231 Thực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp ở An Giang

231 Thực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp ở An Giang

TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG

**********

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

1.2- MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI: 2

1 3- PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: 2

1.4- PHẠM VI NGHIÊN CỨU: 2

CHƯƠNG 2 – TỔNG QUAN VỀ HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP 3

2.1-VỊ TRÍ VÀ VAI TRÒ CỦA HTXNN TRONG NỀN KINH TẾ QUỐC DÂN 3

VÀ TỈNH AN GIANG

2.1.1-Vị trí và vai trò của HTXNN trong Nhà nước về kinh tế quốc dân 3

2.1.2- Vị trí và vai trò của HTXNN đối với tỉnh An giang 4

2.2- NỘI DUNG CƠ BẢN VỀ HTXNN: 5

2.2.1- Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của HTX 5

2.2.2-Đặc điểm - quyền và nghĩa vụ của HTX: 5

2.2.2.1- Các đặc điểm về hình thức: 5

2.2.2.2- Các đặc điểm về tài sản và tài chính: 6

2.2.2.3- Quyền của HTX: 6

2.2.2.4- Nghĩa vụ của HTX 7

2.3-TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN HTXNN VIỆT NAM VÀ TỈNH AN GIANG 7

2.3.1-Tình hình phát triển HTXNN Việt nam 7

3.2.1.2-Khí hậu thuỷ văn: 13

3.3.2.2- Về vốn, tư liệu sản xuất hiện có của HTX: 17

3.3.2.3- Về hiệu quả kinh tế - xã hội: 18

3.3.2.4- Khảo sát thực tế HTX: 18

3.3.2.5- Khảo sát từ hộ xã viên HTXNN: 21

3.3.3 -Một số kiến nghị của cán bộ quản lý và xã viên HTX 22

3.3.3.1- Đối với chính quyền địa phương: 22

3.3.3.2- Đối với trường Đại học An giang: 23

3.3.4-THỊ TRƯỜNG NÔNG SẢN 23

3.3.5-NHẬN XÉT–ĐÁNH GIÁ: 23

CHƯƠNG 4 – GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HTXNN 26

4.1-PHƯƠNG HƯỚNG CHUNG 26

4.1.1-Quan điểm nhận thức: 26

4.1.2-Phương châm -Phương hướng chung: 27

4.2 MÔ HÌNH TỔ CHỨC 28

4.2.1-Sơ đồ hệ thống chỉ đạo và quan hệ hỗ trợ HTXNN 28

4.2.2- Sơ đồ quan hệ vận hành của HTXNN 29

4.3-MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HTXNN - BIỆN PHÁP VÀ

BẢNG BIỂU - SƠ ĐỒ

Trang

* BẢNG BIỂU:

1- Bảng 2.1- Tổng diện tích đất sử dụng ( Ha ) 12

2- Bảng 2.2- Số học sinh phổ thông giữa năm học 2001 - 2002, 2002 - 2003 15

3- Bảng 2.3- Trình độ văn hoá - chuyên môn của cán bộ HTXNN 19

4- Bảng 2.4- Tình hình về lợi nhuận của HTXNN ở năm thành lập

5- Bảng 2.5- Tình hình số nợ của HTXNN ở năm thành lập và năm 2001 21

* SƠ ĐỒ:

1- Sơ đồ 4.1- Sơ đồ hệ thống chỉ đạo và quan hệ hỗ trợ HTXNN 28

2- Sơ đồ 4.2- Sơ đồ quan hệ vận hành của HTXNN 29

-

LỜI MỞ ĐẦU

Trong thời đại Việt nam hội nhập kinh tế toàn cầu, thì cạnh tranh gay gắt

giữa các nước về sản phẩm nông nghiệp, thì đối với người dân nghèo muốn giúp họ

tăng cường cạnh tranh và có lợi nhuận, không thể một người nông dân cá thể làm

được mà cần có nhiều người hợp tác với số lượng sản phẩm lớn, chất lượng cao,

giá thành thấp, đúng thời gian với khách hàng Từ đó, việc hình thành HTXNN

phải có sự hợp nhất

Luật HTX được Quốc hội thông qua ngày 20/3/1996 và có hiệu lực thi hành

kể từ 01/01/1997 sẽ tạo cơ sở pháp lý cho HTX hoạt động bình đẳng với các loại

hình doanh nghiệp khác trước cũng khẳng định rõ đường lối, quan điểm của Đảng,

nhà nước ta: Coi Hợp tác xã là một thành phần kinh tế quan trọng để cùng với kinh

tế Nhà nước dần trở thành nền tảng của nền kinh tế quốc dân, tạo ra động lực mới

thu hút đông đảo quần chúng lao động tích cực tham gia sự nghiệp xây dựng và

phát triển kinh tế của đất nước

An giang là tỉnh phát triển mạnh về nông nghiệp; đặc biệt là cây lúa nước

Trong đó HTX Nông nghiệp là tổ chức tập thể đóng vai trò rất quan trọng trong

phát triển kinh tế nông nghiệp và nông thôn Đề tài: “ Thực trạng và giải pháp về

Hợp tác xã nông nghiệp ở An giang ” rất phù hợp với định hướng phát triển kinh tế

- xã hội của tỉnh, cụ thể bằng chương trình hành động số 02/CT.TU ngày 27/7/1996

của tỉnh Uỷ về phát triển kinh tế hợp tác trong các ngành, các lĩnh vực kinh tế và

Chỉ thị số 25/1998/CT.UB ngày 01/7/1998 của UBND tỉnh về tập trung đẩy mạnh

phát triển HTXNN gắn với công tác xoá đói giảm nghèo

Hiện nay hoạt động HTXNN ở An giang rất nhiều bất cập, một số HTX

thành công; tuy nhiên có một số HTX hoạt động chưa theo quy mô nền kinh tế hội

nhập Ở địa phương còn một số vấn đề cần tiếp tục giải quyết như vấn đề chuyển

dịch cơ cấu kinh tế, vấn đề việc làm, vấn đề quản lý doanh nghiệp nhà nước trong

nông nghiệp và HTX, một số cơ chế quản lý chưa đủ khuyến khích như nguồn lực

chưa được khai thác và sử dụng có hiệu quả.

