bài giảng môn tài chính quốc tế cán cân thương mại quốc tế

Các giao dịch làm phát sinh cung ngoại hối + Các giao dịch làm phát sinh cầu ngoại hối - Xuất khẩu hàng hóa Nhập khẩu hàng hóa Xuất khẩu dịch vụ Nhập khẩu dịch vụ Nhập khẩu thu nhập Xuất

BÀI 2

CÁN CÂN THANH TOÁN QUỐC TẾ

(Balance of Payment)

Giảng viên phụ trách: PGS TS Trương Quang Thông

Khoa Ngân hàng Đại học Kinh tế TP.HCM

CÁC NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu một trong những công cụ quan trọng

nhất trong hoạch định chính sách kinh tế.

- Các nội dung cơ bản của cán cân thanh toán quốc

tế.

- Các trạng thái của cán cân thanh toán quốc tế

1 ĐỊNH NGHĨA

BoP là một bản báo cáo thống kê tổng hợp ghi chép lại một cách có hệ thống tất cả các giao dịch kinh tế giữa

người cư trú (resident) và người không cư trú

(non-resident) trong một thời kỳ nhất định, thường là 1 năm

NGUỒN THU THẬP SỐ LIỆU VÀ BÁO CÁO

Hải quan

Ngân hàng

Các cơ quan chính phủ…

2 BOP LÀ BẢNG GHI CHÉP PHẢN ÁNH

CUNG CẦU TIỀN TỆ

thuộc vào quan hệ cung cầu trên thị trường ngoại hối

cũng đồng thời biết được những nhân tố ảnh hưởng lên tỷ giá

- Với các nhân tố khác không đổi (other things being equal), thì mọi nhân tố làm tăng cầu một đồng tiền trên thị trường ngoại hối đều làm đồng tiền nầy tăng giá

tăng cung một đồng tiền, đều làm đồng tiền nầy giảm giá

Các giao dịch làm phát

sinh cung ngoại hối (+) Các giao dịch làm phát sinh cầu ngoại hối (-)

Xuất khẩu hàng hóa Nhập khẩu hàng hóa

Xuất khẩu dịch vụ Nhập khẩu dịch vụ

Nhập khẩu thu nhập Xuất khẩu thu nhập

Nhập khẩu chuyển giao 1

chiều Xuất khẩu chuyển giao 1 chiều

Nhập khẩu vốn Xuất khẩu vốn

Giảm dự trữ ngoại hối Tăng dự trữ ngoại hối

CÁC GIAO DỊCH LÀM PHÁT SINH CUNG-CẦU NGOẠI HỐI

3 KẾT CẤU CỦA BOP

BoP bao gồm hai cán cân bộ phận chính

KẾT CẤU CỦA BOP

 Những hạng mục thuộc tài khoản vãng lai phản ánh các luồng thu nhập vào và ra (income/outcome

flows) khỏi một quốc gia

 Những hạng mục thuộc tài khoản vốn phản ánh sự thay đổi trong tài sản có và tài sản nợ (changes in

assets and liabilities)

KẾT CẤU CỦA BOP

 Cán cân vãng lai: phản ánh việc chuyển giao

quyền sở hữu về tài sản giữa người cư trú và người không cư trú.

 Cán cân vốn: phản ánh việc chuyển giao quyền sử dụng về tài sản giữa người cư trú và người không

cư trú.

KẾT CẤU CỦA BOP

Qui tắc chung để ghi có và ghi nợ

Mọi giao dịch kinh tế giữa người cư trú và người

không cư trú làm phát sinh cung ngoại tệ và cầu

nội tệ đều được ghi có (+) trong BoP Mọi giao

dịch kinh tế làm phát sinh cầu ngoại tệ và cung

nội tệ đều được ghi nợ (-) trong BoP.

4 CÁC CÁN CÂN BỘ PHẬN CỦA BOP

 Cán cân vãng lai

 Cán cân vốn

 Cán cân tổng thể

 Cán cân bù đắp chính thức

STT Nội dung Thu (+)

(cung ngoại tệ/cầu nội tệ)

Chi (-) (cầu ngoại tệ/cung nội

tệ)

- Xuất khẩu hàng hóa (FOB) +150

- Thu từ xuất khẩu dịch vụ +120

CÁN CÂN THANH TOÁN QUỐC TẾ NƯỚC … (TRIỆU USD).

3 Thu nhập ròng +10

2 Vốn ngắn hạn -35

3 Chuyển giao vốn một chiều

V CÁN CÂN BÙ ĐẮP CHÍNH

CÁC CÁN CÂN BỘ PHẬN CỦA BOP

CÁN CÂN VÃNG LAI bao gồm các các cân bộ phận như sau:

- Cán cân thương mại

- Cán cân dịch vụ

- Cán cân thu nhập

- Cán cân chuyển giao vãng lai một chiều

CÁN CÂN THƯƠNG MẠI

 Còn được gọi là cán cân hiển thị (visible), phản ánh các

chênh lệch giữa khoản thu từ xuất khẩu và các khoản chi cho nhập khẩu.

