Trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay

THÔNG TIN VỀ LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐƯA LÊN MẠNG Đề tài luận án: Trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học; Mã số : 62 22 03 08 Họ và tên nghiên cứu sinh: Nguyễn Kiêm Viện Cán bộ hướng dẫn khoa học: 1. PGS, TS Phan Thanh Khôi 2. PGS, TS Lê Đại Nghĩa Cơ sở đào tạo: Học viện Chính trị Bộ Quốc phòng TÓM TẮT NHỮNG KẾT LUẬN MỚI CỦA LUẬN ÁN 1. Đề tài luận án khái quát quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về công nhân, trí thức hoá công nhân; luận án xây dựng quan niệm trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay với nội hàm xác định: mục đích, chủ thể, đối tượng, nội dung, phương thức tiến hành; làm rõ vai trò, đặc điểm cơ bản của trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay. 2. Nghiên cứu thực trạng và nguyên nhân của trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam thời gian qua, rút ra một số vấn đề cần tập trung giải quyết thời gian tới là: Một là, trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước là xu thế khách quan có vai trò quan trọng đặc biệt, xong nhận thức, trách nhiệm và tổ chức thực hiện của các chủ thể còn nhiều hạn chế; Hai là, nhu cầu trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ngày càng cao trong khi các tập đoàn vẫn đang trong quá trình cơ cấu lại; Ba là, yêu cầu trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước có nội dung toàn diện, trong khi đổi mới giáo dục và đào tạo còn hạn chế nhiều mặt; Bốn là, trình độ học vấn, chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp của công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước tăng khá nhanh nhưng ý thức chính trị được nâng lên không tương xứng. 3. Những giải pháp cơ bản đẩy mạnh trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay là: phát triển các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam theo hướng bền vững, hiện đại, xứng đáng là lực lượng nòng cốt của kinh tế nhà nước, là môi trường quan trọng để phát triển đội ngũ công nhân và thực hiện trí thức hoá công nhân; đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đào tạo nghề cho công nhân; đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển, ứng dụng khoa học và công nghệ, hiện đại hoá sản xuất, kinh doanh trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay; thu hút sự tham gia đông đảo của trí thức và công nhân vào thực hiện trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay; bổ sung hoàn thiện và thực hiện nghiêm túc chính sách xã hội đối với công nhân, nhất là đối với công nhân trí thức, thợ bậc cao trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay.

MỞ ĐẦU

1 Giới thiệu khái quát về luận án

Đề tài: Trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay được thực hiện dưới góc độ khoa học chuyên ngành Chủ

nghĩa xã hội khoa học Đây là công trình nghiên cứu dựa trên hệ thốngnhững quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ ChíMinh về cách mạng xã hội chủ nghĩa, quan điểm chủ trương của Đảng Cộngsản Việt Nam về phát triển kinh tế - xã hội, về xây dựng và phát triển giaicấp công nhân Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đạihoá đất nước Trong quá trình triển khai công trình này, tác giả đã thamkhảo kết quả nghiên cứu của nhiều công trình khoa học trong và ngoài nước

có liên quan; các quyết định, nghị định của Chính phủ, báo cáo của BanChấp hành Công đoàn các tập đoàn kinh tế nhà nước tại đại hội ngànhnhiệm kỳ 2013 – 2018 và số liệu khảo sát thực tiễn của tác giả tại một số tậpđoàn kinh tế nhà nước để giải quyết các vấn đề nghiên cứu đặt ra

Nội dung cơ bản của luận án là luận giải quan niệm, vai trò và đặcđiểm trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở ViệtNam; đánh giá thực trạng, rút ra một số vấn đề cần giải quyết; dự báo xuhướng trí thức hoá công nhân và xác định định hướng, giải pháp cơ bản đẩymạnh trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở ViệtNam hiện nay

2 Lý do lựa chọn đề tài luận án

Sự ra đời, phát triển của giai cấp công nhân luôn gắn liền với sự pháttriển của đại công nghiệp, của khoa học kỹ thuật, công nghệ và các điều kiệnkinh tế - xã hội khác Đại công nghiệp, khoa học, kỹ thuật, công nghệ càngphát triển, thì giai cấp công nhân càng phát triển, đó là một tất yếu kháchquan Bước sang thế kỷ XXI, trước sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cáchmạng khoa học và công nghệ hiện đại, của “Văn minh trí tuệ”, “Kinh tế trithức” và xu hướng toàn cầu hoá đang đặt ra cho giai cấp công nhân và sứmệnh của nó nhiều vấn đề mới, phức tạp, trong đó có vấn đề “trí thức hoácông nhân”

Hiện nay, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, giai cấpcông nhân Việt Nam cùng nhân dân cả nước thực hiện đường lối đẩy mạnhcông nghiệp hoá, hiện đại hoá, phấn đấu đến năm 2020 đưa nước ta cơ bảntrở thành nước công nghiệp phát triển theo hướng hiện đại Để đạt được mụctiêu trên cần phát huy mọi nguồn lực con người Việt Nam nói chung, giaicấp công nhân Việt Nam nói riêng Bởi: “Sự lớn mạnh của giai cấp côngnhân là điều kiện tiên quyết bảo đảm thành công của công cuộc đổi mới,

công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” Cho nên, Đảng ta xác định: “Đàotạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ mọi mặt cho công nhân, không ngừng tríthức hoá giai cấp công nhân là một nhiệm vụ chiến lược”

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kinh tếnhà nước giữ vai trò chủ đạo, bảo đảm cho sự phát triển kinh tế đất nướctheo định hướng xã hội chủ nghĩa Thực hiện đường lối đẩy mạnh côngnghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, Đảng, Nhà nước ta chủ trương thành lậpcác tập đoàn kinh tế nhà nước Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam ra đời

có vai trò quan trọng, là “nòng cốt” của kinh tế nhà nước, là "trụ cột",

"xương sống" của nền kinh tế quốc dân, là lực lượng vật chất để Nhà nướcđiều tiết ổn định kinh tế vĩ mô, phát triển kinh tế và thực hiện các nhiệm vụchính trị - xã hội của đất nước Công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhànước là một bộ phận giai cấp công nhân Việt Nam, lực lượng quyết địnhtrực tiếp đến hiệu quả sản xuất, kinh doanh cũng như những đóng góp củatập đoàn kinh tế nhà nước đối với phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Từ khi được thành lập đến nay, các tập đoàn kinh tế nhà nước ở ViệtNam cơ bản đã khẳng định được vị thế của mình và có những đóng gópquan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Sự quan tâm của cáccấp, các ngành, các tập đoàn trong xây dựng, phát triển nguồn nhân lực, nhất

là nguồn nhân lực đội ngũ công nhân chất lượng cao đã góp phần làm nênnhững thành công đó Tuy nhiên, bên cạnh ưu điểm, trình độ của đội ngũcông nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước vẫn còn những hạn chế nhấtđịnh đã ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất, kinh doanh, cũng như xây dựngcác tập đoàn kinh tế nhà nước bền vững, hiện đại

Hơn nữa, dư chấn và tác động tiêu cực do sự sụp đổ của chủ nghĩa xãhội ở Liên Xô và Đông Âu những năm 80 của thế kỷ XX, diễn biến phức tạpcủa tình hình thế giới những năm gần đây đang đặt ra cho nhân loại tiến bộthử thách to lớn Việt Nam trong đổi mới đất nước vẫn kiên trì sứ mệnh lịch

sử của giai cấp công nhân, lãnh đạo cách mạng Việt Nam thông qua đội tiềnphong là Đảng Cộng sản Việt Nam Đồng thời Đảng ta cũng xác định, tậpđoàn kinh tế nhà nước là nòng cốt của kinh tế nhà nước và kinh tế nhà nướcgiữ vai trò chủ đạo của nền kinh tế quốc dân Đây là hai vấn đề lớn có tínhnguyên tắc, luôn gắn bó chặt chẽ với nhau và cùng nảy sinh những yêu cầukhách quan về xây dựng, phát triển giai cấp công nhân Việt Nam, trong đó

có chủ trương trí thức hoá công nhân

Cho đến nay, đã có một số đề tài khoa học nghiên cứu và giải quyết ởcác khía cạnh khác nhau về trí thức hoá công nhân, nhưng chưa có một côngtrình nào nghiên cứu một cách hệ thống, chuyên sâu dưới góc độ chính trị -

xã hội về trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt

Nam Từ những lý do nêu trên, tác giả chọn đề tài: Trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay làm luận án tiến

sĩ Đây là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn vừa cấp bách, vừa cơ bản,lâu dài

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu

Luận giải cơ sở lý luận và thực tiễn, đề xuất định hướng, giải pháp cơbản đẩy mạnh trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ởViệt Nam hiện nay

* Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về trí thức hoá côngnhân theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam;

- Xây dựng quan niệm, chỉ ra vai trò và đặc điểm trí thức hoá côngnhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam;

- Đánh giá thực trạng, chỉ rõ nguyên nhân và rút ra những vấn đề cấpbách cần tập trung giải quyết để đẩy mạnh trí thức hoá công nhân trong cáctập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay;

- Dự báo xu hướng trí thức hoá công nhân và xác định định hướng, đềxuất giải pháp cơ bản đẩy mạnh trí thức hoá công nhân trong các tập đoànkinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu của luận án là trí thức hoá công nhân trong

các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay

* Phạm vi nghiên cứu của luận án là trí thức hoá công nhân trong

các tập đoàn kinh tế nhà nước sản xuất công nghiệp ở Việt Nam, qua khảosát một số tập đoàn kinh tế nhà nước sản xuất công nghiệp, từ năm 2004(khi Chính phủ có quyết định thành lập các tập đoàn kinh tế nhà nước ở ViệtNam) đến nay

5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

* Cơ sở lý luận và thực tiễn của luận án

Cơ sở lý luận của luận án là chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh, các quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước ta về giai cấp côngnhân và trí thức hoá công nhân

Cơ sở thực tiễn của luận án là tình hình giai cấp công nhân, trí thứchoá công nhân Việt Nam nói chung, trí thức hoá công nhân trong các tậpđoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam nói riêng; và thông qua kết quả khảo sát,

điều tra xã hội học tại một số tập đoàn kinh tế nhà nước và qua những sốliệu tổng kết, thống kê về trí thức hoá công nhân của các cấp, các ngành cóliên quan của Trung ương và các tập đoàn kinh tế nhà nước

* Phương pháp nghiên cứu của luận án

Luận án được thực hiện dựa vào phương pháp luận của chủ nghĩa duyvật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; sử dụng các phương pháp cụthể: lôgic và lịch sử, phân tích và tổng hợp, kết hợp với sử dụng phươngpháp điều tra xã hội học, quan sát, thống kê, so sánh, tổng kết thực tiễn vàphương pháp tham vấn chuyên gia để làm sáng tỏ những vấn đề nghiêncứu liên quan đến trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhànước ở Việt Nam

6 Những đóng góp mới của luận án

- Xây dựng quan niệm, làm rõ vai trò, đặc điểm trí thức hoá côngnhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam;

- Chỉ ra những vấn đề cấp bách cần giải quyết nhằm đẩy mạnh trí thứchoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay

- Đề xuất giải pháp cơ bản đẩy mạnh trí thức hoá công nhân trong cáctập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay

7 Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của luận án

Luận án khẳng định tính cách mạng, khoa học của chủ nghĩa Mác Lênin về giai cấp công nhân, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân ; gópphần đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận, bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênintrong giai đoạn hiện nay

Luận án góp phần cung cấp những luận chứng khoa học cho cáchoạt động lãnh đạo, chỉ đạo của các chủ thể trong đẩy mạnh trí thức hoácông nhân Việt Nam nói chung và trí thức hoá công nhân trong các tập đoànkinh tế nhà nước ở Việt Nam nói riêng

- Luận án có thể làm tài liệu tham khảo, phục vụ cho giảng dạy, họctập và nghiên cứu về giai cấp công nhân và những nội dung có liên quan

8 Kết cấu của luận án

Luận án gồm phần mở đầu, 3 chương (6 tiết), kết luận, kiến nghị,danh mục các công trình khoa học của tác giả đã công bố có liên quan đến

đề tài luận án, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1 Một số công trình khoa học tiêu biểu của các tác giả trong nước và nước ngoài bàn về tập đoàn kinh tế, tập đoàn kinh tế nhà nước

Những công trình khoa học của các tác giả nước ngoài bàn về tậpđoàn kinh tế, tập đoàn kinh tế nhà nước mà nghiên cứu sinh có cơ hội tiếp

cận là: Trương Văn Bân (1999), Bàn về cải cách toàn diện doanh nghiệp nhà nước; Kornai Janus, Hệ thống xã hội chủ nghĩa (2002) và Con đường dẫn đến nền kinh tế thị trường (2001); Ansel M.Sharp, Chales A.Register, Paul W.Grimes (2005), Kinh tế học trong kinh doanh tập đoàn - Ai làm gì cho ai?

Ở Việt Nam Việt Nam, nhiều nhà khoa học đã quan tâm nghiên cứuxây dựng và phát triển các tập đoàn kinh tế và tập đoàn kinh tế nhà nước, đó

là: Trần Tiến Cường (2009), TĐKT - Lý luận và kinh nghiệm quốc tế ứng dụng vào Việt Nam; Nguyễn Đình Phan (1996), Thành lập và quản lý các tập đoàn kinh tế ở Việt Nam; Vũ Huy Từ (2002), Mô hình tập đoàn kinh tế trong công nghiệp hoá, hiện đại hoá; Minh Châu (2005), Tập đoàn kinh tế

và một số vấn đề về xây dựng tập đoàn kinh tế ở Việt Nam; TS Bùi Văn Huyền (2008), Xây dựng và phát triển tập đoàn kinh tế ở Việt Nam; PGS,TS Phạm Quang Trung (2013), Mô hình tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam đến năm 2020; Đề tài của TS Nguyễn Đình Cung (1995), Cơ sở khoa học và thực tiễn của việc hình thành tập đoàn kinh tế ở Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi

2 Một số công trình khoa học tiêu biểu của các tác giả trong nước và nước ngoài nghiên cứu về giai cấp công nhân và trí thức hoá công nhân

Những công trình khoa học của các tác giả nước ngoài nghiên cứuliên quan về giai cấp công nhân và trí thức hoá công nhân mà nghiên cứu

sinh có cơ hội tiếp cận là: Cuốn sách, Làn sóng thứ ba, Alvin Toffler (1980); Cuốn sách, Vị trí và vai trò của giai cấp công nhân đương đại, của

nhóm tác giả: Liễu Khả Bạch - Vương Mai - Diêm Xuân Chi (2007); Bài

báo, Sự chuyển biến mang tính lịch sử về hình thái tổ chức của Đảng Cộng sản ở các nước tư bản chủ nghĩa…

Một số công trình khoa học của tác giả là người Việt Nam bàn về giaicấp công nhân và trí thức hoá công nhân: PGS,TS Nguyễn Thị Quế, PGS,TS

Nguyễn Hoàng Giáp (đồng chủ biên, 2010) cuốn sách, Giai cấp công nhân

ở các nước tư bản phát triển từ sau chiến tranh lạnh đến nay - Thực trạng

và triển vọng; GS,TS Hoàng Chí Bảo, PGS,TS Nguyễn Viết Thông, PGS,TS Bùi Đình Bôn (đồng chủ biên, 2010) cuốn sách, Một số vấn đề phát triển lý

luận về giai cấp công nhân trong điều kiện kinh tế thị trường đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế; PGS,TS Nguyễn Đức Bách (2010), Nhận thức đúng luận điểm của Ph.Ăngghen về “Giai cấp vô sản lao động trí óc” vận dụng vào Việt Nam trong thời đại hiện nay; PGS,TS Cao Văn Lượng (2001), Công nghiệp hoá, hiện đại hoá và sự phát triển giai cấp công nhân; PGS,TS Phan Thanh Khôi (2003), Ý thức chính trị của công nhân trong một số doanh nghiệp ở Hà Nội hiện nay (sách tham khảo); Chuyên đề: Đánh giá vai trò của giai cấp công nhân Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; Trí thức hoá công nhân một số vấn đề lý luận và thực tiễn; Nội dung và chủ thể, quan điểm và giải pháp trí thức hoá công nhân ở nước ta hiện nay…; PGS,TS Dương Xuân Ngọc (2004), Giai cấp công nhân Việt Nam trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; TS Đặng Ngọc Tùng (chủ biên), Xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam giai đoạn 2011-2020; TS Lê Thanh

Hà (2012), Trí thức hoá công nhân và nhiệm vụ của công đoàn; TS Bùi Thị Kim Hậu (2012), Trí thức hoá công nhân Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay; GS Văn Tạo (2007), Giai cấp công nhân Việt Nam với kinh tế tri thức; Đổi mới tư duy về giai cấp công nhân; Kinh tế tri thức và công nhân tri thức (2008); Phạm Ngọc Dũng (2006), Tri thức hoá công nhân Việt Nam; Trí thức hoá công nhân - Một nội dung quan trọng trong xây dựng giai cấp công nhân thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước của PGS,TS Đỗ Thị Thạch (2008) …

3 Đánh giá khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố và những vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục giải quyết

3.1 Đánh giá khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố có liên quan đến đề tài luận án

- Các công trình nghiên cứu phản ánh khá toàn diện về quá trình hình thành, phát triển của các tập đoàn kinh tế nhà nước và vai trò của nó

đối với sự phát triển của mỗi quốc gia và nền kinh tế thế giới Sự hình thànhtập đoàn kinh tế là một tất yếu khách quan do sự phát triển của khoa học,công nghệ hiện đại, chịu ảnh hưởng của quy luật cạnh tranh trong nền kinh

tế thị trường và quy luật tích tụ và tập trung tư bản Những tập đoàn kinh tếlớn đã góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế của mỗi nước, bảo đảm tính độclập tự chủ cao của mỗi nền kinh tế và tác động ảnh hưởng đến nền kinh tếthế giới Từ đó, gợi ý cho Việt Nam về xây dựng và phát triển tập đoàn kinh

tế nhà nước phù hợp, hiệu quả hơn

- Ở Việt Nam, sự hình thành và phát triển của các tập đoàn kinh tế nhà nước là tất yếu khách quan Các công trình khoa học bước đầu đã làm

rõ quan niệm, đặc điểm, vai trò, cơ cấu tổ chức, cơ chế hoạt động, cũng nhưnhững đóng góp của tập đoàn kinh tế nhà nước trong xây dựng, phát triểnkinh tế - xã hội của đất nước Trên cơ sở đánh giá thực trạng, chỉ rõ những

ưu điểm, hạn chế, các tác giả đề xuất hệ thống giải pháp xây dựng và pháttriển các tập đoàn kinh tế nhà nước thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiệnđại hoá đất nước

Tuy nhiên, các công trình khoa học nghiên cứu về tập đoàn kinh tếtập trung chủ yếu khai thác lĩnh vực hoạt động kinh tế mà chưa trực tiếpnghiên cứu về nguồn nhân lực, nhất là đội ngũ công nhân Nhưng, những kếtquả nghiên cứu về tập đoàn kinh tế là cơ sở quan trọng để chúng ta suyngẫm, rút ra bài học kinh nghiệm cho các tập đoàn kinh tế nhà nước trongxây dựng, phát triển nguồn nhân lực nói chung, đội ngũ công nhân nói riêng

- Các công trình khoa học nghiên cứu về giai cấp công nhân khá

phong phú, toàn diện và đưa ra được những nhận định xác đáng về họ Sựphát triển của khoa học kỹ thuật, công nghệ hiện đại và nền kinh tế tri thức

đã làm cho “diện mạo” của giai cấp công nhân hiện nay có nhiều thay đổi.Theo đó, cơ cấu công nhân truyền thống, công nhân lao động cơ bắp giảm,công nhân thuộc các ngành nghề kỹ thuật, công nghệ cao, công nhân laođộng trí tuệ tăng Muốn phát triển công nhân trí thức phải tiến hành trí thứchoá công nhân, phát triển giáo dục và đào tạo, ứng dụng khoa học và côngnghệ vào sản xuất và có cơ chế, chính sách khuyến khích, động viên côngnhân tự học, tự rèn… Quá trình nghiên cứu cho thấy, ở một bộ phận côngnhân, khi trình độ học vấn, tri thức, chuyên môn nghề nghiệp được nâng lênthì ý thức chính trị, giác ngộ giai cấp và khả năng đoàn kết hành động tậpthể của họ lại có xu hướng giảm sút… Đó là “tình huống có vấn đề”, đòi hỏiphải nghiên cứu về giai cấp công nhân nói chung và trí thức hoá công nhânnói riêng một cách khách quan, nghiêm túc trong tình hình mới

- Trực tiếp liên quan đến trí thức hoá công nhân, các công trình khoa

học cho rằng, trí thức hoá công nhân nói chung, trí thức hoá công nhân ViệtNam nói riêng là vấn đề tất yếu, điều kiện cơ bản để thực hiện thắng lợi sựnghiệp đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Khi khoa học kỹ thuật,công nghệ phát triển và trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, giai cấp côngnhân không ngừng phát triển về số lượng ngày càng được trí thức hoá Giai

cấp công nhân được trí thức hoá nhưng không làm thay đổi bản chất cáchmạng và sứ mệnh lịch sử của họ…

Nhìn chung, các công trình khoa học đã nghiên cứu khá toàn diện vềtrí thức hoá công nhân, đưa ra khái niệm, xác định mục đích, chủ thể, đốitượng, nội dung, phương thức để thực hiện Tuy nhiên, đây mới chỉ là nhữngnghiên cứu ban đầu mang ý nghĩa khám phá, mở ra hướng nghiên cứu tiếptheo có tính chuyên sâu Những công trình khoa học trên sẽ là tài liệu quý đểnghiên cứu sinh tham khảo, kế thừa trong nghiên cứu đề tài luận án Cho đến nay, chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu mộtcách trực tiếp và có hệ thống dưới góc độ chủ nghĩa xã hội khoa học về đề

tài Trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay Với những lý do trên, nghiên cứu sinh lựa chọn vấn đề này làm đề

tài luận án sĩ

3.2 Những vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục giải quyết

Một là, làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về trí thức hoá công nhân

theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đườnglối của Đảng Cộng sản Việt Nam;

Hai là, khẳng định vai trò của trí thức hoá công nhân trong các tập

đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay đối với sự phát triển của các tậpđoàn kinh tế nhà nước bền vững, hiện đại, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinhdoanh và những đóng góp quan trọng của các tập đoàn vào phát triển kinh tế

- xã hội đất nước;

Ba là, nghiên cứu những đặc điểm của trí thức hoá công nhân trong

các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay;

Bốn là, khảo sát thực trạng, rút ra những vấn đề cấp bách cần giải

quyết nhằm đẩy mạnh trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhànước ở Việt Nam hiện nay;

Năm là, dự báo xu hướng trí thức hoá công nhân, xác định định

hướng, đề xuất giải pháp cơ bản đẩy mạnh trí thức hoá công nhân trong cáctập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay

Như vậy, dưới góc độ chính trị - xã hội, nghiên cứu một cách cơ bản

về Trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay là đề tài độc lập, không trùng lặp với các công trình khoa học đã

công bố, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn vừa cấp thiết, vừa lâu dài

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÍ THỨC HOÁ CÔNG NHÂN TRONG CÁC TẬP ĐOÀN KINH TẾ NHÀ NƯỚC

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 1.1 Quan niệm trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

1.1.1 Quan niệm trí thức hoá công nhân

Nghiên cứu quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về trí thức hoá công nhân, có

thể quan niệm rằng: Trí thức hoá công nhân Việt Nam là xu thế khách quan,

là quá trình hoạt động tích cực, chủ động, tự giác của các chủ thể tác động vào công nhân, nhằm làm cho các phẩm chất và năng lực của họ được tiếp nhận những thuộc tính tích cực của trí thức để chuyển hoá lên trình độ mới, chất lượng mới, mà trước hết là nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, ý thức chính trị, tác phong lao động khoa học và sáng tạo, góp phần phát triển giai cấp công nhân Việt Nam đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng trong thời kỳ mới, xứng đáng là lực lượng lãnh đạo sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

1.1.2 Thực chất trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

Từ cách tiếp cận quan niệm trí thức hoá công nhân Việt Nam, trên

cơ sở khái quát về tập đoàn kinh tế nhà nước và tình hình công nhân trongcác tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam cho ta hiểu rằng: Trí thức hoá

công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

là xu thế khách quan, là quá trình hoạt động tích cực, chủ động, tự giác, có mục đích, có kế hoạch thống nhất của các chủ thể tác động vào công nhân các tập đoàn kinh tế nhà nước, nhằm làm cho phẩm chất và năng lực của họ được tiếp nhận những thuộc tính tích cực của trí thức để chuyển hoá lên trình độ mới, chất lượng mới, mà trước hết là nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, ý thức chính trị, tác phong lao động khoa học và sáng tạo; để

họ phát triển toàn diện, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu sản xuất, kinh doanh của các tập đoàn, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Quan niệm trên đã chỉ ra được xu thế khách quan, mục đích, chủthể, đối tượng, nội dung, phương thức thực hiện trí thức hoá công nhântrong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay.

Trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam là xu thế khách quan, do yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng

cao của các tập đoàn kinh tế nhà nước thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá,hiện đại hoá đất nước, dựa trên những tiền đề kinh tế - xã hội, khoa học vàcông nghệ hiện đại

Mục đích trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước

ở Việt Nam vừa là mục tiêu phát triển con người toàn diện, vừa là tạo ra

động lực to lớn để phát triển các tập đoàn kinh tế nhà nước

Chủ thể trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước

ở Việt Nam là Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, các ngành, các

cấp, mà trực tiếp là tổ chức đảng, bộ máy quản lý, công đoàn và bản thânngười công nhân trong các tập đoàn

Đối tượng của trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước là công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước Công nhân trong

các tập đoàn kinh tế nhà nước vừa là chủ thể, vừa là đối tượng trực tiếp tiếpnhận sự tác động của trí thức hoá công nhân

Đối tượng của trí thức hoá công nhân còn phải kể đến một bộ phận tríthức gia nhập vào đội ngũ công nhân trong các tập đoàn vì nhiều lý do khácnhau Đó là hiện tượng, “công nhân hoá trí thức” Điều này hoàn toàn có thểxảy ra, nhất là khi các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam đang thực hiệnchuyển đổi mô hình tổ chức tổ chức sản xuất và cơ cấu lại

Trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam có nội dung toàn diện

Thứ nhất, trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước

ở Việt Nam là quá trình không ngừng hoàn thiện, nâng cao trình độ học vấn

của công nhân; Thứ hai, trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế

nhà nước ở Việt Nam là quá trình không ngừng hoàn thiện, nâng cao trình

độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp của công nhân Thứ ba, trí thức hoá

công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam là quá trìnhkhông ngừng nâng cao năng lực hoạt động thực tiễn, nhất là hoạt động sáng

tạo của công nhân trong lao động sản xuất Thứ tư, trí thức hoá công nhân

trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam là quá trình không ngừngnâng cao ý thức chính trị, tác phong công nghiệp và ý thức chấp hành phápluật của công nhân

Phương thức thực hiện trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam rất đa dạng, phong phú, thông qua phát huy

vai trò của các chủ thể trong việc tạo ra môi trường, điều kiện thực hiện tríthức hoá công nhân Đó là chủ trương, chính sách, kế hoạch và các biệnpháp kinh tế, xã hội cụ thể, các quy định pháp lý của Đảng, Nhà nước, các tổchức chính trị - xã hội, các cấp, các ngành, các tập đoàn và người côngnhân

Tóm lại, Trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước

ở Việt Nam là một quá trình có mục đích rõ ràng, do nhiều chủ thể tiếnhành, có đối tượng cụ thể, nội dung toàn diện và phương thức phong phú Vìthế, đánh giá trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước cầnthực hiện đầy đủ trên các mặt đó Sự hình thành, phát triển của bộ phận côngnhân trí thức, hiệu quả sản xuất kinh doanh và những đóng góp của tập đoànkinh tế nhà nước đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước cũng làmột trong những chỉ số quan trọng đánh giá chất lượng, hiệu quả trí thứchoá công nhân

1.2 Vai trò và đặc điểm của trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay

1.2.1 Vai trò của trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay

Công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước là lực lượng quyết định nhấtđến hiệu quả sản xuất, kinh doanh của các tập đoàn và đóng góp quan trọng vào pháttriển kinh tế - xã hội trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

và hội nhập quốc tế Vì thế, trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhànước có vai trò quan trọng không chỉ đối với các tập đoàn mà còn đối với sự pháttriển của giai cấp công nhân và phát triển kinh tế - xã hội đất nước Cụ thể: Trí thứchoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước trực tiếp phát triểnnguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu sản xuất, kinh doanh củacác tập đoàn, góp phần thực hiện thắng lợi chủ trương cơ cấu lại các tậpđoàn kinh tế nhà nước; góp phần nâng cao vai trò chủ đạo của kinh tế nhànước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, giữ vữngđộc lập, tự chủ của nền kinh tế trong hội nhập kinh tế quốc tế; góp phần pháthuy vai trò của giai cấp công nhân Việt Nam, thực hiện thắng lợi sứ mệnhlịch sử đối với cách mạng dân tộc và thế giới; trí thức hoá công nhân trongcác tập đoàn kinh tế nhà nước vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy pháttriển đội ngũ công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước nói riêng vàphát triển giai cấp công nhân Việt Nam nói chung

1.2.2 Đặc điểm cơ bản của trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay

Một là, trí thức hoá công nhân diễn ra trong môi trường các tập đoàn kinh tế nhà nước mới được thành lập và đang tiến hành cơ cấu lại; Hai là, trí

thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước là xu thế chủ đạo,nổi trội nhất, thúc đẩy phát triển giai cấp công nhân cả về số lượng và chấtlượng, đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá

đất nước và hội nhập quốc tế; Ba là, trí thức hoá công nhân trong các tập

đoàn kinh tế nhà nước là quá trình chủ động, tích cực, có tính kế hoạch củacác chủ thể, trực tiếp là tổ chức đảng, bộ máy quản lý, công đoàn và người

công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước; Bốn là, trí thức hoá công

nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước là bộ phận quan trọng trong chiếnlược xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam, gắn kết chặt chẽ với chiến lượcphát triển kinh tế - xã hội của đất nước và chiến lược phát triển của từng tập

đoàn; Năm là, trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước là

quá trình kết hợp chặt chẽ giữa việc tiếp nhận nguồn nhân lực trí thức gianhập giai cấp công nhân với đào tạo, bồi dưỡng công nhân trong các tậpđoàn

Kết luận chương 1

Trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở ViệtNam là xu thế khách quan, là kết quả của sự phát triển khoa học, kỹ thuật,công nghệ hiện đại Đồng thời, là nhu cầu đòi hỏi của sự nghiệp đẩy mạnhcông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và yêu cầu xây dựng giai cấp côngnhân Việt Nam hiện nay

Trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở ViệtNam là một quá trình có mục đích rõ ràng, do nhiều chủ thể tham gia, có đốitượng cụ thể, nội dung toàn diện và phương thức phong phú Trí thức hoácông nhân có vai trò quan trọng: Trực tiếp phát triển nguồn nhân lực chấtlượng cao đáp ứng yêu cầu sản xuất, kinh doanh của các tập đoàn; góp phầnnâng cao vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa, giữ vững độc lập, tự chủ của nền kinh tế tronghội nhập kinh tế quốc tế; góp phần phát huy vai trò của giai cấp công nhânViệt Nam, thực hiện thắng lợi sứ mệnh lịch sử đối với cách mạng dân tộc vàthế giới

Trí thức hoá công nhân trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở ViệtNam hiện nay nổi lên đặc điển cơ bản là: Trí thức hoá công nhân diễn ratrong môi trường các tập đoàn kinh tế nhà nước mới được thành lập và đangtiến hành cơ cấu lại; là xu thế chủ đạo, nổi trội nhất, thúc đẩy phát triển giai