Đề tài: “ Thực trạng và giải pháp về Hợp tác xã nông nghiệp ở An giang ”

được tiến hành nghiên cứu với trình độ có hạn và thời gian có hạn Trong quá trình

thực hiện đề tài có sự giúp đỡ nhiệt tình của tập thể cán bộ Khoa kinh tế - QTKD,

trường Đại học An giang; Sở Nông nghiệp & PTNT và Liên minh HTX tỉnh An

giang Đề tài chỉ giải quyết những vấn đề hết sức cơ bản Hy vọng mức độ nào đó

góp phần vào phát triển nông nghiệp và nông thôn của tỉnh.

CHỮ VIẾT TẮT

- HTX: Hợp tác xã

- HTXNN: Hợp tác xã nông nghiệp

CHƯƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU

1.1- LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Sau khi có Luật Hợp tác xã được Quốc hội thông qua ngày 20/3/1996 có hiệu lực

thi hành kể từ 01/01/1997 sẽ tạo cơ sở pháp lý cho HTX hoạt động bình đẳng với các loại

hình doanh nghiệp khác trước pháp luật Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương , chính

sách để khuyến khích phát triển HTX; Ban bí thư Trung ương Đảng đã có chỉ thị

68/CT.TW ngày 24/5/1996 về phát triển kinh tế hợp tác trong các ngành, các lĩnh vực

kinh tế Tỉnh uỷ An giang có chương trình hành động số 02/CTr-TU ngày 27/7/1996 thực

hiện chỉ thị 68 của Ban bí thư Trung ương và uỷ ban nhân dân tỉnh đã ban hành Chỉ thị

25/1998/CT-UB ngày 01/7/1998 về tập trung đẩy mạnh phát triển NTXNN gắn liền với

công tác xoá đói giảm nghèo

Hiện nay các HTXNN kiểu cũ đang đòi hỏi phải giải quyết cấp bách các vấn đề đặt

ra để chuyển đổi thành HTXNN kiểu mới theo Luật hay giải thể, chuyển sang các tổ chức

kinh tế hợp tác của nông dân theo Luật dân sự, còn những tổ chức kinh tế hợp tác của

nông dân đã hình thành và phát triển tốt, lại muốn phát triển thành HTXNN kiểu mới

Luật HTX cũng khẳng định rõ đường lối, quan điểm của Đảng, Nhà nước ta: Coi HTX là

một thành phần kinh tế quan trọng để cùng với kinh tế nhà nước dần trở thành nền tảng

của nền kinh tế quốc dân, tạo ra động lực mới thu hút đông đảo quần chúng lao động tích

cực tham gia sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế đất nước Từ những lý do trên tác

giả quyết định chọn đề tài: “Thực trạng và giải pháp phát triển Hợp tác xã nông nghiệp ở

An giang”

- Đề tài này rất thực tế, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh An

giang An giang là tỉnh phát triển mạnh về nông nghiệp; đặc biệt là cây lúa nước

Trong đó HTXNN là tổ chức tập thể đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh

tế nông nghiệp và nông thôn Đề tài này còn được dùng trong quá trình giảng dạy

cho một số môn có liên quan đến khoa Kinh tế, khoa Nông nghiệp, … của trường

Đại học An giang

- Đề tài này rất phù hợp định hướng phát triển kinh tế - xã hội ở An giang, cụ thể

bằng chương trình hành động 02/CT.TU ngày 27/7/1996 của tỉnh Uỷ về phát triển

kinh tế hợp tác trong các ngành, các lĩnh vực kinh tế và chỉ thị 25/1998/CT.UB

ngày 01/7/1998 của UBND tỉnh về tập trung đẩy mạnh phát triển HTXNN gắn với

công tác xoá đói giảm nghèo

- Đề tài có khả năng ứng dụng cụ thể vào thực tế ở An giang về phát triển HTXNN

và một số vùng lân cận

- Làm cơ sở khoa học cho sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn nghiên cứu thực

hiện

1.2- MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI:

- Xác định hình thức tổ chức của HTXNN trên đĩa bàn tỉnh An giang, từ khâu vận

động nông dân cho hiểu ý nghĩa của HTX kiểu mới đến các quy trình thành lập đào

tạo HTX, hoạt động sản xuất, tín dụng và tiêu thụ sản phẩm

- Qua kết quả xác định nêu trên rút ra những bất cập, những thiếu sót và những chỗ

mạnh của phong trào HTX của tỉnh An giang

- Đề xuất những biện pháp nhằm tăng cường hiệu quả của các HTX NN An giang để

đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế thế giới

1 3- PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

- Khảo sát thực tế khoảng 50 HTXNN của tỉnh ( loại tốt, khá, trung bình, yếu ) về tổ

chức - hoạt động

- Tại mỗi HTXNNchúng tôi sẽ thu thập thông tin, số liệu hiện có và phỏng vấn bổ

sung Ban chủ nhiệm và ít nhất 5 xã viên HTX

- Tổ chức tham khảo tài liệu và phân tích số liệu HTXNN từ các cơ quan như Sở

Nông nghiệp & phát triển nông thôn, Liên minh Hợp xã tỉnh An giang; đồng thời

tranh thủ sự đóng góp ý kiến của các cơ quan nầy trong việc thực hiện đề tài

- Nghiên cứu Chủ trương, chính sách phát triển HTXNN, Luật Hợp tác xã

1.4- PHẠM VI NGHIÊN CỨU:

Do trình độ khả năng và thời gian nghiên cứu có hạn; nên đề tài chỉ giới hạn

tập trung nghiên một số nội dung như sau:

