế tức là bằng các công cụ các biệnpháp kinh tế, hành chính, giáo dục, pháp luật, v.v mà Nhà nước tác động vàotoàn bộ quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của xã hội để đạt được mục tiêu,

ý muốn của nhà nước Quản lý Nhà nước về kinh tế được thể hiện thông qua cácchức năng kinh tế và quản lý kinh tế trong đó có chức năng kiểm soát sự hoạtđộng của nền kinh tế, do đó vai trò của tổ chức thanh tra Nhà nước hết sức quantrọng không thể thiếu trong quá trình điều hành quản lý Nhà nước về kinh tế

Quản lý nhà nước về kinh tế được biểu hiện thông qua các nội dung chủyếu sau:

- Quyết định các chiến lược phát triển kinh tế xã hội:

Đây là nội dung rất quan trọng vì nền kinh tế có phát triển ổn định, bềnvững hay không là phụ thuộc vào quyết định các chiến lược phát triển kinh tế

xã hội của nhà nước có đúng đắn hay không Muốn đưa ra được các chiếnlược phát triển kinh tế xã hội đúng đắn, thì các quyết định chiến lược đó phảidựa trên cơ sở nhận thức và vận dụng tốt các quy luật, các quá trình phát triểnkinh tế khách quan

- Kế hoạch:

Đây là kế hoạch nhằm thực hiện chiến lược kinh tế xã hội Kế hoạch baogồm cả kế hoạch dài hạn, trung hạn và ngắn hạn Kế hoạch ở đây còn nêu racác biện pháp, phương thức thực hiện mục tiêu chiến lược

- Tổ chức: Tổ chức ở đây là tổ chức nhằm thực hiện tốt nhất các kếhoạch đã đề ra

- Chỉ huy và phối hợp:

Sự hoạt động của nền kinh tế là một hệ thống các yếu tố hết sức phức tạpvới nhiều ưu thế khác nhau, vì vậy để nền kinh tế hoạt động bình thường, cóhiệu quả cần phải có sự chỉ huy, phối hợp thống nhất, công việc đó phải làquản lý nhà nước về kinh tế

Khuyến khích và trừng phạt

Để nền kinh tế hoạt động có hiệu quả thì phải động viên khuyến khíchlực lượng xã hội cùng tham gia thực hiện với khả năng tốt nhất Vì vậy vấn đềkhuyến khích và trừng phạt đây cũng là nội dung không thể thiếu của quản lýnhà nước về kinh tế trong nền kinh tế thị trường

Quản lý Nhà nước về kinh tế được thể hiện qua các chức năng kinh tếcủa nhà nước:

- Nhà nước đảm bảo sự ổn định chính trị, kinh tế, xã hội và thiết lậpkhuôn khổ pháp lệnh, buộc mọi thành viên đều phải thực hiện nhằm hướngnền kinh tế phát triển theo mục tiêu đã định

- Nhà nước có những tác động đến nền kinh tế để nền kinh tế hoạt động,phát triển ổn định Thực hiện chức năng này nhà nước phải sử dụng những

"Vũ khí" chủ yếu của nhà nước đó là chính sách tài chính, tiền tệ để điều hòacung cầu và tiền tệ trên thị trường

- Nhà nước đảm bảo cho nền kinh tế hoạt động có hiệu quả thực hiệnchức năng này nhà nước phải có những tác động nhằm chống ô nhiễm môitrường, chống độc quyền, hạn chế những thất bại của thị trường

- Nhà nước điều tiết quá trình phân phối thu nhập nhằm thực hiện sựcông bằng xã hội Trong nền kinh thị trường do nhiều yếu tố tác động tất yếu

sự phân hóa giàu nghèo sẽ ngày càng lớn Vì vậy nhà nước phải tác động vàoquá trình phân phối để đảm bảo sự công bằng xã hội

Quản lý nhà nước về kinh tế được thực hiện thông qua các công cụ quản lý

vĩ mô của nhà nước đó là hệ thống pháp luật; kế hoạch hóa; lực lượng kinh tế củanhà nước; chính sách tài chính và tiền tệ và các công cụ điều tiết kinh tế đối ngoại

* Nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước về kinh tế.

Với sự phân tích nội dung, quản lý Nhà nước về kinh tế như trên, chúng

ta có thể kết luận rằng

Hiệu lực quản lý của nhà nước về kinh tế là việc thực thi về quyền lực của nhà nước sử dụng các công cụ, các giải pháp các chính sách kinh tế tác động vào nền kinh tế, nhằm làm cho nền kinh tế hoạt động, phát triển đạt theo mục tiêu nhất định.

Như vậy việc thực thi quyền lực của nhà nước trong sử dụng các công cụ

cụ của nhà nước có tác dụng này có thể đem lại những kết quả khác nhau, cóthể đem lại kết quả tốt theo mục đích của nhà nước, hoặc có thể đem lại kếtquả không tốt Nếu đem lại kết quả tốt thì thể hiện hiệu lực quản lý của nhànước về kinh tế được nâng cao và ngược lại hiệu quả quản lý của nhà nướcthấp thì hiệu quả kinh tế không cao hoặc không hiệu quả

Biểu hiện của việc nâng cao hiệu lực quản lý của nhà nước về kinh tế đó là:

Một là, các nội dung về quản lý kinh tế của Nhà nước có được thực hiện

tốt, các quyết định về chiến lược phát triển kinh tế xã hội của Nhà nước cóđúng đắn, phù hợp và có khả thi; kế hoạch thực hiện chiến lược kinh tế đúng;

tổ chức thực hiện kế hoạch và chỉ huy phối hợp, cũng như khuyến khích,trừng phạt nghiêm minh

Hai là, các chức năng kinh tế của nhà nước được thực hiện tốt Hệ thống

pháp luật phải đồng bộ, thực thi pháp luật nghiêm minh, nền kinh tế đảm bảohoạch định, tăng trưởng, phát triển ổn định có hiệu quả; sự công bằng xã hộiđược đảm bảo xã hội trật tự dân chủ, công bằng, văn minh; đời sống vật chất

và tinh thần của xã hội phải không ngừng được nâng cao

* Mối quan hệ giữa đổi mới cơ chế thanh tra với việc nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước về kinh tế

Như phân tích trên cho thấy cơ chế thanh tra chính là toàn bộ nhữngphương thức hoạt động, những quy định về chức năng, nhiệm vụ để tổ chức.Thanh tra thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình đối với đối tượng thanhtra, đối với hiệu lực quản lý Nhà nước về kinh tế đó chính là Nhà nước sửdụng các công cụ quản lý kinh tế nhằm đạt được mục đích của Nhà nước Khinói đến hiệu lực quản lý của Nhà nước về kinh tế chính là nói đến khả năng

của nhà nước trong việc thực hiện mục đích đó có đáp ứng yêu cầu đời sốngcủa xã hội của đất nước Trong mối quan hệ cơ chế Thanh tra và quản lý Nhànước về kinh tế thì quản lý Nhà nước là mục đích nhà nước là chủ thể đề rachủ trương, chính sách về kinh tế nhưng cơ chế Thanh tra có vai trò vị trí hếtsức quan trọng là góp phần điều chỉnh quản lý kinh tế Do đó, có thể nói tácđộng của cơ chế thanh tra với hiệu lực quản lý nhà nước về kinh tế đây là mốiquan hệ giữa phương tiện và mục đích nếu cơ chế thanh tra tốt, có hiệu quả,đúng pháp luật thanh tra công khai, minh bạch nó sẽ có tác dụng làm nâng caohiệu lực quản lý nhà nước về kinh tế, thúc đẩy nền kinh tế phát triển Ngượclại hiệu lực quản lý của Nhà nước về kinh tế được đảm bảo nâng cao thì nó sẽthúc đẩy cơ chế thanh tra tốt hơn, có hiệu quả hơn Sự tác động trên được biểuhiện cụ thể như sau:

- Cơ chế thanh tra và đổi mới cơ chế thanh tra nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về kinh tế.

