Các trở ngại đối với việc tham gia thị trường của khu vực nông nghiệp ở việt nam

Bài viưt này đưa ra bưng chưng tư các cuưc Điưu tra Tiưp cưn Nguưn lưc cưa hư gia đình Viưt Nam tưi 12 tưnh vào các năm 2006, 2008 và 2010, và xem xét mưc đư các hư gia đình tham gia vào

Các trở ngại đối với việc tham gia thị trường của khu vực nông nghiệp ở Việt Nam

Nhóm Nghiên cứu Kinh tế học Phát triển (DERG) Trường Đại học Tổng hợp Copenhagen (UoC) Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM)

Bộ Kế hoạch và Đầu tư (MPI) - Việt Nam Trung tâm Chính sách Nông nghiệp (CAP) Viện Chiến lược và Chính sách Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (IPSARD)

Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (MARD) - Việt Nam

Bài viết được thực hiện trong khuôn khổ Chương trình Phát triển Nông nghiệp và

Nông thôn (ARD) Đại sứ quán Đan Mạch tại Việt Nam

Các tác giả:

Chiara Cazzuffi*, Andy McKay*, Luu Duc Khai**,

Nguyen The Long*** and Thuy Do Minh***

* Trưưng Đưi hưc Tưng hưpf Sussex, Brighton, UK;

** CIEM, Hà Nưi, Viưt Nam;

*** CAP, Hà Nưi, Viưt Nam

Tóm tắt:

Viưt Nam đã đưt đưưc thành công ưn tưưng trong viưc thưưng mưi hóa nông nghiưp, đưc biưt là đưi vưi lúa gưo và cư các cây trưng hàng hóa khác Bài viưt này đưa ra bưng chưng tư các cuưc Điưu tra Tiưp cưn Nguưn lưc cưa hư gia đình Viưt Nam tưi 12 tưnh vào các năm 2006, 2008 và 2010, và xem xét mưc đư các hư gia đình tham gia vào viưc bán sưn phưm nông nghiưp cưa hư, xem xét riêng lúa gưo và các cây trưng hàng hóa khác Mưt sư lưưng lưn các hư vưn chưa bán nông sưn cưa hư, hoưc nưu có thì chư mưi bán theo mùa vư, nhưng ư mưc đư rưt khác nhau giưa các tưnh; ngoài ra, các hư nghèo cũng là nhưng ngưưi bán nông sưn ít hưn Quy mô đưt đai như là mưt nhân tư quan trưng, nhưng các nhân tư khác cũng quan trưng đó là các hưn chư vư mưc đích

sư dưng đưt (nhưng quy đưnh khuyưn khích trưng các cây trưng hàng hóa), khuyưn nông, sư thuưn lưi cưa thư trưưng đưa phưưng, và là thành viên cưa các nhóm nông dân và phư nư

Các tư khóa chính: Nông nghiưp; Tham gia thư trưưng; Chi phí giao dưch; Viưt Nam JEL: O13, Q12, Q13

Lắi cắm ắn:

Tưp thư tác giư cưm ưn sư hư trư và các bình luưn tư nhưng hưc giư tham gia hưi thưo tưi CIEM vào tháng 7 năm 2010 khi dư thưo đưu tiên cưa bài viưt này đưưc trình bày Chúng tôi cũng cưm ưn nhưng bình luưn và ý kiưn đóng góp tư các đưng nghiưp ư CAP; và Simon McCoy và Finn Tarp cho nhưng bình luưn và góp ý cưa hư trong suưt quá trình nghiên cưu

1 Giới thiớu

Thưưng mưi hóa nông nghiưp là con đưưng tưt yưu đư hưưng tưi mưt sư tăng trưưng

và phát triưn cho hưu hưt các nưưc đang phát triưn mà nưn kinh tư phư thuưc vào khu vưc nông nghiưp (Pingali và Rosegrant 1995; von Braun 1995; Timmer 1997) Đưi vưi phưn lưn các nưưc đã đưt đưưc sư thành công trong phát triưn nông nghiưp, thưưng mưi hóa đóng vai trò quan trưng trong quá trình này

Kư tư khi thưc hiưn Đưi mưi vào cuưi nhưng năm 1980, Viưt Nam đã có sư tăng trưưng kinh tư đáng kư và tư lư đói nghèo giưm mưt cách ưn tưưng Trong khu vưc nông nghiưp, Đưi mưi bao gưm:

• giao khoán đưt đai và cưi thiưn các quyưn vư đưt,

• xóa bư viưc kiưm soát giá cư đưi vưi nhiưu hàng hóa (bao gưm lúa gưo và phân bón),

• quy đưnh quyưn tư quyưt đưnh lưn hưn cho khu vưc tư nhân, và

• tư do hóa các thư trưưng nông nghiưp, bao gưm viưc xóa bư hoưc giưm các hưn chư đưi vưi xuưt khưu và thưưng mưi trong nưưc

Kưt quư cưa nhưng đưi mưi này là thưưng mưi hóa nông nghiưp đã đưt đưưc nhưng bưưc phát triưn vưưt bưc góp phưn cưi thiưn đáng kư thu nhưp cưa hư nông dân Sưn xuưt gưo đã tăng mưnh và đưa Viưt Nam tư mưt nưưc nhưp khưu ròng vư gưo trư thành mưt trong nhưng nưưc xuưt khưu gưo hàng đưu thư giưi Sưn xuưt nông nghiưp

ư cưp đư quưc gia cũng trư nên đa dưng hóa hưn – mưt kưt quư điưn hình cưa quá trình thưưng mưi hóa trong nông nghiưp – vưi viưc sưn xuưt các loưi cây trưng hàng hóa và cây công nghiưp (đưc biưt là cà phê) và thưy sưn tăng lên Hiưn nay Viưt Nam nưm trong sư các nưưc xuưt khưu hàng đưu trên thư giưi nhiưu loưi nông sưn như cà phê, điưu, cao su, chè, thưy sưn, v.v Đây là thành tưu đáng ngưc nhiên đưi vưi mưt nưưc trưưc đây thưm chí không có khư năng đư sưn xuưt lưưng thưc đư đư đưm bưo

an ninh lưưng thưc quưc gia Thêm vào đó, ưưc tính hai phưn ba nông dân trưưc đây chư yưu sưn xuưt nông nghiưp tư cung tư cưp đã tham gia vào thư trưưng trong quá trình tư do hóa (Ngân hàng thư giưi, 2008) Giưa năm 1993 và 1998, thu nhưp thưc tư cưa các hư gia đình nông thôn đã tăng gưn 60%, mưt sư tăng trưưng hiưm có đưi vưi các cưng đưng nông thôn (Aksoy and Isik-Dikmelik 2007) Hưn nưa, hưn mưt nưa cưa mưc tăng trưưng này đưưc đóng góp bưi sư tăng lên cưa thu nhưp tư khu vưc nông nghiưp (Isik-Dikmelik 2006)