- Nghiên cứu xác định hiện trạng một số loại hình HTXNN hiện có ở An giang Chia

ra thành nhóm HTX: Tốt, khá, trung bình, yếu Trao đổi nắm thông tin số liệu từ

lãnh đạo đến xã viên HTX về tổ chức, thực hiện quản lý HTX

- Nghiên cứu ở 3 vùng chính: Ven đô, núi và nông thôn Nghiên cứu sự liên minh

của các HTX, nghiên cứu những vấn đề còn tồn tại để đáp ứng những thách thức

toàn cầu xuất khẩu

- Nghiên cứu xác định những thuận lợi và khó khăn trong quá trình phát triển

HTXNN ở An giang

- Nghiên cứu đề xuất về loại hình HTX NN và các giải pháp phát triển HTXNN ở

An giang trong tương lai

CHƯƠNG 2 – TỔNG QUAN VỀ HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP

2.1-VỊ TRÍ VÀ VAI TRÒ CỦA HTXNN TRONG NỀN KINH TẾ QUỐC DÂN

VÀ TỈNH AN GIANG

2.1.1-Vị trí và vai trò của HTXNN trong Nhà nước về kinh tế quốc dân

- Định nghĩa Hợp tác xã:

Luật đã nêu định nghĩa về HTX tại Điều 1 như sau:

“ Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tự chủ do những người lao động có nhu cầu, lợi ích

chung, tự nguyện cùng góp vốn góp sức lập ra theo quy định của pháp luật để phát huy

sức mạnh của tập thể và của từng xã viên nhằm giúp nhau thực hiện có hiệu quả hơn

các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và cải thiện đời sống, góp phần phát triển

kinh tế - xã hội của đất nước”

Theo định nghĩa nầy, Hợp tác xã là một tổ chức kinh tế được tổ chức chặt chẽ, có

tư cách pháp nhân, đăng ký kinh doanh theo quy định của luật pháp Vì vậy, mục tiêu

của HTX trước hết là phải kinh doanh có hiệu quả, trên cơ sở đó mà thực hiện các mục

tiêu xã hội, tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau giữa các xã viên Hợp tác xã cũng là phương

tiện để kết hợp sức mạnh của từng xã viên và sức mạnh của tập thể, thông qua kết quả

kinh doanh của HTX mà cải thiện đời sống của xã viên và góp phần phát triển kinh tế

- xã hội của đất nước

Hợp tác xã nông nghiệp có vị trí rất quan trọng trong việc làm tăng năng lực cạnh

tranh của các sản phẩm nông nghiệp, làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và

cơ cấu kinh tế nói chung, góp phần thực hiện công bằng xã hội ở nông thôn

Vai trò của Hợp tác xã được chuyển từ tổ chức quản lý tập trung toàn diện các hoạt

động sản xuất, kinh doanh sang tổ chức các hoạt động đa dạng, làm dịch vụ yểm trợ

cho xã viên hay tổ chức sản xuất tập trung, nếu xã viên nhất trí và thấy có hiệu quả

Hợp tác xã giúp khắc phục được khuyết tật của kinh tế thị trường như sản xuất cá thể

nhỏ bé, phân tán, sự cạnh tranh và chèn ép của các doanh nghiệp lớn đối với kinh tế

hộ, giúp thực hiện “xoá đói giảm nghèo”, phát huy sức mạnh của từng xã viên và sức

mạnh tập thể, để góp phần thực hiện chiến lược công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất

nước

- “ HTXNN kiểu cũ dựa trên cơ sở tập thể hoá quyền sở hữu ruộng đất và các tư liệu

sản xuất khác của các nông hộ và do đó xoá bỏ tư cách chủ thể kinh doanh của mỗi

nông hộ, biến người lao động trong mỗi nông hộ trở thành người lao động bộ phận

của một đơn vị tổ chức lao động hợp tác duy nhất là HTXNN, giống như một xí

nghiệp công nghiệp, thậm chí còn biến mỗi xã viên thành người lao động làm thuê

cho HTX ” ( Trích từ Luật HTX )

- “ HTX NN kiểu mới, theo Luật HTX, dựa trên cơ sở quyền tự chủ kinh doanh của

mỗi nông hộ trên mảnh đất được chính quyền giao cho để sử dụng lâu dài, dựa vào

sự góp vốn cổ phần, góp sức và quyền biểu quyết ngang nhau của mỗi xã viên, để

hưởng thụ kết quả hoạt động và cùng chia sẻ rủi ro của HTX theo mức góp vốn,

góp sức của mỗi xã viên, nhằm vừa làm tăng sức mạnh kinh tế của mỗi nông hộ,

vừa tạo ra sức mạnh mới cho HTX ” ( Trích từ Luật HTX )

2.1.2- Vị trí và vai trò của HTXNN đối với tỉnh An giang

- HTXNN có vị trí rất quan trọng trong việc làm tăng năng lực cạnh tranh của các sản

phẩm nông nghiệp của tỉnh, làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và cơ cấu

kinh tế nói chung, góp phần thực hiện công bằng xã hội ở nông thôn An giang

- HTXNN có vai trò thúc đẩy phát triển sản xuất, hạ giá thành sản phẩm qua việc

giảm giá các dịch vụ, phát huy nội lực trong nhân dân trên địa bàn; nông dân có cổ

phần trong HTX thể hiện quan tâm hơn đối với hoạt động của HTX, quan hệ giữa

quyền lợi và nghĩa vụ được gắn bó chặt chẽ hơn Nhờ đó dân chủ hơn ở nông thôn

được thực hiện tốt hơn.Thu hút, giải quyết việc làm cho hàng vạn lao động trong

tỉnh, góp phần thực hiện xoá đói giảm nghèo, xây dựng và phát triển nông thôn, ổn

định chính trị, đảm bảo an ninh quốc phòng ở địa phương

2.2- NỘI DUNG CƠ BẢN VỀ HTXNN:

2.2.1- Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của HTX

- Tự nguyện gia nhập và ra khỏi HTX: Mọi công dân Việt nam có đủ điều kiện theo

quy định của Luật HTX, tán thành Điều lệ HTX đều có thể trở thành xã viên HTX,

Xã viên có quyền ra HTX theo quy định của điều lệ HTX

- Quản lý dân chủ và bình đẳng: Xã viên HTX có quyền tham gia quản lý, kiểm tra,

giám sát HTX và có quyền ngang nhau trong biểu quyết

- Tự chịu trách nhiệm và cùng có lợi: HTX tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động

sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, tự quyết định về phân phối thu nhập, bảo đảm HTX

và xã viên cùng có lợi

- Chia lãi bảo đảm kết hợp lợi ích của xã viên và sự phát triển của HTX: Sau khi làm

xong nghĩa vụ nộp thuế, lãi được trích một phần vào các quỹ của HTX, một phần

chia theo vốn góp và công sức đóng góp của xã viên, phần còn lại chia cho xã viên

theo mức độ sử dụng dịch vụ của HTX do Đại hội xã viên quyết định

- Hợp tác và phát triển cộng đồng: Xã viên phải phát huy tinh thần tập thể, nâng cao

ý thức hợp tác trong HTX và trong cộng đồng xã hội, hợp tác giữa các HTX với

nhau ở trong nước và ngoài nước theo quy định của pháp luật

2.2.2-Đặc điểm - quyền và nghĩa vụ của HTX:

2.2.2.1- Các đặc điểm về hình thức:

+ Hợp tác xã: là một loại hình doanh nghiệp bình đẳng như các thành phần kinh tế khác: do các xã viên cùng góp vốn và góp sức, có chức năng kinh doanh

và chức năng xã hội; hoạt động đa ngành theo điều lệ phù hợp với đặc điểm của

từng loại hình theo điều lệ mẫu do chính phủ ban hành

+ Liên hiệp Hợp tác xã: Là tổ chức kinh tế hoạt động theo nguyên tắc HTX theo nhu cầu và tự nguyện của các HTX cùng nhau thành lập

+ Liên minh Hợp tác xã: Là tổ chức phi chính phủ có chức năng đại diện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các HTX và Liên minh HTX do các HTX, Liên

minh HTX tự nguyện cùng nhau thành lập theo ngành và liên ngành của tất cả

các HTX thuộc các ngành kinh tế

Có cấp Trung ương và cấp tỉnh Có Điều lệ do Liên minh HTX quy định, không đặng ký kinh doanh mà do chính phủ và chủ tịch UBND cấp tỉnh ra

quyết định công nhận

2.2.2.2- Các đặc điểm về tài sản và tài chính:

- Tài sản của HTX là tài sản thuộc sở hữu của HTX được hình thành từ vốn hoạt

động của HTX Vốn hoạt động được hình thành từ vốn góp của xã viên, vốn được

tích luỹ thuộc sở hữu HTX, vốn vay và các nguồn vốn huy động khác

- Về phân phối lãi, sau khi làm xong nghĩa vụ thuế, lãi của HTX được phân

toán hết các khoản nợ của HTX và các chi phí cho việc giải thể, HTX được

chia cho xã viên các tài sản, vốn, quỹ khác còn lại

2.2.2.3- Quyền của HTX:

- Lựa chọn ngành, nghề, lĩnh vực, quy mô sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và địa bàn

hoạt động phù hợp với khả năng của HTX

- Quyết định hình thức và cơ cấu tổ chức sản xuất, kinh doanh, dịch vụ của HTX

- Thuê lao động trong trường hợp xã viên không đáp ứng được yêu cầu sản xuất,

kinh doanh, dịch vụ của HTX theo quy định của pháp luật

- Quyết định việc phân phối thu nhập, xử lý các khoản lỗ của HTX

- Quyết định khen thưởng những cá nhân có thành tích xuất sắc, thi hành kỷ luật

những xã viên vi phạm điều lệ HTX, buộc xã viên bồi thường thiệt hại do xã viên gây

ra cho HTX

- Vay vốn ngân hàng và huy động các nguồn vốn khác, cho xã viên vay vốn theo

quy định của pháp luật

- HTX còn các quyền khác có liên quan theo quy định pháp luật

2.2.2.4- Nghĩa vụ của HTX:

- Sản xuất, kinh doanh, dịch vụ đúng ngành, nghề, mặt bằng đã đăng ký

- Thực hiện đúng chế độ kế toán, thống kê do nhà nước quy định và chấp hành chế

độ kiểm tra của nhà nước

- Nộp thuế và thực hiện các nghĩa vụ tài chính theo quy định của pháp luật

- Bảo toàn và phát triển vốn hoạt động của HTX

- Chịu trách nhiệm đối với các khoản nợ và các nghĩa vụ khác bằng toàn bộ vốn và

tài sản thuộc sở hữu của HTX

- Chăm sóc giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ, cung cấp thông tin, để

mọi xã viên tích cực tham gia xây dựng HTX

2.3-TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN HTXNN VIỆT NAM VÀ TỈNH AN GIANG

2.3.1-Tình hình phát triển HTXNN Việt nam

Hợp tác xã ở nước ta được hình thành và phát triển từ những năm 50 đã từng giữ vai trò quan trong trong nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung trước đây

Vào thời kỳ cao điểm 1968 – 1988 chúng ta đã xây dựng được khoảng 100.000

đơn vị kinh tế Hợp tác xã ở tất cả các ngành kinh tế với quy mô, trình độ khác

nhau, trong đó phát triển mạnh trong các ngành nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp,

mua bán, tín dụng Hợp tác xã góp phần quan trọng trong phát triển sản xuất, thực

hiện chính sách phân phối thời chiến, đóng góp sức người, sức của cho công cuộc

kháng chiến chống Mỹ cứu nước thành công

Từ khi thực hiện đổi mới đến nay, do mô hình cũ không còn phù hợp, nên Hợp tác xã đã giảm sút mạnh về số lượng trong tất cả các ngành, nay chỉ còn