 Xuất khẩu làm phát sinh cung ngoại tệ và cầu nội tệ  ghi CÓ

 Nhập khẩu làm phát sinh cầu ngoại tệ và cung nội tệ 

ghi NỢ

 Có > Nợ: thặng dư ; Có < Nợ: thâm hụt

NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG GIÁ TRỊ

HÀNG HÓA XUẤT KHẨU

(i) Nhân tố tỷ giá

- Làm tăng giá trị xuất khẩu tính bằng nội tệ

tệ nội bằng

tính XK

trị giá

V

XK hóa

hàng lượng

khối

X

tệ nội bằng

tính XK

hóa hàng

giá mức

Khi tỷ giá tăng  khối lượng xuất khẩu tăng  giá trị xuất khẩu tính bằng

NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG GIÁ TRỊ

HÀNG HÓA XUẤT KHẨU

- Làm cho giá trị xuất khẩu bằng ngoại tệ có thể tăng hoặc giảm

tệ ngoại bằng

tính khẩu

xuất trị

iá

V

tệ ngoại vị

đơn

một

trên tệ

nội vị

đơn số

là đoái, hối

hàng lượng

hối

X

tệ nội bằng

tính XK

hóa hàng

giá mức

:

P

: đó

P

x =

NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG GIÁ TRỊ

HÀNG HÓA XUẤT KHẨU

Nghĩa là khi:

*

đổi thay

khi trước

giá tỷ

mức S

tăng giá

tỷ khi sau

XK lượng

hối X

tăng giá

tỷ khi trước

XK lượng

hối X

: đó v1

v0

:

k :

k : Trong

1 S

/ S

X / X

0 1

0 V 1

v >

Giá trị xuất khẩu bằng

ngoại tệ

co dãn với tỷ giá

NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG GIÁ TRỊ

HÀNG HÓA XUẤT KHẨU

+ Giảm, nếu tỷ lệ tăng khối lượng XK (X v ) thấp hơn tỷ lệ

tăng tỷ giá S Nghĩa là khi:

1 S

/ S

X / X

0 1

0 V 1

+ Không thay đổi, nếu tỷ lệ tăng khối lượng xuất

khẩu Xv bằng tỷ lệ tăng tỷ giá S Nghĩa là khi:

1 S

/ S

X / X

0 1

0 v 1

tỷ giá

NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG GIÁ TRỊ

HÀNG HÓA XUẤT KHẨU

(ii) Nhân tố lạm phát

Với các nhân tố khác không đổi, nếu tỷ lệ lạm phát của một nước cao hơn ở nước ngoài, làm giảm sức cạnh tranh của

hàng hóa cùng loại của nước nầy trên thị trường quốc tế, do đó, sẽ làm khối lượng xuất khẩu giảm.

(iii) Giá thế giới của hàng hóa xuất khẩu tăng

Với các nhân tố khác không đổi, nếu giá thế giới của hàng hóa xuất khẩu của một nước tăng sẽ làm tăng khối lượng xuất khẩu, do đó, làm tăng cầu nội tệ và tăng cung ngoại tệ trên FOREX

NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG GIÁ TRỊ

HÀNG HÓA XUẤT KHẨU

(iv) Thu nhập của người không cư trú

Với các nhân tố khác không đổi, khi thu nhập thực tế của người không cư trú tăng, làm tăng cầu xuất khẩu bởi người không cư trú, do đó, làm tăng cầu nội tệ và tăng cung ngoại tệ.

(v) Thuế quan và hạn ngạch ở nước ngoài

Với các nhân tố khác không đổi, giá trị XK của một nước sẽ giảm nếu bên nước ngoài áp dụng mức thuế quan cao, hạn ngạch nhập khẩu thấp cũng như áp dụng các hàng rào phi thuế quan Kết quả là giảm cầu nội tệ.

NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG GIÁ TRỊ

HÀNG HÓA XUẤT KHẨU

Tức ảnh hưởng lên cung nội tệ hay cầu ngoại tệ giống như những nhân tố ảnh hưởng lên xuất khẩu, nhưng có tác

động ngược chiều.

CÁN CÂN DỊCH VỤ

hiểm, ngân hàng, thông tin… giữa người cư trú và người không cư trú

hàng hóa.

CÁN CÂN THU NHẬP

 Thu nhập của người lao động: lương, thưởng, các khoản thu nhập khác bằng tiền do người không cư trú trả cho

người cư trú và ngược lại.

 Thu nhập về đầu tư: thu từ lợi nhuận đầu tư trực tiếp, lãi từ đầu tư vào giấy tờ có giá, lãi đến hạn trả của các khoản vay giữa người cư trú và người không cư trú.

CÁN CÂN CHUYỂN GIAO VÃNG LAI

MỘT CHIỀU

 Bao gồm: viện trợ không hoàn lại, quà tặng, quà biếu và các khoản chuyển giao khác bằng tiền, hiện vật cho mục đích tiêu dùng giữa người cư trú và người không cư trú.

 Cán cân DV + CC thu nhập + CC chuyển giao vãng lai 1 chiều : còn được gọi là cán cân không hiển thị (invisible).

 Cán cân vãng lai= Cán cân hiển thị + Cán cân không hiển thị

CÁN CÂN VỐN

 Cán cân vốn dài hạn: đầu tư trực tiếp, đầu tư gián tiếp,

vốn dài hạn khác

 Cán cân vốn ngắn hạn: tín dụng thương mại ngắn hạn, hoạt động tiền gửi, mua bán các giấy tờ có giá, tín dụng

ngân hàng ngắn hạn, kinh doanh ngoại hối…

 Chuyển giao vốn 1 chiều: viện trợ không hoàn lại cho mục đích đầu tư, các khoản nợ được xóa, các loại tài sản bằng tiền, hiện vật của người cư trú di cư mang ra nước ngoài,…

CÁN CÂN CƠ BẢN (BASIC BALANCE)

của nền kinh tế mà đặc biệt là tỷ giá hối đoái.

tế

CÁN CÂN TỔNG THỂ (OVERALL BALANCE)

Cán cân tổng thể = Cán cân vãng lai + Cán cân vốn +

Nhầm lẫn và sai sót

CÁN CÂN BÙ ĐẮP CHÍNH THỨC

(Official Financing Balance)

Bao gồm các hạng mục:

của quốc gia lập cán cân thanh toán.

4 THẶNG DƯ VÀ THÂM HỤT BoP

 Về tổng thể, thì BoP luôn cân bằng, tuy nhiên, từng bộ

phận trong BoP không nhất thiết lúc nào cũng cân đối

 Khi nói đến thặng dư và thâm hụt của BoP, các nhà kinh tế muốn nói đến thặng dư hay thâm hụt của một nhóm hay

các cán cân bộ phận trong BoP.

Ví dụ về BoP theo dạng phân tích

(Triệu USD)

(+)

Chi (-)

Cán cân bộ phận Cán cân

tích lũy

Ký hiệu cán cân tích lũy

Thu xuaát khaåu dòch vuï +120

Vốn ngắn hạn chảy vào +20

Ý NGHĨA KINH TẾ CỦA CÁC CÁN CÂN BỘ PHẬN

viết:

hạn dài

ròng vốn

uồng K

ròng lai

vãng giao

chuyển trị

iá T

ròng nhập

thu trị iá I

ròng vụ

dịch trị

iá S

NK trị

giá : M

XK trị giá : X

: đó

L R C E

l :

g :

g :

g :

Trong

0 dR K

K T

I S

M

 THẶNG DƯ VÀ THÂM HỤT CÁN CÂN THƯƠNG MẠI

0 M)

-(X

: khi hụt thâm

mại thương

cân Cán

0 M)

-(X

: khi dư

thặng mại

thương cân

Cán

<

>

+ +

+ +

- Cán cân thương mại là bộ phận chính của cán cân vãng lai.

- Cán cân thương mại phản ánh kịp thời xu hướng vận động của

cán cân vãng lai.

- Thay đổi của TB phản ánh sự thay đổi của các đại lượng thuộc bên phải

đẳng thức nhưng có dấu ngược nhau.

THẶNG DƯ VÀ THÂM HỤT CÁN CÂN VÃNG LAI

O )

T I

O )

T I

) dR K

K ( )

T I

S M X

( CB

R C

R C

S L

R C

E

<

+ +

+

>

+ +

+

+ +

−

= +

+ +

: khi hụt thâm

lai vãng cân

Cán

S M - (X

: khi dư

thặng lai

vãng cân

Cán

NHẬN XÉT

-Nếu thặng dư, có nghĩa là thu nhập của người cư trú từ người không cư trú

lớn hơn so với chi cho người không cư trú Người không cư trú

THẶNG DƯ VÀ THÂM HỤT

CÁN CÂN VÃNG LAI

- Nếu thâm hụt, có nghiã là thu nhập của người cư trú từ

người không cư trú là thấp hơn so với chi cho người không cư trú Người cư trú nợ người không cư trú nhiều hơn người không cư trú nợ người cư trú

- Trạng thái CB là lý tưởng để phân tích trạng thái nợ nước ngoài của 1 quốc gia Trạng thái CB có quan hệ với trạng thái tổng nợ nước ngoài của 1 quốc gia CB cân bằng nói lên rằng trạng thái tổng nợ nước ngoài không thay đổi.

ĐỌC THÊM TRÊN INTERNET

Các báo cáo về kinh tế của các nước khác nhau do các tổ chức quốc tế thực hiện:

ĐỌC THÊM TRÊN INTERNET

Đặc biệt, liên quan đến các nước lớn:

Bureau of Economics Analysis

www.bea.doc.gov/bea

Bộ Tài chính Nhật bản

www.mof.go.jp