Về nhận thức cũng như trong thực tiễn cho thấy hoạt động thanh trakiểm tra nhằm mục đích bảo đảm chấp hành đường lối, chính sách pháp luậtnhằm uốn nắn những lệch lạc trong quá trình quản lý nhà nước về kinh tế Đểhoạt động thanh tra kiểm tra đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước về kinh tếtrong nền kinh tế thị trường đòi hỏi cơ chế thanh tra phải thể hiện sự năngđộng, hiệu quả.Bởi lẽ cơ chế thanh tra chính là sản phẩm chủ quan của nhànước, đó là một trong những công cụ quản lý kinh tế vĩ mô quan trọng củanhà nước Do đó không có sự đổi mới cơ chế thanh tra nào mà lại không phục

vụ, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về kinh tế, thúc đẩy hiệu quảquản lý nhà nước về kinh tế, xã hội

- Hiệu lực quản lý nhà nước về kinh tế muốn được nâng cao đòi hỏi phải

có cơ chế thanh tra kiểm tra đúng đắn phù hợp:

Thanh tra kiểm tra là một trong quá trình tổ chức thực thi chính sáchpháp luật quản lý kinh tế của nhà nước; đây là quá trình để nhà nước xem xétđánh giá một chủ trương một chính sách, một quyết sách của nhà nước cũngnhư sự chấp hành của các cá nhân, tổ chức trong xã hội để từ đó có thể tiếptục phát huy hay điều chỉnh quản lý nhà nước, v.v Quá trình này chính làhoạt động thanh tra kiểm tra của Thanh tra nhà nước, của các tổ chức khác cóchức năng kiểm tra thanh tra Do đó để nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước

về kinh tế đòi hỏi phải tăng cường hoạt động thanh tra có hiệu quả

1.1.3 Vai trò của thanh tra và cơ chế Thanh tra

Thanh tra và Cơ chế Thanh tra có vai trò rất quan trọng trong quản lýnhà nước về kinh tế trong nền kinh tế thị trường biểu hiện:

1.1.3.1.Thanh tra và cơ chế thanh tra chính là chức năng thiết yếu của

cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế.

Bất cứ hoạt động quản lý nào muốn bảo đảm thực hiện những mục tiêu

đề ra, thể hiện các chương trình, kế hoạch, quyết định, v.v… quản lý nào,muốn bảo đảm thực hiện được quản lý và các biện pháp quản lý thì phải tiếnhành thanh tra, kiểm tra (kiểm tra và thanh tra giống nhau về mục đích lànhằm phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa, xử lý vi phạm, góp phần thúcđẩy hoàn thành nhiệm vụ, hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước, tăng cườngpháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức vàcông dân Giữa Thanh tra và kiểm tra khác nhau là ở chỗ chủ thể về nghiệp

vụ, về phạm vi hoạt động, về thời gian, v.v…)

Quản lý bao giờ cũng được thực hiện theo chu trình: Ban hành Quyếtđịnh, tổ chức chỉ đạo thực hiện quyết định, kiểm tra - thanh tra việc thực hiệnQuyết định do đó có thể nói có hoạt động quản lý tất yếu phải có hoạt độngthanh tra Mối quan hệ này luôn tồn tại, gắn bó nhau không thể tách rời

Đánh giá về vai trò của công tác thanh tra trong hoạt động quản lý nhànước V.I Lê Nin nói quản lý đồng thời phải có thanh tra, quản lý và thanh tra

là một chứ không phải là hai, do đó có hoạt động quản lý nhà nước, tất yếuphải có hoạt động thanh tra; Thanh tra phục vụ cho yêu cầu quản lý nhà nướcnhằm đem lại hiệu lực quả quản lý nhà nước cao hơn và nếu như quản lý nhànước không có hoạt động thanh tra thì xem như không hoạt động quản lý nhànước

1.1.3.2 Thanh tra và cơ chế thanh tra góp phần bảo đảm pháp chế, tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước.

Với tư cách là chức năng quản lý, thanh tra là hoạt động xem xét tại chỗ việclàm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân có đúng chính sách, pháp luật Nếu họ làmsai làm chậm thì giúp họ sửa chữa và làm cho đúng Mục đích Thanh tra là phát huynhân tố tích cực, phòng ngừa và xử lý vi phạm để cá nhân, tổ chức chấp hành mộtcách nghiêm túc chính xác đầy đủ quy định của pháp luật Nhà nước Muốn có phápchế trước hết phải có pháp luật Pháp luật là hệ thống các qui phạm (qui tắc xử sựhay qui tắc hành vi) do Nhà nước ban hành hay thừa nhận, thể hiện ý chí của giaicấp cầm quyền, có tính chất bắt buộc chung và được thực hiện lâu dài, nhằm điềuchỉnh các quan hệ xã hội và được thực hiện bằng các biện pháp tổ chức, giáo dục,thuyết phục và cưỡng chế Không phải lúc nào mọi người hiểu biết mọi quy phạmpháp luật Vì vậy, muốn có pháp chế còn cần phải làm cho mọi người hiểu biếtpháp luật và thi hành nghiêm chỉnh pháp luật Để mọi người có thể hiểu biết phápluật thì vai trò của công tác tuyên truyền, và giáo dục pháp luật nói chung là hết sứcquan trọng, việc tuyên truyền pháp luật tuy không phải là chức năng của thanh tranhưng qua hoạt động thanh tra giúp cho cơ quan, tổ chức, cá nhân hiểu đúng vàchấp hành nghiêm chỉnh pháp luật cũng là góp phần tích cực bảo đảm pháp chế

1.1.3.3 Thanh tra và cơ chế thanh tra góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Thực tiễn chỉ ra rằng: hiệu lực quản lý Nhà nước phần lớn tùy thuộc vào

nội dung, chất lượng và biện pháp tổ chức thực hiện các quyết định quản lýNhà nước Hiệu lực nhà nước bị ảnh hưởng nếu quyết định quản lý Nhà nướckhông đảm bảo tính giai cấp, tính Đảng, tính pháp luật; không dựa trên nhữngluận cứ khoa học (phù hợp quy luật và điều kiện thực tế; khách quan); khôngphù hợp nguyện vọng của quần chúng và không đáp ứng được nhu câu cầu xãhội Hiệu lực quản lý nhà nước cũng bị ảnh hưởng ngay cả khi nội dung, chấtlượng quyết định quản lý đã bảo đảm các yêu cầu nhưng lại thiếu biện phápthực hiện Để các quyết định quản lý Nhà nước được các cơ quan, tổ chức, cánhân tuân thủ và chấp hành thì cơ quan, tổ chức, cá nhân ban hành quyết địnhphải đề ra qui trình thực hiện quyết định Trong qui trình đó không thể thiếuđược hoạt động thanh tra, kiểm tra.