25.000 đơn vị Hình thức và tính chất hợp tác cũng thay đổi Hợp tác xã chỉ còn

làm một vài khâu, hoặc chuyển sang làm dịch vụ hoặc tồn tại trên danh nghĩa, một

số khác đã chuyển đổi hình thức pháp lý Việc chuyển đổi của Hợp tác xã còn một

số khó khăn và chưa rõ hướng xử lý, nhất là về đất đai, nhà xưởng, tài sản tích luỹ

trong nhiều năm Nhiều Hợp tác xã cũ vẫn muốn đăng ký là Hợp tác xã, nhưng

lúng túng vì chưa có “ Luật Hợp tác xã ” Luật Hợp tác xã được Quốc hội thông

qua ngày 20/3/1996 có hiệu lực thi hành kể từ 01/01/1997 sẽ tạo cở sở pháp lý cho

Hợp tác xã hoạt động bình đẳng với các loại hình doanh nghiệp khác trước pháp

luật Luật Hợp tác xã xác lập quyền và nghĩa vụ dân sự của pháp nhân Hợp tác xã,

tạo điều kiện khuyến khích phát triển Hợp tác xã trong nền kinh tế hàng hoá nhiều

thành phần, có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa

“ Hiện nay, cả nước có trên 11.000 HTX, trong đó số lượng HTX NN là gần 9.000 chiếm 80% Các HTX NN cơ bản đã chuyển đổi theo Luật HTX, nhưng số

lượng HTX làm ăn có lãi chỉ đạt tỷ lệ 30 – 40 %, còn lại 60% - 70% là trung bình

và yếu Điểm yếu của HTX nông nghiệp của nước ta là vẫn nặng về tổ chức sản

xuất Trong khi đó, HTXNN muốn có hiệu quả, phải hướng vào dịch vụ nông

nghiệp Cái quan trọng nhất là người nông dân, cũng như chủ trang trại cần là khâu

tổ chức, chế biến và tiêu thụ nông sản Mà muốn vậy, đòi hỏi người điều hành

HTX phải là người có trình độ và kiến thức về quản trị ” (Trích từ báo Sài gòn giải

phóng ngày 15/6/2003, trang số 7 Làm rõ hơn bản chất của HTX để hoạt động có

hiệu quả hơn )

2.3.2-Tình hình phát triển HTXNN ở An giang

Sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, tỉnh An giang cụ thể hóa đường lối

“ Đổi mới” trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội, ra sức giải phóng năng lực sản xuất,

khắc phục hậu quả của việc cải tạo xã hội chủ nghĩa, hợp tác hoá, tập thể hoá tư

liệu sản xuất theo cơ chế cũ, tạo ra một bước đột phá trong phát triển kinh tế địa

phương, trước hết là trên lĩnh vực nông nghiệp Trên cơ sở xác định kinh tế hộ là

đơn vị kinh tế cơ sở, từ năm 1987 – 1988 tỉnh đã thực hiện giao quyền sử dụng

ruộng đất lâu dài cho hộ nông dân và có chủ trương cho các tập đoàn sản xuất

chuyển sang làm dịch vụ Do vấn đề đặt ra quá mới, hầu hết các HTXNN kiểu cũ,

tập đoàn sản xuất đã có không thích ứng được và tan rã Tương tự như lĩnh vực

nông nghiệp, hầu hết các HTX mua - bán, HTX tín dụng đều giải thể do không

thích ứng với cơ chế mới

Khi kinh tế hộ phát triển, sản xuất ra nhiều sản phẩm hàng hoá, nhu cầu hợp

tác sản xuất và cung ứng dịch vụ để giảm giá thành sản xuất cho hộ nông dân được

đặt ra ngày càng bức bách Trên cơ sở đó, ngày 21/11/1991 UBND tỉnh đã ra chỉ thị

25/CT.UB về việc: Xây dựng các hình thức tổ chức nông dân liên kết, hợp tác đa

dạng trong sản xuất nông nghiệp và có chủ trương mạnh dạn đưa vốn tín dụng ngân

hàng đến trực tiếp cho hàng ngàn hộ nông dân vay đầu tư sản xuất Đến cuối 1997

toàn tỉnh đã xây dựng được 4.021 tổ liên kết sản xuất, tập hợp 114.868 hộ bằng 43%

hộ thuần nông trong tỉnh với diện tích 112.789 ha, bằng 46,6% diện tích đất nông

nghiệp Nội dung hoạt động của các tổ liên kết sản xuất đa dạng được nông dân hấp

nhận, từ liên kết vay vốn ngân hàng, bơm tưới, làm thuỷ lợi nhỏ, khuyến nông,…

đến cùng nhau góp vốn mua sắm máy móc nông nghiệp làm dịch vụ trên địa bàn

Các tổ liên kết sản xuất, HTX trong giai đoạn nầy đã tạo tiền đề, kinh nghiệm cho

việc xây dựng các HTX kiểu mới theo Luật HTX

Sau khi có Luật HTX, chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách

để khuyến khích phát triển HTX, Ban bí thư trung ương đảng đã có chỉ thị

68/CT-TW ngày 24/5/1996 về Phát triển kinh tế hợp tác trong các ngành, các lĩnh vực

kinh tế, Tỉnh uỷ An giang có chương trình hành động số 02/CTr- TU ngày

27/7/1996 thực hiện Chỉ thị 68 của Ban bí thư trung ương và Uỷ ban nhân dân tỉnh

đã ban hành chỉ thị 25/ 1998/CT-UB ngày 01/7/1998 về tập trung đẩy mạnh phát

triển HTXNN gắn với công tác xoá đói giảm nghèo Được sự tập trung chỉ đạo của

Tỉnh Uỷ, UBND tỉnh, Bộ Nông nghiệp & PTNT, với sự hỗ trợ của các ngành, các

cấp trong tỉnh về phát triển kinh tế HTXNN đã đạt được những kết quả như sau:

+ Trước khi triển khai đề án phát triển HTX của UBND tỉnh, tính đến tháng

8 năm 2001 toàn tỉnh An giang đã thành lập được 91 HTX; (trong đó có 86 HTX

nông nghiệp và 05 HTX thuỷ sản) với tổng số: 7.333 Xã viên (bình quân 81 xã

viên/ HTX), quản lý 29.469 ha điện tích đất canh tác ( bình quân 343 ha/ HTX ),

huy động vốn góp cổ phần được 8.560 triệu đồng, đạt 80,05% so với vốn điều lệ

Sau khi triển khai đề án phát triển HTX của UBND tỉnh ngày 18/9/2001 các HTXN mới thành lập có chất lượng và tính bền vững cao hơn do công tác vận

động tốt, tính chất tự nguyện cao của nông dân khi tham gia vào HTX được nâng

lên, các HTX mới thành lập gần như 100% xã viên đều có đất, vốn điều lệ khi mới

thành lập đạt tỷ lệ khá cao trên 81%

+ Về tốc độ phát triển HTX 06 tháng đầu năm 2002 là 12 HTX, tăng gấp 6 lần so với năm 2000 ( Năm 2000 chỉ thành lập 02 HTX mới ) Trong 12 HTXNN

mới thành lập ở các huyện như: Châu phú: 07, Phú tân: 03, Tri tôn: 01, Tân châu:

Trong 102 HTXNN nêu trên được phân bổ ở các Huyện - Thị - Tp như sau:

TP Long xuyên: 04, TX Châu đốc: 2, Chợ mới: 27, Phú tân: 18, Thoại sơn: 13, Tân

châu: 13, Châu phú: 12, Châu thành: 04, Tri tôn: 03, Tịnh biên: 05, An phú:1

Trong 05 HTX Thuỷ sản ( Chợ mới: 01, Phú tân:01, Châu thành: 01, Long xuyên: 01, An phú; 01)

Có 01 HTX chăn nuôi ở Xã An cư - Tịnh biên

+ Đến tháng 7 năm 2003 toàn tỉnh có 120 HTX ( trong đó có 112 HTX nông nghiệp và 07 HTX thuỷ sản, 01 HTX chăn nuôi ) với tổng số 9.003 Xã viên (

bình quân 75 xã viên/HTX ) quản lý 34.436 ha diện tích canh tác ( bình quân 307

ha/HTX ) huy động vốn cổ phần được 13.132 triêu đồng đạt 76,6 % so với vốn

điều lệ

Trong 112 HTXNN nêu trên được phân bổ ở các Huyện - Thị - Tp như sau:

TP Long xuyên: 05, TX Châu đốc: 2, Chợ mới: 25, Phú tân: 23, Thoại sơn: 13, Tân

châu: 14, Châu phú: 14, Châu thành: 07, Tri tôn: 03, Tịnh biên: 05, An phú:1

Trong 07 HTX Thuỷ sản ( Chợ mới: 01, Phú tân:01, Châu thành: 01, Long xuyên: 01, An phú: 01, Thoại sơn: 2)

Có 01 HTX chăn nuôi ở Xã An cư - Tịnh biên

CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM – TIỀM NĂNG – THỰC TRẠNG HTXNN Ở AN GIANG

3.1-ĐẶC ĐIỂM

- Các HTXNN chỉ thực hiện chức năng chủ yếu của mình là làm dịch vụ cho sản

xuất của các hộ gia đình, tạo điều kiện cho các hộ gia đình nông dân sản xuất tốt

nhất Còn việc sản xuất nông nghiệp là do từng gia đình sản xuất trên đất đai của

mình, HTXNN không trực tiếp can thiệp

- Đa số HTX NN chọn bơm tưới, tiêu làm dịch vụ đột phá và hoạt động khá hiệu

quả, có lãi để tích luỹ và chia lãi cổ phần cho xã viên cao hơn lãi suất tiền gởi ngân

hàng Có một HTXNN mở ra được các dịch vụ khác như kéo lúa, suốt, làm đất, sấy

lúa, cung ứng thức ăn gia súc… Các HTX thuỷ sản làm dịch vụ cung ứng thức ăn,

con giống và làm đầu mối quan hệ tiêu thụ sản phẩm với giá có lợi cho xã viên…

Nhìn chung, các dịch vụ sản xuất nông nghiệp do HTX thực hiện đều làm hạ được

chi phí sản xuất cho nông dân so với tư nhân đảm nhận trước đây

- Mục đích của HTX chủ yếu là phục vụ sản xuất nông nghiệp của các hộ gia đình

xã viên chứ không phải kinh doanh kiếm lãi

- Các HTX NN còn tạo việc làm thường xuyên cho hơn một ngàn lao động nghèo có

tiền công bình quân từ 300 – 400 ngàn đồng/tháng Thu nhập từ các việc làm dịch

vụ trong HTX đã góp phần giúp hộ nghèo ổn định cuộc sống, từng bước vượt lên

thoát nghèo

- Mục đích người góp vốn cổ phần vào HTXNN chủ yếu là để tăng sức mạnh, tổ

chức được những dịch vụ tốt hơn để phục vụ cho sản xuất nông nghiệp của từng

hộ Lợi ích chủ yếu để lôi kéo nông dân vào HTX chính là lợi ích được hưởng dịch

vụ chứ không phải là góp cổ phần vào HTXNN để được chia lãi theo cổ phần

- Phần lớn cán bộ quản lý có trình độ học vấn thấp, chưa được đào tạo về chuyên

môn, nghiệp vụ Do đó, việc quản lý và tổ chức sản xuất kinh doanh còn lúng túng,

nhất là trong công tác thị trường

3.2-TIỀM NĂNG THIÊN NHIÊN VÀ KINH TẾ XÃ HỘI CHO SỰ PHÁT

TRIỂN HTXNN

3.2.1-Tiềm năng thiên nhiên

3.2.1.1-Vị trí địa lý:

Tỉnh An giang ở phía tây nam nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt nam

