xây dựng mô hình định mức tín nhiệm các ngân hàng thương mại cổ phần trên thị trường chứng khóan việt nam

So sánh mô hình c a Moody’s và Fitch Ratings ..... Moody’s Investors Service S&P .... Fitch Investors Service BFSR .... Bank Financial Strength Ratings BCA .... Baseline Credit Assessmen

Mã sinh viên : A12256

Chuyên ngành : Tài chính - Ngân hàng

HÀ N I - 2011

L I C M N

hoàn thành khóa lu n t t nghi p này, em xin g i l i c m n sâu s c đ n cô giáo Ngô Khánh Huy n, đã t n tình h ng d n trong su t quá trình vi t khóa lu n t t nghi p

Em xin g i l i c m n chân thành đ n anh Lê T t Thành và các thành viên Ban

qu n tr website X p h ng r i ro tín d ng ( www.rating.com.vn ) đã nhi t tình ch b o và cung c p cho em nh ng tài li u h u ích đ hoàn thành đ tài nghiên c u

Em c ng xin đ c g i l i c m n trân tr ng đ n các th y cô giáo Tr ng i h c Dân

l p Th ng Long đã t n tình truy n đ t ki n th c trong 4 n m h c t p V i v n ki n th c đ c trang b trong quá trình h c không ch là n n t ng cho quá trình nghiên c u khóa lu n mà còn là hành trang quý báu đ em b c vào đ i m t cách v ng ch c và t tin

Cu i cùng em xin kính chúc các th y cô d i dào s c kh e và thành công trong s nghi p cao quý ng kính chúc thành viên c a website www.rating.com luôn d i dào s c

kh e, đ t đ c nhi u thành công t t đ p trong công vi c

M C L C

DANH M C CÁC B NG

DANH M C CÁC T VI T T T

PH N M U 1

CH NG 1: T NG QUAN V NGÂN HÀNG TH NG M I, HO T NG C A T CH C NH M C TÍN NHI M VÀ M T S MÔ HÌNH NH M C TÍN NHI M UY TÍN TRÊN TH GI I 5

1.1 T ng quan v ngân hàng th ng m i và y u t r i ro trong ho t đ ng ngân hàng 5

1.1.1 Các khái ni m 5

1.1.2 Y u t r i ro trong ho t đ ng ngân hàng 6

1.2 T ng quan v ho t đ ng đ nh m c tín nhi m và các mô hình đ nh m c tín nhi m uy tín trên th gi i 8

1.2.1 Khái ni m, đ i t ng và các nguyên t c trong ho t đ ng đ nh m c tín nhi m 8

1.2.1.1 Khái ni m 8

1.2.2.2 i t ng x p h ng 9

1.2.2.3 Nguyên t c x p h ng 9

1.2.2 M t s mô hình đ nh m c tín nhi m ngân hàng c a các t ch c đ nh m c tín nhi m uy tín trên th gi i 10

1.2.2.1 Mô hình x p h ng các ngân hàng c a Moody’s 10

1.2.2.2 So sánh mô hình c a Moody’s v i mô hình c a S&P 21

1.2.2.3 So sánh mô hình c a Moody’s và Fitch Ratings 24

1.2.2.4 T ng h p k t qu so sánh ba mô hình đ nh m c tín nhi m 26

1.3 T ng k t ch ng 1 28

CH NG 2: T NG QUAN V TH TR NG CH NG KHOÁN VI T NAM VÀ TH C TR NG HO T NG NH M C TÍN NHI M TRÊN TH TR NG CH NG KHOÁN VI T NAM 29

2.1 T ng quan v th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 29

2.1.1 Tóm l c ch ng đ ng 10 n m xây d ng và phát tri n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 29

2.1.1.1 Th tr ng ch ng khoán Vi t Nam giai đo n 2000 – 2005 29

2.1.1.2 Giai đo n t ng tr ng đ t bi n n m 2006 30

2.1.1.3 Giai đo n bi n đ ng n m 2007 31

2.1.1.4 Giai đo n n m 2008 - S t gi m theo xu th chung c a kinh t th gi i 33

2.1.1.5 Giai đo n 2009 – T ng tr ng b t ng và n t ng 35

2.1.1.6 Giai đo n 2010 37

2.1.1.7 Giai đo n 2 tháng đ u n m 2011 39

2.1.1.8 Th ng kê th tr ng ch ng khoán Vi t Nam t 7/2000 đ n 2/2011 39

2.1.1.9 ôi nét v bi n đ ng c a nhóm c phi u ngân hàng trong 10 n m phát tri n c a th tr ng 42

2.1.2 Nh ng m t còn t n t i c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 43

2.1.2.1 V khung pháp lý, th ch chính sách 44

2.1.2.2 V quy mô th tr ng và ho t đ ng phát hành 44

2.1.2.3 V c c u th tr ng 45

2.1.2.4 V h th ng c s nhà đ u t (c u đ u t ) 46

2.1.2.5 V h th ng các t ch c kinh doanh, d ch v ch ng khoán 46

2.1.2.6 V ho t đ ng qu n lý, giám sát th tr ng 47

2.2 Th c tr ng ho t đ ng đ nh m c tín nhi m trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 48

2.2.1 Ho t đ ng đ nh m c tín nhi m t i các t ch c đ nh m c tín nhi m Vi t Nam 49

2.2.1.1 Trung tâm thông tin tín d ng tr c thu c Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam – CIC 50 2.2.1.2 Công ty Thông tin Tín nhi m và X p h ng Doanh nghi p Vi t Nam (VietnamCredit) 52

2.2.1.3 Công ty C ph n x p h ng tín nhi m doanh nghi p Vi t Nam – CRV 55

2.2.1.4 Trung tâm khoa h c và th m đ nh tín nhi m doanh nghi p – CRC 57

2.2.1.5 Nh n đ nh chung v ho t đ ng c a các t ch c đ nh m c tín nhi m Vi t Nam 58

2.2.2 Ho t đ ng đánh giá, ch m đi m tín d ng t i các t ch c tín d ng (ngân hàng) và công ty ch ng khoán 59

2.2.3 Ho t đ ng đ nh m c tín nhi m c a các t ch c đ nh m c tín nhi m n c ngoài t i Vi t Nam 60

2.2.4 Nh n đ nh chung v ho t đ ng đ nh m c tín nhi m trên TTCKVN và gi i pháp cho v n đ này 62

CH NG 3: XÂY D NG MÔ HÌNH NH M C TÍN NHI M CÁC NGÂN HÀNG TH NG M I C PH N TRÊN TH TR NG VI T NAM 65

3.1 i t ng đánh giá c a mô hình – Các ngân hàng th ng m i c ph n trên th tr ng Vi t Nam 65

3.2 Xây d ng mô hình đ nh m c tín nhi m các ngân hàng th ng m i c ph n trên th tr ng Vi t Nam 68

3.2.1 Các c s xây d ng mô hình 68

3.2.1.1 C s pháp lý 68

3.2.1.2 C s k thu t 68

3.2.1.3 C s th c ti n 69

3.2.2 Thang đi m x p h ng c a mô hình 70

3.2.3 Mô hình đ nh m c tín nhi m các ngân hàng th ng m i c ph n trên th tr ng Vi t Nam 71

3.2.3.1 B c 1 – ánh giá s c m nh tài chính đ c l p c a ngân hàng 71

3.2.3.2 B c 2 – ánh giá các ngu n h tr và các y u t khác 84

3.3 T ng k t ch ng 3 86

K T LU N 88

DANH M C TÀI LI U THAM KH O

PH L C 1: CÁC CH TIÊU TRONG MÔ HÌNH MTN C A CRC

PH L C 2: M U BÁO CÁO TÀI CHÍNH H P NH T

DANH M C CÁC B NG

Trang

B ng 1.1 Các nhân t x p h ng s c m nh tài chính ngân hàng c a Moody’s 13

B ng 1.2 B ng phân chia h ng m c cho nhân t ph Hi u qu ho t đ ng 16

B ng 1.3 i m s t ng ng v i h ng m c c a t ng nhân t ph 16

B ng 1.4 B ng phân chia h ng m c cho BFRS c tính 18

B ng 1.7 Thang đi m x p h ng ngân hàng c a S&P 23

B ng 3.1 Danh sách các ngân hàng th ng m i c ph n trên th tr ng Vi t Nam 65

B ng 3.2 Gi i h n đánh giá các ch tiêu thành ph n c a y u t Kh n ng sinh l i 73

B ng 3.3 Gi i h n đánh giá các ch tiêu thành ph n c a y u t Tính thanh kho n 74

B ng 3.4 Gi i h n đánh giá t l An toàn v n 75

B ng 3.5 Gi i h n đánh giá các ch tiêu Hi u qu ho t đ ng 75

B ng 3.6 Gi i h n đánh giá các ch tiêu thành ph n c a Ch t l ng tài s n 78

B ng 3.7 Tóm t t các y u t x p h ng S c m nh tài chính đ c l p c a ngân hàng 83

Moody’s Moody’s Investors Service

S&P Standard & Poor’s

Fitch Fitch Investors Service

BFSR Bank Financial Strength Ratings

BCA Baseline Credit Assessment

PH N M U

1 Lý do ch n đ tài:

Sau h n 10 n m phát tri n, th tr ng ch ng khoán Vi t Nam đang d n kh ng đ nh

đ c vai trò quan tr ng là m t kênh d n v n tr c ti p hi u qu gi a nhà phát hành và các nhà đ u t bên c nh kênh vay v n truy n th ng là thông qua các ngân hàng T ngày đ u

m c a v i ch 2 mã c phi u tham gia giao d ch và m t vài trái phi u chính ph niêm y t

đ n nay đã có đ n h n 600 mã ch ng khoán đang đ c niêm y t trên hai sàn giao d ch Hà

N i và thành ph H Chí Minh Th tr ng phát tri n h a h n nh ng c h i sinh l i h p

d n đã và đang thu hút ngày càng nhi u các nhà đ u t tham gia, t c là t ng c h i huy

đ ng v n cho nhà phát hành, qua đó l i ti p t c kích thích vi c t ng quy mô th tr ng, đa

d ng hàng hóa và các lo i hình đ u t , t ng b c hình thành m t th tr ng chuyên nghi p

