phân tích lợi ích và thiệt hại của hoạt động m&a đối với nền kinh tế xã hội việt nam dưới góc nhìn kinh tế vi mô

Ở Việt Nam trong một vài năm trở lại đây, số thương vụ M&A đã lên đến 3 con số/năm, thực sự khiến nền kinh tế trở nên sôi động không ngừng, và vấn đề này trở nên hấp dẫn đối với những nh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT

TIỂU LUẬN MÔN KINH TẾ VI MÔ

Phân tích lợi ích và thiệt hại của hoạt động M&A đối với nền kinh tế xã hội Việt Nam dưới góc nhìn kinh tế vi mô

GVHD : PGS.TS Nguyễn Minh Đức Người thực hiện : Nhóm 1 – Lớp cao học Kinh tế quốc tế

Tp.Hồ Chí Minh, tháng 11 năm 2014

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 2

PHẦN NỘI DUNG 4

PHẦN 1: SƠ LƯỢC VỀ THỰC TRẠNG M&A TẠI VIỆT NAM 5

1.Khái niệmM&A. 5

2.Phân loại: 6

3.Thực trạng M&A tại Việt Nam. 8

3.1 Hoạt động M&A tại Việt Nam theo ngành (2011) 10

3.2Hoạt động M&A giai đoạn 2012-2013: 11

3.3Đa ́ nh giá triển vọng giai đoạn 2014 – 2018: 12

PHẦN 2 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG, LỢI ÍCH VÀ THIỆT HẠI CỦA HOẠT ĐỘNG M&A DƯỚI GÓC ĐỘ KINH TẾ VI MÔ. 15

1.Xu hướng diễn biến hoạt động M&A 15

2.Lợi ích từ hoạt động M&A 17

2.1 Lợi ích cho chính các doanh nghiệp thực hiện M&A. 17

2.1.1 Nâng cao hiệu quả kinh tế nhờ quy mô: 17

2.1.2 Nâng cao năng lực năng cạnh tranh trên thị trường : 19

2.1.3 Giảm chi phí gia nhập thị trường mới: 21

2.1.4 Giảm thiểu rủi ro nhờ các vụ M&A với các tập đoàn công ty đa quốc gia. 22

2.2.Lợi ích đối với nền kinh tế xã hội: 23

3.Thiệt hại, rủi ro từ hoạt động M&A 25

3.1 Tác động tiêu cực của hoạt động M&A đối với nền kinh tế: 25

3.2 Tác động tiêu cực của hoạt động M&A đối với doanh nghiệp 26

3.3 Tác động tiêu cực của hoạt động M&A đối với XH 26

4 Đề xuất hạn chế thiệt hại XH từ góc độ vi mô: 27

KẾT LUẬN: 27

TÀI LIỆU THAM KHẢO 26

DANH MỤC ĐỒ THỊ, HÌNH VẼ, BẢNG BIỂU

Biểu đồ 1: Tình hình M&A ở Việt Nam giai đoạn 2008 - 2013 9

Biểu đồ 2: Các yếu tố ảnh hưởng đến làn sóng M&A giai đoạn 2014-2018 13

Bảng 1: 10 thương vụ M&A mua bán cổ phần lớn nhất về giá trị giao dịch năm 2011 10

Biểu đồ 3: Tình hình diễn biến hoạt động M&A ở Việt Nam qua các năm từ 2003-2014 15 Mô hình 1: Mô hình MB-MC 16

Mô hình 2: Mô hình đường PPF: (4) 17

Mô hình 3: Mô Hình đường cung ngành 19

Mô hình 4: Tác động dịch chuyển đường cung và đường cầu 20

Mô hình 5: Mô hình đường cầu gãy 24

Mô hình 6: Tổn thất xã hội từ độc quyền 27

LỜI MỞ ĐẦU

Dưới tác động của cuộc Cách mạng khoa học và công nghệ, cạnh tranh đang diễn ra với nhiều hình thức khác nhau, ngày càng quyết liệt trong giai đoạn phát triển hiện nay của nền kinh tế thế giới Do những hạn chế về nguồn lực, các công ty, các tổ chức kinh tế buộc phải hợp tác với nhau trong quá trình sản xuất, tiêu thụ cũng như nghiên cứu và phát

