TRUONG D,;.I HQC KHOA HQC TV NHIENNGHIEN CUU MOT SO VI KHUAN VA VIRUS GA Y B~NH TREN TOM SU Penaeus monodon NUOI THU... Penaeus monodon nuoi thlldng phdm d'D8ng Bang Song Cau Long"Chu'dn
Trang 1TRUONG D,;.I HQC KHOA HQC TV NHIEN
NGHIEN CUU MOT SO VI KHUAN VA VIRUS
GA Y B~NH TREN TOM SU (Penaeus monodon)
NUOI THU<1NGPHAM {j DONG BANG SONG cifu LONG
CHUYEN NGANH : VI SINH
MA SO: 1.05.12
TOM TA T LU!N AN TIEN si SINH HOC
TP HO CHI MINH - 2003
Trang 2tONG TRiNHaliOC HoANTHANHT41 VleN NGHIENcl1u NUOITRaNGTHUYSANII
Ngllirihll(fngdin khoahoc:
1 PGS.TS.PH4MTHANHHO
Phin bien1: PGS.TS.BiJiLai
,
Phin bien 2: PGS.TS Tran Linh Thuoc
Phin bien3: TS.TrinhTruongGiang
" ,., ,
Lu~nan se duQcbaav~ truDcHOidongcha'mlu~nan ca'pnhanuDc hop t~i TruOngE>~ihoc Khaahoc TI,lnhien , , .D(,lihoc Quac gia - Tp.Ho ChI Minh
vaohoi ,09.giCJ00 ngay30 thang 01 nam2004
Coth~tim hi~ulu~nant~i thuvi~nKhoahocTOnghOpva
thuvi~nTruOng E>~i hocKhoahocTI,lnhien- TP.HoChiMinh
Trang 3(Penaeus monodon) nuoi thlldng phdm d'D8ng Bang Song Cau Long"
Chu'dng 1: MO E>AU
1.1 Tinh c6p thiet cua luin an
Trong nhung th4p Bien g~n day, nu6i tr6ng tMy san c1khu vf!c CMu
A n6i chung va Vi~t Nam n6i rieng dang tren da phat tri~n, nha'tlangM nu6i t6m bi~n c1nhung vung veil bi~n, cii'a s6ng Tuy nhien, mQttrC1ng~i ldn anh hu'C1ngde'n Dang sua't va san 1u'<;1ngla va'n d~ djch b~nhbUng n6 trong qua trlnh nu6i cling vdi sf! suy thoai m6i tru'<1ng
Vi the', va'n d~ ca'p bach hi~n nay la pMi xac djnh nguyen nMn gayche't t6m nu6i, cac ye'u t6 m6i tru'<1ng,mua vt,lxua't hi~n b~nh d~ giamnhung thi~t h~;ddo ~nh t6m gay ra h~u c6 th~ mC1rQng va phat trieDngh~ nu6i Wm biln mQt cach Mn vung (j Vi~t Nam, ct,lth~ la cac dnhD6ng B?ing S6ng Cii'uLong (DBSCL)
1.2 Ml,lcti~u cua luin an
D~ tai du'<;1cthf!Chi~n nhiim xac djnh vi sinh v4t (vi khua'n va virus)gay b~nh; hta tu6i nhi~m va th<1idilm xua't hi~n mQt s6 b~nh thu'<1ngg~p tren t6m su nu6i c1cac m6 hinh nu6i cM ytu: quang canh (QC),
ban tham canh (BTC), "Tom - Lua" va tham canh (TC) - nu6i c6ng nghi~p (CN) d DBSCL d~ lam cd Sc1khoa hQc cho vi~c d~ xua't cac
giai phap phOng tq thfch h<;1p
1.3 NQidung cua luin an
- Nghien cU'u~m ~nh vi khua'n, cM ye'u nh6m Vibrio tren t6m su nu6i tren m6 hinh BTC va "Tom -Lua".
- Nghien cU'u~m b~nh virus (MBV va WSSV) tren t6m su va cac
loai thuQc hQ t6m he tren m6 hinh BTC, "T6m Lua" va QC ("Tom
Trang 4- Nghien cti'u va M th6ng cac b~nh thu<'1ngg~p tren tom su nuoi
thudng phGm (Penaeus monodon) d mo hinh nuoi TC.