Dù v y, kinh doanh ch ng khoán là lo i hình kinh doanh m i xu t hi n Vi t Nam

h n 10 n m, các n n t ng c n thi t cho th tr ng ho t đ ng n đ nh nh các v n b n pháp quy, các t ch c v n hành, ho t đ ng đánh giá th tr ng, quy trình giao d ch v n đang trong quá trình xây d ng và hoàn thi n Tham gia đ u t trên th tr ng hi n nay ngoài m t s các t ch c đ u t chuyên nghi p, cá nhân có ki n th c v kinh doanh

ch ng khoán còn có m t l ng l n nh ng nhà đ u t riêng l , đ u t theo trào l u, s đông v i tâm lý c u may và ít quan tâm đ n vi c phân tích r i ro, hay phân tích k thu t

tr c m i quy t đ nh đ u t i u này t o nên r t nhi u r i ro, tr c h t là r i ro cho ngu n v n c a b n thân nhà đ u t và ti p đ n là r i ro cho c th tr ng do các quy t

đ nh đ u t mang n ng y u t tâm lý, không d a trên c s nghiên c u, đánh giá nghiêm túc công c đ c đ u t s r t d b nh h ng b i các thông tin sai l ch, t o đi u ki n cho nh ng đ i t ng x u th c hi n hành vi thao túng, l ng đo n th tr ng

Th c ti n đã cho th y nhi u tr ng h p vi c ra quy t đ nh đ u t khi ch a n m rõ thông tin v công c đ c đ u t s gây ra nh ng thi t h i l n c trên ph ng di n cá nhân nhà đ u t l n th tr ng minh ch ng rõ ràng cho đi u này có th nh c đ n m t

s ki n g n đây gây ch n đ ng th tr ng tài chính ti n t th gi i, đ l i nh ng h u qu

l n đ n nay các qu c gia v n còn đang kh c ph c, đó là Cu c kh ng ho ng tài chính ti n

t n m 2008 – 2009 M t trong nh ng nguyên nhân chính d n đ n cu c kh ng ho ng này

là do s thi u hi u bi t c a nhà đ u t v đ r i ro c a các công c tài chính phái sinh trên

th tr ng khi ra quy t đ nh đ u t vào lo i hình tài s n r i ro r t cao này Nh v y, có th

th y vai trò c a vi c phân tích công c đ u t và th tr ng tr c khi đ a ra quy t đ nh

đ u t , đ c bi t là vi c phân tích r i ro đ i v i công c đ c đ u t có vai trò r t quan

tr ng đ i v i vi c kinh doanh c a nhà đ u t c ng nh s n đ nh, phát tri n c a th

tr ng Tuy nhiên, m t b ph n l n nhà đ u t trên th tr ng Vi t Nam ch a đ kh

n ng đ t th c hi n các phân tích khoa h c này

Gi i pháp đ c nhi u nhà chuyên môn nh n đ nh đ gi i quy t v n đ này là hình thành m t h th ng đ nh m c tín nhi m chuyên nghi p và hoàn thi n phù h p v i nh ng

đ c đi m riêng c a th tr ng Vi t Nam, t đó giúp cho các nhà đ u t có c s đ tham

kh o, so sánh, đ i chi u k càng tr c khi đ a ra quy t đ nh đ u t cu i cùng c a mình Chính k t qu x p h ng tín nhi m nhà phát hành mà các t ch c đ nh m c tín nhi m đ a

ra, đóng vai trò làm ng i b o v các nhà đ u t tránh đ c các r i ro khi đ u t vào

ch ng khoán B ng x p h ng c a công ty đ nh m c tín nhi m c ng chính là m t trong

nh ng ph ng ti n báo hi u s v n đ ng c a th tr ng ch ng khoán bên c nh nh ng ch báo khác

Tuy nhiên sau 10 n m th tr ng ch ng khoán xu t hi n Vi t Nam thì ho t đ ng

đ nh m c tín nhi m v n ch đang trong giai đo n kh i đ u v i m t s đ i di n là các t

ch c chuyên v cung c p thông tin tín d ng và đ nh m c tín nhi m (nh CIC, CRC) bên

c nh đó còn ph i đ c p đ n nghi p v x p h ng tín nhi m (tín d ng) trong n i b m t s

t ch c trên th tr ng nh ngân hàng, công ty ch ng khoán đ ph c v cho ho t đ ng kinh doanh c a h ; nh ng có m t đ c đi m chung c a ho t đ ng đ nh m c tín nhi m trên

th tr ng Vi t Nam là ho t đ ng c a nh ng t ch c chuyên nghi p hay không chuyên

c ng ch ph c v cho m t ph m vi đ i t ng nh trên th tr ng (n i b , x p h ng theo yêu c u t phía khách hàng) và ho t đ ng này c ng ch a có m t khung pháp lý rõ ràng

ch t ch đi u ch nh nên ch t l ng x p h ng không đ ng đ u và d có nh ng nh n đ nh thi u khách quan do b chi ph i b i l i ích kinh t

Nh n th y ho t đ ng c a các t ch c đ nh m c tín nhi m trong n c còn h n ch trong khi vai trò c a ho t đ ng đ nh m c tín nhi m là r t quan tr ng đ i v i c nhà phát hành và nhà đ u t , m t s nhà phát hành trên th tr ng Vi t Nam (ch y u là các ngân hàng) đã ch đ ng thuê các t ch c đ nh m c tín nhi m uy tín c a th gi i (b ba Moody’s, Standard & Poor, Fitch Rating) đánh giá và x p h ng ho t đ ng c a mình Vi c làm này ngoài m c đích ph c v cho nhà phát hành ti p c n th tr ng v n trong n c và

qu c t d dàng h n, c ng có tác đ ng tích c c đ n cách nhìn nh n c a th tr ng v vai trò c a vi c đ nh m c tín nhi m tr c m i quy t đ nh đ u t K t qu x p h ng này

là c n c đ nhà đ u t cân nh c đ n r i ro khi đ u t vào ch ng khoán c a h

mà còn ch ra nh ng u nh c đi m cho chính nhà phát hành đ nâng cao ch t l ng ho t

đ ng kinh doanh Tuy nhiên, qua nh ng báo cáo x p h ng tín nhi m đã đ c công b c a các t ch c này t i th tr ng Vi t Nam có th nh n th y k t qu đánh giá v n ch a ph n ánh chính xác ch t l ng ho t đ ng hay ch t l ng ch ng khoán c a các nhà phát hành

Vi t Nam (nh ng nguyên nhân c a tình tr ng này s đ c phân tích chi ti t trong khóa

lu n)

Tóm l i, cho đ n nay ho t đ ng đ nh m c tín nhi m trên th tr ng Vi t Nam v n

ch a đ c s d ng nh m t công c đ m b o an toàn cho nhà đ u t trong khi m t th

tr ng ch ng khoán đang phát tri n nh Vi t Nam hi n nay n ch a r t nhi u r i ro do s

b t cân x ng thông tin, do thi u khung pháp lý ch t ch và ít nhà đ u t có đ kinh nghi m và ki n th c chuyên môn khi tham gia th tr ng

xây d ng và v n hành m t h th ng đ nh m c tín nhi m chuyên nghi p, chính xác và hi u qu phù h p v i nh ng đ c đi m riêng c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam đòi h i s k t h p c a nhi u nhân t t chính sách c a chính ph , h th ng pháp lu t đi u

ch nh đ n các nhà đ u t , các chuyên gia có trình đ và chuyên môn trong l nh v c đ nh

m c tín nhi m Tr c khi h th ng này đ c hoàn thi n thì các nhà đ u t v n c n có m t công c đ t đánh giá r i ro trong các quy t đ nh đ u t c a mình ây là lý do đ khóa

lu n t t nghi p đi vào nghiên c u đ tài xây d ng m t mô hình đ nh m c tín nhi m đ n

gi n, d a trên các ch tiêu tài chính thông d ng, d thu th p, phù h p v i kh n ng thu

th p và phân tích thông tin c a đa ph n các nhà đ u t cá nhân trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam cho vi c nghiên c u đ c chi ti t và có tính th c ti n cao khóa lu n

t p trung xây d ng mô hình đ nh m c tín nhi m cho các nhà phát hành là các ngân hàng

th ng m i c ph n trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

2 M c tiêu, đ i t ng và ph m vi nghiên c u

Thông qua vi c ti p c n nh ng lý lu n c n b n v ngân hàng th ng m i, ho t đ ng

c a t ch c đ nh m c tín nhi m và m t s mô hình đ nh m c tín nhi m uy tín trên th gi i

c ng nh xem xét th c tr ng ho t đ ng đ nh m c tín nhi m trên th tr ng ch ng khoán

Vi t Nam đ làm rõ s c n thi t xây d ng m t mô hình đ nh m c tín nhi m có nh ng đ c

đi m phù h p đ ti p c n s đông nhà đ u t trên th tr ng (đ n gi n, d so sánh, ngu n thông tin phân tích d thu th p)

Tham kh o m t s mô hình đ nh m c tín nhi m có uy tín trên th gi i k t h p v i

nh ng đi u ki n th c t t i Vi t Nam (các ch tiêu tài chính ph bi n, đ chính xác c a

thông tin, kh n ng phân tích c a nhà đ u t ) đ qua đó xây d ng mô hình đ nh m c tín nhi m cho các ngân hàng th ng m i c ph n trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

i t ng nghiên c u trong khóa lu n là m t s mô hình đ nh m c tín nhi m uy tín trên th gi i và th c ti n t i Vi t Nam Vi c nghiên c u đ c gi i h n trong ph m vi xem xét ho t đ ng đ nh m c tín nhi m các ngân hàng th ng m i c ph n

3 Ph ng pháp nghiên c u

Khóa lu n s d ng m t s ph ng pháp nghiên c u:

- Ph ng pháp th ng kê: thu th p, ch n l c và x lý nh ng s li u đ đ a ra nh ng

b ng bi u c n thi t minh h a cho nh ng nh n xét trong khóa lu n

- Ph ng pháp phân tích: phân tích các mô hình đ nh m c tín nhi m có uy tín trên th

gi i và áp d ng vào vi c xây d ng mô hình trong khóa lu n

- Ph ng pháp so sánh: so sánh các ch tiêu đ nh tính, đ nh l ng gi a các mô hình

đ c phân tích, k t h p v i th c t t i Vi t Nam đ đ a ra nh ng ch tiêu phù h p

áp d ng trong mô hình đang xây d ng

- Ph ng pháp t ng h p: sàng l c và đúc k t t c s lý lu n và th c ti n đ đ ra

nh ng gi i pháp cho m c tiêu nghiên c u

4 K t c u c a khóa lu n

B c c c a đ tài nghiên c u “Xây d ng mô hình đ nh m c tín nhi m các ngân

hàng th ng m i c ph n trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam” ngoài ph n m đ u

