giáo án ngữ văn 6 soạn theo sách chuẩn kiến thức

- Có hiểu biết bước đầu về thể loại truyền thuyết.- Hiểu được quan niệm của người Việt cổ về nòi gống dân tộc qua truyền thuyết Con Rồng cháu Tiên.. - Bóng dáng lịch sử thời kỳ dựng nước

- Có hiểu biết bước đầu về thể loại truyền thuyết.

- Hiểu được quan niệm của người Việt cổ về nòi gống dân tộc qua

truyền thuyết Con Rồng cháu Tiên.

- Hiểu được những nét chính về nghệ thuật của truyện

II – TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG

1 Kiến thức

- Khái niệm thể loại truyền thuyết

- Nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong tác phẩm thuộc thể loại truyền thuyết giai đoạn đầu

- Bóng dáng lịch sử thời kỳ dựng nước của dân tộc ta trong một tác phẩm văn học dân gian thời kỳ dựng nước

2 Kỹ năng:

- Đọc diễn cảm văn bản truyền thuyết

- Nhận ra những sự việc chính của truyện

- Nhận ra một số chi tiết tưởng tượng kỳ ảo tiêu biểu trong truyện

4 Tư tưởng Hồ Chí Minh

- Bác luôn đề cao truyền thống đoàn kết giữa các dân tộc anh em và niềm tự hào về nguồn gốc con Rồng cháu Tiên.( Liên hệ)

III.Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

1 Giáo viên:

•Nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án

•Bức tranh Lạc Long Quân và Âu Cơ cùng 100 người con chia tay nhau lên rừng, xuống biển

•Tranh ảnh về đền Hùng hoặc về vùng đất Phong Châu

2 Học sinh:

•Đọc văn bản “Con rồng cháu tiên”

•Trả lời các câu hỏi phần “Đọc – Hiểu văn bản vào vở soạn”.

IV.Tiến trình tiết dạy:

kì diệu Dân tộc Kinh (Việt) chúng ta đời đời sinh sống trên dải đất hẹp

và dài hình chữ S bên bờ biển Đông, bắt nguồn từ một truyền thống xa xăm, huyền ảo: “Con rồng cháu tiên”

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Kiến thức

- Gọi HS đọc chú thích có

1 Thế nào là truyềnthuyết?

H: Qua theo dõi bạn đọc,

em hãy nhắc lại thế nào

là truyền thuyết? - Trả lời theo SGK

- Loại truyện dângian kể về các nhânvật và sự kiện cóliên quan đến lịch

sử thời quá khứ

- Thường có yếu tốtưởng tượng kì ảo

- Thể hiện thái độ

và cách đánh giácủa nhân dân đốivới các sự kiện vànhân vật lịch sửđược kể

- GV: Hướng dẫn HS cách

2 Đọc, kể, tìm hiểuchú thích

+ Rõ ràng, mạch lạc, nhấn

mạnh các chi tiết li kì,

thuần tưởng tượng

+ Cố gắng thể hiện hai lời

đối thoại của Lạc Long

Quân và Âu Cơ

•Giọng Âu Cơ: lo lắng,

than thở

•Giọng Long Quân: tình

Văn bản “Con rồng cháu

tiên” được liên kết bởi ba

H: Em hãy nêu sự việc

chính được kể trong mỗi

đoạn?

- Thảo luận nhóm

để trả lời

• Đoạn 1: Việc kếthôn của Lạc LongQuân và Âu Cơ

• Đoạn 2: Việc sinhcon và chia concủa Lạc LongQuân và Âu Cơ

• Đoạn 3: Sự

trưởng thành củacác con Lạc LongQuân và Âu Cơ.

từ đó hình thành nêndân tộc Việt Nam

- Sức khỏe vô địch,

có nhiều phép lạ

- Lạc Long Quân làthần nòi rồng, ởdưới nước, con thầnLong Nữ

- Sức khỏe vô địch,

có nhiều phép lạ

H:Thần có công lao gì

với nhân dân?

- Giúp dân diệt trừNgư Tinh, Hồ Tinh,Mộc Tinh - nhữngloại yêu quái làmhại dân lành ở vùngbiển, đồng bằng,rừng núi, tức lànhững nơi dân tathuở ấy khai phá, ổnđịnh cuộc sống

“Thần còn dạy dâncách trồng trọt chănnuôi và cách ăn ở”

+ Giúp dân diệt trừNgư Tinh, Hồ Tinh,Mộc Tinh

+ Dạy dân cáchtrồng trọt, chăn nuôi

sắc và đức hạnh? ở trên núi, thuộc

dòng họ Thần Nông

- vị thần chủ trìnghề nông, dạy loàingười trồng trọt vàcày cấy

- Xinh đẹp tuyệttrần

- Yêu thiên nhiên,cây cỏ

trên núi, thuộc dòng

họ Thần Nông

+ Xinh đẹp tuyệttrần

+ Yêu thiên nhiên,cây cỏ

H: Việc kết duyên của

Lạc Long Quân cùng Âu

Cơ có gì kì lạ?

- Vẻ đẹp cao quí củathần tiên được hòahợp

- Lạc Long Quânkết duyên cùng ÂuCơ

H: Qua mối duyên tình

này, người xưa muốn

chúng ta nghĩ gì về nòi

giống dân tộc?

Bằng nhiều chi tiết tưởng

tượng, kì ảo, thần tiên hóa

nguồn gốc, nòi giống dân

tộc, cha ông ta đã ca ngợi

cội nguồn, tổ tiên của

người Việt chúng ta bắt

nguồn từ một nòi giống

thần tiên tài ba, xinh đẹp,

rất đáng tự hào Mỗi người

Việt Nam ngày nay vinh

sự là con cháu thần tiên

hãy tin yêu, tôn kính tổ

tiên, dân tộc mình

* Thảo luận trả lời:

- Dân tộc ta có nòigiống cao quí,thiêng liêng: Conrồng, cháu tiên

Dân tộc ta cónòi giống cao quí,thiêng liêng: Conrồng, cháu tiên

- Gọi HS đọc đoạn 2 - Đọc

2 Việc sinh con vàchia con cuả LạcLong Quân và ÂuCơ

H: Chuyện Âu Cơ sinh

con có gì lạ?

- Sinh ra bọc trămtrứng, nở thành trămngười con khỏe đẹp

- Âu Cơ sinh ra mộtcái bọc trăm trứng,

nở thành trăm ngườicon khỏe đẹpmọi người ViệtNam đều là anh emruột thịt do cùngmột ch mẹ sinh ra

H: Ý nghĩa của chi tiết

Âu Cơ sinh ra bọc trăm

trứng nở thành trăm

người con khỏe đẹp?

Hình ảnh bọ trăm trứng nở

trăm người con “là một chi

tiết kì ảo, lãng mạn, giàu

chất thơ, gợi cho chúng ta

miền núi hay miền xuôi,

người vùng biển hay trên

đất liền

* Thảo luận trả lời

- Giải thích mọingười chúng ta đều

là anh em ruột thịt

do cùng một cha mẹsinh ra

H: Lạc Long Quân và Âu

Cơ đã chia con như thế

nào?

- Năm mươi contheo mẹ lên núi,năm mươi con theocha xuống biển

- Năm mươi contheo mẹ lên núi,năm mươi con theocha xuống biển ýnguyện phát triểndân tộc và đoàn kếtthống nhất dân tộc

H: Ý nguyện nào của

người xưa muốn thể hiện

qua việc chia con của họ?

Năm mươi con theo cha

- Ý nguyện pháttriển dân tộc: làm

ăn, mở rộng và giữ

xuông biển, năm mươi

con theo mẹ lên núi Biển

là biểu tượng của Nước

Núi là biểu tượng của Đất

Chính nhờ sự khai phá, mở

mang của một trăm người

con Long Quân và Âu Cơ

mà đất nước Văn Lang

xưa, tổ quốc Việt Nam

ngày nay của chúng ta

- Gọi HS đọc đoạn 3 - Đọc

H: Đoạn văn cho ta biết

thêm điều gì về xã hội,

phong tục, tập quán của

người Việt Nam cổ xưa?

Xã hội Văn Lang thời đại

ta là Văn Lang Thủ

đô đầu tiên của VănLang đặt ở vùngPhong Châu, BạchHạc Người con traitrưởng của LongQuân và Âu Cơ lênlàm vua gọi là HùngVương Từ đó cóphong tục nối đờicha truyền con nối,tục truyền cho contrưởng

3 Ý nghĩa củatruyện:

H: Em hãy nêu ý nghĩa

của truyện “Con rồng

* Thảo luận trả lời:

- Giải thích, suy tônnguồn gốc cao quí,thiêng liêng củacộng đồng ngườiViệt

- Giải thích, suy tônnguồn gốc cao quí,thiêng liêng củacộng đồng ngườiViệt

và tự hào về nguồn gốc,

dòng giống Tiên, Rồng rất

đẹp, rất cao quí, linh

thiêng của mình Người

Việt Nam dù miền xuôi

hay miền ngược, dù ở

đồng bằng, miền núi hay

ven biển, trong nước hay ở

nước ngoài, đều cùng

chung cội nguồn, đều là

con của mẹ Âu Cơ vì vậy

phải luôn thương yêu,

ý nguyện đoàn kết,thống nhất của nhândân ta ở mọi miềnđất nước

- Đề cao nguồn gốcchung và biểu hiện

ý nguyện đoàn kết,thống nhất của nhândân ta ở mọi miềnđất nước

H: Nghệ thuật của truyện

có gì nổi bật?

H: Em hiểu thế nào là chi

tiết tưởng tượng, kì ảo?

- Có nhiều chi tiếttưởng tượng, kì ảo

- Trong truyện cổdân gian, các chi tiếttưởng tượng, kì ảogắn bó mật thiết vớinhau Tưởng tượng,

kì ảo có nhiềunghĩa, nhưng ở đâyđược hiểu là chi tiếtkhông có thật, đượctác giả dân giansáng tạo, nhằm mụcđích nhất định

1 Nghệ thuật:

Có nhiều chi tiếttưởng tượng, kì ảo(như hình tượng cácnhân vật thần cónhiều phép lạ vàhình tượng bọc trămtrứng…)

H: Các chi tiết tưởng

tượng, kì ảo có vai trò ra

sao trong truyện “Con

rồng cháu tiên”.

- Tô đậm tính chất

kì lạ, lớn lao, đẹp đẽcủa nhân vật, sự

kiện trong văn bản.

- Thần kì hóa, linhthiêng hóa nguồngốc giống nòi dântộc để chúng tathêm tự hào, tin yêu,tôn kính tổ tiên, dântộc mình

- Làm tăng tính hấpdẫn của tác phẩm

H: Ông cha ta sáng tạo

ra câu chuyện này nhằm

mục đích gì?

- Giải thích, suy tônnguồn gốc giốngnòi

- Thể hiện ý nguyệnđoàn kết, thống nhấtcộng đồng củangười Việt

2 Nội dung:

- Giải thích, suy tônnguồn gốc giốngnòi

- Thể hiện ý nguyệnđoàn kết, thống nhấtcủa cộng đồngngười Việt

H: Truyện đã bồi đắp

cho em những tình cảm

nào?

- Tự hào dân tộc,yêu quí truyềnthống dân tộc, đoànkết, thân ái với mọingười

H: Trong công cuộc giữ

nước, nhân dân ta đã

thực hiện lời hứa của Bác

ra sao?

- Tinh thần đoàn kếtgiữa miền ngược vàmiền xuôi Cùngđồng lòng xây dựng

dạy đó của Bác? làm.

- Yêu thương, giúp

đỡ bạn và mọingười xung quanh

- Gọi HS đọc ghi nhớ - Đọc ghi nhớ

H: Em biết những truyện

nào của các dân tộc khác

ở Việt Nam cũng giải

thích nguồn gốc dân tộc

tương tự như truyện

“Con rồng cháu tiên”

- Người Mường cótruyện “Quả trứng

to nở ra con người”

- Người Khơ Mú cótruyện “Quả bầumẹ”…

H: Sự giống nhau ấy

khẳng định điều gì? - Khẳng định sự gần

gũi về cội nguồn và

sự giao lưu văn hóagiữa các tộc ngườitrên đất nước ta

- Tập kể diễn cảm truyện “Con rồng cháu tiên”

• Soạn bài “Bánh chưng bánh giầy” để tiết sau học

Rút kinh nghiệm:

Tiết: 2 (Truyền thuyết – Hướng dẫn đọc thêm)

I – MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT

Hiểu được nội dung, ý nghĩa và một số chi tiết nghệ thuật tiờu biểu

trong văn bản Bỏnh chưng, bỏnh giầy

II – TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG

- Đọc hiểu một văn bản thuộc thể loại truyền thuyết

- Nhận ra những sự việc chớnh trong truyện

* Kĩ năng sống:

- Xác định giá trị bản thân: có trách nhiệm với việc phát huy truyền thống tốt

đẹp của dân tộc

3.Thỏi độ:

Giỏo dục học sinh lũng tự hào về trớ tuệ, văn húa của dõn tộc ta

III.Chuẩn bị của giỏo viờn và học sinh:

1 Giỏo viờn:

•Nghiờn cứu tài liệu, soạn bài

•Tranh làm bỏnh chưng, bỏnh giầy trong ngày Tết của nhõn dõn

2 Học sinh:

• Học thuộc bài cũ

• Soạn bài mới chu đỏo

IV.Tiến trỡnh tiết dạy:

1 Ổn định lớp: (1’)

2 Kiểm tra bài cũ: (3’)

H: Trỡnh bày ý nghĩa của truyện “Con rồng chỏu tiờn”?

- Giải thớch, suy tụn nguồn gốc cao quớ, thiờng liờng của cộng đồng người Việt

- Đề cao nguồn gốc chung và biểu hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất của nhõn dõn ta ở mọi miền của đất nước ta

3 Bài mới: (1’)

Hằng năm, mỗi khi mựa xuõn về Tết đến, nhõn dõn ta – con chỏu của cỏc vua Hựng từ miền ngược đến miền xuụi, vựng rừng nỳi cũng như vựng biển, lại nụ nức, hồ hởi chở lỏ dong, xay đỗ, gió gạo gúi bỏnh Quang cảnh ấy làm chỳng ta thờm yờu quớ, tự hào về nền văn húa cổ truyền, độc đỏo của dõn tộc và như làm sống lại truyền thuyết “Bỏnh chưng, bỏnh

giầy” trong ngày Tết Đây là truyền thuyết giải thích phong tục làm bánh

chưng, bánh giầy trong ngày Tết, đề cao sự thờ kính Trời, Đất và tổ tiên

của nhân dân, đồng thời ca ngợi tài năng, phẩm chất của cha ông ta trong

việc tìm tòi, xây dựng nền văn hóa đậm đà màu sắc, phong vị dân tộc

H: Em hãy nêu cách đọc, kể văn

bản?

- Đọc: Giọng chậm rãi, tìnhcảm, chú ý lời nói củaThần trong giấc mộng củaLang Liêu, giọng âm vang,

xa vắng Giọng vua Hùngđĩnh đạc,chắc, khỏe

- Kể ngắn gọn nhưng đủ ý

và mạch lạc

1 Đọc, kể, tìm hiểuchú thích?

- Gọi 3 HS đọc 3 đoạn của văn

H: Truyện gồm có mấy đoạn?

Nội dung của mỗi đoạn? - Truyện có ba đoạn:

•Đoạn 1: Từ đầu …

“chứng giám”: HùngVương chọn người nốingôi

15’ HĐ3 HĐ3 II Tìm hiểu nội dung

cách thức vua Hùngchọn người nối ngôi

H: Vua Hùng chọn người nối

ngôi trong hoàn cảnh nào, với ý

định ra sao và bằng hình thức

gì?

- Hoàn cảnh: Giặc ngoài đãyên, vua có thể tập trungchăm lo cho dân được noấm; vua đã già, muốntruyền ngôi

- Ý của vua: Người nốingôi phải nối được chí vua,không nhất thiết phải làcon trưởng

- Hình thức: Điều vua đòihỏi mang tính chất một câu

đố đặc biệt để thử tài (nhân

lễ Tiên Vương, ai làm vừa

ý vua sẽ được truyền ngôi)

- Hoàn cảnh:

•Giặc ngoài đã yên,vua có thể tập trungchăm lo cho dânđược no ấm

•Vua đã già muốntruyền ngôi

- Ý của vua: Người nốingôi phải nối được chívua, không nhất thiếtphải là con trưởng

- Hình thức: Điều vuađòi hỏi mang tính chấtmột câu đố đặc biệt đểthử tài (nhân lễ…truyền ngôi cho)

Trong truyện cổ dân gian nước ta

cũng như nhiều nước trên thế giới

thường có những tình huống

mang tính chất những “câu đố”

Điều Vua Hùng đòi hỏi các hoàng

tử đúng là một “câu đố” một “bài

toán” không dễ gì giải được

người tài giỏi, thông minh đồng

- Các lang không hiểu ýcha mình

a Các lang đua nhaulàm cỗ thật hậu, thậtngon – không hiểu ývua cha

thời cũng là người hiểu được ý

mình Các lang suy nghĩ, vắt óc

cố hiểu ý vua cha, “Chí” của vua

là gì? Ý của vua là gì? Làm thế

nào để thỏa mãn cả hai? Các lang

đã suy nghĩ theo kiểu thông

thường hạn hẹp, như cho rằng ai

chẳng vui lòng, vừa ý với lễ vật

quí hiếm, cỗ ngon, nhưng sang

trọng Nhưng sự thật càng biện lễ

hậu, họ càng xa rời ý vua, càng

không hiểu cha mình Và câu

chuyện vì thế mà cũng trở nên

hấp dẫn

H: Lang Liêu tuy cũng là Lang

nhưng khác các Lang ở điểm

nào?

- Chàng mồ côi mẹ, nghèo,thật thà, chăm việc đồngáng

b Lang Liêu

- Mồ côi mẹ, nghèo,thật thà, chăm việcđồng áng

H: Vì sao Lang Liêu buồn

nhất?

- Vì chàng khó có thể biệnđược lễ vật như các anh

em, chàng không chỉ tựxem mình kém cỏi mà còn

tự cho rằng không làm tròn

“chữ” hiếu với vua cha

H: Lang Liêu được thần giúp

đỡ như thế nào? - Chàng nằm mộng thấy

thần đến bảo: “Trong trờiđất, không có gì quí bằnghạt gạo Chỉ có gạo mớinuôi sống con người và ănkhông bao giờ chán…Hãylấy gạo làm bánh mà lễTiên Vương”

- Chàng được thầnmách bảo lấy gạo làmbánh vì gạo nuôi sốngngười, ăn không chánlại làm ra được

H: Sau khi thần mách bảo Lang

thơm lừng, trắng tinh làmthành hai thứ bánh khácnhau: bánh hình tròn (bánhgiầy) và bánh hình vuông(bánh chưng)

- Lang Liêu làm hai thứ bánh khác nhau: bánh hình tròn (bánh giầy), bánh hình vuông(bánh chưng)

Sự thông minh, tháo

vát của chàng.

H: Em có nhân xét gì về cách

làm bánh của Lang Liêu? - Thể hiện sự thông minh,

tháo vát của chàng

H: Vì sao trong các con vua, chỉ

có Lang Liêu được thần giúp

đỡ?

* Thảo luận trả lời

- Trong các lang (con vua),chàng là người “thiệt thòinhất”

- Tuy là lang nhưng từ khilớn lên, chàng “ra ở riêng,chỉ chăm lo việc đồng áng,trồng lúa, trồng khoai”

Lang Liêu thân là con vuanhưng phận thì rất gần gũidân thường

- Quan trọng hơn, chàng làngười duy nhất hiểu được ýthần: “Hãy lấy gạo làmbánh mà lễ Tiên Vương”

Còn các lang khác chỉ biếtcúng Tiên Vương sơn hàohải vị - những món ănngon nhưng vật liệu để chếbiến thành các món ăn ấythì con người không làm rađược

H: Đến ngày tế lễ Tiên Vương,

vua Hùng chọn bánh của ai để

tế lễ Trời, Đất cùng Tiên

Vương?

- Chọn bánh của LangLiêu

-Hùng Vương chọnbánh của Lang Liêu để

tế Trời Đất cùng TiênVương

H: Vì sao hai thứ bánh của

Lang Liêu được vua chọn để tế

Trời, Đất, Tiên Vương và Lang

Liêu được chọn nối ngôi vua?

* Thảo luận trả lời

- Hai thứ bánh đó có ýnghĩa thực tế (quí trọng

-Lang Liêu xứng đáng nối ngôi

vua Chàng là người hội đủ các

điều kiện của một ông vua tương

lai, cả tài, cả đức Quyết định của

vua thật sáng suốt

- Ý vua cũng là ý dân Văn Lang,

ý trời

nghề nông, quí trọng hạtgạo nuôi sống con người

và là sản phẩm do chínhcon người làm ra)

- Hai thứ bánh có ý tưởngsâu xa (tượng Trời, tượngĐất, tượng muôn loài)

- Hai thứ bánh do vậy hợp

ý vua, chứng tỏ được tàiđức của con người có thểnối chí vua Đem cái quínhất trong trời đất, củađồng ruộng, do chính taymình làm ra mà tiến cúngTiên Vương, dâng lên chathì đúng là người con tàinăng, thông minh, hiếuthảo, trân trọng nhữngngười sinh ra mình

- Lang Liêu đượctruyền ngôi vua

H: Truyền thuyết “Bánh chưng,

bánh giầy” có ý nghĩa gì?

- Trong kho tàng truyện cổ dân

gian Việt Nam có một hệ thống

truyện hướng tới mục đích trên

như: “Sự tích trầu cau” giải thích

nguồn gốc của tục ăn trầu; “Sự

tích dưa hấu” giải thích nguồn

gốc dưa hấu… Còn “Bánh chưng

bánh giầy” giải thích nguồn gốc

hai loại bánh là bánh chưng và

bánh giầy

- Lang Liêu – nhân vật chính,

hiện lên như một người anh hùng

văn hóa Bánh chưng, bánh giầy

có ý nghĩa bao nhiêu thì càng nói

lên tài năng, phẩm chất của Lang

Liêu bấy nhiêu

* Thảo luận trả lời:

- Giải thích nguồn gốc sựvật

- Đề cao lao động, đề caonghề nông

- Thể hiện sự thờ kínhTrời, Đất, tổ tiên của nhândân ta

1 Nội dung:

- Truyện vừa giải thíchnguồn gốc của bánhchưng, bánh giầy, vừaphản ánh thành tựu vănminh nông nghiệp ởbuổi đầu dựng nước

- Đề cao lao động, đềcao nghề nông

- Thể hiện sự thờ kínhTrời, Đất, tổ tiên củanhân dân ta