1.4 Net md! cua lu,n an
- Lu~n an la mQt trong nhii'ng oong trinh d~u tieD d Vi~t Nam nghien cti'u c6 M th6ng cac vi sinh v~t gay b~nh quail trQng: nh6m Vibrio, MBV, WSSV tren tom su nuoi d cac roOhinh khac nhau (QC, BTC va
TC) t~i cac dnh BBSCL
- Lu4n an ding la mQt trong nhung cong trinh dAu tieD nghien cau va
tdng hqp cac b~nh thu<'1ngg~p tren tOm su d cac giai do~n phat tri€n
khac nhau tren mo hinh nuM TC
Ynghiii khoa h{Jc
Hinh thanh cd sd khoa hQc cho vi~c xac dinh nguyen nhan gay che't
tom nuoi d BBSCL va Mxua't cac giiii phap phOng tranh
Ynghia tht/c ti5n
-Giup Dong db c6 th€ phong ngita b~nh tren tom trong chu ky nuoithong qua vi~c qUail 19 sac khOe tom nuoi cung vdi cac giiH phap dolu4n an d~ xua't
- Ke't qua cua lu~n an giup cd quail qm\n 19 Nha nudc c6 duqc cd si'1
khoa hQCva cac thong tin c~n thie't v~ nguyen nhan gay che't tom nuoi
d BBSCL, nh~m ph\lc V\lchie'n luqc phOng tri b~nh tren tom nuoi thich
hqp
Chuang 2: TONGQUANTAl LieU
G6m 6 d~ m\lc:
D~ IIlQCd~u tieD Hi gidi thi~u sd net v~ tinh hinh nuoi va dich ~nh
tom teen the' gidi San d6 khao sat v~ tinh hinh nuoi tom su va nhung
thi~t h~i do dich ~nh tom gay fa d Vi~t Nam.
D~ m\lc 2: thai quat v~ cae roOhinh nuoi tom phd bien d B6ng B~ng Song Cii'uLong (DBSCL): BTC, "Tom -Lila" , QC ("Tom -
Trang 5Rung", "Rung- Tom") va TC (nuMcong nghi~p).
E>~m\lc 3 va 4: gidi thi~u cac ~nh thu'<'1ngg~p tren tom so.nuoi va cac
vi sinh v~t g~y ~nh chinh tren tom so nhu' b~nh do virus (MBV,
WSSV, YHCV); b~nh nhi~m khu~n (nh6m Vibrio).
E>~m\lc 5: gidi thi~u mQt vai phu'dng phap nghien cU'uvi sinh v~t g~yb~nh tren tom so va cac loai thuQc h<?tom he nhu': phu'dng phap cd
di~n (nuoi ef{y va phan l~p tac nhan g~y b~nh), phu'dng phap huye't
thanh h<?c,phu'dng phap sinh h<?cphan tii',phu'dng phap mo h<?c.E>~m\le 6: sd net v~ tinh hlnh nghien eU'u~nh vi sinh v~t (virus va vi
khu~n) tren tom so va cac loai tom he tren the' gidi va aVi~t Nam.Chlidng 3: V4T lieU vA PHUONG PHAp NGHIEN CUU
3.1 Nghi6n cuu mSm btnh vi khuin tr6n tom nuoi is eaSCl
3.1.1 Thai gian, dla di~m, IliQng miu phan trch
3.1.2 Phlidng philp
- Phan l~p tae nhan g~y ~nh tir cae milu tOmbhng phu'dng phap nuoi
c{{ytruy~n th6ng va dinh daub vi khu~n theo Bergey, 1994.
- G~y nhi~m nhan ~o d~ xac dinh kba mlng g~y b~nh cua cae loai vi
khu~n phan l~p tir cae milu tom bhng phu'dng phap ngam va tiem
- T~o khang huye't thanh cua V harveyi tren ca tai tu'<;1ngva thii' 1i'ngd\lng trong ch~n doan nhanh vi khu~n g~y ~nh tren tom (theo phu'dng
phap eua cae tae ghl J.A Plum va P.R Bowser (1982); Grimes va etv.