đ c chia thành ba ch ng v i k t c u chi ti t bao g m:

- Ch ng 1 trình bày lý lu n c b n v ngân hàng th ng m i c ph n, ho t đ ng c a

t ch c đ nh m c tín nhi m và m t s mô hình đ nh m c tín nhi m uy tín trên th

gi i

- Ch ng 2 trình bày t ng quan th tr ng ch ng khoán Vi t Nam và th c tr ng ho t

đ ng đ nh m c tín nhi m trên th tr ng t đó ch ra s c n thi t xây d ng m t mô hình đ nh m c tín nhi m riêng cho các nhà đ u t cá nhân trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

- Ch ng 3 trình bày mô hình đ nh m c tín nhi m các ngân hàng th ng m i c ph n trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

CH NG 1: T NG QUAN V NGÂN HÀNG TH NG M I, HO T NG

C A T CH C NH M C TÍN NHI M VÀ M T S MÔ HÌNH NH M C TÍN NHI M UY TÍN TRÊN TH GI I

1.1 T ng quan v ngân hàng th ng m i và y u t r i ro trong ho t đ ng ngân hàng

1.1.1 Các khái ni m

T n m 1985 tr v tr c, h th ng ngân hàng t i Vi t Nam là h th ng ngân hàng 1

c p, t ch c th ng nh t trên c n c bao g m: Ngân hàng Trung ng đ t tr s chính t i

th đô Hà N i, các chi nhánh ngân hàng t i các t nh, thành ph và các chi đi m ngân hàng

c s t i các huy n, qu n Lúc này, h th ng ngân hàng v c b n ho t đ ng nh m t công c ngân sách, ch a th c hi n các ho t đ ng kinh doanh ti n t theo nguyên t c th

đ c chuy n giao cho các ngân hàng c p 2 d i s qu n lý c a Ngân hàng Nhà n c Quá trình đ i m i c ch v n hành h th ng ngân hàng đánh d u s ra đ i 4 ngân hàng th ng m i đ u tiên thu c s h u Nhà n c Cho đ n nay cùng v i s phát tri n

m nh m c a n n kinh t th tr ng h th ng ngân hàng đã có nh ng b c ti n m nh m , các lo i hình doanh nghi p ho t đ ng trong l nh v c này c ng tr nên đa d ng h n và

Trong đó:

- Ngân hàng: là lo i hình t ch c tín d ng có th đ c th c hi n t t c các ho t đ ng ngân hàng và các ho t đ ng kinh doanh khác có liên quan Theo tính ch t và m c tiêu ho t đ ng, các lo i hình ngân hàng bao g m ngân hàng th ng m i, ngân hàng chính sách, ngân hàng h p tác xã

- Ho t đ ng ngân hàng: là vi c kinh doanh, cung ng th ng xuyên m t ho c m t s nghi p v bao g m nh n ti n g i, c p tín d ng và cung ng d ch v thanh toán qua tài kho n

Vì v y có th đ nh ngh a:

- Ngân hàng th ng m i (NHTM): là lo i hình ngân hàng đ c th c hi n toàn b ho t

đ ng ngân hàng và các ho t đ ng kinh doanh khác có liên quan nh m m c tiêu l i nhu n

th tr ng Vi t Nam hi n nay, các NHTM đ c thành l p và t ch c d i các hình th c sau:

- Các NHTM trong n c đ c thành l p và t ch c d i hình th c công ty c ph n (tr các NHTM nhà n c)

- Các NHTM nhà n c đ c thành l p và t ch c d i hình th c công ty trách nhi m

h u h n m t thành viên do Nhà n c s h u 100% v n đi u l Hi n nay t i Vi t Nam có 5 NHTM nhà n c là: Ngân hàng Chính sách Xã h i Vi t Nam (VBSP), Ngân hàng Phát tri n Vi t Nam (VDB), Ngân hàng u t và Phát tri n Vi t Nam (BIDV), Ngân hàng phát tri n nhà đ ng b ng sông C u Long (MHB) và Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn Vi t Nam (Agribank)

- Ngân hàng liên doanh, ngân hàng 100% v n n c ngoài: đ c thành l p và t ch c theo hình th c công ty trách nhi m h u h n

- Chi nhánh ngân hàng n c ngoài t i Vi t Nam: là đ n v ho t đ ng t i Vi t Nam

ph thu c t ch c tín d ng n c ngoài không có t cách pháp nhân

i t ng nghiên c u c a khóa lu n ch t p trung vào các ngân hàng th ng m i c

ph n (NHTMCP) trên th tr ng Vi t Nam t c là các NHTM trong n c (lo i tr các NHTM nhà n c)

1.1.2 Y u t r i ro trong ho t đ ng ngân hàng

Ngân hàng là m t trung gian tài chính quan tr ng, là c u n i gi a ng i d th a v n

và ng i c n v n Ho t đ ng này mang l i l i nhu n tr c ti p cho ngân hàng đ ng th i

t o đi u ki n thu n l i đ ngân hàng khai thác nh ng d ch v khác nh m gia t ng thu

nh p Tuy nhiên l i nhu n và r i ro là hai y u t song hành Do đ c thù ngu n v n kinh doanh c a ngân hàng ph n l n là huy đ ng t ngu n l c nhàn r i trong xã h i theo hình

th c đi vay đ cho vay nên n u có r i ro x y ra v i ho t đ ng s d ng v n s gây nên r i

ro không ch cho chính ngân hàng mà còn cho nh ng khách hàng đã g i v n vào ngân hàng N u r i ro x y ra v i nhi u ngân hàng trong cùng h th ng thì có th gây ra nh ng xáo tr n, t n th t l n trên th tr ng Minh ch ng rõ ràng nh t cho tính lan truy n m nh

m đ i v i r i ro trong ngành ngân hàng là cu c kh ng ho ng tài chính - ti n t n m 2008

- 2009, b t đ u v i s s p đ c a m t lo t các ngân hàng kéo theo s s p đ dây chuy n trên các th tr ng tài chính - ti n t l n m nh nh t, gây ra nh ng t n th t l n cho kinh t

th gi i mà h u qu c a nó đ n nay v n ch a d ng l i Có r t nhi u nguyên nhân đ lý

gi i cho cu c kh ng ho ng tài chính này v i nh ng nh n đ nh v tác đ ng c a t ng nguyên nhân đ n s ki n này khác nhau Nh ng m t trong nh ng nguyên nhân tr c ti p

c a nó đó là s sai l m trong vi c đánh giá m c đ r i ro c a m t lo t nh ng s n ph m tài chính phái sinh trên th tr ng, d n đ n quy t đ nh đ u t sai l m c a nhi u ch th trên

th tr ng t các cá nhân nh l đ n nh ng t ch c l n m nh b c nh t nh các ngân hàng

đ u t và h u qu c a sai l m này là gây ra m t trong nh ng cu c kh ng ho ng kinh t

đ c xem là t i t nh t trong l ch s Nh v y có th th y đ c s c nh h ng to l n c a

ho t đ ng ngân hàng đ n th tr ng tài chính - ti n t nói riêng, n n kinh t nói chung

c ng nh t m quan tr ng c a vi c đ nh l ng đ c m c đ r i ro trong m i quy t đ nh

đ u t đ i v i cá nhân nhà đ u t và v i c th tr ng

Cùng v i s phát tri n c a th tr ng tài chính - ti n t thì đ nh l ng r i ro t lâu đã

đ c xem là y u t quy t đ nh đ i v i ho t đ ng đ u t và đ c phát tri n thành m t ho t

đ ng đ c l p trên th tr ng do các t ch c chuyên nghi p là các công ty đ nh m c tín nhi m th c hi n Ho t đ ng c a các t ch c này nh m đ a ra nh ng đánh giá khách quan,

có c s khoa h c v m c đ r i ro khi đ u t vào các s n ph m khác nhau trên th

tr ng, h c ng x p h ng r i ro cho các nhà phát hành và c các chính ph các th

tr ng phát tri n, d ch v c a các công ty đ nh m c tín nhi m r t ph bi n và có s c nh

h ng l n đ n quy t đ nh đ u t c a các nhà đ u t , tuy nhiên t i Vi t Nam thì ho t đ ng này v n ch a đ c coi tr ng đúng m c đ tr thành m t công c làm t ng tính minh b ch, lành m nh c a th tr ng Ph n ti p theo c a khóa lu n s đ a ra nh ng lý lu n c b n v

ho t đ ng đ nh m c tín nhi m và phân tích m t s mô hình đ nh m c tín nhi m uy tín trên

th gi i

1.2 T ng quan v ho t đ ng đ nh m c tín nhi m và các mô hình đ nh m c tín nhi m uy tín trên th gi i

1.2.1 Khái ni m, đ i t ng và các nguyên t c trong ho t đ ng đ nh m c tín nhi m

1.2.1.1 Khái ni m

Ho t đ ng đ nh m c tín nhi m đ c hình thành t hai nhu c u c b n: nhu c u th

nh t là đ nh h ng đ u t c a công chúng t i ch ng khoán do các công ty, các đ nh ch tài chính hay các chính ph phát hành, t c là t o c s đ ng i cho vay nh n đ nh v

m c đ an toàn c a ng i vay; th hai là vi c x p h ng đ i v i m t doanh nghi p là m t công c đ ch ng minh cho s c m nh tài chính c a nó, qua đó t ng c h i cho doanh nghi p ti p c n lu ng v n t các nhà đ u t đ m r ng ho t đ ng Tóm l i, ho t đ ng

đ nh m c tín nhi m có ch c n ng xoá tan kho ng t i thông tin gi a ng i cho vay và

ng i đi vay Do tính b c thi t c a nh ng nhu c u này mà ho t đ ng đ nh m c tín nhi m

đã xu t hi n t khá lâu, ngày càng phát tri n m nh m và tr thành m t ho t đ ng quan

tr ng trên th tr ng tài chính - ti n t Có nhi u cách khác nhau đ đ nh ngh a ho t đ ng này, khái ni m đ c đ a ra đây đ c trích d n trong cu n “ nh m c tín nhi m t i Vi t Nam” c a ti n s Tr n c Sinh (Giám đ c S giao d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh)

- nh m c tín nhi m ( MTN): là vi c đ a ra các nh n đ nh hi n t i v m c đ tín

nhi m c a nhà phát hành đ i v i m t trách nhi m tài chính nào đó, ho c là đánh giá

m c đ r i ro g n li n v i các lo i đ u t khác nhau Các lo i đ u t có th d i

d ng ch ng khoán nh là trái phi u, c phi u u đãi và gi y nh n n , ho c các công

c cho vay khác nh vay và g i ti n t i ngân hàng, các th ng phi u

R i ro đ c nói đây là r i ro v n c a ng i phát hành ch ng khoán ho c công

c huy đ ng v n do nhà phát hành lâm vào tình tr ng phá s n ho c thi u kh n ng thanh toán đ y đ v n g c và lãi theo ngh a v do không có đ kho n ti n th ng d

Nói m t cách r ng h n báo cáo x p h ng tín nhi m (k t qu c a ho t đ ng đ nh m c tín nhi m) th hi n ý ki n chuyên gia bên th ba v m c đ r i ro v n g n li n v i th

lo i đ u t đ c x p h ng Báo cáo x p h ng tín nhi m không nêu lên giá th tr ng ho c

s bi n đ ng t ng lai c a m t ch ng khoán hay m t kho n đ u t nào đó Do v y, x p

h ng ch đ n thu n là đ a ra ý ki n đánh giá m c đ r i ro g n v i m i công c đ u t ,

nó là th c đo đ an toàn v n trong m i quy t đ nh mua, bán, gi l i m t ch ng khoán

ho c m t kho n đ u t nào đó M t kho n đ u t đ c x p h ng cao không có ngh a là có

b n t ), và các t ch c chính ph (các nhà phát hành theo đ ng ngo i t ) thanh toán các ngha v tài chính c a mình cho các nhà đ u t đ i v i các công c tài chính

- Th ba, x p h ng ti n g i ngân hàng: là các c p x p h ng đánh giá kh n ng c a các ngân hàng cho vi c thanh toán các ngh a v v ti n lãi và v n g c đ i v i các kho n

ti n g i c b n t l n ngo i t

- Cu i cùng, x p h ng qu c gia, là các c p x p h ng đánh giá kh n ng tín d ng c a

m t qu c gia c th X p h ng qu c gia cho ý ki n v r i ro qu c gia, đó là kh n ng

m t qu c gia có th tr các món n b ng đ ng ngo i t hay không

1.2.2.3 Nguyên t c x p h ng

Quan ni m hi n đ i v MTN đ c t p trung vào b n nguyên t c ch y u Các nguyên t c này cho phép vi c x p h ng đ c chuyên sâu, không thiên v , đúng th i h n

và có uy tín B n nguyên t c đó là:

- Phân tích tín nhi m trên c s t ng đ t phát hành và đ nh h ng khách hàng

- ánh giá r i ro dài h n d a trên nh h ng c a chu k kinh doanh và kèm theo xu

h ng m t nhà phát hành có tr đ c n trong t ng lai hay không

- ánh giá r i ro m t cách toàn di n và th ng nh t d a vào m t h th ng ký hi u x p

h ng

- Tính kh đoán v kh n ng sinh l i c a m t kho n đ u t đ c đo b ng các nhân t thúc đ y ho c ki m ch các ngh a v tài chính c a m t nhà phát hành

Ho t đ ng MTN trên th tr ng đ c th c hi n b i các công ty chuyên nghi p g i

là các t ch c MTN M i t ch c khác nhau có nh ng tiêu chí riêng đ đánh giá, x p

h ng các doanh nghi p và các tiêu chí này đ c xây d ng thành mô hình đ nh m c tín nhi m (MH MTN) c a riêng h Tuy các MH MTN là khác nhau nh ng đ u ph i tuân

th đ y đ b n nguyên t c c b n nêu trên đ đ m b o tính khách quan và hi u qu c a

vi c đánh giá, x p h ng c ng nh gi gìn uy tín c a m i t ch c MTN Trong ph n sau, khóa lu n s đ a ra m t s MH MTN c a các t ch c MTN uy tín trên th gi i s

x p h ng tín nhi m trên th gi i, sau đó có thêm Fitch Investors Service hay còn đ c

bi t đ n v i tên g i Fitch Ratings (Fitch) ây đ c xem là 3 t ch c hàng đ u trong l nh

v c MTN trên th tr ng M và c trên th gi i Các t ch c MTN này thu th p thông tin và ho t đ ng trên các th tr ng tài chính l n c ng nh trên các th tr ng m i n i toàn c u K t qu x p h ng tín nhi m c a các t ch c này đ c đánh giá r t cao Do đó, khóa lu n đã l a ch n phân tích MH MTN c a 3 t ch c này đ làm c s cho vi c xây

d ng m t MH MTN trên th tr ng Vi t Nam ti p c n đ c v i nh ng lý lu n tiên ti n

nh t v ho t đ ng này trên th gi i

Mô hình tính đi m x p h ng tín nhi m c a các t ch c này đ c xây d ng r t chi

ti t và th ng xuyên c p nh t v i nh ng s thay đ i môi tr ng kinh t đ luôn có đ c

nh ng đánh giá t t nh t, s r t khó kh n đ phân tích chi ti t mô hình c a c 3 t ch c MTN này trong khóa lu n Chính vì v y ch ng 1 c a khóa lu n s l a ch n và đ c p chi ti t đ n mô hình c a Moody’s trên c s đó đ a ra s so sánh gi a mô hình này v i

mô hình c a S&P và Fitch đ có đ c cái nhìn t ng quan v MH MTN các ngân hàng trên th gi i

1.2.2.1 Mô hình x p h ng các ngân hàng c a Moody’s

Moody’s Investors Service (Moody’s) là t ch c MTN chuyên nghi p đ u tiên trên

th gi i đ c thành l p t n m 1909 t i M và cho đ n nay v n đ c đánh giá là m t trong b ba t ch c MTN hàng đ u trên th gi i Ho t đ ng MTN c a Moody’s r t đa

d ng v i hàng lo t nh ng s n ph m d ch v khác nhau nh các báo cáo x p h ng, các n

ph m chuyên ngành, cung c p thông tin tín d ng… và đ i t ng đánh giá c ng r t phong phú t nh ng cá nhân, d án đ u t , công ty, ngành kinh t đ n qu c gia

Mô hình đ c Moody’s áp d ng trong ho t đ ng MTN cho các ngân hàng r t chi

ti t, k t qu đánh giá đ c đi u ch nh qua nhi u b c, xem xét đ n t t c nh ng y u t bên trong và bên ngoài tác đ ng đ n r i ro tín d ng c a m t ngân hàng Mô hình này có

th phân tích toàn di n r i ro tín d ng m t th tr ng tài chính phát tri n m c cao nh

th tr ng Hoa K nh ng v i m t th tr ng tài chính nh , còn đang trong giai đo n đ u phát tri n nh th tr ng Vi t Nam thì có nhi u y u t đ a vào phân tích k s làm mô hình tr nên quá ph c t p và c ng không có nhi u tính th c ti n, do đó, ph n này s ch đi sâu vào nh ng b c hay y u t phân tích phù h p v i ho t đ ng ngân hàng Vi t Nam,

nh ng y u t theo nh n đ nh c a ng i vi t là không thích h p s ch đ c nêu khái quát

Ph ng pháp đánh giá r i ro tín d ng c a các ngân hàng c a Moody’s đ c th c

Chi ti t cách th c đánh giá trong t ng b c nh sau:

B c 1: X p h ng s c m nh tài chính đ c l p c a ngân hàng (Bank Financial Strength Ratings – BFSR)

X p h ng s c m nh tài chính đ c l p c a ngân hàng theo mô hình c a Moody’s ph n ánh quan đi m c a Moody’s v n i l c c a các ngân hàng hay s c m nh tài chính t ng

đ i c a b n thân ngân hàng đ c xem xét so v i t t c các ngân hàng khác đ c x p h ng trên toàn c u X p h ng BFSR là b c đ u tiên trong quy trình x p h ng r i ro tín d ng ngân hàng c a Moody’s X p h ng BFSR không đ t tr ng tâm vào xác su t tr n đúng

h n hay các kho n thua l mà nhà đ u t ph i gánh ch u khi x y ra s ki n r i ro tín d ng, thay vào đó, BFRS là m t th c đo xác su t mà m t ngân hàng có th s ph i ph thu c vào ngu n h tr bên ngoài đ tránh đ v tín d ng

Trong b c này s c m nh tài chính n i t i (BFSR) c a ngân hàng s đ c đánh giá theo 13 b c t A đ n E (thang đi m có mang c d u “+” và “-”) Mô hình s đánh giá BFSR b ng 2 nhóm ch tiêu đ nh tính và đ nh l ng Trong m i nhóm ch tiêu l i có các

nhân t chính, m i nhân t chính này đ c xem xét b ng m t vài nhân t ph T tr ng các nhân t ph đ c các chuyên gia c a Moody’s xây d ng và đi u ch nh theo tình hình

th c t đ có đ c nh ng đánh giá t t nh t T tr ng trong b ng sau là t tr ng áp d ng cho nh ng ngân hàng ho t đ ng trên các th tr ng đang phát tri n, khi áp d ng vào t ng

th tr ng khác nhau s có nh ng đi u ch nh cho phù h p v i đ c tr ng c a th tr ng đó

B ng 1.1 Các nhân t x p h ng s c m nh tài chính (Bank Financial Strength Rating - BFSR) cho ngân hàng ho t đ ng t i các th

tr ng đang phát tri n trong mô hình c a Moody’s

trong nhóm

T tr ng trong b ng T nhân t tr ng trong chính T trong b tr ng ng

So sánh đ c trên ph m vi toàn c u Báo cáo th ng xuyên, đúng h n

3.5%

3.5% 3.5%

Môi tr ng pháp lý 30% 21% Tính đ c l p trong ho t đ ng c a các

c quan lu t pháp (v i các c quan chính ph khác)