Mưc dù có quá trình phát triưn ưn tưưng này, tiưm năng cưa thưưng mưi hóa nông nghiưp ư Viưt Nam còn rưt lưn – và mưc đư thưưng mưi hóa nông nghiưp ư cưp đư hư gia đình là rưt khác nhau giưa các vùng và giưa các cây trưng Điưu này có thư là do nhiưu nông dân chưa nhưn thưc đưưc các lưi ích mà thưưng mưi hóa có thư đem lưi cho hư; nhưng ngưưi khác có thư gưp khó khăn trong viưc tiưp cưn vưi các thư trưưng tiêu thư sưn phưm Do đó, đư tưo điưu kiưn thuưn lưi cho quá trình chuyưn đưi nông nghiưp ư Viưt Nam tư sưn xuưt tư cung tư cưp sang hư thưng nông nghiưp thưưng mưi hóa hoàn toàn, vưi mưc tiêu mang lưi ích đưn cho các hư gia đình nông thôn, bài viưt trư lưi mưt sư câu hưi quan trưng sau:

1 Các xu hưưng gưn đây cưa thưưng mưi hóa nông nghiưp ư cưp đư hư gia đình là gì?

2 Các tác đưng cưa thưưng mưi hóa nông nghiưp đưn biưn đưng phúc lưi cưa các hư sưn xuưt nông nghiưp là gì?

3 Các điưm đưc trưng tác đưng đưn thưưng mưi hóa nông nghiưp là gì và các trư ngưi đưi vưi viưc mư rưng thưưng mưi hóa nông nghiưp là gì?

4 Nhưng lĩnh vưc đưu tư nào nên đưưc ưu tiên đư hư trư thưưng mưi hóa nông nghiưp, tính đưn cư các yưu tư khác nhau giưa các vùng và các nhóm?

ư trên chúng tôi thưo luưn vư thưưng mưi hóa nói chung, trong phưn phân tích này chúng tôi sư tưp trung cư thư vào hai lĩnh vưc chính cưa thưưng mưi hóa trong nông nghiưp, đó là: lúa gưo, cây lưưng thưc chư yưu và các cây trưng hàng hóa khác, các cây trưng đưưc sưn xuưt đư bán

Phân tích cưa chúng tôi chư ra rưng trong thưi kỳ nghiên cưu, 2006 đưn 2010, tư lư hư tham gia vào thưưng mưi hóa nông nghiưp đã giưm như, nhưng mưc đư tham gia, đưi vưi các hư tham gia thưưng mưi hóa, đã tăng Phúc lưi cưa hư gia đình cho thưy mưi quan hư dưưng vưi thưưng mưi hóa nông nghiưp, mưc dù ư giai đoưn này chúng ta không thư chư ra hưưng tác đưng nhân quư cưa mưi quan hư này Nghiên cưu đã xác đưnh mưt sư nhân tư làm hưn chư sư tham gia thư trưưng cưa các hư sưn xuưt nông nghiưp ư Viưt Nam, hay chính xác hưn là cưa các hư sưn xuưt nông nghiưp ư Tây Nguyên, Đông Bưc và Tây Bưc, và có thư đưưc phân loưi thành ba nhóm sau:

• Các tài sưn cưa hư, đưc biưt là đưt đai

• Tiưp cưn các dưch vư khuyưn nông và là thành viên cưa các hiưp hưi

• Các chi phí giao dưch, đưc biưt là sư hiưn diưn cưa các điưu kiưn thư trưưng và

sư sưn có và khư năng tiưp cưn vưi các kênh tiêu thư sưn phưm, bao gưm cư các thưưng lái

Tưm quan trưng tưưng đưi cưa mưi nhân tư đưi vưi khư năng tham gia vào các thư trưưng nông nghiưp cưa hư là khác nhau giưa các tưnh, và phân tích cũng cưn tính đưn các đưc điưm riêng biưt cưa tưng tưnh

Bài viưt đưưc kưt cưu như sau: Phưn tiưp theo đưa ra các tóm tưt ngưn gưn vư các nghiên cưu liên quan đưn thưưng mưi hóa, cư quưc tư và cư thư ư Viưt Nam Sư liưu và phưưng pháp nghiên cưu đưưc thưo luưn trong phưn 3, trong khi phưn 4 thưo luưn các mô hình và xu hưưng cưa thưưng mưi hóa qua các thưi kỳ điưu tra Mưt phân tích

mô tư vư các đưc điưm cưa hư gia đình tham gia vào thưưng mưi hóa nông nghiưp đưưc trình bày trong phưn 5, tiưp theo phân tích kinh tư lưưng đa biưn đưưc thư hiưn trong phưn 6 Các kênh tiêu thư cưa các hư tham gia vào thưưng mưi hóa đưưc thưo luưn trong phưn 7, và phưn kưt luưn đưưc đưa ra trong phưn 8

2 Tớng quan các nghiên cớu

Điưm bưt đưu cưa hưu hưt các nghiên cưu lý thuyưt và thưc nghiưm vư sư tham gia thư trưưng đó là nhưng sư khác nhau trong chi phí giao dưch, cũng như trong viưc tiưp cưn các tài sưn và dưch vư đư có thư tham gia vào thư trưưng là các nhân tư quan trưng dưn đưn tính không đưng nhưt trong viưc tham gia thư trưưng giưa các hư (Key, Sadoulet et al 2000; Barrett 2008) Chi phí giao dưch bao gưm cư các chi phí có thư quan sát và các chi phí không thư quan sát trong quá trình thưc hiưn mưt giao dưch,

và các chi phí này thư hiưn các rào cưn đưi vưi viưc tham gia thư trưưng Các chi phí giao dưch bao gưm các chi phí vư thưi gian và chi phí vư tiưn đư có đưưc thông tin, tìm kiưm đưi tác thưưng mưi và đàm phán vư các điưu khoưn giao dưch, và các chi phí thưc hiưn hưp đưng, cũng như các chi phí phát sinh do khoưng cách đưn các thư trưưng chính thưc/các chư vưi các điưu kiưn cư sư hư tưng yưu kém có thư dưn đưn các chi phí đi lưi, vưn chuyưn cao Các chi phí giao dưch dưn đưn mưt sư hư tư lưa chưn không tham gia vào thư trưưng và có thư làm giưm khư năng phưn ưng cưa hư vưi các cú sưc vư giá Viưc tính toán các chi phí giao dưch là không trưc tiưp: các chi phí giao dưch không thư quan sát đưưc nưu chúng đư cao đư ngăn cưn sư tham gia thư trưưng, và thưưng chư có thư quan sát đưưc mưt phưn ngay cư khi các giao dưch đưưc thưc hiưn Bưi vưy, các nghiên cưu thưưng sư dưng các biưn gưn đúng (proxies), các biưn ngoưi sinh có thư quan sát đưưc, đây là các biưn đưưc mong đưi có tác đưng đưn các mưc chi phí giao dưch, như các biưn vư khoưng cách đưn các thư trưưng/chư,

sư có sưn cưa các phưưng tiưn giao thông và tiưp cưn vưi các thông tin Mưt nhân tư quan trưng thư hai là rưi ro và mưc đư cưa rưi ro; các hư gia đình quan tâm đưn an toàn lưưng thưc cưa bưn thân hư và đang đưi mưt vưi mưc rưi ro cao có thư lưa chưn không bán sưn phưm cưa hư đư đưm bưo cho nhu cưu tiêu dùng cưa hư

Các nhân tư quyưt đưnh đưn sư tham gia cưa các hư vào các thư trưưng nông nghiưp đưưc khai thác đưc biưt ư Châu Phi Nhìn chung, mưt tư lư như, thưưng dưưi ¼, nông dân ư cưn sa mưc Sahara – Châu Phi hay các hư nông thôn (phư thuưc vào đưnh nghĩa cưa mưu) tham gia vào thư trưưng cưa các sưn phưm lưưng thưc chính Sư lưưng ròng nhưng ngưưi bán lưưng thưc thưm chí là ít hưn, nhưng tư cung tư cưp không phưi là các mô hình phư biưn: phưn lưn các hư gia đình ư nông thôn thưc sư là nhưng ngưưi mua ròng các sưn phưm lưưng thưc mà hư sưn xuưt, đang phư thuưc vào tiưn thu đưưc tư viưc bán các cây trưng hàng hóa khác hoưc các hoưt đưng phi nông nghiưp Các nghiên cưu chư ra các mưi quan hư dưưng có ý nghĩa thưng kê giưa viưc tham gia thư trưưng và (a) các tài sưn cưa hư (đưc biưt là đưt đai, và cư vưt nuôi, lao đưng và các trang thiưt bư, các công cư sưn xuưt) và thu nhưp (Nyoro, Kiiru et al 1999; Cadot, Dutoit et al 2006; Stephens and Barrett 2006; Boughton, Mather et al 2007; Levinsohn and McMillan 2007); (b) tiưp cưn vưi tín dưng và bưo hiưm (Cadot, Dutoit

et al 2006; Stephens and Barrett 2006); (c) sư dưng đưu vào và tiưp cưn vưi các dưch

vư khuyưn nông (Alene, Manyong et al 2008); (d) các mưc chi phí giao dưch thưp, bao gưm các chi phí đi lưi, vưn chuyưn và các chi phí thông tin (Heltberg and Tarp 2002; Alene, Manyong et al 2008; Ouma, Jagwe et al 2010) Nhìn chung, các hư gia đình ư các vùng có điưu kiưn thuưn lưi và giàu có hưn thưưng bán sưn phưm cưa hư ra thư trưưng Tuy nhiên, Stephens và Barrett (2006) thưy rưng lưưng sưn phưm nhưt đưnh đưưc bán bưi các hư nghèo hưn đưn giưn phưn ánh sư không hoàn hưo cưa thư trưưng tín dưng, khi các hư gia đình không thư tiưp cưn đưưc vưi thư trưưng vay vưn thì hư sư dưng thư trưưng hàng hóa như là mưt hình thưc cưa tín dưng theo mùa vư mưt cách không chính thưc đư sau đó mua lưi hàng hóa đó (mưt hình thưc cưa cưm đư) Mưt lưp luưn tưưng tư cũng đưưc lý giưi cho viưc sư dưng dư trư

Vư viưc tham gia thư trưưng Viưt Nam, Rios và cưng sư (2008) thưy rưng các hư có năng suưt cao hưn có xu hưưng tham gia vào các thư trưưng nông nghiưp mà không

bư ưnh hưưng bưi các yưu tư tiưp cưn thư trưưng Điưu đó cho thưy rưng các chưưng trình đã đưt mưc tiêu vào viưc nâng cao cư cưu nông nghiưp và vưn có tiưm năng đư tăng cư năng suưt và sư tham gia thư trưưng, trong khi các đưu tư vào cư sư hư tưng

tiưp cưn thư trưưng dưưng như ít đưưc coi trưng hưn (Rios, Masters et al 2009) Điưu này phưn ánh thưc tư là vào đưu nhưng năm 1990 Viưt Nam thưc sư đã có cư sư hư tưng nông thôn cư bưn tưt hưn rưt nhiưu ư hưu hưt các vùng so vưi các nưưc có các mưc thu nhưp tưưng tư (Aksoy and Isik-Dikmelik 2007)

3 Sớ liớu và phớớng pháp nghiên cớu

Thưưng mưi hóa có thư đưưc quan niưm và đưưc đo lưưng theo nhiưu cách, và đã có nhiưu khái niưm khác nhau đưưc sư dưng trong các nghiên cưu Thưưng mưi hóa thưưng đưưc hiưu theo nghĩa tham gia vào thư trưưng; sư tham gia này có thư ư thư trưưng tiêu thư sưn phưm hoưc ư thư trưưng mua đưu vào Bài viưt này tưp trung vào viưc tham gia thư trưưng tiêu thư sưn phưm, đưc biưt là đưi vưi các cây trưng ư đây chúng tôi trình bày và phân tích ba cách đo lưưng mưc đư thưưng mưi hóa: tư lư nông sưn đưưc bán, tư lư lúa gưo (cây lưưng thưc chính) đưưc bán, và liưu hư có trưng bưt

kỳ loưi cây trưng hàng hóa nào không, các cách đo lưưng này đưưc thưo luưn chi tiưt hưn ư dưưi đây

Mưt cách đo lưưng trưc tiưp vư thưưng mưi hóa nông nghiưp là tư lư sưn phưm nông nghiưp đưưc bán, và ư đây chúng tôi sư dưng nó như là mưt cách đo đưu tiên vư thưưng mưi hóa Nhưng thưưng mưi hóa có thư có nhiưu hình thưc cư thư hưn Mưt trong sư đó là quyưt đưnh cưa hư đư trưng các loưi cây trưng hàng hóa; theo đưnh nghĩa thì các sưn phưm này có xu hưưng đưưc bán Mưt quan niưm thư 2 vư thưưng mưi hóa là quyưt đưnh cưa hư gia đình đư bán mưt sư sưn phưm lưưng thưc cưa hư, hưn là giư nó cho nhu cưu tiêu dùng cưa bưn thân hư Quan niưm thư 2 chúng tôi xem xét đưi vưi trưưng hưp cưa cây lúa, cây lưưng thưc chính cưa Viưt Nam Bưi vưy các đưnh nghĩa chính vư thưưng mưi hóa chúng tôi tưp trung trong bài viưt này là các quyưt đưnh cưa hư gia đình đư trưng các loưi cây trưng hàng hóa và đư bán mưt sư sưn lưưng lúa cưa hư

Sư liưu cưa bài viưt đưưc dưa chư yưu vào bư sư liưu đưưc thu thưp cưa các cuưc điưu tra vư Tiưp cưn nguưn lưc cưa hư gia đình ư Viưt Nam (VARHS) tưi 12 tưnh giưa tháng

7 và tháng 9 năm 2006, tháng 7 và tháng 9 năm 2008, và tháng 7 và tháng 8 năm

2010.1 VARHS là cuưc điưu tra đa mưc tiêu thu thưp mưt lưưng lưn các thông tin ư cưp

đư hư, bao gưm các thông tin vư nhân khưu hưc, sư dưng đưt đai và các quyưn tài sưn, các tài sưn cưa hư, sư dưng thưi gian và các nguưn thu nhưp, tiưp cưn tín dưng và bưo hiưm, vưn xã hưi, cũng như tiưp cưn cưa hư đưi vưi các thư trưưng đưu vào và thư trưưng tiêu thư sưn phưm Cuưc điưu tra cũng bao gưm các câu hưi ư cưp xã, thu thưp thông tin tóm tưt vư xã vư các vưn đư nông nghiưp, viưc làm, cư sư hư tưng, quưn lý thưy lưi, khư năng sưn có cưa tín dưng và các cú sưc Chiưn lưưc chưn mưu cưa VARHS

là phưng vưn lưp lưi các hư gia đình nông thôn đã đưưc phưng vưn vư thu nhưp và chi tiêu cưa cuưc Điưu tra Mưc sưng hư gia đình Viưt Nam (VHLSS) năm 2002 và 2004 tưi

1 Các tỉnh được chọn mẫu theo vùng là: Đồng bằng sông hồng: Hà Tây Đông Bắc: Lào Cai, Phú Thọ Tây Bắc: Lai Châu, Điện Biên Duyên hải Bắc Trung Bộ: Nghệ An Duyên hải Nam Trung Bộ: Quảng Nam, Khánh Hòa Tây Nguyên: Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng Đồng bằng sông Cửu long: Long An

12 tưnh Các tưnh đưưc lưa chưn đư sư dưng điưu tra như là mưt công cư đánh giá cho các chưưng trình đưưc hư trư bưi Danida cho Viưt Nam Do đó, mưu có tính đưi diưn vư mưt thưng kê ư cưp đư tưnh, nhưng không phưi cưp đư quưc gia Mưu đã bao trùm các tưnh phía Bưc và Tây Bưc và các tưnh Tây Nguyên, cũng như các tưnh khác Mưt hưn chư cưa VARHS so vưi VHLSS là thiưu sư liưu chi tiưt vư các chi tiêu tiêu dùng,

và đưc biưt là thiưu sư liưu vư chi tiêu cho viưc mua gưo Điưu này không cho phép chúng tôi nghiên cưu liưu nhưng ngưưi tham gia thư trưưng là ngưưi mua ròng hay ngưưi bán ròng, bưi vưy mưc dù khía cưnh phúc lưi là quan trưng song trong phân tích này chúng tôi không thư đư cưp đưn Mưt khác, sư liưu cưa VHLSS vư trưng trưt và tham gia thư trưưng bư hưn chư hưn rưt nhiưu so vưi sư liưu cưa VARHS và không cho phép chúng tôi thưc hiưn mưt phân tích như đưi vưi các phân tích đưưc thưc hiưn tư

bư sư liưu cưa VARHS trong bài viưt này

Cuưc điưu tra VARHS năm 2006 đã điưu tra 2324 hư ư 466 xã, điưu tra năm 2008 đã phưng vưn 3269 hư ư 477 xã, trong khi cuưc điưu tra năm 2010 đã thưc hiưn đưi vưi

3208 hư ư 467 xã Các mưu chéo (cross-section samples) chúng tôi sư dưng trong bài viưt này chư bao gưm các hư có hoưt đưng trưng trưt, khoưng 90% cưa các hư đưưc điưu tra ư mưi năm Chúng tôi cũng sư dưng bư sư liưu dưng bưng-sư liưu lưp (panel data) cưa 1733 hư có hoưt đưng trưng trưt, nhưng hư đã đưưc phưng vưn ban đưu vào năm 2006 và sau đó đưưc xác đưnh và điưu tra lưi trong cuưc điưu tra năm 2008 và

2010 Đư hưn chư các vưn đư gây ra do nhưng sư khác nhau vư mưu giưa năm 2006 và hai cuưc điưu tra sau, chúng tôi thưc hiưn phân tích mô tư trong bài viưt này sư dưng

sư liưu dưng bưng, trong khi chúng tôi sư dưng các mưu chéo cho mưi năm đư thưc hiưn các phân tích kinh tư lưưng vư tư lư nông sưn đưưc bán, xác suưt cưa viưc bán lúa gưo và xác suưt cưa viưc trưng các cây trưng hàng hóa Trong phân tích mô tư và phân tích kinh tư lưưng cưa chúng tôi vư viưc bán lúa gưo, chúng tôi sư dưng mưt mưu chư bao gưm các hư đang trưng lúa, đư giưm tính không đưng nhưt cưa các hư mà không thư quan sát đưưc khi tính không đưng nhưt này đưưc phưn ánh trong các lưa chưn cây trưng Đưnh nghĩa cưa chúng tôi vư các cây trưng hàng hóa bao gưm cà phê, chè,

ca cao, hưt điưu, mía đưưng, hưt tiêu và cao su

Chúng tôi bưt đưu bưng viưc phân tích mô tư thưc trưng cưa thưưng mưi hóa, bưng viưc xem xét mưc đư thưưng mưi hóa khác nhau giưa các vùng, giưa các loưi hư, v.v

và các mưc đư này thay đưi qua ba cuưc điưu tra như thư nào Chúng tôi đưi chiưu các đưc điưm cưa các hư liên quan đưn thưưng mưi hóa vưi các hư không tham gia vào quá trình thưưng mưi hóa Bưng viưc đưi chiưu này chúng tôi xem mưi quan hư giưa thưưng mưi hóa và sư giàu có cưa hư Sau đưy chúng tôi thưc hiưn phân tích kinh tư lưưng vư các yưu tư tác đưng đưn quyưt đưnh bán lúa gưo và quyưt đưnh trưng các cây trưng hàng hóa khác, khi các yưu tư này đưưc mô hình hóa như là mưt hàm cưa các đưc điưm cưa hư, cưa vùng, v.v Sau đưy, chúng tôi sư xem xét các trư ngưi chính ngăn cưn hư tư viưc thưưng mưi hóa hưn nưa là nhưng gì

2 Xem CIEM và cộng sự 2009 cho thông tin chi tiết hơn về chiến lược chọn mẫu CIEM, DOE, et al (2009) Vietnam Access to Resources Household Survey: Characteristics of the Vietnamese Rural Economy (2008 Survey) Hanoi, Statistical Publishing House

4 Các xu hớớng trong mô hình thớớng mới hóa

4.1 Tớng quan

Bưng 1 đưưc dưa trên đưnh nghĩa vư thưưng mưi hóa nói chung, đó là tưng giá trư cưa sưn lưưng đưưc bán so vưi giá trư cưa sưn lưưng sưn xuưt, đưi vưi tưt cư các loưi cây trưng Bưng này đưưc tính toán cho tưt cư các hư gia đình có hoưt đưng trưng trưt trong bư sư liưu dưng bưng qua thưi kỳ này Cưt 2 và 3 cho thưy tư kư hư gia đình có hoưt đưng trưng trưt so vưi tưng sư hư gia đình cưa mưu Tư lư chung này duy trì ưn đưnh qua các thưi kỳ điưu tra giưa các năm 2006 và 2010, vưi mưt sư sư khác nhau giưa các tưnh (ví dư, tư lư hư có hoưt đưng trưng trưt tăng đáng kư ư Khánh Hòa và Đưk Nông, trong khi tư lư này giưm ư Hà Tây (cũ) và Lai Châu) Cưt 4 đưn 6 thư hiưn tư

lư hư bán nông sưn cưa hư, trong khi cưt 7 đưn 9 cho thưy chư sư thưưng mưi hóa đưi vưi cây trưng (giá trư cưa sưn lưưng đưưc bán so vưi giá trư cưa tưng sưn lưưng sưn xuưt) đưi vưi tưt cư các hư có hoưt đưng sưn xuưt nông nghiưp Tưp trung đưu tiên vào các thay đưi theo thưi gian, giưa 12 tưnh giưa 2006 và 2010, tư lư cưa các hư có hoưt đưng trưng trưt mà bán (mưt sư) sưn phưm đưu ra cưa hư trên thưc tư đã giưm, khi tư lư chung cưa sưn lưưng đưưc bán so vưi tưng sưn lưưng sưn xuưt giưm Điưu này cũng xưy ra đưi vưi các nhóm hư theo thu nhưp và nó cũng đưưc tìm thưy ư nhiưu tưnh; chư Quưng Nam có tư lư hư bán sưn phưm cưa hư tăng, và chư ư Quưng Nam và Đưk Nông giá trư sưn lưưng đưưc bán so vưi giá trư tưng sưn lưưng sưn xuưt tăng Nói chung, điưu này phưn ánh tưm quan trưng đang tăng lên cưa các sinh kư phi nông nghiưp đưi vưi nhiưu hư gia đình trong thưi kỳ này

Bưng 1: Các xu hưưng trong mô hình chung vư thưưng mưi hóa nông nghiưp, 2006 đưn 2010

% cắa hắ sắn xuắt

Chắ sắ thắắng mắi đắi vắi cây

Nưu chư tưp trung vào các hư bán sưn phưm cưa hư, tư lư sưn lưưng hư bán thưc tư tăng trong giai đoưn này, như đưưc trình bày trong Bưng 2 Nhìn chung, tư lư đưưc bán đã tăng tư 52% năm 2006 lên 57% năm 2010; tư lư tăng này đưưc quan sát thưy ư hưu hưt các nhóm thu nhưp và rõ ràng nhưt trong các nhóm thu nhưp thưp hưn Các mưc tăng lên trong tư lư đưưc bán đưưc quan sát ư các tưnh ven biưn và mưt sư tưnh Tây Nguyên, trong khi ư các tưnh phía Bưc và Tây Bưc tư lư này thưc tư đã giưm hoưc duy trì không đưi

So sánh giưa các tưnh, các tư lư cưa thưưng mưi hóa (có nghĩa là tư lư sưn lưưng đưưc bán, nưu có bán) là cao nhưt ư các tưnh Tây Nguyên và Long An ư Tây Nguyên điưu này cho thưy tưm quan trưng cưa các cây trưng hàng hóa, đưc biưt là cây cà phê, và các hư trưng cà phê sư gưn như luôn luôn bán sưn phưm cà phê cưa hư ư Long An thưc trưng thưưng mưi hóa đã có lúc phát triưn rưt mưnh, và duy trì ư mưc đư cao trong suưt giai đoưn này Tư lư cưa thưưng mưi hóa cũng cao hưn đưi vưi các hư trong các nhóm hư có thu nhưp cao hưn năm 2006 so vưi các hư thuưc các nhóm hư có thu nhưp thưp; các hư giàu hưn có thư bán sưn phưm đưu ra cưa hư vưi tư lư cao hưn

Bưng 2: Các xu hưưng trong mô hình chung vư thưưng mưi hóa nông nghiưp, 2006 đưn 2010

Tư lư sưn lưưng đưưc bán, nưu có bán

4.2 Thớớng mới hóa lúa gớo

Thưc trưng tham gia thư trưưng lúa gưo đưưc tóm tưt ư Bưng 3 theo tưng chung cũng

như đưưc phân theo tưnh và nhóm thu nhưp, trong khi đó Hình 1 minh hưa tóm tưt

vư các thông tin chính Trong giai đoưn này tư lư hư trưng lúa giưm như, tư 88% xuưng

85% cưa tưng sư hư có hoưt đưng trưng trưt Tuy nhiên, có bưng chưng cho thưy

thưưng mưi hóa tiưp tưc tăng Tư lư hư bán lúa gưo tăng tư 51% đưn 56% trong giai

đoưn này Hưn nưa, tư lư gưo đưưc bán (đưi vưi các hư có bán lúa gưo) tăng như giưa

2006 và 2008, và tăng nhiưu hưn giưa 2008 và 2010, vưi mưc tăng chung tư 46% lên

đưn 54% cưa tưng sưn lưưng gưo sưn xuưt trong cư giai đoưn 2006-2010 Hình 1 minh

hưa tóm tưt thưc trưng này

Theo phân vùng đưa lý, lúa gưo là cây trưng chư yưu ư hưu hưt các tưnh, ngoưi trư 3

tưnh Tây Nguyên, nưi phư biưn là các cây trưng hàng hóa, và gưn như toàn bư diưn

tích cà phê cư nưưc đưưc tưp trung ư đây Tư lư hư bán lúa gưo thay đưi rưt khác nhau

giưa các tưnh và có xu hưưng dao đưng lưn qua các năm Tuy nhiên, giưa 2006 và

2010, nhìn chung, năm 2010 có nhiưu hư bán lúa gưo hưn ư hưu hưt các tưnh, ngoưi

trư hai tưnh ư Tây Bưc là Lai Châu và Điưn Biên, ư Nghư An và ư Khánh Hòa

Mưc đư thưưng mưi hóa lúa gưo có xu hưưng cao nhưt ư các tưnh Tây Nguyên và Long

An Trong thưi kỳ 2006-2010, mưc đư thưưng mưi hóa tăng ư tưt cư các tưnh, ngoưi

trư có mưt sư giưm như ư Lào Cai và Long An

Bưng 3: Tư lư hư trưng và bán lúa gưo theo tưnh và nhóm thu nhưp, 2006-2010 (%)

* Đưi vưi các hư có bán lúa gưo

** Đưnh nghĩa nhóm thu nhưp: các nhóm thu nhưp năm 2006 đưưc điưu chưnh theo lưm phát và giá khác nhau

giưa các tưnh

Hình 1: Sưn xuưt và bán lúa gưo, 2006-2010

Trong bưng 3 chúng tôi sư dưng phân nhóm thu nhưp đưi vưi năm cư sư là 2006, đưưc điưu chưnh theo lưm phát và các sư khác nhau vư giá ư cưp đư tưnh, như là mưt chư

sư vư thưc trưng kinh tư-xã hưi cưa hư Trung bình, các hư bán lúa gưo có mưc sưng tưt hưn so vưi nhưng hư trưng lúa nhưng không bán ư cư năm 2008 và 2010, trong khi