1.1.3.4 Thanh tra và cơ chế thanh tra góp phần nhận xét đánh giá tình hình và kết quả thực hiện quyết định quản lý kinh tế;

Để kiểm nghiệm lại chính nội dung, chất lượng quản lý; khi phải kiếnnghị bổ sung, sửa đổi hoặc bải bỏ một phần hay toàn bộ quyết định quản lýkhông phù hợp Trong hoạt động thanh tra không chỉ làm rõ đúng sai mà cònphải tìm ra được những nguyên nhân của mặt tích cực, tồn tại cả về mặt chủquan; khách quan để chấn chỉnh xử lý với ý nghĩa đó Thanh tra thực chất gópphần nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước

Trong hoạt động thực tiễn, thanh tra không chỉ là một trong nhữngphương thức bảo đảm để các quyết định quản lý Nhà nước được tuân thủ mộtcách nghiêm túc mà còn góp phần xem xét cả tính hiệu quả của quản lý Nhànước Hiệu quả suy đến cùng, là chỉ tiêu so sánh giữa 2 yếu tố: kết quả và chiphí Hiệu quả cao khi kết quả đạt tối đa và chi phí ở mức tối thiểu Ngược lại,hiệu quả thấp hoặc không có hiệu quả khi chi phí cao nhưng kết quả thấp.Hiệu quả quản lý Nhà nước có liên quan trực tiếp đến kết quả thực hiện các

mục tiêu, chương trình nhiệm vụ quản lý nhà nước và chi phí để thực hiện cácchương trình, mục tiêu nhiệm vụ đó; có liên quan trực tiếp đến các tổ chức vàhoạt động cụ thể của cơ quan quản lý Nhà nước.

1.1.3.5 Thanh tra và cơ chế thanh tra góp phần xem xét, kết luận đánh

giá kết quả thực hiện các mục tiêu, chương trình, nhiệm vụ của chính cơ quan quản lý Nhà nước

Chỉ đánh giá kết quả mà không so sánh với chi phí bỏ ra thì chưa thể tiếpcận đến khái niệm hiệu quả Chưa đánh giá được hiệu quả thì thanh tra chưađáp ứng được yêu cầu quản lý Chính vì vậy, công tác thanh tra còn phảihướng đến xem xét cả việc tổ chức và hoạt động cụ thể của cơ quan quản lýNhà nước.Thông qua các yếu tố; cơ cấu tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm

vụ, thẩm quyền năng lực, uy tín, phong cách, tinh thần trách nhiệm, tính dânchủ và uy tín với xã hội, v.v…

Với bản chất dân chủ Nhà nước là của dân, do dân và vì dân, pháp luật làthể hiện ý chí của dân cho nên thanh tra góp phần tăng cường pháp chế nângcao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước cũng chính là góp phần phát huy dânchủ xã hội chủ nghĩa

1.2 SỰ CẦN THIẾT VÀ NỘI DUNG ĐỔI MỚI CƠ CHẾ THANH TRA

1.2.1 Sự cần thiết khách quan của việc đổi mới cơ chế thanh tra

Trong sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước cũng như của tỉnhĐồng Nai, đặc biệt là khi quan hệ kinh tế quốc tế ngày càng phát triển cả vềchiều rộng và chiều sâu, khi Việt Nam đã trở thành thành viên chính thức của

tổ chức thương mại thế giới (WTO) thì cơ chế thanh tra đứng trước yêu cầubức bách phải đổi mới, do những yêu cầu sau:

Một là, do yêu cầu đổi mới phát triển nhanh của các ngành kinh tế theo

cơ chế thị trường

Sự phát triển nền kinh tế thị trường, đặc biệt là sự phát triển kinh tế trongnhững năm gần đây, các tổ chức kinh tế - xã hội không ngừng ra đời pháttriển mạnh Mọi chủ thể kinh tế thuộc mọi thành phần kinh tế cùng tham gia,cùng tồn tại, phát triển Điều này đã tạo ra sự năng động của nên kinh tế Songcác chủ thể kinh tế hoạt động trong nền kinh tế thị trường luôn vận động theo

cơ chế thị trường Do đó ngoài những mặt tích cực rất lớn đó là kích thích sựnăng động các chủ thể kinh tế kích thích cải tiến kỹ thuật, thúc đẩy sản xuấtphát triển kinh doanh có năng suất, chất lượng, hiệu quả cao, thúc đẩy kinh tếphát triển, đảm bảo tính hiệu lực của quản lý nhà nước trong nền kinh tế thịtrường, thì sự phát triển các chủ thể kinh tế của các thành phần kinh tế theo cơchế thị trường cũng nảy sinh ngày càng nhiều những mặt khuyết tật, thậm chí

là tiêu cực như cạnh tranh không lành mạnh, chiếm dụng vốn của nhau, trốnlậu thuế, làm hàng giả, hàng nhái, gian lận thương mại, khai thác kiệt quệ tàinguyên, gây ô nhiễm môi trường sinh thái, vi phạm pháp luật và các chínhsách của nhà nước vì vậy phải đổi mới cơ chế thanh tra để phòng ngừa, răn

đe và xử lý các vi phạm của các tổ chức, cá nhân gây ra những hậu quả đó,nhằm thúc đẩy kinh tế tiếp tục hoạt động, phát triển ổn định, có hiệu quả, thựchiện công bằng xã hội

Hai là, do yêu cầu đòi hỏi của công cuộc phòng chống tham nhũng ngày

càng cao

Tham nhũng ở nước ta ngày càng trầm trọng và đã trở thành quốc nạn, vìvậy cuộc chiến chống tham nhũng ngày càng phát triển cả về chiều rộng vàchiều sâu Muốn chống tham nhũng có hiệu quả, thì cơ chế thanh tra cũ khôngcòn phù hợp, phải tăng cường hoạt động thanh tra Để hoạt động thanh tra cóhiệu quả thì vấn đề cơ bản là phải đổi mới cơ chế thanh tra, có vậy mới đápứng được nhu cầu đòi hỏi của cuộc chiến chống tham nhũng khi mà các hành

vi tham nhũng, của các đối tượng tham nhũng ngày càng tinh vi và ngày càng

đi vào chiều sâu Tất nhiên, chính sách đổi mới cơ chế thanh tra đòi hỏi phảinâng cao năng lực, trình độ chuyên môn và phẩm chất đạo đức của cả đội ngũlãnh đạo và cán bộ thanh tra Bởi lẻ các đối tượng tham nhũng thường tìmnhững kẻ hở của pháp luật, của cơ chế chính sách để tranh thủ đem lợi ích kinh

tế về cho chính mình, làm thiệt hại của cải, tài sản của nhà nước, của nhân dân

Ba là, do yêu cầu đòi hỏi của quá trình hội nhập kinh tế ngày càng phát triển.

Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ở nước ta ngày càng phát triển các nhàkinh doanh nhiều tổ chức kinh tế quốc hoạt động kinh doanh ở nước ta, bởivậy thành phần kinh tế tư bản nhà nước và thành phần kinh tế có vốn đầu tưnước ngoài không ngừng phát triển Vấn đề này đặt ra là phải có cơ chế thanhtra thích hợp để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạnmới Cụ thể là phải có những văn bản pháp quy mới trong lĩnh vực thanh tra.Làm sao huy động tốt nhất mọi nguồn lực trong và ngoài nước và phát triểnkinh tế - xã hội Đồng thời ngăn ngừa, hạn chế cao nhất những vấn đề thúcđẩy kinh tế tiếp tục phát triển ổn định đạt hiệu quả cao góp phần nâng caohiệu lực quản lý nhà nước về kinh tế

1.2.2 Nội dung đổi mới cơ chế thanh tra

Từ khái niệm về cơ chế thanh tra, chúng ta cũng có thể thấy nội dung cơchế thanh tra có nội hàm rất rộng và đa dạng, phức tạp Nội dung cơ chế đó baohàm cả hệ thống các văn bản pháp luật của nhà nước về thanh tra; nội dung cơcấu tổ chức, chức năng nhiệm vụ, quyền hạn, phương thức tác động, cùng cácnguyên tắc hoạt động và mối quan hệ chặt chẽ của toàn bộ hệ thống tổ chứcthanh tra nhằm thực hiện tốt mục đích thanh tra với cách tiếp cận vấn đề nhưtrên, chúng ta có thể thấy nội dung thanh tra gồm các nội dung cơ bản sau:

- Hệ thống các văn bản pháp luật của nhà nước:

Các văn bản này mang tính pháp lý quy định về cơ cấu tổ chức, chứcnăng nhiệm vụ, quyền hạn, nguyên tắc và các mối quan hệ giữa Thanh tra vớicác cơ quan khác; xác định phương thức và quá trình vận hành, thực thi chứcnăng, nhiệm vụ của hoạt động Thanh tra phải nói rằng nếu không có các vănbản pháp quy, quy định của nhà nước về thanh tra không thể có hoạt động,thanh tra đúng và đạt hiệu quả kinh tế - xã hội được

Nếu có hệ thống các văn bản pháp quy đúng đắn, sẽ là cơ sở pháp lý đểcác tổ chức thanh tra tiến hành hoạt động thanh tra có hiệu quả cao và sẽ tácdụng kích thích, khuyến khích các tổ chức, cá nhân thực hiện tốt các chínhsách, luật pháp của nhà nước

- Về các chủ thể tiến hành thanh tra:

Hiện nay theo quy định của pháp luật nhà nước quy định, thì việc xemxét đánh giá việc thực hiện pháp luật và việc áp dụng những biện pháp đểchấn chỉnh, xử lý những hành vi vi phạm đó thuộc về các chủ thể có chứcnăng thanh tra, kiểm tra giám sát nhà nước (gồm có: Thanh tra hành chính,Thanh tra chuyên ngành) và các tổ chức khác có chức năng kiểm tra giám sátnhư : kiểm tra Đảng, Quốc hội, Hội đồng nhân dân, v.v… Các chủ thể thanhtra theo cấp hành chính gồm:

Về tổ chức: cơ quan thanh tra theo cấp hành chính gồm có Thanh traChính phủ; Thanh tra tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung làThanh tra tỉnh); Thanh tra huyện, quận, thị xã thành phố thuộc tỉnh (gọichung là Thanh tra huyện)

Về tổ chức Thanh tra theo ngành và lĩnh vực gồm có Thanh tra bộ, cơquan ngang Bộ (gọi chung là Thanh tra Bộ) Thanh tra Sở

- Về mối quan hệ giữa các chủ thể tiến hành thanh tra, kiểm tra, giám sát.Với tư cách là một hệ thống chính trị và bộ máy nhà nước, hoạt độngtheo một thể chế pháp luật thống nhất, giữa các chủ thể tiến hành thanh tra,kiểm tra, giám sát có những mối quan hệ ràng buộc, phối hợp khi thực thichức năng nhiệm vụ của mình Chẳng hạn mối quan hệ giữa Thanh tra hànhchính với Thanh tra chuyên ngành, giữa Thanh tra nhà nước với kiểm traĐảng trong việc xử lý những vi phạm về hành vi vi phạm pháp luật, về xử lýcán bộ theo cấp hành chính.giữa thanh tra tài chính với thanh tra nhà nước;giữa các bộ phận trong hệ thống tổ chức nội bộ từng loại thanh tra nhỏ mốiquan hệ giữa thanh tra chính phủ với thanh tra tỉnh, thành phố thuộc trungương, giữa thanh tra tỉnh với thanh thanh tra quận, huyện

- Đối tượng thanh tra:

Các cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra có trách nhiệm thựchiện yêu cầu, kiến nghị quyết định về thanh tra, có quyền giải trình về nộidung thanh tra, các quyền và trách nhiệm khác do pháp luật quy định và chịutrách nhiệm chính xác trung thực các thông tin do mình cung cấp

- Về phương thức hoạt động thanh tra

Phương thức hoạt động của Thanh tra nhà nước được quy định bởi tínhchất mục tiêu của chủ thể tiến hành thanh tra trên nguyên tắc được pháp luậtquy định về chức năng nhiệm vụ quyền hạn

Các tổ chức Thanh tra nhà nước khi thanh tra thực hiện chính sách, phápluật, nhiệm vụ kế hoạch nhà nước của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyềnyêu cầu, kiến nghị, kết luận hoặc quyết định xử lý theo thẩm quyền và theoquy định của pháp luật

1.2.3 Những nhân tố ảnh hưởng đến đổi mới cơ chế thanh tra

1.2.3.1 Hệ thống pháp luật và các văn bản, chính sách của nhà nước

Hệ thống pháp luật và các văn bản, chính sách của Nhà nước ban hànhtạo điều kiện pháp lý cho hoạt động thanh tra Đây là cơ sở để việc tiến hành

thanh tra được minh bạch, ý khác và có kết quả tốt, góp phần thúc đẩy hoạtđộng kinh tế - xã hội đạt hiệu quả, và do đó hiệu lực quản lý của nhà nước vềkinh tế được nâng cao Vì vậy, hệ thống văn bản, pháp luật chính sách có liênquan đến thanh tra đây là nhân tố quan trọng, ảnh hưởng đến cơ chế thanh tra.Nếu hoạt dộng, cơ chế thanh tra mà đúng đắn, có cơ sở khoa học, phù hợp vớiđiều tiết kinh tế xã hội của đất nước thì nó sẽ thúc đẩy cơ chế thanh tra hoạtđộng có hiệu quả và ngược lại

1.2.3.2 Tổ chức hệ thống bộ máy ngành thanh tra Nhà nước

Theo Luật Thanh tra năm 2004 thì hệ thống thanh tra được tổ chức theocấp thanh tra hành chính và cơ quan thanh tra theo ngành và lĩnh vực Đối với

cơ sở (cấp xã) Luật không qui định chức năng thanh tra

Hệ thống thanh tra Nhà nước thiết chế tổ chức như hiện nay nhìn chung

là hợp lý nhưng xét về quyền hạn được giao so với chức năng nhiệm vụ, thìkhông mạnh, nếu xét về mối quan hệ trên dưới trong lãnh đạo hoạt độngthanh tra, công tác tổ chức cán bộ thì đặc trưng nổi bật hiện nay bởi thực hiện

cơ chế lãnh đạo song trùng nên thanh tra cấp trên với thanh tra cấp dưới mangtính hình thức; trong khi đó thì lãnh đạo trực tiếp của cơ quan thanh tra cùngcấp “vừa đá bóng vừa thổi còi”

1.2.3.3 Đội ngũ cán bộ thanh tra Nhà nước

Vấn đề này hiện nay được Nhà nước hết sức quan tâm về chiến lược pháttriển nguồn lực nâng cao trình độ nghiệp vụ chuyên môn như: tiêu chuẩn hoátính cấp của thanh tra viên, chế độ trợ cấp nghề Tuy nhiên trên thực tế cònnhiều vấn đề bất cập

Về đội ngũ cán bộ tuy có phát triển về số lượng nhưng chất lượng so yêucầu nhiệm vụ còn nhiều vấn đề quan tâm, trình độ năng lực chuyên môn vớiyêu cầu nhiệm vụ của thanh tra viên trong hoạt động chưa đáp ứng yêu cầu

Về chế độ đãi ngộ chưa tương xứng nhiệm vụ với quyền lợi.

Nhiệm vụ chưa gắn với quyền lợi

Hệ thống tổ chức bộ máy thanh tra Luật quy định Thanh tra chỉ tuân theopháp luật nhưng trên thực tế hoạt động thanh tra thiếu quyền lực, phụ thuộcvào lãnh đạo Nếu năng lực lãnh đạo cũng như năng lực tổ chức thực hiệnthanh tra và năng lực cán bộ thanh tra vững vàng, tốt thì cơ chế hoạt độngthanh tra tốt, có hiệu quả và ngược lại…

1.2.3.4 Phương thức hoạt động thanh tra

Các tổ chức Thanh tra Nhà nước khi thanh tra việc thực hiện chính sáchpháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch nhà nước của các cơ quan, tổ chức cá nhân cóquyền yêu cầu, kiến nghị kết luận hoặc quyết định xử lý theo thẩm quyền vàtheo quy định của pháp luật, việc thực hiện thanh tra này theo quy định củaLuật được thực hiện dưới hình thức thanh tra theo chương trình kế hoạch vàthanh tra đột xuất Theo khoản 2 Điều 34 Luật Thanh tra quy định thanh tratheo chương trình kế hoạch phải được phê duyệt của cấp có thẩm quyền,thanh tra đột xuất khi phát hiện cơ quan tổ chức, cá nhân có dấu hiệu vi phạmpháp luật hoặc do Thủ trưởng cùng cấp giao

Về nội dung thanh tra: ngoài thanh tra việc thực hiện chính sách phápluật, thanh tra hành chính còn thanh tra việc thực hiện nhiệm vụ của cơ quan,

tổ chức, cá nhân thuộc quyền quản lý trực tiếp Có thể nói đây là điểm khácbiệt so với hoạt động thanh tra chuyên ngành Hoạt động thanh tra hành chínhthể hiện sự kiểm tra giám sát của cấp trên đối với cấp dưới trong hệ thống cơquan quản lý Nhà nước, cho nên việc theo dõi, đánh giá đôn đốc cấp dướithực hành nhiệm vụ thanh tra là một nhiệm vụ hết sức quan trọng

Ngoài ra, đối tượng thanh tra hành chính là các cơ quan, tổ chức, cá nhânthuộc quyền quản lý trực tiếp của cơ quan quản lý, có nghĩa là hoạt động thanhtra hành chính chủ yếu nhằm vào bản thân bộ máy quản lý, giám sát hoạt động

của cán bộ, công chức thông qua việc xem xét đánh giá việc chấp hành chínhsách pháp luật và nhiệm vụ của họ Đây chính là hoạt động có tính truyền thống

- Thanh tra theo ngành và lĩnh vực:

“Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan quản lý Nhànước theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấphành pháp luật, quy tắc quản lý của ngành, lĩnh vực thuộc thẩm quyền quản lý”.7

Như vậy, có thể thấy thanh tra theo chương trình cũng như thanh tra độtxuất ít nhiều gì có tính bị động của các tổ chức Thanh tra Nhà nước

Về phương thức hoạt động thanh tra còn phải trên cơ sở quyết địnhThanh tra “ Hoạt động Thanh tra chỉ được thực hiện khi có Quyết định Thanhtra ( Điều 36 Luật Thanh tra)

1.2.3.5 Trình độ nhận thức và thực hiện các văn bản pháp quy của nhà nước của các đối tượng thanh tra.

Nhân tố này cũng ảnh hưởng đến cơ chế thanh tra ảnh hưởng đến mụcđích của cơ chế thanh tra Bởi vì nếu trình độ nhận thức các văn bản, pháp luật,chính sách của nhà nước đối với các chủ thể kinh tế thuộc đối tượng thanh tra

mà tốt, đồng thời các đối tượng thanh tra thực hiện tốt các văn bản, pháp luật

và chính sách của nhà nước tốt, thì hoạt động thanh tra sẽ nhanh, gọn, có hiệuquả và chỉ mang tính răn đe, phòng ngừa là chủ yếu Do đó cơ chế thanh tra sẽgóp phần thúc đẩy được sự phát triển kinh tế xã hội và theo đó nâng cao đượchiệu lực quản lý của nhà nước về kinh tế, ngược lại thì cơ chế thanh tra sẽ phải

xử lý các vi phạm, các vụ việc… Do đó sẽ gây sự phức tạp, gây lãng phí về mặt

xã hội và ảnh hưởng không tốt đến sự tăng trưởng, phát triển của nền kinh tế

1.3 KINH NGHIỆM ĐỔI MỚI CƠ CHẾ THANH TRA CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI

Để giám sát hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước; công chức nhànước, nhằm tăng cường hiệu lực quản lý, chống các hiện tượng tham nhũng, tiêucực trong đội ngũ công chức nhiều nước thế giới đã thành lập cơ quan thanh tra,

giám sát hành chính, thanh tra chuyên ngành để kiểm soát hoạt động hành chính,sản xuất kinh doanh nhằm đảm bảo tính hoạt động đúng đắn trong các cơ quannhà nước Trong phạm vi đề tài tác giả xin được phép giới thiệu hoạt động Thanhtra hành chính của Hàn Quốc, Ai Cập và Thanh tra chuyên ngành của Cộng hoàPháp để từ đó có thể làm bài học kinh nghiệm cho quá trình hình thành việc đổimới cơ chế Thanh tra Việt Nam nói chung, Thanh tra Đồng Nai nói riêng.