Trang 63.1.3 XU'IV s61i~u
Ap d\mgcac ph~nm~mtrongchu'dngtrinhSPSSde xii'19s6lic$u Dung phep rinh th6ng ke mo ta de rinh cac gia tIi: gia tIi trung biBb (mean), dQlc$chchu~n (SD),M s6 tu'dngquaDPearson va phu'dngsai ANOVA de tim cac m6i tu'dngquaD.
3.2 Nghi6n ct1u mim b~nh virus: virus g6y b~nh col (MBV)va
virus g6y hoi chang d6m trAng (WSSV)tr6n t6m su va cae loai is
hQt6m he
3.2.1 ThCligian, dla (liim, htC1ngmiu ph6n tfch
Ghi eM: (*): phdn tfchMBVva WSSV bdng phllang phdp mo hqc truy€n tMng.
(**): phlin rich MBV bdng phllang phdp mo hqc truyin tMng; WSSV bdng
phllang phap nW hqe va PCR.
3.2.2 Phu'dng phap
- Phltdng phdp M6 hqc: m§u tom du'<;1cthu ph~n gall tl}.yva mang (m§utOm gi6ng thu nguyen con) c6 djnh trong dung djeh Davidson Xii' 19,duc trong parafin, cAthit vdi dQ day 5- 6 J1m;nhuQm vdi Hematoxylin
va Eosin 8ge ke't qua theo Lightner (1996a)
- Phltdng phdp PCR: mall thu pMn mang (mau tom gi6ng thu nguyen
con) c6 djnh trong cdn 95%, du'<;1cnghi~n vdi dung djeh SDS (Sodium
Dodecyl Sulphate) 0,0025% va NaOH 0,005N de ly trieh DNA San d6
tie'n hanh pban 6'ng PCR theo quy trinh cda Kim (1998) - Phltdng phap phdn rich cae chi tieu chtlt Iltqng nltoc: pH, 00, dQtrang, dQm~n du<;1e
de djnh theo cae phu'dng phap thong thu'<7ngcua phong thi nghic$mthuy h6a
05/1997 Long An (*)
07/1998 Tri'iVinh (*)
to' 06/97- Ci'iMau (**) 72 mfiu: TOmgitfng "Tom-Rimgn,
05/98 216 mfiu: TOm trwng thanh "Rimg-Tom"
Trang 73.2.3 XU'IV soU,u
Ap d~ng cae ph~n m~m trong chu'dng trlnh SPSS d~ xii' ly s6lic$u
3.3 H, thong mQt so b,nh thuC1ngg4p tr~n t6m su Csm6 hlnh nu6iTC
3.3.1 ThC1igian, dla diim, so ao nghh!n euu
03-07/2001 Trai Thlien hiem
3.3.2 Phuong phap nghi6n euu
- Quan sat da'u hic$ubc$nhtich va bi~u hic$nlam sang cae bc$nh:
+ Lien quaD de'n ye'u t6 moi tru'C1ng:bc$nhmang barn, b~nhnhiem khuei'n,bc$nhden mang, hQich6'ng tom n6i d~u
+ Cae bc$nhdo virus: bc$nhMBV, bc$nhd6m trilng (WSD)
- Quan trilc cae ye'u t6 moi tru'C1ng:
+ Nhic$tdQ, pH, oxy bOa tan (sang va chi~u)
+ Do NH3-N, COD, de)~n: 2 tu~nll~n
- Thu m§u tOm: 10 ngayllftn, kiSm tra mftm b<$nh WSSV vaMBV
Chuang 4: KET QUA -THAo Lu4N
4.1 Nghi6n euu mim b,nh vi khu§n tr6n t6m nu6i CseBSCL 4.1.1 Tin so xuat hi,n ella cae loi:ti Vibrio e6 kha n4ng gay b,nh
Trang 8Klt qua ghi nh~n c6 Sf!.sai khae y nghla (p <0,05) v~ ~t th6ng k~giira cln so' xu!t hi~n cia cae loai vi khua'n g;iy ~nh: V.
parahaemolyticus, V.alginolyticus, V.harveyi tr~n cae mill t6m e6 ddu
hi~u b~nh d~u caD hdn cae mill kh6ng c6 ddu hi~u ~nh
Bang 4.1.1 T~n s6 xua'thi~n cda cae loai vi khuln tren eae mAll
tom nuoi - Mo hlnh BTC41icae tInhDBSCL
n: s6 milu kilm Ira
4.1.2 Tin 66 cua cae loBI Vibrioco kha Ding gay btnh t~n t6m 6U
nu61 iJ m6 hinh "T6m -Lua"
Bang 4.1.2 T~n s6 cda eae 10Mvi khu~n Wn cac m§u tom nudi
-Md hinh "T8m- Laa" ta i C~n Dltdc-LongAn
Ghi eM: n: s6 mdu kitm Ira
Tan s6 xucft hien (%) Loai vi khudn TrJmkMng co dt1uhifU TrJmco dt1uhiu nh
Loai vi khulin TAnslf xulft hi2n (%)
Mdu nh (n=41 ) Mdu dink IcY(n=41)
Trang 9Ke't qua khao sat cae m~u t6m tho t~i C~n Dude -Long An, ghi nh~ncae loai vi khu~n g~y b~nh hi~n di~n trong cae m~u tho d<;Jtdieh b~nheho ke't qua eao hdn cae m~u tho dinh ky xU' 19 th6ng ke eho tha'y e6sf/.sai khae 9nghia (p < 0,05) d6i vdi cae loai V harveyi, V cholerae,
V anguillarum gitYacae m~u tho dinh ky va tho Ilk dieh ~nh.
4.1.3 Xac dlnh kha n4ng gay b,nh cua cae lOBi Vibrio tren t6m
- Ke't qua gay nhi~m ghi nMn khci Dang gay ~nh eua cae loai Vibrio g~y nhi~m tren t6m, dii ehti'ng minh c6 m6i tudng quaD gitYacae loai Vibrio g~y ~nh vdi cae m~u t6m c6 bilu hi~n b~nh deh dii tho du'<;Je
tren cae ao nu6i nhu': do than, phdng v~y r~u, ehan du6i, ho~i tU'caepMn ph~
-Ke't qua gay nhi~m ghi nMn ty l~ t6m ehe't b?1ngphu'dng phap tiemeao hdn phu'dng phap ngam Di~u nay eho phep ghi nh~n t6m nhi~mkhu~n huye't (nhi~m khu~n toau th~n) thi g~y tae h~i hdn t6m bi nhi~mkhu~n e~e bQ
Bang 4.1.3 TY11$tOmche'ttrungblnhsan khi g~y nhi6m 168gio (7 ngay)
Loai vi khu4n Phddng ph8p gay Ty I tm nh va chtt
nhim saD 168 fliit (7 nflAy)
Trang 104.1.4 Nghi~n cl1u chi t4o khang huyit thanh V harveyl dg phat
hi,n nhanh vi khu§n nay tr6n tom
Thi nghi~m du'<Jcthl1c hi~n v~i khang nguyen la chUng V harveyi
du'<Jcphan l~p, xac nh~n tinh gay b~nh va du'<Jclam nhu'<JcdQc Khangnguyen nay du'<Jcdung d~ gay dap 1i'ngmi~n dich tren ca tai tu'<Jng
(Osphronemus gourami) Khang huytt thanh du'<Jcdung d~ chin doan nhanh V harveyi Ktt qua nhu'san: (Bang 4.1.4).
Bang 4.1.4 Hi~ngia khangthl eua Vibrioharveyic6 tronghuy€t thanheua
ea tai t1Jqnggiii'a cae 16 ea thi nghi~m
Ghi eM: +,++,+++: tM hi~n mile dq ngltng Mt; (-J: khOng xudt hi~n ngltng Mt
Hlnh 4.5 PhaiR ang ngungk't giO'akhang nguy6n (V harveyi) Ydi khang
huy't thanh cua V harvey/ (X 10)
(a): (leSichang am; (b): khang huy't thanh phs lo8ng 1:5
(c): khang huy't thanh phs lo8ng 1:10
Trang 11NMn xet:
-H~ mi~n dich cua ca tai tu'<;1ngc6 kha Dang dap 1i'ng mi~n dich,
~o khang thi di dap 1i'ngcae khang nguyen dm nh4p Iii V harveyi.
- Khang huye't thanh t~o thanh cho phan 1i'ngngu'ng ke't v~i V harveyi.
Khdng xay ra hi~n tu'<;1ngngu'ng ke't cheo v~i cae Ioai Vibrio nhu': V paraheamolyticus, V alginolyticus, V anguillarum, ch1i'ngto khang
huye't thanh nay c6 dnh d~c hi~u cao
- M1i'cdQ ngu'ng ke't giam d~n theo sl! gia tang cua cae dQ pha Ioanghuye't thanh
- Vi tri tiem khang nguyen khdng anh hu'Ctngde'n hi~u gia khang thixu!'t hi~n trong huye't thanh ca thi nghi~m
4.1.5 Thao JuGn
Ke't qua khao sat cae Ioai vi khu§n hi~n di~n tren tdm nudi: md hinh
BTC va md hinh 'Tom - Lua" cho phep chung ta c6 mQt s6 ykie'n
du'~i d! y:
-Tin s6 xu!'t hi~n cua nh6m Vibrio spp eao nh!'t so v~i cae nh6m vi
khu§n khac, vi d!y Ia mQt pMn eua khu M vi sinh v;jt binh thu'CJngtrong nu'~e biin ddng thCJiding e6 ~t thu'CJngxuyen trong cae Ioaitdm he [63,64 105, 108]
- Ke't qua xet nghi~m ghi nh4n thanh pMn cae Ioai vi khu§n g~y ~nhhi~n di~n tren cae m§u tdm ehu'a e6 d!'u hi~u ~nh th!'p hdn so v~icae m§u tdm c6 d!'u hi~u ~nh, di~u nay ding da du'<;1cmQt s6 tae gia
edng 1>6[114] Khi m~t dQ nh6m Vibrio khdng g~y b~nh trong mdi tntCJngao nudi giam thi b!'y giCJnh6m Vibrio g~y ~nh ehie'm u'u the',
d6 rung Ia Iue cae ~m ~nh khae c6 thi xu!'t hi~n [82]
- Cae vi khu§n g~y ~nh (V parahaemolyticus, V harvey, V alginolyticus, ) chi xu!'t hi~n tren cae m~u tdm c6 ~nh tich nhu':ffiQts6 d6t tren th~n bi do phdng v§y riu, eMn dudi, ndi bi phdng c6
Trang 12man hdng nh1;ltd6n hdng s~m va ho1;litit K6t qua kbao sat nay philh<;1pvdi nghien cU'utht1cnghil$mcua Eleonor , V Alapide- Tendencia
va ctv (1997), ghi nMn vdi V parahaemolyticus tom bi6n man qua 4
giai do1;ln:vang, vang hdng, hdng d6n do Theo Lightner va Redman(1985) tom bi bi6n do lit do sActo' astaxantin hil$ndil$n tren cae loai
giap xac, khi co V parahaemolyticus xam nMp thl astaxantin theo M
lympho d6n khu trU t1;ligall t1;J.yva cae mo khac MQt so' tac gia khacthl cho rAngbl$nhdo hay hQi chd'ng do tren tom su bao gdm nhi~u hie
nhan, trong do co ca v alginolyticus [64, 90].
- V vulnificus hil$n dil$n tren cae mftu tom tii' 23,60% d6n 31,70%.
Theo Paul, T Smith (2000) thl vi khuan nay du'<;1ct1mtha'y tren tom sunuoi bi ho1;litd' C1mAt [126]
4.1.6 Kit lucjn
-T~n so' cua nhOm Vibrio gay bl$nh (V parahaemolyticus, V harveyi,
V alginolyticus, ) chi6m u'u th6 trong cae mftu tom co da'u hil$u bl$nhnhu': do than, phdng vay ran, chaD duoi, ho1;litd' ph1;J.bQ,'"
- K6t qua gay nhi~m da xac dinh kba Dang gay bl$nhcua cae loai
Vibrio gay bl$nhpMn l~p du'<;1etii'cae mftu tom bl$nh.Cac mftu tom sankhi gay nhi~m d~u c6 da'u hil$ubl$nhnhu'cae mftu dii thu t1;liao nuoi
- Co m6i tu'dng quail giii'a st1hil$n dil$n cua cae loai Vibrio gay bl$nh
vdi da'u hil$ubl$nhtren tom
-Khang huy6t thanh du'<;1ct~o ra tii' ca tai tu'<;1ngc6 hil$u gia khang the
cao va tinh dijc hil$u cao, c6 the d'ng d1;J.ngde eh£n doan nhanh caebl$nhdo vi khuan
4.2 Nghl6n cuu mam b,nh virus (MBV, WSSV) tr@nt6m su va cac loai thuQc hQt6m he
Trang 13Ty I~ nhi~m MBV !ren tdm sli nudi d IDQng Ilia kM cao(75,57 :i:19,47%),c1f(1ngdQnhi~m nh~ chi~m da s6 (32,70%) va c1f(1ng
Bi6u d6 4.2.1.2 TY 11% nhi~m MBV tren tom nnoi
ky Iii 17,20% vii d<;Jtdjch ~nh Iii 22,7%.~ " "" "" ;~"
!!,i! ! t,(H TtfN!-\IENi
! ,," ,' ' , ','.,' i
!, ,J ",)~,t~.'" "I~~-"'l'" I ojif" r!:\ Ii},~-,,~~~~:~=~._.{
Trang 14HJnb4.6 va4.7 It baGgan IllY cua16msli bi nhi8mmlm bfnhMBV- (X100)
4.2.1.3 TyI nhlimMBV tren cae loaf t6m nu61- M6 hlnh
n = 24 I 37,50:t: 8,64 38,91 ::I:6,09
r=0,00; > o 05 r= 0,37;. > 0,05T6m the & Tom b!!c
1
45,83:t: 8,98 & 41,67::1:6,30 &
n=24 54,17:t:7,91 45,16::1:7,35
r = o 40; < 0,05 r = 0,34; > 0,05T6m the & T6m dar-
I
.45,83:t: 8,98 & 41,67::1:6,30 &
n=24 37,50:t: 8,64 38,91::1:6,09
r= 0,44; <0,05 r= 0,73; <0,05Tom b!!c & T6m da't
Trang 15Bang 4.2.1.3(a)cho IDly:
- Tomgiong:ty I~ nhi~m MBV tr~n tdm gi6ngarod hinh "Tom
-Rilng" cao hdn "Rang -Tom" Di~u nay c6 th~ do kich thtidc tdm
gi6ng a rod hinh "Tom- Rang" (l,67:t:O,39cm/con) nho hdn kich thtidc
tdm gi6ng a md hinh "Rilng-Tom "(2,1O::I:0,37cm/con). Nhi~u hie gia
da chrtngminh ty l~ nhi~mMBVtr~n tdm ty I~ nghjchvdi Dch thtidc (ttidngrtngvdi s6 ngay tu6i) cua t6m, ty I~ nhi~mcao nh(t Ia giai do~n postlarvae (kichthtidc< 2cm/con)[96, 112, 122].
- Tom trztJng thanh (the, b~c, dlt): ty I~ nhi~m MBV gifi'acac Ioai tdm trtiang thanh vdi nhau clingghi nMn tr~n mo hinh "Tom - Rang"
va tr~n mo hinh "Rang - Tom" chi c6 tdm b~c vdi t6m d(t va the vdi
d(t c6 sl/ ttidng quaDynghla (p< 0,05)
Ktt qua khao sat nay da chrtngminh, m<im~nh MBV dti<;rc truy~n IDeochi~u dQc,tit tdm gi6ng sang tdm trtiang thitnh va cling dti<;rc truy~n IDeochi~u ngang, gifi'acac loai (tom the, b~c, d(t) vdi nhau Di~u nay clingda dti<;rc nhi~u tac gia khao sat va oong b6 [96, 112, 122].
Qua Bang 4.2.1.3(b)cho th(y m~m b~nh MBV xu(t hi~n nhi~u trong
mua mtia va cu6i mua mtiad<iumua kho (titthang 6 dtn thang 11).Tit thang 12 dtn thang 05 Dam saD,chung chi xult hi~n nli me tr~n cac Ioai tdm.
Bang 4.2.1.3 (b) T~n s6 xua't hi~n cua m~m ~nh MBV tren t()m nu()i
- Md hlnh "Tom-Rirng"va "Rirng- Tom"