đó không có sư khác nhau đáng kư vư chư sư này vào năm 2006

Mưc đư tham gia thư trưưng thư hiưn khác nhau giưa các nhóm thu nhưp Hai nhóm

hư có mưc thu nhưp cao nhưt dưưng như trưng lúa ít hưn so vưi ba nhóm hư nghèo hưn ư cư ba năm Các hư ư ba nhóm thu nhưp ư giưa dưưng như thưưng bán lúa gưo nhiưu hưn trong giai đoưn này Tư lư hư bán lúa gưo tăng như ư nhóm thu nhưp thưp nhưt giưa 2006 và 2010, và tăng mưnh hưn ư tưt cư các nhóm thu nhưp khác Như đưưc kỳ vưng, các hư giàu hưn thưưng có tư lư lúa gưo đưưc bán cao hưn trong cư ba năm điưu tra Trong giai đoưn giưa 2006 và 2008, thưi kỳ giá lúa gưo tăng mưnh, tư lư gưo đưưc bán tăng mưnh ư cư nhóm hư nghèo nhưt và hư giàu nhưt, trong khi đó tư

lư này giưm như ư các nhóm thu nhưp trung bình Thưi kỳ 2006-2010, tư lư gưo đưưc bán tăng ư tưt cư các nhóm thu nhưp, ngoưi trư nhóm thu nhưp giàu thư hai, nhưng mưc tăng cao nhưt đưưc tìm thưy ư ba nhóm hư nghèo nhưt Hình 2 minh hưa tóm tưt các xu hưưng này

Hình 2: Tư lư lúa gưo đưưc bán cưa các hư có bán lúa gưo, theo nhóm thu nhưp, 2006-2010

Bưng 4 thư hiưn khưi lưưng gưo đưưc sưn xuưt và đưưc bán theo nhóm hư theo thu

nhưp Nhìn chung, mưu điưu tra cho thưy mưt sư tăng như vư lưưng gưo đưưc sưn

xuưt, trong khi lưưng gưo đưưc bán, chư đưi vưi các hư có bán lúa gưo, giưm như giưa

năm 2006 và 2008, và sau đưy tăng 11% giưa năm 2008 và 2010

Giưa năm 2006 và 2010, sưn lưưng gưo tăng ư tưt cư các nhóm thu nhưp, ngoưi trư

nhóm có mưc thu nhưp trung bình Mưc tăng đáng kư nhưt là ư các hư có mưc thu

nhưp cao nhưt Lưưng gưo đưưc bán giưm ư các nhóm thu nhưp trung bình và nhóm

thu nhưp cao thư hai, trong khi son sư này tăng đáng kư ư ba nhóm thu nhưp còn lưi

Đưi vưi nhóm nghèo nhưt, mưc tăng lên trong lưưng gưo đưưc bán cao hưn nhiưu so

vưi mưc tăng cưa sưn lưưng gưo

Bưng 4: Khưi lưưng lúa gưo đưưc sưn xuưt và đưưc bán (kg), 2006-2010, chư đưi vưi nhưng ngưưi bán

lúa gưo, theo nhóm thu nhưp

Xem xét sư khác nhau trong viưc tham gia thư trưưng theo quy mô sưn xuưt cũng

đem đưn nhiưu kưt quư thú vư Quy mô sưn xuưt trung bình trong bư sư liưu dưng

bưng, đưưc đo là tưng diưn tích đưt đưưc sư dưng (ha), dưưng như đang giưm nhưng

năm qua Chúng tôi sư dưng diưn tích đưt trung vư cho mưi năm làm tiêu chuưn đư

phân loưi quy mô như hưn và lưn hưn và thưy rưng các hư nông dân có quy mô đưt

sưn xuưt như thưưng trưng nhiưu lúa hưn nhưng lưi ít bán lúa gưo hưn trong cư ba

năm điưu tra Và nhưng nông dân này cũng thưưng có tư lư lúa gưo đưưc bán so vưi

tưng sưn lưưng lúa gưo ít hưn so vưi nhưng nông dân có quy đưt sưn xuưt nông nghiưp

lưn hưn Tuy nhiên, trong khi tư lư hư có quy mô sưn xuưt lưn hưn bán lúa gưo duy trì

không đưi suưt giai đoưn vưa qua thì tư lư này ư các hư có quy mô sưn xuưt như hưn

đã tăng Hưn nưa, trong giai đoưn 2006-2010 tư lư lúa gưo đưưc bán cưa các hư sưn

xuưt như hưn tăng nhiưu hưn nhiưu so vưi tư lư này cưa các hư sưn xuưt lưn hưn, điưu

này cho thưy rưng viưc tham gia vào thư trưưng lúa gưo không chư dành riêng cho các

hư sưn xuưt lưn

Bưng 5: Sư tham gia thư trưưng lúa gưo theo tưng diưn tích đưt đưưc sư dưng

4.3 Các cây trớng hàng hóa

Bưng 6 cho thưy tư lư hư trưng các loưi cây trưng hàng hóa giưm như giưa năm 2006

và 2010, tư 18% xuưng 17%, trong khi tư lư hư trưng cà phê duy trì ưn đưnh khoưng 10% trong tưng sư hư có hoưt đưng trưng trưt Tuy nhiên, sưn lưưng cưa tưt cư các cây trưng hàng hóa và cưa riêng cà phê đưu tăng gưn hai lưn trong thưi kỳ này Theo vùng đưa lý, hưu hưt các cây trưng hàng hóa và gưn như toàn bư sưn lưưng cà phê đưưc trưng chư yưu ư các tưnh Tây Nguyên Các hư trưng các cây trưng hàng hóa và các hư

có trưng cà phê (chư đưi vưi các tưnh có trưng cà phê) thưưng là các hư có mưc sưng cao hưn cư vư thu nhưp và chi tiêu bình quân đưu ngưưi trong tưt cư các cuưc điưu tra Nhóm hư giàu nhưt thưưng luôn trưng các cây trưng hàng hóa và thưưng trưng cà phê ư cư 3 cuưc điưu tra Tư lư hư trưng cây trưng hàng hóa và tư lư hư trưng cà phê duy trì ưn đưnh qua các năm đưi vưi nhóm hư nghèo nhưt Trong giai đoưn này, tư lư các hư trưng cây trưng hàng hóa tăng trong nhóm giàu nhưt nhưng lưi giưm như vưi

ba nhóm thu nhưp ư giưa Khoưng 5% các hư sưn xuưt quy mô như hưn trưng các cây trưng hàng hóa trong mưi năm điưu tra, so vưi mưc 30% cưa nhóm hư có quy mô sưn xuưt lưn hưn

Bưng 6: Tư lư hư trưng các cây trưng hàng hóa và cà phê theo tưnh và nhóm thu nhưp, 2006-2010

năm 2008 và 2010 các hư có trưng cây trưng hàng hóa đã có xu hưưng bán tư lư lúa gưo cao hưn so vưi các hư không trưng các cây trưng hàng hóa

Trong mưi cách đo mưc đư thưưng mưi hóa đưưc xem xét ư đây, rõ ràng có mưi quan

hư lưn giưa mưc đư thưưng mưi hóa nông nghiưp vưi phúc lưi cưa hư gia đình; các hư nông nghiưp mà có tư lư hàng hóa đưưc bán so vưi tưng khưi lưưng sưn xuưt cao hưn và/hoưc trưng các cây trưng hàng hóa trung bình có mưc sưng tưt so vưi các hư còn lưi Tuy nhiên, chư dưa vào mưi tưưng quan này thì không thư đưa ra bưt kỳ kưt luưn nào vư tính nhân quư cưa mưi quan hư này Nhưng vưn có thư thưy rưng, khi mưc đư tham gia và mưc đư thưưng mưi hóa đưi vưi lúa gưo đã tăng đáng kư trong thưi gian qua đưi vưi các hư nghèo hưn, song hư vưn dưưng như ít tham gia vào trưng các cây trưng hàng hóa hoưc cà phê hưn là các hư giàu hưn

Nưu làm mưt sư so sánh vư tư lư tăng lên cưa thu nhưp bình quân đưu ngưưi cưa hư giưa các hư bán bưt kỳ sưn phưm cây trưng nào và các hư không bán sưn phưm cưa hư thì tư lư tăng lên này thưc sư lưn hưn ư các nhóm hư không bán so vưi nhóm hư có bán vào năm 2006 Nhưng nưu chư xem xét đưi vưi riêng lúa gưo thì tăng trưưng thu nhưp cưa nhóm hư có bán lúa gưo lưn hưn so vưi các hư không bán năm 2006 Lúa gưo là cây trưng quan trưng ư Viưt Nam, và điưu này gưi ý rưng nhưng hư bán lúa gưo vào năm 2006 đã trư nên có mưc sưng tưt hưn vào các năm sau đó so vưi nhưng hư không bán lúa gưo.3 Tuy nhiên vưn đư này cưn phưi đưưc xem xét mưt cách rưt cưn thưn khi đưa ra các yưu tư như là các kênh tiêu thư hàng hóa

5 Các đớc điớm cớa hớ gia đình và thớớng mới hóa nông

nghiớp: vai trò cớa các tài sớn, tiớp cớn tín dớng, các chi phí giao dớch và nhân khớu hớc cớa hớ

Mưc tiêu cưa bài viưt này là tìm hiưu các nhân tư nào gây trư ngưi cho viưc tham gia vào các thư trưưng đưu ra cưa sưn phưm nông nghiưp cưa hư gia đình, và chúng tôi thưc hiưn phân tích trong hai bưưc: trong phưn này chúng tôi bưt đưu vưi phân tích

mô tư, xem xét đưng thưi các đưc điưm cưa hư và sưn xuưt nông nghiưp cưa hư; phưn tiưp theo chúng tôi sư sư dưng phân tích đa biưn đư cho phép các tác đưng cưa các đưc điưm khác nhau có thư đưưc xem xét đưng thưi, điưu này bưi vưy có thư cho phép chúng tôi đưa ra nhiưu kưt luưn vưng chưc hưn vư tưm quan trưng tưưng đưi cưa các yưu tư này

Phân tích trong phưn này đưưc dưa trên sư liưu lưp cưa 1733 hư có hoưt đưng trưng trưt Chúng tôi bưt đưu bưng viưc chưp nhanh ba bưc tranh vư viưc thưưng mưi hóa cưa các hư trong bư sư liưu lưp qua ba cuưc điưu tra (2006, 2008 và 2010) Chúng tôi xem xét các đưc điưm cưa hư gia đình tưp trung vào các khái niưm thư 2 và thư 3 vư thưưng mưi hóa: nhưng ngưưi có cư hoưt đưng bán lúa gưo, hoưc có trưng các cây trưng hàng hóa Chúng tôi so sánh các giá trư trung bình cưa chúng vưi các hư đưi chưng, đó là các hư trưng lúa nhưng không bán; và các hư không trưng các cây trưng hàng hóa, tưưng ưng Bưng 7 đưn 9 trong Phư lưc tóm tưt các kưt quư này

3

Không có bằng chứng cho thấy những người có bán bất kỳ sản phẩm nào năm 2006 đã tăng thu nhập của họ nhiều hơn những người không bán như đã được kỳ vọng; điều này có thể bị ảnh hưởng bởi những người đã trồng các cây trồng hàng hóa trong giai đoạn can thiệp, hoặc các hộ không bán sản phẩm của họ nhưng đã đã dạng hóa hoạt động của họ sang các ngành nghề phi nông nghiệp Điều này sẽ cần phải được xem xét trong các nghiên cứu tiếp theo

Phân tích mô tư các đưc điưm sưn xuưt nông nghiưp và các đưc điưm cưa hư cho thưy mưt sư điưm tưưng đưng giưa các hư tham gia thưưng mưi hóa và theo thưi gian Các

hư bán lúa gưo, các hư trưng cây trưng hàng hóa và nhưng ngưưi trưng cà phê (phân tích đưi vưi nhưng ngưưi trưng cà phê chư thưc hiưn ư các tưnh trưng cà phê ư Tây Nguyên) trung bình là các hư giàu có hưn và có khư năng tưt hưn vư đưt đai, nhân lưc

và vưn xã hưi Các hư này có tưng thu nhưp cao hưn và thu nhưp tư nông nghiưp cao hưn Phù hưp vưi điưu này, nhìn chung hư cũng dưưng như ít bư nghèo hưn theo đưnh nghĩa nghèo cưa MOLISA Tư lư hư nghèo cưa các hư có bán lúa gưo đã giưm mưt nưa trong giai đoưn 2006 và 2010 Nhưng ngưưi trưng cà phê cũng có ít hư bư nghèo hưn, trong cư ba cuưc điưu tra; tư lư hư nghèo giưm trong cư nhóm hư trưng cà phê và không trưng cà phê trong thưi kỳ điưu tra ư ba tưnh Tây Nguyên, nhưng mưc giưm cưa nhóm hư có trưng cà phê nhiưu hưn Các hư trưng các cây trưng hàng hóa, mưt khác, dưưng như bư nghèo nhiưu hưn năm 2006, và ít bư nghèo hưn trong năm 2008 và 2010; tư lư hư nghèo cũng giưm nhiưu trong các hư có trưng cây trưng hàng hóa so vưi các hư đưi chưng trong thưi kỳ này Điưu này dưưng như cho thưy rưng thưưng mưi hóa là mưt phưn quan trưng trong các chiưn lưưc sinh kư cưa hư đư thoát khưi đói nghèo

Các hư tham gia thưưng mưi hóa cũng có nhiưu đưt hưn, có tư lư đưt đưưc thưy lưi hóa nhiưu hưn, chi tiêu cho đưu vào nhiưu hưn và cũng thuê lao đưng nhiưu so vưi các hư đưi chưng Các hư này cũng có tư lư đưt nông nghiưp bư các hưn chư trong viưc trưng loưi cây trưng nhưt đưnh, nghĩa là trên mưnh đưt đó hư đưưc nhà nưưc yêu cưu chư trưng lúa cư năm hoưc ít nhưt là mưt vư Hưn chư này thưưng đưưc áp dưng đưi vưi đưt có năng suưt cao hưn Điưu này không gây ngưc nhiên khi các hư bán lúa gưo

có tư lư đưt bư hưn chư lưn hưn, tuy nhiên, kưt quư khác thưưng đưi vưi các hư có trưng cây trưng hàng hóa có thư đưưc giưi thích bưi thưc tư là các hư đang có các hưn chư vư cây trưng tư phía chính quyưn có đưu vào vưi chưt lưưng cao hưn so vưi các hư khác (Markussen, Tarp et al 2009) Điưu này có thư cho phép hư đa dưng hóa cây trưng hưưng đưn các cây trưng hàng hóa sư dưng đưu vào nhiưu hưn trên các mưnh đưt cưa hư, nhưng nưi hư có thư đưưc lưa chưn cây thích hưp đư trưng

Vưn xã hưi và con ngưưi dưưng như cũng đóng vai trò quan trưng đưi vưi hành vi tham gia thư trưưng: các hư đang tham gia thư trưưng dưưng như tiưp cưn nhiưu hưn vưi các dưch vư khuyưn nông hoưc các đào tưo, tưp huưn vư nông nghiưp (mưc dù điưu này không đúng đưi vưi các hư trưng các cây trưng hàng hóa năm 2006); các hư trưng cây trưng hàng hóa và các hư trưng cà phê cũng thưưng là thành viên cưa các tư chưc cưa nông dân Các dưch vư đào tưo và khuyưn nông có thư cưi thiưn các kư thuưt trưng trưt và bưi vưy có tác đưng dưưng đưn sưn lưưng sưn xuưt Viưc là thành viên cưa các nhóm cưa nông dân đem lưi cho các hư mưt sư lưi ích, bao gưm viưc tiưp cưn tín dưng, hưc hưi lưn nhau, và chia sư thông tin, nhưng điưu này giúp tưo thuưn lưi cho các hoưt đưng nông nghiưp cưa hư trong cư khâu sưn xuưt và tiêu thư sưn phưm

Cũng có mưt sư sư khác nhau đáng kư giưa các nhóm hư có thưưng mưi hóa vưi các nhóm hư không tham gia thư trưưng Đưc biưt, đưc điưm vư mưt dân tưc cũng thư hiưn mưt mô hình thú vư Năm 2006, so vưi nhưng hư không bán lúa gưo, các hư bán gưo thưưng thuưc mưt nhóm dân tưc thiưu sư, nhưng năm 2008 và 2010, các hư thuưc dân tưc Kinh đã tăng lên Điưu này cho thưy rưng các hư dân tưc Kinh có thư có khư năng tưn dưng tưt hưn lưi thư cưa viưc tăng giá gưo trong thưi kỳ này đư bưt đưu bán lúa gưo Ngưưc lưi, các hư trưng các cây trưng hàng hóa thưưng thuưc nhóm dân tưc thiưu sư nhiưu hưn so vưi các hư không trưng các cây trưng hàng hóa, trong khi

các hư trưng cà phê lưi thưưng là ngưưi Kinh Giưi tính cưa chư hư dưưng như không khác nhau nhiưu giưa các hư bán lúa gưo và các hư không bán lúa gưo, nhưng các hư trưng cây trưng hàng hóa và các hư trưng cà phê thưưng có nhiưu chư hư là nam hưn Vưi các yêu cưu đưu vào cao hưn đưi vưi các cây trưng này, có thư thưy rưng các hư có chư hư là nư phưi đưi mưt vưi nhiưu vưn đư trong viưc tiưp cưn vưi nguưn tiưn mưt đư mua đưu vào, ví dư viưc tiưp cưn tín dưng hoưc các công viưc đưưc trư lưưng cưa các thành viên cưa hư Cư các hư bán lúa gưo và các hư trưng các cây trưng hàng hóa cũng thưưng có các khoưn vay nào đó – cư bưng tiưn hoưc bưng hàng hóa, bao gưm cư giưng Cuưi cùng, các hư trưng cây trưng hàng hóa và các hư trưng cà phê ư gưn đưưng giao thông hưn, trong khi các hư bán lúa gưo lưi thưưng ư xa đưưng giao thông hưn so vưi các hư không bán lúa gưo Các kưt quư khác thưưng này có thư phưn ánh nhưng sư khác nhau trong viưc lưa chưn thư trưưng cho lúa gưo và cho các cây trưng hàng hóa: lúa gưo có thư dư dàng đưưc bán cho nhưng ngưưi hàng xóm và thư trưưng đưa phưưng, trong khi các cây trưng hàng hóa thưưng đưưc bán thông qua các thưưng lái, do đó, vư trí cưa hư mà có thư tiưp cưn đưưc vưi cư sư hư tưng giao thông là rưt quan trưng

Đư hiưu đưưc các trư ngưi đưi vưi thưưng mưi hóa, mưt điưm cũng quan trưng là theo dõi các hư qua thưi gian và quan sát các hành vi tham gia thư trưưng cưa hư Đưc biưt, chúng tôi quan tâm viưc xác đưnh các yưu tư có mưi quan hư mưnh hưn đưi vưi tính linh hoưt cưa viưc tham gia vào thư trưưng, có nghĩa là vưi quyưt đưnh cưa hư dưng hay bưt đưu tham gia vào thư trưưng tiêu thư sưn phưm Đư khai thác điưu này, chúng tôi phân tích theo chiưu dưc cưa sư liưu lưp và xem xét nhưng sư thay đưi trong hành vi tham gia thư trưưng cưa cùng mưt hư theo thư gian

Có tưưng đưi ít khư năng linh hoưt trong viưc tham gia thư trưưng cưa các hư trưng các cây trưng hàng hóa và các hư trưng cà phê do mưc nhưt đưnh cưa đưu tư ban đưu trong viưc trưng các loưi cây trưng này: 78% hư trưng các cây trưng hàng hóa năm

2006 là vưn trưng các cây trưng này năm 2010, và điưu này tăng lên 92% đưi vưi các

hư trưng cà phê Chưa đưn 2% sư hư (32 hư) bưt đưu trưng cây trưng hàng hóa vào năm 2010, trong khi cũng chư 2% sư hư ngưng sưn xuưt cưa hư vào năm 2010 (trong trưưng hưp này các hư vưn có các cây trưng hàng hóa này nhưng hư không thu hoưch chúng)

Đưi vưi các hư bán lúa gưo, 70% hư bán lúa gưo vào năm 2006 cũng bán lúa gưo vào năm 2010, nhưng nhìn chung nhưng hư bán lúa gưo thư hiưn tính linh hoưt hưn Khoưng 20% hư không bán lúa gưo vào năm 2006 nhưng lưi có bán lúa gưo vào năm

2010, trong khi đó 15% hư bán lúa gưo năm 2006 nhưng lưi không bán trong năm

2010 Khoưng mưt nưa hư bán lúa gưo năm 2010 có bán lúa gưo trong cư ba cuưc điưu tra, và đưi vưi các hư này cư lưưng gưo đưưc sưn xuưt và lưưng gưo đưưc bán đưu tăng trong giai đoưn này, và trong năm 2010 cư 2 chư tiêu này đưu tăng cao hưn khoưng 17% so vưi năm 2006 Cũng đưi vưi các hư bán lúa gưo vào năm 2010, 13% bán năm 2006 nhưng không bán năm 2008; 18% bưt đưu bán năm 2008; và 16% bưt đưu viưc bán lúa gưo vào năm 2010 Vưi tính linh hoưt cao hưn mưt cách tưưng đưi đưi vưi các hư bán lúa gưo, chúng tôi cũng sư tưp trung vào khía cưnh này cưa viưc tham gia thư trưưng và tìm cách đư xác đưnh các đưc điưm dưưng như có mưi quan

hư mưnh hưn đưi vưi viưc tham gia vào hoưc ra khưi thư trưưng lúa gưo theo thưi gian