triển Trong quá trình đó Mua bán (hay mua lại)và sáp nhập trở thành một công cụ để

nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp Trên thế giới cũng như trong nước, những

năm gần đây, hoạt động Mua lại và Sáp nhập (M&A) diễn ra ngày càng phổ biến, mạnh

mẽ, trở thành xu hướng đầu tư có tác động cả tích cực lẫn hạn chế đến nền kinh tế của từng quốc gia cũng như toàn cầu Ở Việt Nam trong một vài năm trở lại đây, số thương

vụ M&A đã lên đến 3 con số/năm, thực sự khiến nền kinh tế trở nên sôi động không ngừng, và vấn đề này trở nên hấp dẫn đối với những nhà doanh nghiệp, nhà kinh tế Với mục đích muốn tìm hiểu, nghiên cứu để làm rõ hơn về vấn đề này chúng tôi đã quyết

định lựa chọn đề tài “Phân tích lợi ích và thiệt hạicủa hoạt độngM&A đối với nền kinh tế

xã hội dưới góc nhìn kinh tế vi mô” để làm tiểu luận cho nhóm

Tiểu luận sẽ gồm 2 phần chính:

- Phần một: Sơ lược về thực trạng M&A

- Phần hai: Phân tích những lợi ích cũng như thiệt hại từ các hoạt động M&A đối

với nền kinh tế xã hội dưới góc nhìn kinh tế vi mô, từ đó đưa ra những giải pháp khắc phục

PHẦN NỘI DUNG

PHẦN 1: SƠ LƢỢC VỀ THỰC TRẠNG M&A TẠI VIỆT NAM

1 Khái niệm M&A

M&A trở thành một hoạt động kinh tế sôi nổi nhất trên thế giới, được coi là con đường ngắn nhất, hiệu quả nhất trong hoạt động đầu tư, bởi nó tiết kiệm được nguồn lực, thời gian và tránh được các rào cản thương mại.Nếu trong thời kỳ hội nhập,M&A là công

cụ thu hút nguồn lực và mở rộng quy mô doanh nghiệp, thì trong thời kỳ suy thoái kinh

tế, M&A là một phương thức hữu hiệu giúp thoát khỏi suy thoái, phục hồi và phát triển M&A, được viết tắt từ 2 chữ Tiếng Anh “Merger” (sáp nhập) và “Acquisition” (mua lại) là một thuật ngữ chuyên ngành trong lĩnh vực tài chính kinh doanh và quản trị chiến lược Đây là thuật ngữ để chỉ sự Mua bán hay Sáp nhập giữa hai hay nhiều công ty với nhau

 Sáp nhập được hiểu là việc kết hợp giữa hai hay nhiều công ty và cho ra đời một pháp nhân mới

 Mua bán được hiểu là việc một công ty mua lại hoặc thôn tính một và công

ty khác không làm ra đời một pháp nhân mới

Hai khái niệm này được định nghĩa trong luật pháp Việt Nam như sau:

Theo quy định tại Điều 17 Luật Cạnh tranh (2004) thì “Sáp nhập doanh nghiệp là việc một hoặc một số doanh nghiệp chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình sang một doanh nghiệp khác, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của doanh nghiệp bị sáp nhập Mua lại doanh nghiệp là việc một doanh nghiệp mua toàn bộ hoặc một phần tài sản của doanh nghiệp khác đủ để kiểm soát, chi phối toàn bộ hoặc một ngành nghề của doanh nghiệp bị mua lại”

Theo Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005 không có khái niệm mua, bán doanh nghiệp, chỉ có khái niệm hợp nhất và sáp nhập doanh nghiệp Quy định tại Điều 152 và

Điều 153.1 Hợp Nhất: Hai hoặc một số công ty cùng loại (sau đây gọi là công ty bị hợp nhất) có thể hợp nhất thành một công ty mới (sau đây gọi là công ty hợp nhất) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang công ty hợp nhất, đồng thời chấm dứt tồn tại của các công ty bị hợp nhất 2 sáp nhập Một hoặc một số công ty

cùng loại (sau đây gọi là công ty bị sáp nhập) có thể sáp nhập vào một công ty khác (sau đây gọi là công ty nhận sáp nhập) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang công ty nhận sáp nhập, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của công ty

bị sáp nhập

Dù là hai hoạt động khác nhau về bản chất nhưng M&A chính là sự thay đổi cấu trúc doanh nghiệp theo chiều hướng tạo ra những giá trị lớn hơn, mở rộng các cơ hội kinh doanh mới, nâng cao vị thế kinh doanh và hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Như vậy, đây cũng chính là lý do hai thuật ngữ này thường được sử dụng song song và có mối liên kết với nhau

Sau khi thương vụ M&A diễn ra thường sẽ có một số sự thay đổi lớn về nhân sự vàtên gọi Hai công ty nếu có cùng quy mô, sẽ thường cùng tham gia hợp nhất với nhau

và trở thành một doanh nghiệp mới với tên gọi mới (hai cái tên cũ theo nguyên bản sẽ không còn tồn tại).Tuy nhiên, một số trường hợp như Ebay mua lại Paypal, Skype vẫn

để công ty đó tồn tại độc lập với tên cũ.Tương tự, khi Unilever mua BestFood cũng như vậy.Trong một số trường hợp khác, sau M&A công ty bị mua lại sẽ ngừng hoạt động, công ty đã tiến hành mua lại "nuốt" trọn hoạt động kinh doanh của công ty kia

- Sáp nhập theo chiều ngang (horizontal merger)

M&A theo chiều ngang: Hoạt động M& A theo chiều ngang là sự kết hợp giữa hai doanh nghiệp kinh doanh và cùng cạnh tranh trực tiếp, chia sẻ cùng dòng sản phẩm, cùng thị trường Kết quả từ việc sáp nhập theo hình thức này sẽ mang lại cho bên sáp nhập cơ hội mở rộng thị trường, tăng hiệu quả trong việc kết hợp thương hiệu, giảm chi phí cố định, tăng cường hiệu quả hệ thống phân phối, Rõ ràng, khi hai đối thủ cạnh tranh trên thương trường kết hợp lại với nhau (dù sáp nhập hay thâu tóm) họ không những giảm bớt

cho mình một “đối thủ” mà còn tạo nên một sức mạnh lớn hơn để đương đầu với các “đối thủ” còn lại Ví dụ: Năm 2002, hãng sản xuất ô tô General Motors Corp., (GM) đầu tư

251 triệu USD để mua lại nhà sản xuất ôtô Hàn Quốc Daewoo Motors, tạo thành một thương hiệu mới GM Daewoo

- Sáp nhập theo chiều dọc (vertical merger)

M&A theo chiều dọc: Sáp nhập theo chiều dọc là sự sáp nhập giữa hai doanh nghiệp nằm trên cùng một chuỗi cung ứng, dẫn tới sự mở rộng về phía trước hoặc phía sau của doanh nghiệp sáp nhập trên một chuỗi giá trị đó Hình thức sáp nhập này được chia thành hai nhóm nhỏ: (i) Sáp nhập tiến (forward): trường hợp này xảy ra khi một doanh nghiệp mua lại doanh nghiệp khách hàng của mình Ví dụ: doanh nghiệp may mặc mua lại chuỗi cửa hàng bán lẻ quần áo; (ii) Sáp nhập lùi (backward): trường hợp này xảy ra khi một doanh nghiệp mua lại nhà cung cấp của mình, ví dụ như doanh nghiệp sản xuất sữa mua lại doanh nghiệp bao bì, đóng chai hoặc doanh nghiệp chăn nuôi bò sữa Sáp nhập theo chiều dọc đem lại cho doanh nghiệp tiến hành hợp nhất lợi thế về đảm bảo và kiểm soát chất lượng nguồn hàng hoặc đầu ra sản phẩm, giảm chi phí trung gian, khống chế nguồn hàng hoặc đầu ra của đối thủ cạnh tranh

- Sáp nhập theo dạng hỗn hợp (conglomerate merger)

Sáp nhập theo chiều ngang xảy ra giữa những doanh nghiệp có cùng lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, từ đó tạo ra một hãng có sức cạnh tranh cao, giảm thiểu đối thủ cạnh tranh, tiết kiệm chi phí Sáp nhập theo chiều dọc xảy ra giữa các doanh nghiệp cùng lĩnh vực kinh doanh, nhưng khác nhau về phân khúc thị trường Sự sáp nhập này sẽ tạo ra giá trị thông qua tận dụng kinh nghiệm và khả năng của các công ty trong một chuỗi (Supply chain), nhằm tạo ra giá trị gia tăng cho khách hàng

Sáp nhập theo kiểu hỗn hợp xảy ra giữa các doanh nghiệp khác nhau hoàn toàn về lĩnh vực kinh doanh, từ đó tạo ra các tập đoàn lớn hoạt động trong rất nhiều lĩnh vực Hình thức sát nhập theo kiểu hỗn hợp này không còn phổ biến trong thời gian gần đây Ngoài ra cũng có thể xem xét hoạt động này dưới hình thức M&A tổ hợp (tập đoàn): Mục đích của sáp nhập theo hình thức này nhằm giảm thiểu rủi ro nhờ đa dạng hóa, cắt giảm chi phí và cải tiến hiệu quả Sáp nhập tổ hợp được phân thành 3 nhóm nhỏ: (a) Sáp

nhập tổ hợp thuần túy: trường hợp này khi hai doanh nghiệp không có mối quan hệ nào với nhau, như một công ty thiết bị y tế mua một công ty thời trang; (b) Sáp nhập bành trướng về địa lý: hai doanh nghiệp cùng sản xuất một loại sản phẩm nhưng tiêu thụ trên hai thị trường hoàn toàn cách biệt về địa lý, chẳng hạn một tiệm ăn ở Hà Nội mua một tiệm ăn ở Thái Lan; (c) Hợp nhất đa dạng hóa sản phẩm: hai doanh nghiệp sản xuất hai loại sản phẩm khác nhau nhưng cùng ứng dụng một công nghệ sản xuất hoặc tiếp thị gần giống nhau, ví dụ một doanh nghiệp sản xuất bột giặt mua một doanh nghiệp sản xuất thuốc tẩy vệ sinh hay ví dụ khác là một công ty công nghệ của Đài Loan (CX Technology) đã mua 49% cổ phần của công ty chứng khoán Âu Lạc

Hoạt động mua lại và sáp nhập doanh nghiệp (M&A) không chỉ đơn thuần là hoạt động giành quyền kiểm soát một doanh nghiệp, một bộ phận doanh nghiệp thông qua việc sở hữu một phần hoặc toàn bộ doanh nghiệp đó mà nó phải là sự chuyển giao về cục diện bộ máy quản trị, về quyền lực trong công ty sau M&A Nó phải tạo nên sự thay đổi

về chất của công ty mới Muốn vậy M&A phải mang lại các giá trị quan trọng như nhân lực, công nghệ, quản lý và tầm nhìn chiến lược phát triển của công ty sau M&A

3 Thực trạng M&A tại Việt Nam

Kể từ khi nước ta tham gia Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), với nhiều rào cản được dỡ bỏ cho các nhà đầu tư và các công ty đa quốc gia tham gia kinh doanh tại Việt Nam, thì hoạt động M&A ở Việt Nam thực sự gia tăng nhanh về số lượng và giá trị giao dịch.Trước năm 2007, ở Việt Nam mỗi năm không quá 50 vụ M&A, với giá trị giao dịch năm cao nhất khoảng 300 triệu USD,nhưng từ năm 2007 số thương vụ M&A gia tăng đến chóng mặt

Biểu đồ dưới đây đã cho ta thấy năm 2011 ghi nhận giá trị giao dịch kỷ lục, tiếp tục đánh dấu một bước phát triển mạnh với giá trị các thương vụ đã hoàn thành đạt nhiều lần năm 2010.Năm 2012, giá trị các thương vụ M&A đã đạt con số kỷ lục là 5,1 tỷ USD, gấp gần 5 lần so với năm 2009 Năm 2013 được đánh giá là một năm thắng lợi của M&A trong lĩnh vực ngân hàng, và năm 2014 được dự báo rằng M&A trong lĩnh vực Công nghệ thông tin và các Công ty chứng khoán sẽ tăng mạnh

Biểu đồ 1: Tình hình M&A ở Việt Nam giai đoạn 2008 - 2013

Con số 5 tỷ USD có thể là một cột mốc đánh dấu sự phát triển của hoạt động M&A tại Việt nam giai đoạn này Giai đoạn 2008 - 2013 được đánh giá là giai đoạn hình thành thị trường, M&A tại Việt nam từ những thương vụ đơn lẻ với tổng giá trị dưới 1

tỷ USD trở thành một thị trường với quy mô 5 tỷ USD.Xét về số lượng thương vụ, các thương vụ liên quan đến doanh nghiệp nội địa chiếm đa số với 77% Con số này cho chúng ta thấy, hoạt động M&A liên quan đến nhóm doanh nghiệp nội diễn ra sôi động tại Việt nam Tuy nhiên, giá trị các thương vụ liên quan đến doanh nghiệp nội địa không lớn Các thống kê cho thấy các thương vụ doanh nghiệp Việt nam thực hiện thường ở quy mô dưới 10 triệu USD (47% số thương vụ) Điều này được lý giải do tại Việt nam, chủ yếu là doanh nghiệp vừa và nhỏ, các doanh nghiệp lớn của nhà nước được tiến hành

cổ phần hóa và thoái vốn chưa nhiều.Xét về giá trị thương vụ, các thương vụ lớn đều có liên quan đến yếu tố nước ngoài.Nhà đầu tư nước ngoài chiếm 66% giá trị các giao dịch M&A trong giai đoạn 2008 – 2013

Các quốc gia chiếm ưu thế trong các thương vụ mua bán sáp nhập ở Việt Nam

Trong số các nhà đầu tư có thương vụ hoặc giaodịch tại Việt Nam, Nhật Bản và ASEAN chiếm ưu thếvới những thương vụ M&A trong các ngành ngân hàng,bất động sản, tiêu dùng và vật liệu

Nhật Bản là quốc gia dẫn đầu trong việc tham gia vào các thương vụ M &A tại Việt Nam.Và giớ i quan sát đang nói về một “Làn sóng đầu tư từ Nhật Bản” Trong năm 2011 -

2013, các tập đoàn từ Nhật Bản có đóng góp nhiều nhất vào dòng tiền M&A cho thị

trường Việt Nam với tổng giá trị thương vụ lên đến 2,5 tỷ USD Nhà đầu tư Nhật Bản đang có xu hướng đầu tư mạnh vào 2 ngành hàng tiêu dùng và tài chính Đây là 2 lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng nhanh trong những năm gần đây và là mục tiêu đầu tư của nhiều định chế tài chính nước ngoài

Dòng vốn của ASEAN đến từ các quốc gia Singapore, Thái Lan, Indonesia với các thương vụ trong lĩnh vực vật liệu và hàng tiêu dùng Điển hình như thương vụ Simen Grasik mua lại Xi măng Thăng Long, SCG mua lại Prime Group…

3.1 Hoạt động M&A tại Việt Nam theo ngành (2011)

Dù kinh tế toàn cầu và các vấn đề kinh tế vĩ mô trong nước hiện tại còn nhiều bất ổn nhưng các giao dịch M&A trong năm 2011 tại Việt Nam vẫn phát triển nhanh chóng Lĩnh vực diễn ra các hoạt động M&A sôi động là tài chính, bất động sản và hàng tiêu dùng

Bảng 1: 10 thương vụ M&A mua bán cổ phần lớn nhất về giá trị giao dịch năm

2011

Dẫn đầu các ngành với số lượng và giá trị giao dịch lớn là ngành dịch vụ tài chính.Không quá ngạc nhiên với số liệu thống kê này nếu chúng ta nhìn vào số lượng, bản chất của ngành ngân hàng tại Việt Nam thời gian qua Sau khi bùng nổ việc thành lập các ngân hàng ở Việt Nam lên đến con số 42 ngân hàng thương mại cổ phần thì nay

chính là thời điểm để thị trường ngành ngân hàng Việt Nam cơ cấu lại và có những điều chỉnh hợp lý để hoạt động ổn định, an toàn và phát triển hơn

Đứng thứ hai sau ngành tài chính là ngành sản xuất kinh doanh hàng tiêu dùng Năm

2011, giá trị các thương vụ mua bán, sáp nhập (M&A) ước đạt hơn 4 tỷ USD thì trong đó hơn 1 tỷ USD thuộc lĩnh vực hàng tiêu dùng, và hoạt động M&A trong lĩnh vực này còn tăng mạnh

Nhiều chuyên gia phân tích rằng, sở dĩ M&A trong ngành hàng tiêu dùng sôi động

vì thị trường đang tạo ra sự thuận lợi cho cả phía cung lẫn cầu Về thị trường, Việt Nam đang có dân số trẻ, thu nhập trung bình ngày càng tăng và tạo ra một thị trường tiêu dùng

có mức tăng trưởng tự nhiên ổn định Ngành hàng tiêu dùng, đặc biệt ngay cả trong giai đoạn kinh tế suy thoái, là lĩnh vực chịu tác động thấp nhất bởi liên quan đến nhu cầu thiết yếu của người tiêu dùng hàng ngày Đến nay việc đầu tư vào các công ty tiêu dùng đều cho kết quả kinh doanh khả quan và an toàn hơn những khu vực khác

Tóm lại năm 2011 là năm của các thương vụ M&A lên ngôi, đặc biệt trên lĩnh vực tài chính, ngân hàng và tiêu dùng Vì những thành quả đã đạt được đã làm tiền đề cho những hoạt đông M&A của những năm tiếp theo với giá trị của các thương vụ ngày một cao hơn

3.2 Hoạt động M&A giai đoạn 2012-2013:

Mặc dù kinh tế khó khăn, nhưng giai đoạn 2012-2013 lại là năm khá thành công trong họat động mua bán và sáp nhập tại thị trường Việt Nam với rất nhiều thương vụ đình đám

Tiếp tục với những thành quả đạt được trong năm 2011, Quá trình tái cơ cấu ngân hàng đang được coi là một tâm điểm của các thương vụ M&A, không chỉ năm 2012,

2013 mà kéo dài sang những năm tiếp theo

Đến năm 2012 số lượng các thương vụ đã giảm xún với khoảng 275 vụ nhưng lại đạt giao dịch với tổng giá trị là 5,2 tỷ USD Việc tăng trưởng này một phần là do các giao dịch đặc biệt lớn như Ngân hàng Mizuho mua 15% cổ phần tại Vietcombank với giá 567 triệu USD, Ngân hàng Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ mua 20% cổ phần tại Vietinbank

với giá 743 triệu USD, và Công ty Bảo hiểm Sumitomo Life mua 18% cổ phần tại Bảo Việt với giá 340 triệu USD

Mức lãi suất cho vay cao, cũng như chính sách thắt chặt tín dụng mà Chính phủ áp dụng trong năm 2011 và 2012 để hạ nhiệt lạm phát cũng là một nhân tố khuyến khích các công ty trong nước tìm kiếm nguốn vốn từ cổ phần và tham gia hoạt động M&A, hơn là dựa vào nguồn vốn vay ngân hàng Mức giá khá hợp lý của các tài sản năm 2011 và

2012, được thể hiện qua chỉ số VN-Index khá thấp, cũng là một lý do để các nhà đầu tư tăng cường hoạt động M&A trong những năm này

Năm 2013 đánh dấu sự đi xuống của thị trường M&A, với tổng giá trị giao dịch giảm còn 2,4 tỷ USD Có rất nhiều lý do cho sự đi xuống này bao gồm các vấn đề còn tồn đọng của hệ thống ngân hàng, nền kinh tế thế giới chậm phục hồi, tăng trưởng GDP trong nước tiếp tục thấp và niềm tin của người tiêu dùng thấp, nhưng lý do chính là sự thiếu hụt các tài sản chất lượng tốt có giá trị lớn được chào bán tại Việt Nam Giá trị bình quân một giao dịch M&A năm 2013 thấp hơn nhiều so với giá trị bình quân một giao dịch của hai năm trước đó

Về các lĩnh vực hấp dẫn các hoạt động M&A tại Việt Nam, ngành dịch vụ tài chính, hàng tiêu dùng và sản xuất vẫn là những ngành hấp dẫn nhất Mặc dù số lượng các giao dịch M&A đang có chiều hướng giảm xuống nhưng Chính phủ đang mở rộng các Nghị định nhằm mở rộng quan hệ, thu hút đầu tư từ nước ngoài và kỳ vọng giá trị sẽ tiếp tục tăng trong những năm tới

3.3 Đa ́ nh giá triển vọng giai đoạn 2014 – 2018:

Nếu lý do là sự thiếu hụt nguồn cung các tài sản có chất lượng và giá trị lớn trong năm 2013 và nửa đầu năm 2014 giải thích được phần lớn cho việc đi xuống gần đây của thị trường M&A tại Việt Nam, thì sự tăng trưởng nguồn cung hoặc sự sẵn sàng của các tài sản như vậy sẽ giúp cho việc hồi phục của thị trường M&A trong những năm tới, hoặc như một số người đề cập về sự hồi phục này như “làn sóng M&A thứ hai”

Do đặc thù của doanh nghiệp Việt Nam, đa số các thương vụ là quy mô nhỏ, dưới 5 triệu USD Tuy nhiên, giai đoạn tớ i, các thương vụ quy mô lớn hơn , nhất là các thương

vụ phát hành riêng lẻ chọn đối tác chiến lược của các các doanh nghiệp nhà nước lớn c ổ

phần hóa và sự tham gia của các nhà đầu tư nướ c ngoài s ẽ ngày càng mở rộng và phát triển với nhiều yếu tố tác động

Biểu đồ 2: Các yếu tố ảnh hưởng đến làn sóng M&A giai đoạn 2014-2018

Việc cổ phần hóa các tổng công ty nhà nước, thể hiện qua Nghị định 15/NQ-CP ban hành tháng 3/2014, sẽ làm tăng ngu ồn cung các tài sản lớn và chất lượng cho thị trường M&A Việc nới rộng cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài vào các công ty đại chúng (hiện

là 49%) và trong các tổ chức tài chính, khi được thực hiện, không chỉ làm tăng các tài sản sẵn sàng cho hoạt động M&A của nhà đầu tư nước ngoài, mà còn gia tăng tính thanh khoản và tạo điều kiện dễ dàng cho nhà đầu tư nước ngoài thoái vốn và làm tăng sự hấp dẫn của thị trường đầu tư của Việt Nam

Việc Việt Nam gia nhập Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã mở ra một cơ hội lớn cho một số ngành tại Việt Nam, như dệt may, đồ gỗ, hải sản và các sản phẩm nông nghiệp, tăng trưởng thông qua việc đẩy mạnh xuất khẩu vào thị trường các nước thành viên TPP như Mỹ, Nhật Bản, Australia và Canada Ngày càng có nhiều nhà đầu tư nước ngoài bày tỏ mong muốn thực hiện các giao dịch M&A với các công ty trong các ngành này để hưởng lợi từ việc tăng trưởng đươ ̣c mang lại từ việc Việt Nam gia nhập TPP Do vậy dòng vốn đầu tư từ nước ngoài vào Việt Nam ngày càng đa dạng và phong phú

Xu hướng sáp nhập giữa các ngân hàng cũng như các công ty trong nước để tăng sức cạnh tranh trước triển vọng thị trường trong nước ngày càng mở cửa ra thị trường thế giới cũng là một yếu tố tạo thành “làn sóng thứ hai” Một ví dụ gần đây là Công ty

Đường Ninh Hòa đã được sáp nhập vào Công ty Đường Biên Hòa để tận dụng lợi thế của nhau, chi phí nguyên liệu thấp của Đường Ninh Hòa và thương hiệu của Đường Biên Hòa, để tăng khả năng cạnh tranh khi mà rào cản nhập khẩu mía đường sẽ được rỡ bỏ trong thời gian tới Rất có thể, những giao dịch tương tự sẽ xảy ra trong những năm tiếp theo trong nhiều ngành khác nhau Như vậy chất lượng của doanh nghiệp sẽ ngày càng được nâng cao

Các yếu tố từ môi trường bên ngoài cũng đã đang và sẽ là động lực cho các doanh nghiệp trong nước phát triển ngày càng lớn mạnh và hoạt động có chất lượng Sự hồi phục của nền kinh tế thế giới, đặc biệt là nền kinh tế Nhật Bản và Mỹ, hai đối tác M&A quan trọng nhất tại Việt Nam bên cạnh Singapore luôn là nguồn động lực khuyến khích, kích thích các doanh nghiệp trong nước

Việt Nam được coi như một thị trường M&A hấp dẫn của các công ty Nhật Bản tại Đông Nam Á Với khả năng tài chính hùng mạnh và nguồn tiền có sẵn với giá rẻ, các tập đoàn Nhật Bản sẵn sàng trả mức giá hấp dẫn cho các tài sản họ muốn mua Bên cạnh đó, ngoài yếu tố giá cả, các công ty Việt Nam cũng thường ưu tiên các công ty Nhật Bản so với các nhà đầu tư khác, vì tầm nhìn dài hạn cũng sự chuyên nghiệp của các đối tác này Hơn nữa, số lượng ngày càng lớn các công ty Nhật Bản kinh doanh tại Việt Nam tạo sự hấp dẫn hơn nữa khi các công ty Nhật Bản khác đầu tư vào Việt Nam thông qua hoạt động M&A

Với những triển vọng ở trên làn sóng thứ hai (2014-2018) rất có khả năng sẽ xảy ra, nhưng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố và yếu tố quan trọng nhất là việc thực hiện một cách có hiệu quả chính sách cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước của Chính phủ cho đến năm 2015 và sau đó Nếu việc cổ phần hóa được thực hiện theo đúng kế hoạch thì làn sóng thứ hai có khả năng sẽ lớn hơn đáng kể so với làn sóng thứ nhất tạo điều kiện cho nền kinh tế và xã hội Việt Nam được phát triển mạnh mẽ và có những bước đổi mới bất ngờ trên con đường tiến triển của mình

PHẦN 2 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG, LỢI ÍCH VÀ THIỆT HẠI CỦA

HOẠT ĐỘNG M&A DƯỚI GÓC ĐỘ KINH TẾ VI MÔ

1 Xu hướng diễn biến hoạt động M&A

Biểu đồ 3: Tình hình diễn biến hoạt động M&A ở Việt Nam qua các năm từ 2003-2014

Phân tích tổng quan: hoạt động M&A bắt đầu manh nha vào Việt Nam từ năm 2003,

xu hướng tăng nhanh cả về số lượng lẫn giá trị từ năm 2005 trở đi Nhờ một bước ngoặc lớn là bộ luật doanh nghiệp 2005 Sau quá trình đạt giá trị lớn gần 2000 (tr USD ) năm

2007 Số lượng M&A vẫn tăng nhưng giá trị giảm đáng kể Số thương vụ M&A vẫn tăng

mạnh cho tới đỉnh điểm 5000 ( tr USD) năm 2012 và bắt đầu giảm nhẹ

Đặt hoạt động M&A trong mô hình MB - MC để phân tích chi phí và lợi ích khi thực hiện hoạt động M&A

Ở đây, khi doanh nghiệp nhận thấy lợi ích của việc thực hiện M&A tăng (do cơ chế tạo thuận lợi, tăng vốn đầu tư FDI, …) thì lợi ích biên MB sẽ dịch chuyển sang phải làm gia tăng số lượng cũng như giá trị thương vụ M&A Tương tự như vậy khi nhận thấy lợi ích từ việc thực hiện M&A là không như mong muốn thì số lượng các thương vụ M&A

sẽ giảm xuống Đối với đường chi phí biên, khi chi phí cho việc thực hiện M&A tăng thì