Ch tiêu b đánh giá th p nh t trong các ch tiêu đ nh l ng

T ng nhân t ph s đ c đánh giá theo 5 h ng m c t cao đ n th p, cao nh t là A

và th p nh t là E b ng cách so sánh giá tr t ng nhân t ph c a ngân hàng đ c đánh giá

v i giá tr chu n mà Moody’s đ a ra cho t ng nhân t Các giá tr chu n này đ c Moody’s tính toán đ x p h ng các ngân hàng khi so sánh trên ph m vi toàn c u i v i

ph m vi nghiên c u c a khóa lu n là xây d ng mô hình đ nh m c tín nhi m các ngân hàng trên th tr ng Vi t Nam thì vi c nghiên c u chi ti t thang đi m x p h ng này s không có tính ng d ng cao minh h a cho cách phân chia các h ng m c khi đánh giá

t ng nhân t ph trong b ng các nhân t đánh giá BFSR c a ngân hàng đây ch l a

ch n m t nhân t ph có cách phân chia h ng m c khá đ n gi n đ trích d n là nhân t

l ho c lãi ròng c a ho t đ ng kinh doanh ch ng khoán)

Ngu n: Moody’s Rating Methodology (www.moodys.com)

Tính toán và so sánh giá tr các ch tiêu c a ngân hàng đang xem xét v i giá tr chu n trong các B ng phân chia h ng m c cho t ng nhân t ph đ c tính toán s n ta s

thu đ c k t qu x p h ng t ng nhân t ph

Sau khi t ng nhân t ph đ c x p h ng thì h ng m c này đ c quy đ i ra đi m s

c th theo thang đi m 5 b c nh sau:

B ng 1.3 i m s t ng ng v i h ng m c c a t ng nhân t ph

D a vào t tr ng m i nhân t ph trong t ng nhân t chính ta tính đ c đi m s x p

h ng cho nhân t chính b ng công th c:

i m s c a nhân t chính = ( i m s c a t ng nhân t ph * T tr ng nhân t

1*25% + 4*25% + 7*25% + 10*25% = 5.5

Sau khi có đ c đi m s c a m i nhân t chính ta tính đ c đi m s x p h ng t ng

h p c a m i nhóm ch tiêu (đ nh tính ho c đ nh l ng) theo công th c:

i m s t ng h p c a m i nhóm ch tiêu = ( i m s c a t ng nhân t chính * T

tr ng nhân t chính trong nhóm)

Ví d :

Gi s ngân hàng đang xem xét có đi m s c a 4 nhân t chính trong nhóm ch tiêu

đ nh tính l n l t là: 5.5, 6, 3 và 9 T tr ng các nhân t chính này trong nhóm l n l t là: 10%, 30%, 30% và 30% (B ng 1.1) Ta tính đ c đi m s t ng h p c a nhóm ch tiêu

đ nh tính cho ngân hàng đang xem xét là:

5.5*10% + 6*30% + 3*30% + 9*30% = 5.95

Cu i cùng T ng đi m x p h ng c a ngân hàng s đ c tính qua i m s t ng h p

c a m i nhóm ch tiêu theo công th c:

T ng đi m x p h ng này s đ c chuy n thành h ng m c x p h ng BFSR c tính

c a ngân hàng đang xem xét (Estimated BFSR) theo các m c đi m trong b ng sau:

B ng 1.4 B ng phân chia h ng m c cho BFSR c tính (Estimated BFSR)

Bên c nh các 5 nhân t chính đ c li t kê trong b ng trên thì mô hình MTN c a

Moody’s cho các ngân hàng xét đ n m t nhân t đ c bi t là EIC - Economic Insolvency Override (Quá kh n ng thanh toán các ngh a v kinh t ) Nh ng ngân hàng b đánh giá là không đ kh n ng thanh toán các ngh a v kinh t t c là tài s n c a nó không đ đ bù

đ p cho nh ng ngh a v n dù ngân hàng v n đ m b o tính thanh kho n và có kh n ng

thanh toán các kho n n đ n h n Ch tiêu này đ c xem xét sau khi có đ c k t qu x p

h ng s c m nh tài chính đ c l p c tính c a ngân hàng (Estimated BFSR) qua các nhóm

ch tiêu k trên, ch tiêu đ c bi t này tính b ng công th c:

(1 – (0.5 * T ng n x u / (V n c ph n + D phòng t n th t tín d ng ))) * V n c p 1

Ch tiêu này đ c cân nh c sau cùng khi tính toán BFSR c a ngân hàng và ch có tác

d ng đi u ch nh BFRS trong tr ng h p ngân hàng r i vào kho ng Quá kh n ng thanh toán M t ngân hàng b đánh giá là quá kh n ng thanh toán các ngh a v kinh t thì k t

qu x p h ng BFSR c tính trong các b c trên s b h xu ng các m c x p h ng t D

tr xu ng Các h ng m c c th khi đánh giá ch tiêu này c a ngân hàng nh sau:

B ng 1.5 B ng phân chia h ng m c ch s EIC

Sau khi xem xét đi u ch nh BFSR c tính theo EIC (n u c n thi t) ta thu đ c k t

qu x p h ng s c m nh tài chính đ c l p c a ngân hàng K t qu này s ti p t c đ c

đi u ch nh qua 2 b c ti p theo đ xác đ nh đ c h ng m c tín nhi m cu i cùng c a ngân hàng

Tuy nhiên có m t đi u c n l u ý là quy trình tính toán và các s li u có s n trong mô hình đ tính toán (các t tr ng, các m c đi m x p h ng) ch mang tính c l và có th thay đ i tùy theo hoàn c nh đánh giá c ng nh ch t l ng s li u thu th p đ c v ngân hàng đang đánh giá Trong nhi u tr ng h p k t qu x p h ng cu i cùng c a Moody’s không ph thu c nhi u vào nh ng tính toán này do các s li u thu th p đ c không đ m

b o tính th c ti n, chính xác

B c 2: B c ti p theo sau khi đánh giá đ c s c m nh tài chính đ c l p c a ngân hàng

(BFSR) là chuy n thang đi m đánh giá trong b c 1 sang thang đi m đánh giá c b n

c a Moody’s (Baseline Credit Assessment – BCA) Các m c đi m t ng ng nh sau:

B ng 1.6 Thang đi m chuy n đ i

BFSR BCA BFSR BCA

th b đi u ch nh t ng ho c gi m

(A) Phân tích chung v r i ro v n liên đ i (Joint Default Analysis – JDA)

Trong b c này mô hình ti n hành đánh giá nh ng s h tr mà ngân hàng nh n

đ c trong tr ng h p nó có nguy c phá s n, s h tr có th đ n t nh ng ngu n sau:

c a t ng ngân hàng và ít tuân theo m t quy chu n chung nên đây ch k tên 4 y u t

đ c phân tích trong b c này (4 ngu n h tr ngân hàng khi có kh n ng phá s n) đ

đ a ra đ c đánh giá v h ng m c tín nhi m ti n g i n i t c a ngân hàng C n chú ý là

h ng m c này sau khi đánh giá s đ c so sánh đ i chi u v i H ng m c tr n (Local currency deposit ceilling) là h ng m c tín nhi m ti n g i n i t c a qu c gia mà ngân hàng đang ho t đ ng do Moody’s đánh giá và không đ c v t quá h ng m c tr n

Ví d : H ng m c tín nhi m ti n g i n i t c a Vi t Nam theo đánh giá c a Moody’s tháng 3 n m 2007 là Ba1 Vì v y h ng m c tín nhi m ti n g i n i t cao nh t có th đ t

đ c c a m t ngân hàng ho t đ ng ch y u t i Vi t Nam là Ba1 (theo Moody’s Rating

Methodology)

(B) Xem xét h ng m c tín nhi m ti n g i ngo i t (The foreign currency deposit rating)

Sau khi có đ c h ng m c tín nhi m ti n g i n i t c a ngân hàng, Moody’s xem xét h ng m c tín nhi m cho các tài kho n ti n g i b ng ngo i t Vi c đánh giá này khá

ph c t p và không ph c v cho vi c xây d ng MH MTN trong khóa lu n nên không

đ c đ c p chi ti t đây Ch có m t l u ý khi xem xét h ng m c này là đ i v i các ngân hàng c trú các qu c gia có h ng m c Aaa cho ti n g i ngo i t qu c gia (do Moody’s đánh giá) thì h ng m c tín nhi m Moody’s đánh giá cho ti n g i n i t và ngo i

t c a ngân hàng đó s b ng nhau, t c là r i ro c a kho n ti n g i b ng hai lo i ti n t là

nh nhau

(C) Xác đ nh h ng m c tín nhi m cho các kho n n th c p và ch ng khoán phái sinh

c a ngân hàng

Nh ng nh n đ nh sai l m v ch t l ng c a các ch ng khoán phái sinh và các kho n

n th c p trong danh m c tài s n c a các ngân hàng là m t trong nh ng nguyên nhân chính gây nên cu c kh ng ho ng tài chính ti n t n m 2008-2009 i u này đã ch ra t m quan tr ng c a các lo i tài s n này đ i v i r i ro tín d ng c a m t ngân hàng hoàn thi n MH MTN c a mình, cu i tháng 11 n m 2009 Moody’s đã đi u ch nh ph ng pháp đánh giá n th c p và ch ng khoán phái sinh và đ a vào nh m t b c quan tr ng trong quy trình đánh giá tín nhi m cho m t ngân hàng Tuy nhiên trên th tr ng Vi t Nam nh ng công c tài chính này ch a phát tri n và ch chi m m t t l nh trong danh

m c tài s n c a các ngân hàng vì v y đây s không đi vào phân tích k ph ng pháp đánh giá n th c p và ch ng khoán phái sinh trong mô hình c a Moody’s

(D) B c đi u ch nh cu i cùng đ đ a ra đ c k t qu đánh giá r i ro tín d ng cho m t ngân hàng là xem xét h ng m c tín nhi m đang có sau 3 l n đi u ch nh trên v i h ng m c tín nhi m c a qu c gia mà nó c trú, ho t đ ng

Vi c đi u ch nh này s có ý ngh a quan tr ng v i nh ng ngân hàng mà ph m vi ho t

đ ng c a nó ch trong m t qu c gia, m t khu v c kinh t c th Sau l n đi u ch nh cu i cùng này mô hình s đ a ra đ c h ng m c tín nhi m cho ngân hàng đang đ c đánh giá xét trên ph m vi toàn c u

V i m c đích nghiên c u c a khóa lu n là đ a ra m t mô hình đánh giá r i ro tín

d ng trong ph m vi nh ng ngân hàng ho t đ ng t i th tr ng Vi t Nam thì b c đánh giá này có th không xét đ n đ đ m b o đ c tính ng d ng cao, không quá ph c t p c a

mô hình đang xây d ng

1.2.2.2 So sánh mô hình c a Moody’s v i mô hình c a S&P

Tr c khi so sánh chi ti t các ch tiêu trong mô hình thì đi u đ u tiên c n nói đ n là

s t ng quan trong thang đi m x p h ng tín nhi m

Thang đi m đánh giá c a c 2 mô hình đ u th hi n b ng các ch cái theo th t

b ng ch cái, cao nh t là m c AAA v i S&P hay Aaa v i Moody’s và th p nh t là D (S&P) ho c C (Moody’s) M t kho n đ u t t t s n m trong m c A, t m c BBB- (S&P) hay Baa3 (Moody’s) tr lên đ c xem là “m c đ u t ”, d i m c này b xem là

m t kho n đ u t có r i ro cao và c n cân nh c

B ng 1.7 Thang đi m đánh giá tín nhi m ngân hàng c a S&P (t cao đ n th p)

M c đ u t AAA AA+ AA AA- A+ A A- BBB+ BBB BBB-

D i m c đ u t BB+ BB BB- B+ B B- CCC+ CCC CCC- CC - D

Gi ng nh Moody’s, mô hình c a S&P đánh giá r i ro tín d ng c a m t ngân hàng

b ng cách xem xét ho t đ ng đ c l p c a nó hay còn g i là đánh giá h s tín d ng đ c

l p c a ngân hàng (Stand-alone credit profile – SACP) và sau đó đ t nó trong môi tr ng kinh doanh đ đánh giá kh n ng nó nh n đ c h tr t bên ngoài khi g p r i ro K t qu

cu i cùng là đ a ra m t đánh giá r i ro tín d ng (Issuer Credit Rating – ICR)

Các y u t c n xem xét đ đi u ch nh h ng m c tín nhi m c b n đ c đ a ra sau khi xem xét h s tín d ng đ c l p và nh ng ngu n h tr khi g p r i ro c a ngân hàng

đ c đ a ra trong mô hình c a S&P g m có:

- ánh giá c phi u u đãi và các công c phái sinh

- ánh giá tín nhi m qu c gia

Chi ti t vào ph ng pháp đánh giá h s tín d ng đ c l p c a ngân hàng (tính SACP), mô hình c a S&P đ a ra 6 nhân t chính:

Các ch tiêu đánh giá trong mô hình c a Moody’s và S&P có s t ng đ ng khá l n

nh ng n u Moody’s xem xét s c m nh tài chính đ c l p c a ngân hàng nh m t t ng th

k t h p c a nh ng ch tiêu này và đ a ra t tr ng chi ti t cho t ng ch tiêu thì mô hình

c a S&P l i l y r i ro c a c n n kinh t và r i ro ngành làm tr ng tâm đánh giá Hai y u

t r i ro này đ c đánh giá theo 10 b c t th p đ n cao (b- đ n a) đ đ a ra m t h ng

m c c s và 4 ch tiêu phía sau s là nh ng c n c đ đi u ch nh h ng m c c s này đ cho ra k t qu đánh giá v h s tín d ng đ c l p c a ngân hàng B ng sau th hi n tr c quan ph ng pháp đánh giá này c a S&P

B ng 1.8 Ph ng pháp đánh giá h s tín d ng đ c l p c a S&P

Ngu n: www2.standardandpoors.com

đi vào phân tích và so sánh chi ti t cách đánh giá t ng nhân t trong mô hình c a S&P v i mô hình c a Moody’s c n nh ng nghiên c u c th , đi sâu vào ch đ này, đây khóa lu n ch xin đ a ra nh ng nh n đ nh s l c v đi m m nh, đi m y u trong s khác

bi t c a hai mô hình

V i nh ng nhân t phân tích khá t ng đ ng thì vi c gán cho m i nhân t m t t

tr ng đ đánh giá nh mô hình c a Moody’s s t o cho mô hình tính linh ho t, d thay đ i cho phù h p v i đ c tr ng c a t ng đ i t ng đánh giá khác nhau So v i vi c ch n hai

y u t làm tr ng tâm và các y u t khác đ c dùng đ đi u ch nh h ng m c x p h ng hai

y u t tr ng tâm nh trong mô hình c a S&P thì cách đánh giá c a Moody’s linh ho t

h n, r t phù h p v i tình hình kinh t bi n đ ng liên t c và khó d đoán nh hi n này Tuy nhiên, do t tr ng c a t ng nhân t trong mô hình có th thay đ i r t linh ho t nên k t qu đánh giá theo mô hình c a Moody’s s ph thu c r t nhi u vào ch quan c a

ng i đánh giá N u nhà phân tích có cái nhìn thiên l ch, không toàn di n ho c b chi

ph i b i các y u t khác thì d d n đ n đ a ra nh ng nh n đ nh thi u chính xác Trong

tr ng h p này thì mô hình c a S&P có tính n đ nh cao h n, s dao đ ng c a k t qu

x p h ng v i nh ng nhà phân tích khác nhau s th p h n so v i mô hình c a Moody’s

1.2.2.3 So sánh mô hình c a Moody’s và Fitch Ratings

Fitch Ratings (Fitch) n m trong b ba t ch c MTN hàng đ u c a M và c ng

đ c xem là ba t ch c MTN có uy tín nh t trên th gi i Mô hình cu i cùng đ c xem xét trong ch ng này s là mô hình MTN Fitch áp d ng cho các ngân hàng đ ch ra

đi m m nh, đi m y u c a mô hình này so v i mô hình c a Moody’s c ng nh c a S&P Thang đi m đánh giá c a Fitch và S&P là gi ng nhau, g m 22 m c, t AAA đ n D,

m t x p h ng đ c xem là đáng đ đ u t (an toàn) s n m t m c BBB- đ n AAA

i m t ng đ ng đ u tiên trong mô hình c a Moody’s và Fitch là vi c c hai mô hình này đ u phân chia các ngân hàng ra thành nhóm khác nhau đ l a ch n nh ng ch tiêu đánh giá cho thích h p Moody’s phân chia d a vào tính ch t th tr ng c a ngân hàng đ c đánh giá là th tr ng đang phát tri n hay th tr ng phát tri n còn Fitch thì

d a vào k t qu đánh giá c a mình đ phân chia các ngân hàng đã t ng đ c t ch c này đánh giá ra hai m c: các ngân hàng t m c B+ tr xu ng và các ngân hàng t m c BB-

tr lên Vi c phân lo i này là c n thi t đ có đ c h ng phân tích phù h p v i tình hình

th c t c a ngân hàng, tránh nh ng phân tích th a, không xác đáng

C ng t ng t nh mô hình c a Moody’s và S&P, mô hình đánh giá r i ro tín d ng cho m t ngân hàng c a Fitch tr c tiên đánh giá m c r i ro tín d ng đ c l p c a ngân hàng, sau đó là xem xét đ n nh ng ngu n h tr mà ngân hàng có th nh n đ c khi có nhu c u và cu i cùng xem xét thêm m t s y u t khác tác đ ng đ n ho t đ ng c a ngân hàng Tuy nhiên, đ đánh giá các y u t này mô hình c a Moody’s phân chia thành 3

b c rõ ràng và b c tr c đó làm c s cho nh ng b c sau, còn mô hình c a Fitch ngay t đ u đã gán cho t ng y u t nh ng tr ng s t ng ng, nh ng tr ng s này c ng

đ c đi u ch nh theo t ng tình hu ng thích h p Các y u t chính trong mô hình MTN các ngân hàng c a Fitch g m có:

- Môi tr ng ngành và môi tr ng ho t đ ng c a ngân hàng

- C c u t ch c, c c u qu n tr r i ro c a ngân hàng

- Các báo cáo tài chính c a ngân hàng

- Chi n l c qu n tr kinh doanh c a ngân hàng

- Các ngu n h tr (ch s h u, các t ch c khác, chính ph )

Hai mô hình s d ng nh ng nhân t t ng t nhau và cùng gán cho chúng nh ng t

tr ng h p lý làm cho mô hình mang tính linh ho t cao, d đi u ch nh cho phù h p v i

t ng hoàn c nh Tuy nhiên, vi c đ a nhi u nhân t khác nhau vào đánh giá t ng h p cùng lúc s khó đ a ra đ c cái nhìn sâu s c v i vai trò c a t ng nhân t i u này s không

nh h ng nhi u trong m t n n kinh t phát tri n m nh, toàn di n nh t i M nh ng trong

tr ng h p c a các ngân hàng Vi t Nam, cách đánh giá theo t ng b c c a Moody’s s phù h p h n do nó phân bi t rõ ràng đ c nh ng ch tiêu quan tr ng c n đánh giá và

nh ng ch tiêu ch mang tính đi u ch nh và có th không đ a vào mô hình n u không c n thi t ho c khó xác đ nh

M t đi m n a khác bi t so v i mô hình c a Moody’s và S&P là mô hình c a Fitch

đ c bi t chú tr ng đ n vi c tính toán các ch tiêu tài chính, n u nh Moody’s ch ch n l c

đ a vào mô hình m t s ch tiêu tài chính đ tính toán thì mô hình c a Fitch có m t danh

m c nh ng ch tiêu tài chính c n s d ng bên c nh đó còn có m t danh m c nh ng ch tiêu tài chính ch n l c có th cân nh c đ đ a thêm vào mô hình Và do đó các y u t

đ nh l ng trong mô hình c a Fitch chi m t tr ng l n h n các y u t đ nh tính i u này làm cho nh ng đánh giá c a Fitch mang tính khách quan h n, ít ph thu c vào nh n đ nh

c a ng i th c hi n đánh giá, nh ng quá l thu c vào nh ng con s thì khó nói lên đ c toàn di n nh ng u nh c đi m c a m t t ch c, đ c bi t trong nhi u tr ng h p s li u

trong các báo cáo tài chính th ng đ c đi u ch nh đ ph c v cho nhi u m c đích khác

nhau ho c s li u thu th p không chính xác, nên nh ng s li u này không ph n ánh đ c

chính xác tình hình tài chính c ng nh r i ro tín d ng c a ngân hàng

1.2.2.4 T ng h p k t qu so sánh ba mô hình đ nh m c tín nhi m

B ng d i đây tóm t t s l c các tiêu chí so sánh 3 mô hình MTN c a Moody’s,

S&P và Fitch và nh n xét v u nh c đi m c a m i mô hình

- Gi ng S&P Thang đi m c a 3 mô hình

hàng : + Các ngân hàng t i th

- Không phân chia

- Có phân chia đ i v i

hàng theo 2

m c:

+ Các ngân hàng t m c

B tr xu ng

+ Các ngân hàng t m c BB- tr lên

- Mô hình c a Moody’s và Fitch có u đi m h n do phân lo i ngân hàng t đ u

s lo i b đ c nh ng

b c đánh giá không c n thi t

- Cách phân chia theo th

tr ng c a Moody’s d áp

d ng h n cách phân chia

c a Fitch

đi m t BFSR sang BCA

- ánh giá các

y u t khác (h tr , ch ng

Các ch tiêu đ đánh giá trong 3 mô hình là t ng

t nhau Cách tính toán trong mô hình 1 b c c a Fitch s đ n gi n h n Tuy nhiên cách phân chia thành

3 b c nh mô hình c a Moody’s và S&P s chính xác và hi u qu h n do l y

s c m nh tài chính n i t i

c a ngân hàng làm trung tâm đánh giá và đi u ch nh

tr ng riêng

ánh giá 2 nhân t chính

đ đ c h ng

m c kh i đ u

và đi u ch nh

h ng m c này theo các nhân

s ph thu c vào ch quan

c a ng i đánh giá

Cách đánh giá c a S&P s cho k t qu khách quan

Hi n nay, 3 mô hình MTN đ c so sánh đây là nh ng mô hình đ c đánh giá cao nh t trên th gi i M i mô hình đ u có nh ng u th và h n ch riêng, trong ph m vi nghiên c u c a khóa lu n không th đ a ra s so sánh chi ti t các đ c đi m này, nh ng

nh n xét trên đây ch mang tính khái quát đ có đ c m t cái nhìn t ng quan v s khác

bi t c a 3 mô hình

1.3 T ng k t ch ng 1

Trong ch ng 1 đã đ c p đ n nh ng lý thuy t c s v đ i t ng nghiên c u c a khóa lu n là các ngân hàng th ng m i c ph n, ho t đ ng đ nh m c tín nhi m và phân tích 3 mô hình đ nh m c tín nhi m các ngân hàng c a 3 t ch c đ nh m c tín nhi m hàng

đ u th gi i ây s là c n c đ trong ch ng sau khóa lu n ti n hành đ i chi u nh ng lý

CH NG 2: T NG QUAN V TH TR NG CH NG KHOÁN VI T NAM VÀ

TH C TR NG HO T NG NH M C TÍN NHI M TRÊN TH TR NG

CH NG KHOÁN VI T NAM

2.1 T ng quan v th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

2.1.1 Tóm l c ch ng đ ng 10 n m xây d ng và phát tri n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

Sau nhi u n m chu n b và ch đ i, ngày 11/7/1998 Chính ph đã kí Ngh đ nh s 48/CP ban hành v ch ng khoán và th tr ng ch ng khoán, chính th c khai sinh cho th

tr ng ch ng khoán Vi t Nam (TTCKVN)

Cùng ngày, Chính ph c ng kí quy t đ nh thành l p 2 Trung tâm Giao d ch Ch ng khoán (TTGDCK) đ t t i thành ph H Chí Minh và Hà N i Trung tâm Giao d ch Ch ng khoán thành ph H Chí Minh (TTGDCK TP.HCM) đ c đ a vào v n hành chính th c vào ngày 20/7/2000 và th c hi n phiên giao d ch đ u tiên vào ngày 28/7/2000 Trung tâm Giao d ch Ch ng khoán Hà N i đ c đ a vào v n hành sau đó m t th i gian, vào ngày 8/3/2005, là n i niêm y t và giao d ch ch ng khoán c a các doanh nghi p có quy mô nh

h n so v i TTGDCK TP.HCM (đi u ki n niêm y t là doanh nghi p có v n đi u l t 10

t đ ng so v i đi u ki n là t 80 t TTGDCK TP.HCM)

H n 10 n m gây d ng và phát tri n, TTCKVN đã tr i qua nhi u th ng tr m, t

nh ng n m đ u tiên v i s l ng hàng hóa và giao d ch ít i đ n nh ng th i đi m t ng

tr ng m nh m nóng b ng, liên t c thi t l p các k l c cho th tr ng nh n m 2006,

2007 có đ c cái nhìn khái quát v ti n trình phát tri n c a th tr ng ch ng khoán

Vi t Nam khóa lu n xin tóm l c các ho t đ ng c a th tr ng trong 10 n m qua thành các giai đo n c th nh sau

2.1.1.1 Th tr ng ch ng khoán Vi t Nam giai đo n 2000 – 2005

Phiên giao d ch đ u tiên t i TTGDCK TP.HCM vào 28/7/2000 chính th c đánh d u

s ra đ i c a TTCKVN th i đi m lúc b y gi , ch có 2 doanh nghi p niêm y t 2 lo i

c phi u (Công ty c ph n C đi n l nh - REE và Công ty c ph n đ u t và phát tri n Sacom - SAM) v i s v n 270 t đ ng và m t s ít trái phi u Chính ph (TPCP) đ c niêm y t giao d ch T đó cho đ n cu i n m 2005, ho t đ ng c a th tr ng không m y

ti n tri n, lo i tr th i đi m t ng tr ng đ t bi n vào n m 2001

Sau 6 tháng đ u n m 2001, ch s VN-Index cao nh t đ t 571.04 đi m nh ng ch trong vòng ch a đ y 4 tháng, t tháng 6 đ n tháng 10, các c phi u niêm y t đã m t giá

t i 70% giá tr , ch s VN-Index s t t 571.04 đi m vào ngày 25/4/2001 xu ng ch còn kho ng 200 đi m vào tháng 10/2001 Sau c n s t n m 2001 th tr ng càng tr nên m

tr ng và là ti n đ cho giai đo n bùng n c a TTCKVN n m 2006

Nhìn l i giai đo n 2000 – 2005, trong h n 5 n m ch s VN-Index lúc cao nh t ch

có 300 đi m (lo i tr th i đi m t ng tr ng đ t bi n 6 tháng đ u n m 2001), m c th p

nh t xu ng đ n 130 đi m Lý do chính là có ít hàng hóa trên th tr ng, các doanh nghi p niêm y t có quy mô nh , ít danh ti ng nên không đ h p d n nhà đ u t trong n c Trong giai đo n này th tr ng không th c s thu hút đ c s quan tâm c a đông đ o công chúng và các di n bi n t ng gi m c a th tr ng ch a t o ra tác đ ng xã h i r ng đ

có th nh h ng t i s v n hành c a n n kinh t c ng nh t i cu c s ng c a m i ng i dân

2.1.1.2 Giai đo n t ng tr ng đ t bi n n m 2006

M c th i gian k t đ u n m 2006 đ c coi là mang tính đ t phá, t o cho th tr ng

ch ng khoán Vi t Nam m t di n m o hoàn toàn m i v i ho t đ ng giao d ch sôi đ ng t i

c 3 “sàn”: TTGDCK TP.HCM (HoSE), TTGDCK Hà N i (HaSTC) và th tr ng OTC

V i m c t ng tr ng đ t t i 60% t đ u đ n gi a n m 2006 th tr ng ch ng khoán

Vi t Nam tr thành th tr ng có t c đ t ng tr ng nhanh th 2 th gi i (ch sau ba-buê), có s c hút l n v i nhà đ u t c trong và ngoài n c Tuy nhiên đi u này d n

Dim-đ n h qu là trong kho ng gi a Dim-đ n cu i n m 2006, tình tr ng Dim-đ u t vào c phi u

n c ta mang tâm lý đám đông, có nhi u nhà đ u t theo phong trào, qua đó đ y TTCKVN vào tình tr ng “nóng”, xu t hi n “bong bóng th tr ng”

Trong lch s h n 10 n m c a TTCKVN, n m 2006 đ c xem là giai đo n phát tri n mang tính đ t phá, liên t c thi t l p nh ng k l c n t ng ngay c v i th tr ng th gi i đây xin li t kê m t s m c k l c TTCKVN đ t đ c n m 2006 (theo th ng kê c a y ban Ch ng khoán Nhà n c - UBCKNN)

- M c v n hóa th tr ng t ng g p 15 l n trong 1 n m, đ n tháng 12/2006 đ t 13.8 t USD (chi m 22.7% GDP)

- Trong vòng 1 n m ch s VN-Index t ng h n 500 đi m, t h n 300 đi m cu i 2005 lên h n 800 đi m cu i 2006, t ng 146%; HaSTC-Index t ng 170%, đây là nh ng

m c t ng mà các th tr ng trên th gi i ph i th a nh n là quá n t ng

- S công ty niêm y t t ng g n 5 l n, t 41 công ty n m 2005 lên t i 193 công ty

- S tài kho n giao d ch t ng g p 3 l n n m 2005 đ t h n 100 nghìn tài kho n

(1) Giai đo n th tr ng bùng n trong 3 tháng đ u n m 2007

ây là giai đo n th tr ng có nh ng đ t sóng cao, khi n Index c a c 2 sàn giao

d ch đ u l p k l c: Vn-Index đ t m c đ nh là 1170.67 đi m sau 7 n m ho t đ ng và HNX-Index thi t l p m c đ nh 459.36 đi m sau 2 n m ho t đ ng Có th nói, đây là giai

đo n th tr ng đ t m c t ng tr ng v i t c đ l n nh t khi đ t m c t ng 126% ch trong vòng 3 tháng giao d ch

T ng giá tr v n hóa th tr ng trong giai đo n này lên đ n 398 nghìn t đ ng, chi m

t tr ng 4/5 so v i t ng giá tr v n hóa c a c n m 2007 là 492 nghìn t Tuy nhiên, y u

t t o nên t ng tr ng trong giá tr v n hóa c a th tr ng không ph i là s l ng ch ng khoán niêm y t gia t ng mà là giá c phi u t ng m nh do s c c u th tr ng t ng m t cách đ t bi n i u này khi n giá tr giao d ch trung bình m i phiên giao d ch lên t i hàng nghìn t đ ng T i sàn HoSE, bình quân m i phiên giá tr giao d ch đ t trên 1000 t đ ng, sàn Hà N i c ng đ t con s 300 t đ ng

Trong giai đo n này, giá các c phi u t ng tr ng v i t c đ phi mã, đ ng lo t các

c phi u t blue-chip, penny stock, các c phi u m i niêm y t trên sàn… t t c đ u đ t

m c t ng tr ng trên 50% giá tr so v i m c giá giao d ch đ u n m, trong đó có nh ng c phi u đ t m c t ng tr ng trên 100% nh : STB (113.57%), REE (122.66%), ACB

(197%) R t nhi u mã c phi u thi t l p m c giá đ nh k t khi lên sàn trong giai đo n này nh : SJS, FPT, RRE, SAM…

(2) Giai đo n th tr ng đi u ch nh t tháng 4/2007 đ n đ u tháng 9/2007

V i n i lo s v m t “th tr ng bong bóng”, các c quan qu n lý nhà n c c ng

nh Chính ph đã vào cu c đ gi m nhi t th tr ng b ng các bi n pháp ki m soát th

tr ng ch t ch , ban hành nh ng thi t ch đ ki m ch s t ng tr ng quá nóng c a th

tr ng Ph n ng tr c đi u này, TTCK đã có nh ng đ t đi u ch nh rõ r t M t đ t đi u

ch nh gi m c a th tr ng đã di n ra trong kho ng th i gian khá dài (t cu i tháng 3 đ n

đ u tháng 9)

Giai đo n đi u ch nh này ghi nh n s tr m l ng c a c 2 sàn HoSE và HNX, t t c các y u t c a th tr ng đ u gi m sút nghiêm tr ng VN-Index ch trong vòng 1 tháng giao d ch đã r i xu ng m c 900 đi m, gi m t i h n 22% so v i m c đ nh vào tháng 3 HNX-Index tr v m c 300 đi m, gi m 30% so v i m c đ nh Th tr ng đã m t đi m quá nhanh trong 1 th i gian ng n khi n giá giao d ch c a các c phi u đã tr v g n m c giá thi t l p vào đ u n m

Trong giai đo n này, th tr ng c ng có m t đ t h i ph c vào cu i tháng 5, khi Index quay tr v m c 1107.52 đi m (23/5/2007) Nh ng do tác đ ng tâm lý quá m nh

VN-c a các chính sách ki m ch th tr ng tr c đó nh Ch th 03/2007 CT-NHNN v ki m soát quy mô, ch t l ng tín d ng và cho vay đ u t kinh doanh; Lu t thu thu nh p cá nhân;… th tr ng nhanh chóng tr l i tr ng thái m t cân b ng và liên t c s t gi m m nh

n đ u tháng 8/2007, th tr ng xác l p m c đáy 883.9 đi m c a VN-Index (6/8/2007)

và 247.37 đi m c a HNX-Index (23/8/2007)

(3) Giai đo n ph c h i c a th tr ng vào nh ng tháng cu i n m

Th tr ng b c vào giai đo n ph c h i m nh m trong kho ng th i gian đ u tháng

9 đ n cu i tháng 10/2007 Giá các c phi u trên sàn có xu h ng ph c h i nhanh chóng,

đ c bi t là các mã c phi u blue-chip trên c 2 sàn đ u ph c h i đ c m c giá t ng

đ ng nh ng tháng đ u n m, tuy nhiên s c b t c a các c phi u không đ m nh đ đ a

m c giá tr v m c đ nh thi t l p vào tháng 3 Trong giai đo n này, VN-Index đã có

nh ng phiên giao d ch v t lên trên ng ng 1100 đi m, HNX-Index c ng g n ch m tr

đ c lâu, th m chí đã có d u hi u suy gi m ch sau 1 phiên t ng đi m Chính đi u này đã

d n t i vi c các nhà đ u t b đ ng v n Trong khi ngu n c u có xu h ng c n ki t thì ngu n cung v n ti p t c gia t ng T ng quan cung c u m t cân b ng khi n th tr ng ngày càng tu t d c c v giá l n kh i l ng giao d ch và giá tr giao d ch VN-Index ch xoay quanh m c 900 đi m v i l ng ch ng khoán chuy n nh ng r t h n ch

2.1.1.4 Giai đo n n m 2008 - S t gi m theo xu th chung c a kinh t th gi i

Trong n m 2008, l ng cung trên th tr ng ch ng khoán (TTCK) ti p t c đ c b sung đáng k thông qua vi c Chính ph đ y m nh c ph n hóa doanh nghi p nhà n c (DNNN), đ c bi t là các doanh nghi p quy mô l n, kinh doanh hi u qu và vi c bán b t

c phi u Nhà n c trong các doanh nghi p đã c ph n hóa Cùng v i đó hàng lo t các ngân hàng, công ty ch ng khoán, doanh nghi p ti n hành phát hành trái phi u, c phi u

đ t ng v n đi u l , d n đ n tình tr ng TTCK có nguy c th a hàng hóa Bên c nh đó là

nh ng nh h ng t kh ng ho ng tài chính - ti n t 2008, hai y u t này đã gây nên

nh ng di n bi n x u trên TTCKVN: Index gi m đi m, th giá các lo i c phi u s t gi m

m nh (nhi u mã c phi u r i xu ng d i m nh giá), tính thanh kho n kém, s thóai v n

c a kh i ngo i, s can thi p c a các c quan đi u hành và s m đ m trong tâm lý nhà

đ u t Di n bi n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam n m 2008 có th chia thành 3 giai

n a đ u n m 2009 Các thông tin tác đ ng x u t i tâm lý nhà đ u t trong giai đo n này

ch y u xu t phát t n i t i n n kinh t Trong đó n i b t là s gia t ng l m phát, chính sách th t ch t ti n t c a Ngân hàng Nhà n c (NHNN), s leo d c c a giá x ng d u và

s c ép gi i ch p t phía ngân hàng đ i v i các kho n đ u t vào TTCK

Nh m m c đích ng n ch n đà suy gi m c a th tr ng, các c quan đi u hành b t

đ u đ a ra nh ng ch tr ng và bi n pháp h tr :

- UBCKNN thu h p biên đ giao d ch

- SCIC (t ng công ty đ u t và kinh doanh v n nhà n c) tham gia mua vào c phi u

- NHTM đ c v n đ ng ng ng gi i ch p

- T ch c niêm y t đ c khuy n khích mua vào c phi u qu

Tuy nhiên, ph n l n các bi n pháp này ch phát huy hi u qu trong ng n h n, và th

tr ng ti p t c s t gi m, c n bão gi i ch p c phi u không ng ng tác đ ng t i tâm lý các nhà đ u t Trong 103 phiên giao d ch c a giai đo n này, có t i 71 phiên VN-Index gi m

đi m nh đi m là chu i 34 phiên VN-Index gi m đi m liên ti p t gi a tháng 4 đ n đ u tháng 6/2008 Sau 103 phiên giao d ch, VN-Index gi m m t 550.52 đi m - t ng đ ng 59.77%

Trong đ t suy gi m này, ch u nhi u tác đ ng nh t là nhóm c phi u tài chính ngân hàng, công ngh và công nghi p Trong l ch s ho t đ ng c a TTCK, ch a có n m nào UBCKNN ph i can thi p vào th tr ng b ng các bi n pháp m nh tay nhi u nh n m

2008 T ng c ng trong n m 2008, UBCKNN đã có 4 l n thay đ i biên đ dao đ ng giá trên c 2 sàn ch ng khoán nh m h tr thêm cho s c c u trên th tr ng, ng n đà suy

gi m m nh c a các ch s ch ng khoán Ngày 4/3/2008, Chính ph đã đ a ra nhóm 19

gi i pháp ng c u th tr ng: cho phép SCIC mua vào c phi u trên th tr ng, kêu g i và

t o đi u ki n cho các doanh nghi p niêm y t mua vào c phi u qu …

(2) Giai đo n tháng 6 t i đ u tháng 9 - Ph c h i trong ng n h n

Nh vai trò d n d t c a m t s c phi u blue-chip nh STB, FPT, DPM… và đ c

bi t là SSI v i s c c u h tr t đ i tác n c ngoài, c hai sàn ch ng khoán đã có đ c

nh ng phiên t ng đi m m nh trong giai đo n này và duy trì đ c khá nhi u nh ng chu i

t ng đi m kéo dài ây c ng là giai đo n th tr ng ho t đ ng sôi đ ng nh t S c c u

m nh, kéo theo kh i l ng giao d ch và giá tr giao d ch th ng xuyên m c cao

Trong giai đo n này, nhóm c phi u đ c a thích nh t là nhóm c phi u d u khí (t ng 80.33%), nguyên v t li u và công ngh (t ng 89.78%) Các đ i di n tiêu bi u cho nhóm c phi u này bao g m: PVS, PVD, PTC, HPG, FPT…

(3) Giai đo n t tháng 9 t i tháng 12 - Th tr ng r i tr l i chu kì gi m do tác đ ng c a

kh ng ho ng kinh t toàn c u

ây là th i kì VN-Index r i tr l i xu h ng gi m, th m chí đã phá v đáy thi t l p

đ c trong giai đo n đ u c a n m 2008 T ng k t c giai đo n này, VN-Index m t 223.48

đi m, t ng đ ng 41.45%

Nguyên nhân tác đ ng l n nh t t i TTCK trong giai đo n này chính là s lan t a

m nh c a cu c kh ng ho ng tài chính ti n t th gi i Hoà cùng xu th gi m đi m c a TTCK các n c, 2 ch s ch ng khoán t i sàn HoSE và HNX liên ti p gi m đi m Trong

86 phiên giao d ch t i HoSE, 49 phiên VN-Index m t đi m áy m i thi t l p trong giai

đo n này là 286.85 đi m vào ngày 10/12/2008