1.3.1 Kinh nghiệm Hàn Quốc

Thanh tra Hàn Quốc được thành lập vào 08/04/1994, một cơ quan Trungương độc lập có nhiệm vụ giải quyết các khiếu nại của dân đối với các cơquan chính quyền Thanh tra Hàn Quốc có quyền giải quyết các vụ việc khiếunại liên quan đến tất cả các cơ quan của Chính phủ; các tập đoàn, các tổ chứccông, hoặc các cá nhân được bầu hoặc chỉ định vào những vị trí để nắm giữ

và thi hành những trọng trách đối với xã hội; các hành vi hành chính trái phápluật hoặc không phù hợp, xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của ngườidân; các vấn đề liên quan đến các thủ tục hành chính nhập nhằng, phức tạp,phiền phức và các tiêu chuẩn quản lý nghề nghiệp; các khiếu nại mà quanchức Chính phủ có trách nhiệm cố tình trì hoãn hoặc cẩu thả trong quá trìnhgiải quyết các vấn đề; yêu cầu chỉnh sửa những vi phạm hoặc sự đối xử saitrái đối với quyền và lợi ích hợp pháp của công dân

Thanh tra Hàn Quốc có vai trò giám sát và điều tra các cơ quan Chínhphủ để giải quyết khiếu nại của người dân; cố gắng giải quyết các xung độtgiữa người dân và các cơ quan Chính phủ nhanh chóng và thuận tiện; tăngcường các cuộc cải cách hành chính và pháp lý bằng việc kiến nghị các cơquan Chính phủ cải cách Luật, hệ thống và chính sách; hoạt động như một đạidiện chính trị, dân chủ để bảo vệ quyền của những người yếu trong xã hội.Các chức năng của Thanh tra Hàn Quốc thể hiện như sau:

- Một là, giải quyết khiếu nại cho người dân.

Chính phủ quy định chức năng này cho hệ thống Thanh tra để bảo vệquyền và lợi ích của người dân và tăng cường niềm tin của nhân dân vàochính quyền.

Hệ thống cho phép Thanh tra có quyền điều tra và giải quyết các khiếunại đối với các cơ quan của chính quyền

- Hai là, quyền hạn xét xử trên diện rộng.

Hệ thống này xử lý hầu hết các khiếu nại của người dân xuất phát từ cácchính sách hoặc hệ thống hành chính không hợp lý Những sắp xếp hành chínhkhông phù hợp hoặc trái pháp luật, và việc chấp hành cẩu thả của các hoạtđộng hành chính ( bao gồm cả chểnh mảng và vi phạm) từ chối tiếp nhận cáckhiếu nại, hoặc giải quyết chậm trễ đối với những khiếu nại đã được tiếp nhận.Thanh tra Hàn Quốc là một cơ quan hành chính độc lập, các thành viênđều có một lá phiếu trong quá trình ra quyết định Các thành viên đề cử ra mộtTổng Thanh tra và 3 thanh tra viên thường trực, 6 thanh tra viên khôngthường trực Tất cả những thành viên này đều do Tổng Thống bổ nhiệm Tổngthư ký Thanh tra Hàn Quốc có nhiệm vụ giải quyết các vấn đề của Ban thư ký

và là 1 người trong 3 thanh tra viên thường trực

Với những chức năng và vai trò như vậy, trong những năm qua Thanhtra Hàn Quốc đã làm tốt các nhiệm vụ được Chính phủ giao phó và nhân dântin tưởng Cụ thể như, từ khi thành lập 4/1994- 31/12/2004, Thanh tra HànQuốc đã nhận tổng số 152.201 khiếu nai, trong đó 142.755 khiếu nại đã đượcThanh tra Hàn Quốc giải quyết Trong năm 2004, Thanh tra Hàn Quốc đã tiếpnhận 18.829 đơn khiếu nại

1.3.2 Kinh nghiệm của cơ quan giám sát hành chính Ai Cập (ACA)

Cơ quan giám sát hành chính Ai Cập gọi tắt là ACA, người đứng đầu cơquan mày tương đương Bộ Trưởng nhưng không phải thành viên Chính phủ,

cơ quan giám sát hành chính Ai Cập có chức năng giám sát hoạt động cơ quan

hành chính và có nhiệm vụ:

- Có quyền giám sát và Thanh tra hoạt động cơ quan thuộc Chính phủ,các tổ chức kinh tế xã hội, Hợp tác xã sản xuất, kinh doanh cơ quan hệ về mặttài chính với nhà nước

- Trong quá trình Thanh tra, giải quyết khiếu nại- tố cáo có quyền khởi tố

vụ án hình sự

Ở Ai Cập, cơ quan giám sát hành chính được tổ chức chủ yếu ở Trungương gồm các Tổng cục, Cục đơn vị chức năng, không có cơ quan giám sáthành chính địa phương mà có những Văn phòng đại diện của cơ quan giámsát hành chính đặt tại những khu vực nhất định để thực hiện nhiệm vụ giámsát một số tỉnh, thành Để thực hiện nhiệm vụ phòng chống tham nhũng trong

tổ chức của ACA có thành lập một bộ phận chống tham những, có quyền trựctiếp nhận khiếu nại- tố cáo, tiến hành điều tra đối với vi phạm tham nhũng,tiêu cực các đối tượng thuộc quyền giám sát

- Về hoạt động, theo quy định toàn bộ hoạt động giám sát của cơ quanACA đặt dưới sự chỉ đạo tập trung thống nhất của người đứng đầu cơ quannày tại Trung ương Nhưng thông tin thu được từ Văn phòng đặt tại khu vựcđược chuyển về Trung tâm ACA xử lý và quyết định Trong hoạt động, ngoàiviệc tổ chức các đoàn Thanh tra, giám sát để giải quyết vụ việc phức tạp,ACA còn giao cho mỗi thanh tra viên theo dõi, giám sát một hoặc một số đốitượng nhất định theo kế hoạch được phân công để chủ động tiến hành thanhtra, giám sát theo thẩm quyền

Với phương châm phòng ngừa là chính, ACA chú trọng việc phát hiện từ

xa để hạn chế vi phạm có thể xảy ra, vi phạm được phát hiện thì xử lý kịp thời

và nghiêm minh đến giáo dục răn đe Trong quá trình thực hiện quyền giámsát ACA rất coi trọng việc thu thập các thông tin tố giác từ nhân dân, hiện nay

họ sử dụng đường “ điện thoại nóng” ACA sử dụng các chuyên gia, nhữngnhà chuyên môn trong khi xem xét, giải quyết các vụ việc liên quan đến vấn

đề phức tạp, chuyên ngành sâu Ngoài ra họ còn sử dụng cộng tác viên rộngrải để tăng cường giám sát trên một phạm vi rộng hơn

1.3.3 Kinh nghiệm về cơ chế Thanh tra tài chính Cộng hoà Pháp

Ở Cộng hoà Pháp, xuất phát từ quan điểm độc lập về phân chia quyềnlực và sự phát triển của xu hướng phân quyền, các cộng đồng lãnh thổ địaphương được phân quyền tự quản trong nhiều lĩnh vực Nhà nước Trung ươngkhông trực tiếp can thiếp vào mọi công việc của cộng đồng lãnh thổ đó, màchỉ giám sát, đảm bảo cho mọi hoạt động của nó tuân theo pháp luật

Ở Pháp không tồn tại cơ quan Thanh tra của Chính phủ mà có các cơquan Tổng Thanh tra được thành lập ở các Bộ, chịu sự quản lý điều hành trựctiếp của Bộ trưởng

Cơ quan Tổng Thanh tra Tài chính nước Cộng hoà Pháp bao gồm cácTổng thanh tra và các thanh tra viên chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Bộ trưởngKinh tế- Tài chính Tổng Thanh tra Tài chính thực hiện quyền kiểm tra, giámsát của mình đối với các kế toán viên Nhà nước và phần lớn các cơ quan Tàichính, các cơ quan có nhiệm vụ thu, phát tiền của Nhà nước, trước hết là các

tổ chức thu thuế và kho bạc

* Tổ chức cơ quan Tổng Thanh tra Tài chính gồm có:

- Trưởng Ban Tổng Thanh tra và các Phó Trưởng Ban Tổng Thanh tra

- 32 Tổng Thanh tra phân công theo vùng hay công tác đặc biệt

- 38 thanh tra viên chính thuộc mọi ngạch

- 34 cán bộ hành chính

Phân chia công việc theo loại hình công tác như sau:

- Công tác kiểm toán chiếm 18% khối lượng công việc.

- Công tác điều tra chiếm 22% khối lượng công việc

- Công tác kiểm tra chiếm 39% khối lượng công việc

- Những công việc khác chiếm 21% khối lượng công việc

* Chức trách nhiệm vụ:

- Cơ quan Tổng Thanh tra Tài chính:

+ Tiến hành thanh tra, kiểm tra đối với các tổ chức, ban, ngành chịu sựkiểm tra của Tổng Thanh tra Tài chính như: Các cấp địa phương trực thuộc

Bộ, các kế toán viên Nhà nước, các nhà chuẩn chi và các tổ chức đã nhận sựtrợ giúp của Nhà nước

+ Tiến hành công tác kiểm toán hay đánh giá về một tổ chức hay các thủtục, các chính sách của Nhà nước khi Bộ trưởng Kinh tế- Tài chính yêu cầu.+ Thực hiện nhiệm vụ điều tra trọng điểm hoặc tư vấn theo đề nghị củacác cấp chính quyền nhân dân đối với những vấn đề cần thiết

+ Đảm trách chức thư ký thường trực cho Ủy ban chiến lược với tráchnhiệm tư vấn cho tương lai và kiểm tra của Bộ Kinh tế- tài chính

- Các Tổng Thanh tra Tài chính:

+ Theo dõi hoạt động của các cơ quan, Chi cục của Bộ trong phạm vivùng phụ trách

+ Cố vấn cho Bộ trưởng Kinh tế- Tài chính trong phạm vi những nhiệm

vụ khác nhau mà Bộ trưởng giao phó

+ Là đại diện của Bộ tham gia trong các Uỷ ban, Hội đồng hay các Uỷban hành chính khác nhau

Tổng Thanh tra Tài chính là đại diện quyền lực của Bộ trưởng Kinh Tài chính trong phạm vi công việc được phân công phụ trách theo vùng lãnhthổ hoặc các công tác đặc biệt Các Tổng Thanh tra chịu sự chỉ đạo trực tiếp

tế-của Bộ trưởng trên cơ sở những ý kiến tế-của Trưởng ban Thanh tra đề xuất, Bộtrưởng quyết định giao nhiệm vụ cho các Tổng Thanh tra, nhất là bổ nhiệm họphụ trách các khu vực hay công tác đặc biệt Với chức danh Tổng Thanh tra,đảm nhận hai nhiệm vụ chính là giám sát và thông tin.

- Trưởng Ban Tổng Thanh tra:

Trưởng Ban Tổng Thanh tra do Tổng thống bổ nhiệm, được lựa chọntrong số các Tổng Thanh tra Tài chính Trưởng ban quyết định cơ cấu tổ chứccủa cơ quan Tổng Thanh tra và đảm bảo cho việc sử dụng yếu tố con người vàvật chất (ngân quỹ) một cách có hiệu quả nhất Trưởng Ban thông báo vànhận thông tin của các Tổng Thanh tra tại các địa phương mà họ phụ trách.Trưởng Ban giao nhiệm vụ cho các thanh tra viên

* Ở các địa phương thuộc nước Công hoà Pháp không có Sở Tài chínhnên không có Thanh tra cấp Sở Mọi hoạt động thanh tra, kiểm tra thôngthường do Thanh tra Kho bạc, Thanh tra thuế, Kiểm toán vùng tiến hành.Trường hợp đặc biệt do cơ quan Tổng Thanh tra Tài chính trực tiếp tiến hành.Thanh tra Kho bạc và Thanh tra thuế tại địa phương chịu sự kiểm tra, hướngdẫn của Tổng Thanh tra phụ trách vùng đó Quan hệ giữa Tổng Thanh travùng với Giám đốc Kho bạch vùng, hàng tháng đến làm việc, nắm tình hình

và hướng dẫn, chỉ đạo công tác thanh tra tài chính tại vùng

* Đối tượng, phạm vi hoạt động của Thanh tra Tài chính:

- Tất cả các công ty, nghiệp đoàn, hiệp hội hoặc doanh nghiệp đã vàđang đề nghị xin trợ giúp của Nhà nước, của chính quyền địa phương, hoặccủa một cơ quan Nhà nước dưới dạng trợ giúp về vốn, cho vay ứng tiền trướchoặc đảm bảo lợi nhuận đều phải chịu sự kiểm tra xác minh của cơ quan TổngThanh tra Tài chính

- Các doanh nghiệp Nhà nước có mục đích là hoạt động thuộc lĩnh vực

thương mại, công nghiệp hoặc nông nghiệp chịu sự quản lý của Nhà nước.

- Các công ty hoặc tập đoàn có lợi nhuận kinh tế và Nhà nước giữ 50%vốn của các công ty này

- Các tập đoàn có lợi ích kinh tế được thành lập không có sự góp vốn củaNhà nước nhưng hợp đồng của tập đoàn được Nhà nước trợ giúp hơn một nữacác khoản chi phí điều hành, hay giành cho Nhà nước đa số phiếu trong đạihội các thành viên của tập đoàn

- Các cơ quan Trung ương hay Quốc gia với nhiều dạng chương trình trợgiúp với bảo hiểm xã hội, với trợ cấp gia đình và tương hỗ nông nghiệp

- Tất cả các loại hình tổ chức và doanh nghiệp khác tiến hành các hoạtđộng kinh tế theo sự chỉ đạo và đã gọi thầu dưới hình thức góp vốn, cho vay,ứng tiền trước cho sự trợ giúp các doanh nghiệp

- Các tổ chức chịu sự quản lý đặc biệt theo các văn bản quy định như:+ Các Ngân hàng và Công ty Bảo hiểm Nhà nước

+ Uỷ ban năng lượng nguyên tử

+ Công ty Đường sắt quốc gia Pháp

+ Cơ quan quản lý giao thông của Paris

* Từ việc nghiên cứu kinh nghiệm về cơ chế Thanh tra Tài chính củaCộng hoà Pháp:

Có một vấn đề đặc biệt trong hệ thống Thanh tra Tài chính của Pháp là ởcác địa phương không có Thanh tra Sở Tài chính, hoạt động thanh tra, kiểmtra tài chính do Thanh tra Kho bạc, Thanh tra thuế, Kiểm toán vùng tiến hành,trường hợp đặc biệt do cơ quan Tổng Thanh tra Tài chính trực tiếp tiến hành

Cơ quan Tổng Thanh tra Tài chính được thành lập theo các vùng (khu vực)

mà không nhất thiết tại từng địa phương đều phải có cơ quan Tổng Thanh tra

Tài chính.

1.3.4 Những bài học rút ra có thể vận dụng vào Việt Nam

1.3.4.1 Đối với Thanh tra hành chính

- Về tổ chức: Trực thuộc cơ quan hành chính cao nhất, người đứng đầucủa cơ quan thanh tra, giám sát do Tổng thống hoặc Thủ tướng bổ nhiệm với

sự phê chuẩn của Quốc hội; Thời hạn làm việc không quá 2 nhiệm kỳ (thôngthường mỗi nhiệm kỳ là 4 năm) Về hệ thống tổ chức có nước tổ chức theocấp hành chính hoặc tổ chức tập trung ở Trung ương có Văn phòng đại diện ởkhu vực như ở Trung quốc Bộ giám sát hành chính được thành lập tại Trungương trực thuộc Chính phủ, các cơ quan giám sát được thành lập ở địaphương thuộc Uỷ ban nhân dân các cấp

- Về chức năng nhiệm vụ: về tổ chức tuy mỗi nước có điểm khác nhaunhư về tên gọi, hệ thống tổ chức,v.v… nhưng chức năng, nhiệm vụ phần lớn

là có nét giống nhau, đó là:

+ Giám sát hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước và côngchức nhà nước

+ Xem xét giải quyết khiếu nại tố cáo theo thẩm quyền

+ Thanh tra về thực hiện nhiệm vụ, công vụ của công chức nhà nước vàcác đối tượng khác được pháp luật quy định Ngoài chức năng nhiệm vụ đượcquy định nêu trên cơ quan Thanh tra giám sát còn có những nhiệm vụ khácnhư: Ở Ai Cập cơ quan giám sát hành chính còn có quyền tiếp nhận điều tra,

tố cáo về hành vi tham nhũng, được quyền điều tra khởi tố vụ án trong thựchiện Thanh tra, giám sát hành chính đều có chức năng chống tham nhũng

Từ nghiên cứu Thanh tra hành chánh các nước Ai Cập, Hàn Quốc có thểmột vấn đề mà chúng ta cần quan tâm đó là thể tính quyền lực tập trung

không chia cắt và tính chuyên môn của lực lượng làm công tác Thanh tra.

1.3.4.2 Đối với Thanh tra chuyên ngành

Thanh tra chuyên ngành được thành lập của Bộ, ngành là loại hìnhThanh tra được thành lập hầu hết các nước trên thế giới, ở nhiều quốc giaThanh tra chuyên ngành được tồn tại song song với nhiều loại hình Thanh trakhác như Thanh tra Quốc hội, hoặc thanh tra, giám sát hành chính Các nước

có loại hình Thanh tra này, như: Pháp, Đức, Anh, Nhật, Bỉ, Ai Cập, v.v…

- Về tổ chức: Được thành lập ở các Bộ, ngành tuỳ theo quan điểm mỗinước có thể được thành lập ở các Bộ hoặc một số Bộ, ngành

Việc lựa chọn các công chức làm công tác thanh tra rất kỹ Thôngthường những người làm công tác thanh tra chuyên ngành ngoài trình độ,năng lực, thâm niên nhất định, trong đó yêu cầu kiến thức, bằng cấp về quản

lý chuyên ngành là đều bắt buộc Thanh tra chuyên ngành độc lập với côngtác quản lý, thanh tra viên không được đảm nhận thêm chức vụ trong cơ quanhành chính, khi tiến hành thanh tra hoặc xem xét những vấn đề có tính chuyênsâu thì có thể áp dụng những chuyên gia về lĩnh vực đó không có việc sửdụng công chức với tư cách thanh tra kiêm nhiệm

- Chức năng, nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành: Kiểm tra, thanh tra hoạtđộng của các cơ quan thuộc Bộ, ngành, cơ quan hành chính các cấp, các cơquan tổ chức khác thuộc lĩnh vực của Bộ, ngành

Quyền hạn: Hoạt động thanh tra chuyên ngành chỉ xem xét, kết luận vàđưa ra các kiến nghị chứ không được đưa ra các quyết định

- Về phương thức hoạt động có các hình thức kiểm tra có hệ thống mangtính phòng ngừa Kiểm tra đột xuất theo vụ việc không theo chương trình kếhoạch định sẵn

Chương 2

THỰC TRẠNG CƠ CHẾ THANH TRA Ở TỈNH ĐỒNG NAI

2.1 NHỮNG ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CƠ CHẾ THANH TRA ĐỒNG NAI

2.1.1 Về đặc điểm tự nhiên

Đồng Nai là tỉnh thuộc miền Đông Nam Bộ nước Cộng hoà Xã hội Chủnghĩa Việt Nam, có diện tích 5.862,73 km2, chiếm 25,5% diện tích tự nhiêncủa vùng Đông Nam Bộ, tiếp giáp với 5 tỉnh, thành phố: Bà Rịa - Vũng Tàu,Bình Dương, Lâm Đồng, Bình Thuận và thành phố Hồ Chí Minh Đồng Nainằm trong địa bàn kinh tế trọng điểm phía Nam, là trọng điểm đầu tư củaChính phủ Trung tâm của tỉnh là Thành phố Biên Hòa, cách thành phố HồChí Minh 30 km về phía Tây, một trung tâm kinh tế - khoa học kỹ thuật -văn hoá giáo dục lớn nhất cả nước Với dân số trên 5 triệu người của thànhphố Hồ Chí Minh có thu nhập bình quân cao nhất nước cùng với dân số trên2,2 triệu người của Đồng Nai là thị trường tiêu thụ rộng lớn và nguồn cungcấp lao động đạt chất lượng cao, dồi dào cho nền sản xuất công nghiệp củaĐồng Nai

Đồng Nai có hệ thống giao thông rất thuận lợi với các Quốc lộ 1, 51, 20với tổng chiều dài 244,5 km đã và đang được mở rộng nâng cấp theo tiêuchuẩn đường cấp I, II đồng bằng (Quốc lộ 1, 51), cấp III đồng bằng (Quốc lộ20) có nhiều tuyến đường liên tỉnh, tuyến đường sắt Bắc - Nam và hệ thốngcác cảng ở Đồng Nai cùng với cảng ở thành phố Hồ Chí Minh, Bà Rịa - VũngTàu và sân bay Quốc tế Tân Sơn Nhất, v.v… và trong tương lai gần Chínhphủ sẽ xây dựng một sân bay Quốc tế với quy mô 5.000 ha tại Đồng Nai, đáp