- Toạ độ địa lý: 10012’ – 10057’ vĩ độ bắc; 104046’ – 105035’ kinh độ đông

- Diện tích tự nhiên: 3.406,23 km2 Mật độ dân số 623 người/km2

- Đơn vị hành chính: 01 Thành phố, 01 thị xã, và 09 Huyện; 150 phường - xã - thị

trấn ( 122 Xã, 13 phường, 15 thị trấn ) Thành phố Long xuyên là trung tâm của

tỉnh

- Địa bàn tỉnh có đồng bằng cao trình thay đổi từ 1 đến 5m và đồi núi thấp và được

chia thành 02 vùng kinh tế:

+ Vùng cù lao: diện tích 1.032 km2 chiếm 30,3% diện tích toàn tỉnh Gồm 4 huyện:

Chợ mới, Phú tân, Tân châu và An phú Đây là vùng có tiềm năng phát triển nông

nghiệp với năng suất cây trồng cao nhất tỉnh

+ Vũng bờ hữu sông Hậu: Ngoài tiềm năng sản xuất nông nghiệp, còn có khả năng

khai thác tài nguyên khoáng sản để phát triển công nghiệp và ưu thế phát triển du lịch

* Bảng 2.1- Tổng diện tích đất sử dụng ( Ha )

Năm 2001 Năm 2002 Tổng diện tích (ha) 340.623 340.623

I-Đất nông nghiệp

1- Đất trồng cây hàng năm

Trong đó: đất trồng lúa

2- Đất trồng cây lâu năm

255.307 247.689 234.085 4.793

260.446 251.277 234.785 9.169

II- Diện tích mặt nước nuôi trồng

3.2.1.2-Khí hậu thuỷ văn:

An giang nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa cận xích đạo, với hai mùa rõ

rệt:

+ Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11 với gió Tây Nam

+ Mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 với gió mùa Đông Bắc

- Nhiệt độ trung bình năm: 27,70C

- Lượng mưa bình quân năm: 1.418mm

- Lượng bốc hơi bình quân năm: 1.293mm

- Số gìơ nắng bình quân năm; 2.250 – 2.390 giờ

- Mùa lũ từ tháng 6 đến tháng 11, mực nước dâng cao, từ tháng 8 đến tháng 10 là giai

đoạn cao điểm của con lũ

- Mùa kiệt từ tháng 12 đến tháng 5 mực nước hạ thấp dần, tháng 4 có mực nước thấp

nhất

- Nước ngọt quanh năm

3.2.1.3-Dân số và Lao động:

- Dân số An giang năm 2002 là 2.122.539 người

- Cơ cấu dân số: Nam: 1.041.238 người, chiếm 49% Nữ: 1.081.301 người, chiếm

51%

- Thành thị: 490.340 người, chiếm 23% Nông thôn: 1.632.199 người, chiếm 77%

- Lực lượng lao động:1.368.994 người ( Số người trong độ tuổi lao động: 1.256.562

người, chiếm 92% và số người ngoài tuổi lao động: 127.882 người, chiếm 8%)

Trong đó lao động nông nghiệp chiếm trên 82 %

- Thành phần dân tộc: người Việt chiếm 97% còn lại là các dân tộc: Hoa, Chăm,

Khơme

3.2.2-Kinh tế - Xã hội

3.2.2.1- Kinh tế:

- Ngành cơ khí, đến năm 1994 điện khí hóa toàn tỉnh An giang Có 100% phường

– xã - Thị trấn đều có hệ thống điện nhà nước được sử dụng rộng rãi trong nhân dân

phục vụ cho sinh hoạt và sản xuất

Ngành cơ khí tập trung vào việc sơn, sửa chữa và sản xuất máy móc thiết bị phục

vụ nông nghiệp, giao thông và các ngành khác

- Giao thông vận tải An giang cũng phát triển mạnh.Thời điểm 31/12/2002 toàn

tỉnh có 13.842 km đường bộ Đường sông dài 4.274 km

Cuối năm 2002 đã có 131/142 phường – xã - Thị trấn đã có đường xe ô tô đến

trung tâm phường – xã - thị trấn

- Thông tin liên lạc phát triển nhanh đến năm 1994 đã có 100% phường - xã - Thị

trấn đều có điện thoại Hiện nay hầu như các phường – xã - thị trấn trong tỉnh đều

sử dụng máy vi tính trong công việc hàng ngày tại đơn vị

- Tổng sản phẩm trên địa bàn theo giá hiện hành theo khu vực kinh tế: năm 2002 là

11.778.830 triệu đồng, tăng 16,98% so với năm 2001 (10.069.233 triệu đồng )

Trong đó:

+ Năm 2002 tổng sản phẩm Khu vực Nông – Lâm nghiệp và thuỷ sản:

4.695.797 triệu đồng, tăng 16,92% so với năm 2001 (4.016.145 triệu đồng)

+ Năm 2002 tổng sản phẩm Khu vực công nghiệp và xây dựng: 1.475.638 triệu

đồng, tăng 19,9% so với năm 2001 (1.230.773 triệu đồng)

+ Năm 2002 tổng sản phẩm Khu vực dịch vụ: 5.607.395 triệu đồng, tăng

16,28% so với năm 2001 ( 4.822.315 triệu đồng)

- Tổng Thu ngân sách nhà nước trên địa bàn An giang năm 2002: 1.756.903 triệu

đồng, tăng 12,6% so với năm 2001 (Năm 2001 Thu NSNN: 1.560.765 triệu đồng )

Tổng Chi ngân sách địa phương năm 2002: 1.463.469 triệu đồng Tăng 9,7 % so với

năm 2001 (Tổng chi NS địa phương năm 2001: 1.333.665 triệu đồng)

3.2.2.2- Xã hội

- Y tế:

Đã có 100% xã - phường- thị trấn đều có trạm y tế Nhân dân có ý thức cao về giữ

gìn sức khoẻ và sinh đẻ có kế hoạch

Năm 2001 có số giường bệnh: 3.509 giường, số Y- bác sĩ: 1.816 người

Năm 2002 có số giường bệnh: 3.769 giường, số Y- bác sĩ: 1.852 người

- Giáo dục

Học sinh phổ thông ( số giữa năm học) năm học 2001- 2002: 413.082 người; năm

học 2002 - 2003: 384.697 người, giảm 7% so với năm 2001-2002

* Bảng 2.2- Số học sinh phổ thông giữa năm học 2001 - 2002 (ĐVT: người )

2001-2002 2002-2003 1-Tổng số Giáo viên PT 12.742 13.334 -Tiểu học 7.350 7.426 -Trung học cơ sở 4.022 4.430 -Phổ thông trung học 1.370 1.478 2-Tổng số HSPT 413.082 384.697 -Tiểu học 241.494 216.741 -Trung học cơ sở 128.616 124.285 -Phổ thông trung học 42.972 43.671

+ Tính đến tháng 2/2003 tổng số HSSV của toàn trường ĐHAG có 7.129 người, trong

đó hệ chính quy 4.451 người với 360 cán bộ,giảng viên,CNV

-Văn hoá:

Có 1 trung tâm văn hoá tỉnh và 11 trung tâm văn hoá Huyện - Thị - Tp tổng số

buổi biểu diễn trong năm 2002 là 1.284 buổi, tăng 6% so với năm 2001 ( năm 2001:

1.212 buổi )

Có 01 thư viện tỉnh và 11 thư viện Huyện - Thị - Tp.Tổng số sách trong hệ thống

thư viện năm 2002 là 395.278 bản, tăng 8% so với năm 2001 (năm 2001: 366.083

bản ) Tổng lượt người đọc trong năm 2002 là 722.010 người, tăng 27% so với năm

2001 ( năm 2001: 570.690 người )

3.3- THỰC TRẠNG HTXNN Ở AN GIANG

3.3.1- Khái quát về thực trạng HTXNN ở An giang:

Sau khi UBND tỉnh An giang ban hành đề án phát triển HTX giai đoạn 2001 –

2005 vào thánh 9 năm 2001 trên địa bàn tỉnh, thông qua các phương tiện thông tin đại

chúng và qua công tác tuyên truyền vận động của HTX đã giúp cho nông dân trong

tỉnh hiểu được chủ trương phát triển HTX của UBND tỉnh.Với sự quan tâm của lãnh

đạo các Sở, Ban, Ngành, Đoàn thể tỉnh, cấp Uỷ và UBND các cấp đã tạo được sự

chuyển biến tốt về nhận thức đối với HTX nói chung và HTX nông nghiệp nói riêng

Đã thực hiện tổ chức tập huấn đào tạo cán bộ HTX nông nghiệp, tư vấn các vấn đề

liên quan đến HTX để làm cơ sở cho việc thành lập HTX mới, các hoạt động về k ý

hợp đồng bao tiêu lúa chất lượng cao, tư vấn về kỹ thuật trong sản xuất,… Từng

bước đã làm cho người dân nhận thức đúng đắn hơn về HTX nông nghiệp kiểu mới

theo Luật HTX đã tự nguyện xin vào HTX

Từ tháng 10/2001 Liên minh HTX Tỉnh phối hợp chặt chẽ với Sở Nông

nghiệp-Phát triển nông thôn, Hội nông dân, Trường Chính trị Tôn Đức Thắng, Trường Đại

học An giang tập trung tổ chức tập huấn cán bộ theo đúng đối tượng do Uỷ ban nhân

dân tỉnh chỉ đạo Đến nay, toàn tỉnh đã thực hiện mở được 14 lớp tập huấn, bồi dưỡng

cho 967 học viên Trong đó: 07 lớp có 412 học viên là chủ nhiệm, phó chủ nhiệm, kế

toán Hợp tác xã; 05 lớp có 497 học viên là Bí thư, Chủ tịch UBND Xã, Phường, Thị

trấn; Ban dân vận, Mặt trận và các Đoàn thể ở cơ sở; 02 lớp có 48 học viên là sáng lập

viên, Ban quản trị HTX và Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội nông dân Chính sự quan tâm

công tác đào tạo- tập huấn cán bộ nầy của Uỷ ban nhân dân tỉnh, các Sở, Ban, Ngành,

Đoàn thể tỉnh, cấp Uỷ và UBND các cấp đã làm chuyển biến nhận thức về mục đích,

ý nghĩa và tầm quan trọng của mô hình kinh tế HTX trong nền kinh tế thị trường

Trước khi triển khai đề án phát triển Hợp tác xã của UBND tỉnh vào tháng 9 năm

2001, toàn tỉnh có 91 HTX ( tháng 8/2001), trong đó có 86 HTX nông nghiệp và 05

HTX thuỷ sản với tổng số 7.333 xã viên ( bình quân 81 xã viên/HTX quản lý 29.469

ha diện tích canh tác ( bình quân 343 ha/HTX ) huy động vốn cổ phần được 8.560

triêu đồng đạt 80,05 % so với vốn điều lệ

Vào tháng 7 năm 2003 toàn tỉnh có 120 HTX ( trong đó có 112 HTX nông

nghiệp, 07 HTX thuỷ sản và 01 HTX chăn nuôi) với tổng số 9.003 Xã viên ( bình

quân 75 xã viên/HTX ) quản lý 34.436 ha diện tích canh tác ( bình quân 307 ha/HTX )

huy động vốn cổ phần được 13.132 triêu đồng đạt 76,6 % so với vốn điều lệ

**- ( Kèm phụ lục 1)

Theo số liệu báo cáo của sở Nông nghiệp & PTNT An giang ngày 14/3/2003 Qua

khảo sát 91 HTX NN; có nhận xét chung trình độ văn hoá và chuyên môn của cán bộ

quản lý HTX còn rất hạn chế, chủ yếu được học qua các lớp tập huấn ngắn hạn Đây là

nguyên nhân chủ yếu làm ảnh hưởng đến tiến bộ xây dựng và hiệu quả hoạt động của

các HTX trong tỉnh Được thể hiện với số liệu như sau: