TÓM TẮT NHỮNG TƯ TƯỞNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA THỜI KỲ CỔ ĐẠI, TRUNG ĐẠI, ĐẦU CẬN ĐẠI VÀ CẬN ĐẠI

- Đối với giai cấp tư sản, để tích lũy ban đầu và tạo ra đội quân thất nghiệp laođộng làm thuê, ngay từ đầu, sau khi ra đời đã sử dụng nhiều biện pháp, kể cả bạo lực để tước đoạt tài sản

* TƯ TƯỞNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA THÒI CỔ ĐẠI, TRUNG ĐẠI, CẬN ĐẠI

I Tư tưởng xã hội chủ nghĩa thời cổ đại

1 Hoàn cảnh lịch sử

Về kinh tế: tình hình sản xuất hàng hóa công cụ bằng kim loại được sử dụng rộngrãi, phân công lao động phát triển thành những ngành chăn nuôi; nông nghiệp thủ congnghiệp Chế độ nô lệ duy trì áp bức siêu kinh tế Sự bóc lột khủng khiếp đối với giaicấp nô lệ Sản phẩm thặng dư của mỗi người nô lệ thì rất ít, nhưng tổng số sản phẩmthặng dư thì khá lớn do chủ nô bóc lột rất đông người nô lệ và trả công không đángcho kẻ bạo lực

Về xã hội: thời kỳ giai cấp chủ nô bóc lột giai cấp nô lệ và coi người nô lệ nhưmọi thứ đồ vật khác, các người nô lệ họ không có quyền gì cả quyền về kinh tế, chínhtrị thậm chí đặt tên riêng cho họ, họ cũng không có quyền

2 Nội dung của tư tưởng xã hội chủ nghĩa thời kỳ cổ đại

+ Mặt tích cực

Thời kỳ này nhiều tư tưởng xã hội chủ nghĩa được phản ánh qua những câuchuyện nhân gian truyền thuyết mang tính chất chủ đề huyền thoại, tôn giáo hay lànhững áng văn chương, những vở hài kịch Những ước mơ khát vọng ấy chỉ mới chỉmới dừng lại bởi hai tư tưởng chính sau đây:

- Họ phủ định xã hội đương thời (xã hội chiếm hữu nô lệ)

- Họ mong muốn ước mơ và tưởng tượng quay trở về với quá khứ ca ngợi công

xã tự cung tự cấp, chế độ bình đẳng bình quân không có sự áp bức bóc lột và

sự phân biệt giàu nghèo giữa người với người của cộng đồng nguyên thủy, họcoi đó là: “kỷ nguyên của hoàn kim”

xã hội còn tản mạn, mơ hồ Ước mơ về công bằng xã hội và bình đẳng giữa người vớingười được thể hiện thơ ngây mộc mạc nhưng cũng thật đẹp đẽ bay bổng lạ thường.

II Tư tưởng xã hội chủ nghĩa thời trung đại

tế hàng hoá - tiền tệ chưa có điều kiện phát triển rộng rãi; đời sống nông thôn và quan

hệ phong kiến chiếm ưu thế Mâu thuẫn cơ bản lúc này là mâu thuẫn giữa giai cấp địachủ - phong kiến với nông dân, thợ thủ công Mức độ đối kháng giai cấp chưa thật gaygắt và ý thức mang tính chất xã hội chủ nghĩa của các giai cấp, tầng lớp bị áp bức bóclột cũng chưa xuất hiện đậm nét

+ Phải đến nửa sau của thời đại này, bắt đầu từ thế kỷ XI, nền kinh tế hàng hoá tiền tệ và thương nghiệp dần dần phát triển với những mức độ khác nhau giữa cácnước

+ Tôn giáo thống trị đời sống tinh thần xã hội nên thời kỳ này khoa học tự nhiên,khoa học xã hội ít phát triển

2.Nội dung tư tưởng xã hội chủ nghĩa thời trung đại

a Mặt tích cực

- Phản ánh khát vọng hạnh phúc của con người nhưng mang màu sắc tôn giáo,trong đó lấy Cơ đốc giáo sơ kỳ là lý tưởng như: đạo đức của chúa”, “giang sơn ngànnăm của chúa”

- Mang tính “tiêu dùng bình quân khổ hạnh” trong từng công xã Tư tưởng vềphân phối mang tính bình quân chủ nghĩa và khổ hạnh

- Biện pháp: là các cuộc khởi nghĩa, các phong trào nông dân mang tính “vôchính phủ”: Phủ nhận nhà nước, giáo hội tôn giáo Những trào lưu tư tưởng và phongtrào dị giáo đều đấu tranh chống cả chế độ phong kiến và giáo hội

- Hình thức thể hiện: Trong các phong trào “dị giáo” thông qua các truyền thuyếttôn giáo

b Mặt hạn chế

Nhìn chung những phong trào xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa thời trungđại còn bị hạn chế, các phong trào mang nặng tính chất hòa bình, mang nặng khuynhhướng tiêu dùng, rất ít khuynh hướng tổ chức sản xuất vẫn mang tính chất thần bí, vẫndựa trên lý thuyết của tôn giáo (cơ đốc giáo) Những tư tưởng đó còn thô sơ cả về hìnhthức và nội dung, chưa có lý luận và chưa thành hệ thống Phải từ thế kỷ XVI - XVIItrở đi, dưới điều kiện của chủ nghĩa tư bản, những tư tưởng ấy mới được biểu hiệndưới dạng kết tinh hơn, tức thành lý luận, thành một học thuyết

III Tư tưởng xã hội chủ nghĩa thời kỳ đầu cận đại

1 Hoàn cảnh lịch sử

- Đây là thời kỳ chủ nghĩa tư bản ra đời, trước hết ở Hà Lan thế kỷ XVI, ở Anh thế

kỷ XVII và Pháp thế kỷ XVIII, sau thắng lợi của hàng loạt các cuộc cách mạng tư sản

- Thời kỳ này còn được ghi nhận như một cái mốc lịch sử, với sự xuất hiện nhữngcông trường thủ công - tiền đề cho sự ra đời của nền đại công nghiệp cơ khí

- Giai cấp tư sản và vô sản cũng lần lượt ra đời Đồng thời cũng bộc lộ những bấtcông xã hội và những hình thức bóc lột mới nặng nề và tàn bạo hơn trước

- Đối với giai cấp tư sản, để tích lũy ban đầu và tạo ra đội quân thất nghiệp laođộng làm thuê, ngay từ đầu, sau khi ra đời đã sử dụng nhiều biện pháp, kể cả bạo lực

để tước đoạt tài sản của những người lao động, trước hết là ruộng đất của nông dân vàcưỡng bức, bót lột vô cùng tàn bạo

- Trong bối cảnh đó, bên cạnh các nhà nhân đạo chủ nghĩa tư sản đã xuất hiệnmột số các nhà xã hội chủ nghĩa không tưởng, học thuyết của họ phản ánh nguyệnvọng của nhân dân, mơ ước đến một xã hội nhân đạo hơn, con người được tôn trọnghơn, một xã hội lý tưởng mà ở đó không có sự áp bức, bóc lột, bất công

* Các đại biểu tư tưởng tiêu biểu và các tư tưởng xã hội chủ nghĩa chủ yếu

Đại biểu xuất sắc của thế kỷ XVI - XVII có TomátMorơ và TomadôCămpanenla Những tư tưởng xã hội chủ nghĩa ở thời kỳ này được mô tả trong nhữngcâu chuyện kể, những áng văn chương khá hấp dẫn, tiêu biểu là "Utôpia" của T Morơ

và "Thành phố mặt trời" của T Cămpanenla

2 Nội dung tư tưởng xã hội chủ nghĩa thời kỳ đầu cận đại

a Mặt tích cực

- Nhìn chung các nhà tư tưởng đều thể hiện tinh thần nhân đạo chủ nghĩa, khôngcòn chỉ là nhân đạo chủ nghĩa, không còn chỉ là nhân đạo chủ nghĩa tư sản mà là chủnghĩa nhân đạo ngày càng có nhiều giá trị mới đã vượt khỏi khuôn khổ hệ tư tưởng tưsản

- Các nhà không tưởng, với mức độ khác nhau, đều mang tinh thần phê phán, lên

án chế độ quân chủ chuyên chế và chế độ tư bản chủ nghĩa đương thời

- Một số người đã thể hiện tinh thần “xã thân” vì chính nghĩa, chân lý tiến bộ xãhội, thông qua thực tiễn đấu tranh cách mạng

b Mặt hạn chế

- Nhiều nhà tư tưởng của tư sản thế kỷ XVIII, nhất là những nhà tư tưởng của

“Phái Ánh sáng” ở nước Pháp, đã quan niệm lý tính và công lý vĩnh cửu là yếu tốquyết định xây dựng một xã hội “tự do – bình đẳng – bác ái” Nhưng thật ra sự thốngtrị của lý tính vĩnh cửu đối với xã hội chỉ là sự thống trị của giai cấp tư sản được lýtưởng hóa mà thôi Thực tế cho thấy sau cuộc cách mạng dân chủ tư sản 1789, nhữngnghịch cảnh xã hội vẫn diễn ra trái ngược với mong muốn của quần chúng lao độngnghèo khổ Chịu ảnh hưởng của họ các nhà không tưởng tiếp tục nghĩ rằng người tacòn phải “nối gót” đi tìm “lý tính và chân lý vĩnh cửu”

Đối với họ, chủ nghĩa xã hội được quan niệm như là biểu hiện của lý tính, củachân lý, của chính nghĩa tuyệt đối đâu đó; chỉ cần người ta phát hiện ra và dựa vào đó

mà thuyết phục mọi người, ắt là có thể xây dựng một xã hội tốt đẹp Thêo họ, chân lý,

lý tính, chính nghĩa ấy không phụ thuộc vào điều kiện không gian, thời gian nào củatiến trình lịch sử cả Chúng đã tồn tại và còn tòn tại mãi mãi Chỉ cần có những người

“tài ba xuất chúng” là sẽ phát hiện ra được Về cơ bản, những nhà không tưởng chưathoát khỏi những quan niệm duy tâm về lịch sử

- Hầu hết những nhà không tưởng có khuynh hướng đi theo con đường ôn hòa đềcải tạo xã hội bằng thuyết giáo, cải cách pháp luật, thực hiện xã hội bằng thuyết giáo,cải cách pháp luật, thực nghiệm xã hội, thậm chí hy vọng vào “từ tâm” của nhữngngười giàu và vào cả những kẻ đang cầm quyền Một số ít đã thể hiện được nhiệt tìnhbằng hành động khởi nghĩa nhưng chưa phải đã là một quá trình chuẩn bị thực sự tựgiác, nên nói chung đều không thể đi đến những kết quả theo ước nguyện

* NHỮNG TƯ TƯỞNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA THỜI CẬN ĐẠI

Sự phát triển của kỹ thuật đưa tới sự hình thành các ngành sản xuất mới với quy

mô và trình độ mới, như nghành cơ khí đóng tàu, ngành dệt len – dạ bằng lông thú…

đã làm biến đổi thủ công nghiệp thành thị từ hình thức phường hội phong kiến sanghình thức công trường thủ công tư bản Ở Luân Đôn có nhiều công trường thủ côngthu hút hàng ngàn công nhân vào làm việc

Do sự tác động của kỹ thuật và công nghiệp thành thị (công trường thủ công) trựctiếp là công nghiệp dệt len – dạ bằng lông thú, nông nghiệp Anh có biến đổi lớn Nghềchăn nuôi cừu đem lại nguồn lợi lớn, do đó bon địa chủ đã dùng bạo lực đuổi nôngdân, cướp toàn toàn bộ đất đai, đồng ruộng, cả ruộng công lẫn ruộng tư, biến thànhnhững đồng cỏ chăn nuôi cừu Có địa chủ nuôi tới hàng vạn con cừu Nông nghiệpAnh sang thức sản xuất và kinh doanh tư bản chủ nghĩa

Sản xuất hàng hóa tư bản phát triển cả trong công nghiệp và nông nghiệp đã thúcđẩy thương nghiệp ra đời và phát triển, nhiều trung tâm thương nghiệp hình thành nhưLuân Đôn thúc đẩy sự phát triển ngành hàng hải và tìm thị trường mới Sự phát hiện rachâu Mỹ và con đường sang châu Phi, châu Á đã làm cho chủ nghĩa tư bản ở Anh pháttriển mạnh mẽ nhờ sự giàu có về tài nguyên và lao động ở những nơi đó

- Về chính trị - xã hội

Xã hội Anh đang xuất hiện những tầng lớp, giai cấp xã hội mới Cùng giai cấp địachủ và nông dân, một giai cấp đang bị đẩy khỏi đồng ruộng, làng mạc, sống langthang, đói rét, ốm đau, chết dần chết mòn trên con đường vào thành phố kiếm sống;xuất hiện đội ngũ công nhân trong các công trường thủ công, và giai cấp tư sản (baogồm chủ công trường thủ công, chủ hầm mỏ, thương gia, những tên cho vay nặng lãi,địa chủ và quý tộc tư sản hóa) Do đó, tồn tại song song với mâu thuẩn vốn có trong xãhội tư sản phong kiến, mâu thuẩn giữa nông dân và địa chủ đã xuất hiện những mâuthuẩn mới: “ Mâu thuẫn giữa tư sản với địa chủ phong kiến cấu kết với giáo hội phảnđộng” Những mâu thuẫn đẩy tới những cuộc xung đột xã hội gắt Trong quá trình giảiquyết mâu thuẩn ấy, tuy có trong tay lực lượng kinh tế lớn, nhưng giai cấp tư sản vẫn

chưa giành được thắng lợi chính trị quan trọng nào Thế kỷ XVI nước Anh vẫn do giaicấp địa chủ thống trị với sự chuyên chế hà khắc tiêu biểu là triều đại Hăngri VIII.

- Về văn hóa

Mâu thuẩn giữa giai cấp tư sản đang lên với giai cấp phong kiến câu kết với giáohội phản động ngày càng gay gắt Phản ánh mâu thuẩn và những xung đột trên của xãhội Anh nói riêng và toàn bộ châu Âu nói chung trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa là

“Phong trào văn hóa Phục Hưng” khởi đầu từ thế kỷ XIV ở Italia và phát triển khắpchâu Âu vào thế kỷ XVII, và “Phong trào cải cách tôn giáo do Luthơ và TômátMuyntxơ lãnh đạo vào đầu thế kỷ XVI ở Đức Với nội dung và hình thức thể hiệnphong phú trên nhiều lĩnh vực khoa học, văn học nghệ thuật… văn hóa Phục hưngphản ánh hệ tư tưởng giai cấp tư sản đang lên chống lại hệ tư tưởng phong kiến cấu kếtvới giáo lý phản động của giáo hội Trong số những con người tiêu biểu của thời đạivăn hóa Phục hưng phải kể là Tômát Môrơ

Tóm lại, thế kỷ XVI ở nước Anh nói riêng và châu Âu nói chung vẫn là nhữngquốc gia phong kiến Nhưng trong lòng nó đang thai nghén một xã hội mới, xã hội tưsản với một nhân tố kinh tế, xã hội, văn hóa tư tưởng…thế kỷ XVI là thế kỷ khởi đầucho sự tan rã của chế độ phong kiến và sự hình xã hội tư sản ở châu Âu

2.Tômát Morơ và những tác phẩm Không tưởng

* Tiểu sử của Tômát Morơ

Tômát Morơ sinh năm 1478 trong một gia đình trí thức ở Luân Đôn, một gia đình

có 6 người sống trong cảnh hòa thuận và bình đẳng Ở hoàn cảnh ấy, Tômát Morơđược hưởng một sự giáo dục và ông cùng tự rèn luyện, tự giáo dục, trở thành một tríthức xuất sắc trong phong trào văn hóa Phục hưng, có tư tưởng nhân đạo cao là bạncủa nhiều nhà bác học

Năm 1504, Morơ tham gia hoạt động chính trị, trúng cử nghị viện Năm 1529,ông trở thành Tể tướng Với chức vụ cao, uy tín lớn Morơ hy vọng sẽ tác động vào cácchính sách của nhà vua theo hướng nhân đạo Nhưng trong điều kiện chế độ phongkiến hà khắc với triều đại độc tài Hăngri VIII, những ước mơ tốt đẹp của ông trở thànhđối lập với nhà vua, bị nhà cua quy thành tội phản quốc Ông bị bắt giam 15 tháng và

bị xử tử ngày 6-7-1535

*Tác phẩm Không tưởng

Không tưởng, tên đầy đủ của nó là cuốn sách vàng, vừa thú vị, vừa bổ ích nói vềmột nhà nước tốt đẹp nhất và hòn đảo Utopi, được Morơ viết vào năm 1514-1516 Không tưởng là một tác phẩm văn học viễn tưởng nổi tiếng của thế kỷ XVI đã đượctái bản nhiều lần bởi sự hấp dẫn của nó cả về mặt văn chương và đặc biệt về những tưtưởng tiến bộ và nhân đạo hết sức cao cả Trong Không tưởng Morơ đã phê phán sâusắc chế đọ đương thời ở nước Anh, đồng thời phác họa bức tranh toàn cảnh về một xãhội tốt đẹp trên nhiều lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục…trong đó tất cảmọi người có một đời sống hạnh phúc

3.Những quan điểm chủ yếu của tư tưởng xã hội chủ nghĩa trong tác phẩm Không tưởng

a Những giá trị tích cực

*Tư tưởng chống áp bức bóc lột bất công vì lợi ích của những người lao động Trong Không tưởng Morơ đã dành một phần đáng kể để phê phán chế độ đươngthời Đó là chế độ của quá nhiều bọn quý tộc., linh mục – binh lính – bọn ăn bám Nhànước phong kiến chỉ là chiêu bài để bọn nhà giàu mưu lợi cho mình Nhà nước ấy vớichính sách hà khắc và những luật lệ phi lý gây ra bao tệ nạn xã hội Xã hội hình thànhmột bên là quần chúng lao động nghèo khổ, và một bên là bọn quý tộc giàu sang “bêncạnh sự nghèo nàn thảm hại lại có sự xa hoa táo tợn” Từ đó ông hô hào “Hãy ngănchặn hành động vơ vét của bọn nhà giàu; hãy ngăn chặn sự độc đoán và sự độc quyềncủa chúng; hãy cho bịn chây lười ăn ít thôi, bắt chúng phải lao động”

Morơ lên án mạnh mẽ chính sách cướp đoạt ruộng đất bằng bạo lực của bọn địachủ đẩy nông dân tới chỗ mất hết điều kiện sinh sống, Nông dân Anh sống lang thangtrong cảnh không nhà cửa, chết dần chết mòn trogn khi bọn địa chủ thu những khoảnlợi nhuận lớn trên đồng ruộng đã trở thành đồng cỏ nuôi cừu Morơ đã khái quát tìnhcảnh ấy trong câu nói “Cừu ăn thịt người”, một hình tượng vừa hiện thực, vừa quái dịcủa thời kỳ tích lũy nguyên thủy của chủ nghĩa tư bản Ông viết – qua lời nhân vậtRaphaen – Ghítlôđây: “Những con cừu của các ngài…nghe nói bây giờ chúng đã trởthành háu ăn và bất trị đến mức ăn cả thịt người, làm cho ruộng đồng, nhà cửa vàthành phố bị phá sản tan hoang”

Morơ củng phê phán giai cấp tư sản Anh vừa mới ra đời, vì lợi nhuận, đã bắtngười lao động làm thuê phải “làm việc từ sớm tinh sương đến tận khuya” Thực tế họphải làm việc từ 14-18 giờ/ngày trong khi nhiều người không có việc làm trở thành lưumanh Ông cảm thông sâu sắc với cuộc sống của những người lao động nghèo khổ và

bị bần cùng nói trên

Khi phê phán xã hội đương thời, cái quan trọng nhất, quý nhất và cũng là cái mớinhất trong Không tưởng của Morơ là ông đã nhận được những nguyên nhân cơ bảncủa mọi bất công và tệ nạn xã hội là do “chế độ tư hữu” và từ đó đi đến kết luận “Phảixóa bỏ hoàn toàn chế độ tư hữu” Ông viết “Tôi hoàn tin tưởng rằng không thể phânphối mọi thứ ngang nhau và công bằng, cũng như không thể quản lý công việc của mọingười một cách tốt nhất, có kết quả nhất bằng cách nào khác ngoài việc hoàn toàn xóa

bỏ chế đội tư hữu” Ông còn chỉ ra rằng, việc cải cách chế độ nhà nước theo quan điểmPlaton chỉ có thể giảm nhẹ chứ không có thể xóa được bất công và những tệ nạn xãhội

*Tư tưởng về một xã hội tốt đẹp đem lại cuộc sống hạnh phúc cho con người Trên lĩnh vực kinh tế: nền kinh tế trong xã hội Không tưởng của Morơ là mộtkhối thống nhất dựa trên cơ sở của chế độ công hữu và lao động bình đẳng đối với mộtthành viên

Hệ thống kinh tế bao trùm là hệ thống kinh tế thủ công nghiệp Nông nghiệp làmột ngành kinh tế quan trọng nhưng là nghề nặng nhọc Vì vậy, thủ công là nghềchính của mọi người, làm nông nghiệp là nghĩa vụ đối với mọi người; thành thị là nơi

cư trú lâu dài, thường xuyên, còn ở nông thôn sản xuất mang tính thời vụ; do đó sẽphân công theo từng kì hạn hai năm một Trong xã hội Không tưởng không có nôngthôn thuần túy theo đúng nghĩa của nó Tế bào kinh tế trong Không tưởng là gia đình –gia đình kinh tế có cả người cùng huyết thống và khác huyết thống Khi gia đình kinh

tế phát triển vượt quá khuôn khổ thì nhà nước sẽ chuyển lao động từ gia đình này sanggia đình khác

Trong Không tưởng Morơ đã thể hiện tư tưởng phân phối triệt để: Phân phối theonhu cầu trên cơ sở của cải dồi dào, đầy ăp trong các kho công cộng Giải thích vềnguồn của cải dồi dào, Morơ nêu ra 4 yếu tố: mọi người đều lao động; phụ nữ chiếm ½

dân số được làm việc; xã hội có thi đua; và nhân viên nhà nước do dân bầu, nên hănghái làm việc.

Qua Không tưởng có thể thấy Morơ đã xuất hiện quan điểm mới: quan hệ xã hộitrước hết là những quan hệ trong tổ chức và cùng với sản xuất ông nêu ra quan niệmphân phối, tiêu dùng trên cơ sở vừa tổ chức các nhà ăn công cộng vừa thừa nhận sởhữu cá nhân những tư liệu tiêu dùng đã được phân phối Ông thừa nhận mỗi người cónhà cửa riêng, vườn tược riêng và việc bếp núc riêng không ảnh hưởng tới chế độ cônghữu

Trên lĩnh vực chính trị: Xã hội không tưởng là một xã hội còn nhà nước, nhưng đó

là nhà nước thật sự dân chủ

Nhà nước đó chỉ có một mục đích duy nhất là vì nhu cầu xã hội, vì lợi ích và vìcuộc sống của con người Tất cả nhân viên của nhà nước ấy đều do dân bầu ra bằng bỏphiếu kín

Đó là một xã hội yêu hòa bình ghét chiến tranh: trong đối nội không có bạo lực.Song Morơ không phản đối chiến tranh nói chung; do đó trong xã hội Không tưởngvẫn có chế độ tập luyện quân sự kể cả đối với phụ nữ Họ không gây chiến tranh tự vệhoặc giúp nhân dân một nước thoát khỏi ách thống trị độc tài, tàn bạo Nếu phải tiếnhành chiến tranh thì họ tìm cách giành thắng lợi bằng sự không ngoan, bằng trí tuệ và

sự sáng suốt Họ cũng tìm cách sớm chấm dứt chiến tranh và ngăn chặn không đểchiến tranh tái diễn

Trên lĩnh vực xã hội: Morơ rất quan tâm đến thời gian lao động, nghỉ ngơi, vuichơi, giải trí Ông phân mỗi người một ngày lao động 6 giờ chia làm hai ca, ngủ 8 giờ,

10 giờ cho hoạt động khoa học, văn học - nghệ thuật, vui chơi giải trí… Ông cho rằngcuộc sống hạnh phúc không chỉ ở chỗ thỏa mản về nhu cầu vật chất mà còn ở chỗ cónhiều thời gian nhàn rỗi cho sự phát triển tự do về tinh thần và mở mang trí tuệ

Trong lĩnh vực giáo dục, tất cả trẻ em được nuôi dưỡng từ nhỏ trong nhà trẻ Mọitrẻ em nam và nữ đều được hưởng một chế độ giáo dục chung (giáo dục phổ thông).Đối với thanh niên giáo dục cao cấp là bắt buộc Giáo dục cao cấp cũng dành chongười lao dộng có nhu cầu học tập Học văn hóa kết hợp với học nghề trong lĩnh vựcthủ công nghiệp và nông nghiệp

Trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, Morơ quy định tuổi thành hôn của nữ là 18,nam là 22 Ông cũng nêu quan điểm hôn nhân tự do “Mọi người được quyền lựa chọnngười vợ hoặc chồng của mình”; hôn nhân một vợ, một chồng “chỉ có dân đảo khôngtưởng mới thỏa mản với chế độ hôn nhân một vợ, một chồng” Morơ cũng nêu quanniệm về “quyền ky hôn” và “hôn nhân ít bị tan vỡ, rất ít xảy ly hôn”.

Trong lĩnh vực tôn giáo, xã hội của Không tưởng vẫn còn tôn giáo nhưng đã duy

lý hóa Morơ cho rằng, phải gạt khỏi tôn giáo những cái có hại cho cuộc sống xã hội,không phù hợp với chủ nghĩa nhân bản Đưa ra quan điểm “bầu cha cố” Morơ đã làmcho tôn giáo trong Không tưởng hội nhập vào dòng “dị giáo”, góp phần thúc đẩyphong trào đòi cải cách tôn giáo mới bắt đầu ở Đức và thâm nhập vào Anh Morơ cũng

là người đầu tiên giải thoát tư tưởng “Cộng đồng tài sản” khỏi màu sắt tôn giáo trướcđây

Vấn đề con người luôn được các nhà xã hội chủ nghĩa quan tâm như là vấn đềtrung tâm, và con người trong dòng văn hóa xã hội chủ nghĩa là những con người cụthể - những con người lao động bị áp bức, bóc lột, nghèo khổ Trong Không tưởngMorơ đã chỉ ra rằng, trong tất cả các tài sản có trên thế giới này, không có gì quý hơnsinh mạng con người, không có gì có thể sánh được với sinh mạng con người Khi phêphán xã hội đương thời và phác họa một xã hội tốt đẹp Morơ đều đứng hẳn về phíanhững người lao động Chính từ sự cảm thông sâu sắc với con người mà Morơ đãdựng lên bức tranh toàn cảnh nước Anh thế kỷ XVI bằng hình tượng vừa quái dị vừahiện thực “cừu ăn thịt người” Cũng với tình cảm sâu nặng dành cho người lao độngMorơ đã phác họa trong Không tưởng một xã hội cả về kinh tế, sản xuất, chính trị,giáo dục, y tế… đều nhằm mục đích vì cuộc sống của con người lao động Lao động 6giờ (2 ca); ngủ 8 giờ vui chơi giải trí cùng với hoạt động khoa học, văn học nghệ thuật

10 giờ; Nhà nước chỉ tồn tại với mục đích duy nhất là vì nhu cầu xã hội, vì hạnh phúccủa mọi người; hôn nhân gia đình, giáo dục phổ thông cho tất cả trẻ em nam nữ; nhà

ăn công cộng kết hợp với bếp riêng của mỗi gia đình; bệnh viện có đủ phương tiện tốtnhất, thầy thuốc có nhiều kinh nghiệm, người phục vụ nhiệt tình, thuốc tốt, ăn ngon…người bệnh mau khỏi

Tư tưởng xã hội tốt đẹp được Morơ thực hiện tỏng cuộc sống gia đình “tế bào xãhội, xã hội thu nhỏ” Đó là một gia đình hòa thuận, bình đẳng, yêu thương, giúp đỡnhau Morơ là người có địa vị cao nhưng không hám danh, hám lợi; trái lại ông luôn

chăm lo cho lợi ích của mọi người – những người lao động, nghèo khổ - hơn lợi íchcủa chính mình.

Ngoài những vấn đề cơ bản nói trên Morơ còn nêu ra nhiều khía cạnh khác nhaucủa đời sống xã hội trong Không tưởng Tuy không phải là những vấn đề cơ bảnnhưng lại có ý nghĩa và sự hấp dẫn Thí dụ, Morơ đề cập vấn đề thi đua giữa các giađình, các khối phố tạo ra cảnh giàu đẹp; vấn đề phong cách làm việc dân chủ của hệthống cơ quan chính quyền đảm bảo lợi ích chung của xã hội, hạn chế những sai lầmcủa các nhà chức trách Ông còn đề cập đến vấn đề chống hối lộ, chống dùng tiền muabán các chức vụ, rồi sau đó tìm cách vơ vét của công bù lại sau khi có chức, có quyền

b.Những hạn chế của Morơ

Hạn chế lớn nhất của Morơ là ông chưa có tin một xã hội tốt đẹp như ông đã mô

tả, Utopi tiếng Hi Lạp có nghĩa là “Không tồn tại ở đâu cả” Kẻ thù của chủ nghĩa xãhội hiện nay cũng lợi dụng thiếu sót này của Morơ đề chống chủ nghĩa xã hội

Trong tác phẩm của ông còn rất nhiều quan niệm mâu thuẩn, một xã hội tốt đẹpnhư vậy mà vẫn còn người nô lệ

c.Nguyên nhân hạn chế

Những hạn chế của Morơ là khó tránh khỏi vì nó bắt nguồn từ hạn chế của lịch sử

- thế kỷ XVI chủ nghĩa tư bản mới hình thành ở trình độ công trườn thủ công và Nhànước ở Anh vẫn là Nhà nước quân chủ chuyên chế của tầng lớp quý tộc phong kiến

II Tômadô Cămpanenla

1.Hoàn cảnh lịch sử

Nước Ý (Italia) vốn là quê hương của nền văn minh Hy Lạp – La Mã Vào cuối

thời Trung cổ, nước Ý lại là nơi có nền kinh tế tư bản chủ nghĩa ra đời sớm, khoảngcuối thế kỷ XIV Từ cuối thế kỷ XIV và thế kỷ XV các quan hệ xã hội và lối sống tưsản đã phát triển mạnh ở các thành phố của nước Ý Mâu thuẫn giữa tầng lớp tư sảnmới ra đời và nông dân, thợ thủ công và tầng lớp quý tộc phong kiến gắn liền với giáohội tăng lữ ngày càng gay gắt

Thế kỷ XVI, XVII nước Ý bị cuốn vào cuộc chiến tranh suốt 30 năm Đó là cuộcchiến tranh mang tính chất xâm lược nhằm giành bá chủ giữa Pháp, Đức, Tây Ban

Nha, nhưng lại biểu hiện dươis màu sắc tôn giáo Nước Ý bị chia cắt Miền Nam Ý bịthực dân Tây Ban Nha thống trị.

Phản ánh sự phát triển của kinh tế, chính trị mang tính chất tư sản ấy, trên lĩnh vực

tư tưởng – văn hóa ở đất nước Ý lại xuất hiện “Phong trào văn hóa Phục Hưng” Mộtlần nữa Ý lại là điểm xuất phát của một nền văn minh – văn minh tư sản – thời đại Vănhóa Phục Hưng Và chính nước Ý cũng là nơi sinh ra nhiều nhà khoa học, văn học,nghệ thuật nổi tiếng, trong đó có Cămpanenle

2 Tóm tắt tiểu sử Tomado Cămpanenla

Cămpanenla sinh năm 1568 ở Caribli, miền Nam nước Ý, trong một gia đình thợ

thủ công làm nghề đóng giày, dép Ông là một người thông minh và ham học 14 tuổiông vào học trong Tu viện và năm 23 tuổi (1591) ông đã cho xuất bản tác phẩm rất nổitiếng về triết học: “Triết học dự trên cảm giác”, trong đó có luận điểm nổi tiếng “Tôi

tư duy, do đó tôi tồn tại” Do ảnh hưởng to lớn của tác phẩm ấy mà tòa án tôn giáo đãgiam ông hai năm trong nhà tù

Năm 1598, Cămpanenla lãnh đạo cuộc khởi nghĩa của nhân dân Nam Ý chốngthực dân Tây Ban Nha Cuộc khởi nghĩa bị thất bại, ông bị bắt lần thứ hai và bị tù 27năm Thời gian ở tù bị tra tấn dã man, nhưng ông vẫn hiên ngang, không chịu khuấtphục Ông tâm sự: “bị giam cầm mà vẫn tự do, một mình mà không đơn độc, mìnhphải sống để mọi người đứng vững”…Trong thời gian ở tù ông đã viết rất nhiều sách Năm 1626 ông ra tù, tiếp tục hoạt động theo lý tưởng của mình Do đó chỉ saumột tháng ông bị bắt lần thứ ba và bị tù thêm hai năm nữa Năm 1628 ra tù ông tiếptục hoạt động và viết nhiều tài liệu khác Bị kiệt sức vì sống trong tù tội, bần hàn lại bịtòa án tôn giáo luôn tìm cách hãm hại, nên ông đã sang sống lưu vong ở Pháp cho đếncuối đời Ông mất năm 1639 Thọ 71 tuổi

3.Nội dung tư tưởng của Tômado Capanenla

a Tác phẩm chủ yếu

Thành phố mặt trời là tác phẩm được Cămpanenla viết năm 1601 Khi ông đang ở

trong nhà tù Tác phẩm này đã được xuất bản bằng tiếng Ý, tiếng Latinh (1613), tiếngĐức (1623), tiếng Pháp (1637) và tiếng Nga (1906)

Thành phố mặt trời cũng giống như Không tưởng, là một tác phẩm văn học viễntưởng trong đó chứa đựng nhiều tư tưởng cộng sản đặc sắc trên hầu hết các lĩnh vựccủa đời sống xã hội được trình bày tương đối có hệ thống.

b.Những giá trị tích cực

Cămpanenla đã phê phán xã hội Ý và châu Âu đương thời với tất cả những bất

công của nó Đó là một xã hội coi trọng những kẻ chây lười ăn bám trong khi lại coikhinh những người lao động, những người có tài năng Xã hội coi con người khôngbằng con vật Ông viết: “Họ (dân thành phố mặt trời) chế giễu chúng ta (dân châu Âuthời đó): chăm lo lựa giống ngựa, giống chó trong khi lại coi nhẹ giống người” Ôngchỉ ra rằng, xã hội đương thời đầy rẫy những tệ nạn như chây lười, ăn bám, trộm cắp,

đĩ điếm, cướp của, giết người, loạn luân trác táng Ông coi những tệ nạn trên là hết sứcnguy hiểm cho xã hội cũng giống như sự nguy hiểm của bệnh dịch hạch của conngười Cũng như Morơ, Cămpanenla rút ra kết luận chế độ tư hữu là nguyên nhân củamọi bất công và tệ nạn xã hội, Ông viết: “Do có tài sản riêng – nhà cửa, vợ con – mànảy sinh lòng tự ái Vì để cho con mình giàu, có địa vị vẻ vang, kế thừa một tài sảnlớn, mỗi người chúng ta bắt đầu vơ vét của nhà nước; được giàu có, được tiếng tăm trởthành kẻ keo kiệt, kẻ phản bội, kẻ giả nhân, giả nghĩa”

Tư tưởng về một xã hội tốt đẹp đem lại cuộc sống hạnh phúc cho con người.

Trong thành phố mặt trời Cămpanenla đã mô tả một xã hội tốt đẹp với những biểuhiện trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội

Trên lĩnh vực kinh tế: xã hội của Thành phố mặt trời lấyy chế độ công hữu các tưliệu sản xuất làm cơ sở Đó là chế độ “tất cả đều là của chung: chung ruộng đất, nhàcửa, các tài nguyên, tài sản, sản phẩm sản xuất ra: cả chung vợ chung, chung chồng,chung con cái”

Lao động bình đẳng và xã hội tạo điều kiện để mọi người đều có thể lao động, kể

cả người tàn tật (câm, điếc, mù, mất chân, tay…) Nghề nào cũng được coi trọng, sựphân công lao động dựa trên cơ sở tài năng, tuổi tác và giới tính Ai có tài trên lĩnh vựcnào được phân công phụ trách lĩnh vực ấy, là “Vua của nghề ấy” “Dân thành phố mặttrời coi là người có tài năng là người có hiểu biết rộng và vận dung thành thạo vàocuộc sống” Họ cũng quan tâm đến tuổi tác, giới tính (về sức khỏe) khi phân côngnhững việc nặng nhọc như cày bừa, thu hoạch Sự phân công lao động như trên vừa

thể hiện sự bình đẳng vừa tạo điều kiện để mọi người đều làm việc theo khả năng củamình và do đó được hưởng thụ xứng đáng Điều này đặc biệt có ý nghĩa với nhữngngười tàn tật, họ không bị mặc cảm là gánh nặng xã hội, Đó là ý nghĩa nhân văn sâusắc, nét đặc sắc trong tư tưởng của Cămpanenla.

Nền kinh tế được tổ chức theo ba ngành chính: trồng trọt, chăn nuôi và nghề biển.Trên cơ sở tổ chức sản xuất chung, lao động bình đẳng và phân phối hợp lý đối vớimọi người, mà mỗi người có một cuộc sống hạnh phúc

Cămpanenla đưa ra cách phân phối: “Trên cơ sở tất cả đều là của chung, mọi thứcđều dồi dào, phân phối không để cho ai giàu quá, không đẻ cho ai nghèo quá Khôngphân phối cho ai cái gì quá mức cần thiết, nhưng những yêu cầu của mọi người baogiờ cũng được đáp ứng” Ông giải thích cách phân phối đó như sau: “Để cho người tanghèo quá sẽ dẫn người ta tới chỗ trộm cắp, để cho người ta giàu quá sẽ dẫn người tađến chỗ lươif biếng Họ không giàu vì họ chẳng có cái gì là của riêng; họ không nghèo

vì họ có mọi cái khi cần thiết”

Quan điểm phân phối của Cămpanenla vừa mang tính bình quân, vừa mang tínhnhu cầu, đượm màu sắc không tưởng đến mức chỉ có thể có trong tư duy theo sự suyđoán giản đơn

Cămpanenla rất quan tâm thời gian lao động và nghĩ ngơi Ông cho rằng mỗingười lao động 4 giờ/ngày, thời gian còn lại giành cho hoạt động văn hóa, nghệ thuật,vui chơi

Trên lĩnh vực chính trị: cơ cấu chính trị - xã hội trong Thành phố mặt trời theoCămpanenla đó là một cơ cấu lý tưởng để thực hiện sự bình đẳng xã hội một cách hoàihòa, có hiệu quả nhất, trong sự thương yêu đùm bọc, giúp đỡ lẫn nhau Tổ chức chínhtrị - xã hội ấy bao gồm:

Một là: “Ông mặt trời”

“Ông mặt trời”, đó là một linh mục, là người đứng đầu Nhà nước, có quyền quyếtđịnh tối cao về mọi công việc của toàn xã hội Cơ sở xã hội đảm bỏ cho “Ông Mặt trời– Vua – Nhà siêu hình học – Linh mục” hoạt động là cộng đồng những người lao độngchân tay và óc, với nhiều nghề nghiệp khác nhau trong những lĩnh vực sản xuất khácnhau, hoạt động xã hội khác nhau nhưng không hề có sự phân chia giai cấp, đẳng cấp

Họ sống bình đẳng về nghĩa vụ và quyền lợi, toàn xã hội thừa nhận sự khác nhau ấytrong điều kiện mọi người đều làm hết năng lực của mình Cơ cấu hoạt động xã hộitrong “Thành phố mặt trời” được Cămpanenla phân chia thành ba lĩnh vực với bangười đại biểu “ông đại biểu cho sức mạnh, ông đại biểu cho trí tuệ, ông đại biểu chotình yêu” coi đó là ba trợ lý cho “Ông Mặt trời”.

Hai là: Trợ lý cho các lĩnh vực

+ Lĩnh vực bảo vệ nước cộng hòa do Ông Sức mạnh đứng đầu Để bảo vệ nướccộng hòa, dân Thành phố mặt trời được (tất nhiên là với vũ khí thô sơ thế kỷ XVII:cung tê, giáo mác, sung thần công) Thành phố mặt trời là một công trình quốc phòngvững chắc

+ Lĩnh vực hoạt động khoa học, văn học nghệ thuật, vui chơi, do Ông trí tuệ đứngđầu Dân Thành phố mặt trời tổ chức hoạt động khoa học trên nhiều ngành: thiên văn,địa lý, sử học, y học, chính trị, văn thơ, đạo đức… Ở mỗi ngành có trường chính quy

và không chính quy, bao gồm cả những nhà hoạt động chuyên nghiệp và nghiệp dư…

do đó thu hút đông đảo nhân dân tham gia, tạo nên cuộc sống tinh thần phong phú và

tự do, 14 mặt của 7 vòng thành phố mô tả toàn bộ sinh hoạt của con người, của tựnhiên từ đơn giản đến phức tạp, từ kiến thức phổ thông đến cao cấp Thành phố mặttrời không những là một công trình quân sự bất khả xâm phạm, mà còn là một côngtrình văn hóa, giáo dục và khoa học của nhân dân togn lòng thành phố mặt trời

+ Lĩnh vực hôn nhân gia đình, sản xuất và phân phối sản phẩm nuôi dưỡng và giáodục…do Ông tình yêu đứng đầu Nhiệm vụ của ông tình yêu là quản lý lĩnh vực tìnhyêu và hôn nhân; tổ chức sản xuất theo ba ngành: trồng trọt, chăn nuôi và nghề biển; tổchức thu hoạch và phân phối sản phẩm; tổ chức việc may mặc cho mọi người; tổ chứccác nhà ăn công cộng, các bệnh viện chăm sóc sức khỏe con người; tổ chức các nhànuôi dạy trẻ Tất cả đều nhằm mục tiêu chung là làm sao cho thế hệ sau tốt hơn thế hệtrước

Dưới ba người trợ lý của Ông mặt trời, trong mỗi lĩnh vực lại có một số ngườiphụ trách là những công việc cụ thể Những người này cũng do dân bầu ra và bãi miễntheo nguyên tắc dân chủ và lựa chọn theo tài năng với các danh hiệu do “Hội nghịnhân dân” quy định như “Khoan dung”, “Độ lượng”, “Anh dung”, “Hào phóng”,

“Công lý”, “Từ thiện”, “Vui tươi”, “Điều độ”

“Hội nghị nhân dân” tiến hành các cuộc họp hai kỳ/1 tháng (trăng non và trăngtròn – đầu tháng và giữa tháng) để phê bình và có thể bãi miễn khi những nhà chứctrách không hoàn thành nhiệm vụ Riêng 4 vị: Ông Mặt trời, Ông Sức mạnh, Ông Trítuệ, và Ông Tình yêu, bị phê bình nhưng không bị bãi miễn Những người này sẽ tựnguyện chuyển giao quyền lực khi có người tài năng và uy tín hơn mình.

Cuộc sống trong Thành phố mặt trời không có chiến tranh, không có bạo lựcnhưng có luật lệ Đó là những điều luật ngắn gọn, dễ nhớ và dễ thực hiện Các luật quyđịnh các loại tội phạm và các hình phạt, trong đó có cả hình phạt nặng nhất: tử hình Trên lĩnh vực xã hội:

+ Về giáo dục, Cămpanenla chủ trương thực hiện chế độ “giáo dục phổ thông”toàn xã hội từ thấp đến cao; giáo dục văn hóa đi đôi với giáo dục nghề nghiệp qua thựctiễn sản xuất ở tất cả các ngành nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi), thủ công nghiệp, Quá trình giáo dục tiến hành ngay trong nhà trẻ Ba tuổi bắt đầu qua hình tượng trên

14 mặt của 7 vòng tường của Thành phố mặt trời từ đơn giản đến phức tạp, 7 tuổi bắtđầu học văn hóa cả khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, y học, văn học, nghệ thuật… + Về chăm sóc sức khỏe con người, Cămpanenla mô tả những bệnh viện vớinhững thiết bị tốt nhất, thuốc men tốt nhất, thầy thuốc giỏi, các nhân viên tận tình phục

vụ, ăn uống tốt và tinh thần thoải mái nên bệnh nhân chóng khỏi và hồi phục sức khỏenhanh

+ Về hôn nhân gia đình: Yếu tố tiến bộ trong hôn nhân của Cămpanenla là quyđịnh tuổi hôn nhân của nam giới là 21, nữ giới là 19 Trước lứa tuổi ấy đàn ông, đàn bàkhông được có quan hệ tình dục và không được đẻ con để đảm bảo cho trẻ sau nàykhỏe mạnh khôn hơn và tốt hơn Mỗi người khi sinh con phải tính đến lợi ích của xãhội, của Nhà nước thế nhưng, yếu tố lạc hậu trong hôn nhân của xã hội của Thành phốmặt trời là “chế độ quần hôn” – “chung vợ, chung chồng” hơn lại do “Lãnh đạo” sắpđặt qua từng đêm “Vợ - Chồng” không thể có dấu hiệu thế hệ sau tốt hơn thế hệ trướckhi hôn nhân không phân biệt huyết thống

+ Về con người: Quan hệ giữa con người với nhau là bình đẳng, không có ai nô lệcho ai; mọi người đều làm việc để tự phục vụ mình và phục vụ lẫn nhau trên tinh thầnthân ái người khỏe giúp người yếu, người trẻ giúp người gìa, đàn ông giúp đàn bà…

tật Chăm lo hạnh phúc cho mọi người là trách nhiệm của nhà nước và xã hội Ông chorằng chỉ có nhà nước và xã hội là cái đảm bảo cho công xã phồn thịnh và mọi người cóhạnh phúc, rằng “Điều gì anh không muốn thì đừng làm điều ấy với người khác Điều

gì anh muốn người khác làm cho anh thì anh hãy làm điều ấy cho người khác”

c.Những hạn chế của Cămpanenla

Những tư tưởng của Cămpanenla trong tác phẩm Thành phố mặt trời có nhiều

mâu thuẫn Thí dụ xã hội bình đẳng nhưng lại có đặc quyền: 4 vị đứng đầu không bịbãi miễn; một mặt chống các thế lực phản động, mặt khác lại hy vọng sự giúp đỡ củacác thế lực như giáo hội, thực dân Tây Ban Nha để thực hiện ý định của mình; một mặtchống tôn giáo, mặt khác lại đưa linh mục đứng đầu Nhà nước, kêu gọi mọi ngườitrung thành với Chúa, trừng phạt người có tội bằng rút phép thông công; muốn có thế

hệ sau tốt hơn thế hệ trước mà lại thực hiện chung vợ, chung chồng

Hai cuộc nội chiến và cuộc chiến tranh xâm lược xứ Ailen đem lại lợi ích cho tư sản

và quý tộc mới Trái lại chiến tranh làm cho sản xuất bị đình trệ, giá cả tăng vọt, đờisống của đông đảo nhân dân lao động giảm sút và ngày càng khó khăn Trong hoàncảnh ấy, nhân dân không còn con đường nào khác là phải tiếp tục đấu tranh Tiêu biểu

cuộc đấu tranh ấy là phong trào của phái “San bằng- bình quân” của tầng lớp tiểu sảnthành thị và phong trào của phái “Đào đất” của quần chúng nông dân và thợ thủ công

bị phá sản nhưng chưa trở thành vô sản

Điều kiện lịch sử ấy đã làm nảy sinh những tư tưởng cộng sản không tưởng của G.Uynxtenli, lãnh tụ của phong trào “Đào đất” ở Anh thế kỷ XVII phản ánh tư tưởng củaquần chúng tiền vô sản

2 Tóm tắt tiểu sử G Uynxtenli

G Uynxtenli sinh năm 1609 trong một gia đình “thương gia tơ lụa- nhung” ở thịtrấn Urgan tỉnh LanCátxia nước Anh Năm 1637 ông là thành viên của công ty buônbán quần áo Suy thoái kinh tế làm cho công ty ông bị phá sản, khánh kiệt Ông phải

về sống ở nông thôn Ở đây ông tham gia và trở thành lãnh tụ của phái “Đào đất” Đó

là phong trào của những người nông dân và thợ thủ công bị phá sản chiếm đất hoang ởquận Xuarây xứ đạo Cốphem và cùng nhau canh tác trên vung đất ấy khu vực trangtrại của họ chỉ tồn tại được một năm Bọn địa chủ và quý tộc đã phá hoại trang trạinày Uynxtenli trốn thoát

3 Nội dung tư tưởng xã hội chủ nghĩa của Giêrắcđơ Uynxtenli.

a Tác phẩm chủ yếu

Hoạt động văn học của Uynxtenli bắt đầu từ năm 1648 Lúc đầu là một vài bài vănchâm biếm, đã kích ngắn, gọn những bài đó Uynxtenli thường viết về đề tài tôn giáo Năm 1649 ông viết tác phẩm Luật công bằng mới, tiếp theo là bản Tuyên ngôn nhân

có tên Những người nghèo và bị áp bức ở Anh

Năm 1652 ông viết tác phẩm mới, tác phẩm sang ngời nhất của ông: Luật tự do Nộidung của tác phẩm này là một “kế hoạch cải tạo triệt để bằng cách thủ tiêu chế độ tưhữu về ruộng đất, xây dựng chế độ cộng hòa của những người sản xuất nhỏ dựa trên

cơ sở sử dụng chung ruộng đất và những sản phẩm của nó” Đó là tác phẩm cuối cùngcủa Uynxtenli

b Những giá trị tích cực

Phê phán xã hội tư sản Anh Ông coi vua là quỷ dữ, nghị viện chỉ là hình thức để

hợp pháp hóa sự thống trị của nhà vua và do đó, cả vua và nghị viện đều là quỹ dữ

Ông coi chế độ đương thời ở nước Anh là chế độ đen tối, bọn quý tộc chỉ là bọn lừađảo, giết người, bọn ích kỷ Ông gọi nước Anh là nhà tù, các luật gia là những tên gác

tù, và nhân dân là những tù nhân

Ông lên án chế độ tư hữu, rằng “Quyền tư hữu ấy là cái đáng nguyền rủa”

Những tư tưởng về một xã hội tự do, bình đẳng và dân chủ.

- Tư tưởng kinh tế:

Uynxtenli cho rằng, một xã hội phải tạo được “quyền tự do chân chính” mà yếu

tố cơ bản của quyền ấy là “quyền tự do sử dụng chung ruộng đất và quyền được sốngcủa mỗi người” Đó là xã hội “mọi của cải đều là của chung” Ruộng đất là của chung,

do đó không được mua bán ruộng đất và những sản phẩm làm ra

Về tổ chức sản xuất: Tổ chức cơ sở của nền kinh tế là gia đình bao gồm nhữnggia đình thủ công nghiệp và gia đình nông nghiệp Mỗi gia đình được phân công làmmột nghề nào đó Lao động của gia đình là một bộ phận của lao động xã hội, gia đìnhkhông có quyền buôn bán sản phẩm Gia đình không phải là một đơn vị kinh tế độclập, nhưng gia đình có quyền sở hữu những sản phẩm đã được xã hội phân phối

Cùng tồn tại với các gia đình là các công xưởng với lao động công cộng Côngxưởng vừa là nơi tạo ra những khối lượng sản phẩm lớn cho xã hội, vừa là kiểu mẫucho các gia đình học tập về phương pháp quản lý cũng như kinh nghiệm sản xuất,đông thời công xưởng còn là nơi góp phần đào tạo trẻ em thành những người lao động

có ích cho xã hội

Trong xã hội mới người lao động được tự do, bình đẳng trong kinh tế; không có kẻgiàu, người nghèo, không có tư hữu bóc lột; ai cũng sống bằng lao động của mình vàgóp phần lao động cho xã hội Xu hướng chung là thời gian lao động ngày càng giảm

đi Người lao động chỉ làm việc đến 40 tuổi thì được nghỉ ngơi và tự hoàn thiện mình

về nhiều mặt, đương nhiên khi còn lao động lại cần theo một kỷ luật nghiêm ngặt,mang tính tự giác của mọi người

-Tư tưởng chính trị, xã hội, văn hóa, giáo dục

Uynxtenli cho rằng phải xây dựng chế độ cộng hòa, một chế độ tiến bộ hơn vềnhiều mặt so với chế độ quân chủ Trong chế độ cộng hòa ấy phải xây dựng một nhà

nước cộng hòa – tự do – dân chủ chân chính của mọi người; quý tộc giáo hội và tăng

lữ Nhà nước cộng hòa do dân bầu ra với nhiệm kỳ một năm Nhân dân luôn là vị cứutinh của xã hội và Nhà nước, Nhà nước ấy có luật pháp và Uynxtenli đã soạn công phu

Bộ luật tự do trong đó có nhiều luật như: Luật chống vô công rỗi nghề thực chất làLuật lao động; Luật bảo vệ kho tàng: Luật hôn nhân, luật hình sự Xã hội thực hiện sựcưỡng bức thông qua hệ thống Luật, nhưng không có bạo lực, không có chiến tranh.Ông nói: “Kiếm đem rèn thành lưỡi cày”

Ông rất quan tâm tới lĩnh vực giáo dục và giáo dục mang tính thế tục Trong nhàtrường trẻ em đều được học để có kiến thức văn hóa chung, được rèn luyện đạo đức vàthoái quen lao động có ích; các em vừa học vừa làm Đó là quan điểm gắn nhà trườngvới xã hội, học đi đôi với hành, học văn hóa gắn với lao động sản xuất trong các giađình, đặc biệt trong các công xưởng Giáo dục con người thành lao động có ích cho xãhội là một trong ba chức năng của công xưởng

Trong Luật hôn nhân Uynxtenli viết: “Đàn ông, đàn bà được hoàn toàn tự do kếthôn” ở một tuổi thích hợp với hoàn cảnh kinh tế, tâm lý, sức khỏe…Hôn nhân dựa trên

cơ sở của tình yêu: hôn nhân một vợ, một chồng; mỗi gia đình có đời sống riêng;chống đánh đập, bạc đãi phụ nữ

Uynxtenli có nhũng đóng góp vào kho tàng lịch sử các tư tưởng xã hội chủ nghĩatrên lĩnh vực cơ bản như kinh tế, chính trị, giáo dục với những tư tưởng đặc sắc, trong

đó đặc sắc nhất là tư tưởng về giáo dục, một nền giáo dục trở về với trần thế, thoátkhỏi ảnh hưởng của tôn giáo, một nền giáo dục khuyến khích sự sáng tạo của conngười Với những đóng góp ấy Giêrắcđơ Uynxtenli xứng đáng là một trong những nhà

xã hội chủ nghĩa tiêu biểu của thế kỷ XVII và là một trong số những nhà xã hội chủnghĩa tiêu biểu của thời cận đại

c Hạn chế

Dựa vào chính phủ tư sản để tiến hành cải tạo xã hội chưa tách ra khỏi sự thần bí

của tôn giáo

d Nguyên nhân hạn chế

Những hạn chế trên đây là những hạn chế có tính lịch sử, không thể tránh khỏi.Nguyên nhân cơ bản của những hạn chế có tính chất lịch sử của chủ nghĩa xã hộikhông tưởng bắt nguồn từ những điều kiện kinh tế - xã hội lúc bấy giờ.

*Tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng thế kỷ XVIII ở Pháp

Hoàn cảnh lịch sử

Cuộc cách mạng công nghệ từ cuối thế kỷ XVIII khởi đầu từ nước Anh tạo bướcphát triển mới cho chủ nghĩa tư bản ở Châu Âu trong đó có Pháp Cách mạng tư sảnAnh, chiến tranh giải phóng dân tộc ở Bắc Mỹ đưa tới sự ra đời Hợp chủng quốc Hoa

Kỳ năm 1776, tiếp đến Cách mạng tư sản Pháp thắng lợi năm 1789 đem đến cho giaicấp tư sản những thắng lợi cơ bản về chính trị

Trong điều kiện lịch sử chung ấy, nước Pháp cũng đạt được một số thành tựu kinh

tế, sử dụng được những thành quả cuộc cách mạng công nghiệp ở Anh như máy dệt,máy quay tơ, máy bơm, máy hơi nước Công trường thủ công tư bản ở Pháp bắt đầu có

sự thâm nhập của công nghiệp từ cuối thế kỷ XVIII, tư đó thúc đẩy sự phát triển củathương nghiệp, ngoại thương Pháp phát triển mạnh

Tuy vậy, thế kỷ XVII nước Pháp vẫn là một nước nông nghiệp với hơn 80% dân số

là nông dân cộng với thủ công nghiệp phường hội lỗi thời cùng với công trường thủcông phân tán và chế độ chuyên chế phong kiến phản động cấu kết với xã hội Tất cảnhững nhân tố trên trở thành lực cản sự phát triển của công nghiệp

Về xã hội: Cơ cấu xã hội – giai cấp ở Pháp gồm ba đẳng cấp

Đẳng cấp thứ nhất là tăng lữ (bao gồm cả tăng lữ cao cấp và tăng lữ bình dân) Đây

là đẳng cấp số một có nhiều ưu thế cả về kinh tế và chính trị

Đẳng cấp thứ hai là tầng lớp quý tộc với cơ cấu hết sức phức tạp

Tăng lữ cao cấp cùng với tầng lớp đại quý tộc hợp thành giai cấp thống trị hết sứcphản động Đó là thời kỳ thống trị của dòng quý tộc Buốcbông mà đại biểu là hai triềuđại hết sức phản động của Lui XIV và Lui XV

Đẳng cấp thứ ba gồm giai cấp tư sản, là giai cấp có ưu thế nhất cả về kinh tế vàchính trị; tầng lớp bình dân thành thị va nông dân, trong đó nông dân là tầng lớp tận

cùng của xã hội Đẳng cấp thứ ba bao gồm nhiều tầng lớp có lợi ích rất khác nhaunhưng có mục tiêu chung là muốn lật đổ ách thống trị của tầng lớp tăng lữ và quý tộc Mâu thuẫn giữa quý tộc và tăng lữ với đẳng cấp thứ ba ngày càng gay gắt, dẫn tớicuộc Cách mạng tư sản Pháp năm 1798 và tiếp theo là những cuộc đấu tranh giữa cáclực lượng tư sản với quý tộc, giữa phải tiến bộ và phái bảo thủ trong giai cấp tư sản… Trong hoàn cảnh lịch sử nước Pháp thế kỷ XVIII đã xuất hiện nhiều nhà triết họcduy vật nổi tiếng như Môngtexkiơ (1689-1755), Vônte (1694-1778), Rútxô (1712-1787) và các nhà xã hội chủ nghĩa không tưởng như Giăng Mêliê (1664-1729),Phrăngxoa Morenli(chưa rõ năm sinh và năm mất), Gabrien Bunnơ Mabli (1709-1785)

và Grắccơ Babớp (1760-1797)

IV-Giăng Mêliê (1664-1729) hoặc (1668-1733)

1 Tóm tắt tiểu sử Giăng Mêliê

G.Mêliê sinh ra trong một gia đình thợ dệt thuộc làng Madécni Tuy học trong mộttrường dòng nhưng ông lại nghiên cứu rất nhiều về triết học, toán học, vật lý Năm 23tuổi ông được phong mục sư và được giao việc hành đạo tại làng Etơrơpênhi Suốt 40năm sống ở nông thôn G.Mêliê hiểu thấu đáo nổi khổ của nông dân, chính hoàn cảnhlịch sử ấy khiến trong ông đã nảy sinh tư tưởng chống bọn địa chủ và giáo hội Năm

1716, Mêliê đã cùng nhân dân trong xứ đạo đấu tranh chống một tên địa chủ vì hắn đãgây ra nhiều nỗi khổ cho nhân dân Ông đã bị giáo hội quở phạt

2 Nội dung tư tưởng xã hội chủ nghĩa của Giăng Mêliê

nhảm nhí…”.Khuynh hướng chống giáo hội mạnh mẽ đến mức sau này khi Vônte –một nhà văn hóa lớn, một nhà triết học duy vật của nước Pháp ở thế kỷ XVIII đượcđọc những di chúc tôi đã nhận xét rằng: “Đây là một tài liệu chống Giêxu” Vônte cònviết: “Tôi run lên vì hoảng sợ khi đọc cuốn sách của Mêliê Những di chúc của tôi- mộtbằng chứng của một mục sư trước khi chết đã cầu xin thượng đế xá tội vì đã chótgiảng đạo Thiên Chúa….tất cả những ai đọc Những di chúc của tôi đều sẽ bị thuyếtphục” Vôntê cũng thừa nhận rằng, tư tưởng chống tôn giáo của Mêliê đã ảnh hưởngrất lớn đến các nhà triết học duy vật thế kỷ XVIII ở Pháp.

Mêliê phê phán xã hội phân chia đẳng cấp, trong đó có quá nhiều những kẻ ănbám sống bằng mồ hôi, nước mắt của những người lao động; bọn quý tộc, những chủtrang trại, những nhân viên thu thuế là những kẻ lười nhác hút máu của nhân dân,những kẻ ăn bám Muốn cho xã hội lành mạnh trước hết phải xóa bỏ tất cả nhũng bọn

ăn bám đó

Ông tố cáo tội ác của bon vua chúa nhất là Lui XIV; lên án nhũng cuộc chiếntranh thôn tính vì lợi ích của chúng gây ra đau thương bởi những vụ tàn sát dânthường, cướp đoạt tài sản của dân Ông viết: “Lui XIV chính là kẻ đã gây ra những bấtcông lớn, những vụ cướp đoạt lớn, những vụ tàn sát lớn trên mặt biển cũng như trênmặt đất”

Ông thừa nhận, trong xã hội có sự phụ thuộc lẫn nhau giữa người và người Nhưngông cũng phản đối sự phụ thuộc đến mức tất cả của cải đều dồn về một ít số người,còn phần bên kia chỉ toàn những tai họa Điều đó trái với “quyền bình đẳng tự nhiêncủa con người”.Tự nhiên sinh ra chúng ta với tính cách là những người tương thân,tương ái vì chúng ta sinh ra có chung một nguồn gốc, có chung một mục đích “Bảnchất tự nhiên của con người là bình đẳng, hòa hợp…”.Ông kịch liệt phê phán sự phânchia xã hội thành những đẳng cấp, tạo ra những bất công xã hội

G.Mêliê coi nông dân là nhân vật trung tâm của xã hội Pháp, và do đó ông đặc biệtquan tâm đến tình trạng bần cùng, cuộc sống tối tăm vì bị áp bức, bóc lột nặng nề củangười nông dân bởi bọn địa chủ và các giáo hội Vì thế, theo ông, giải phóng nông dân

là nhiệm vụ trung tâm của cách mạng ở Pháp Có thể nói đây là một dự báo về nộidung cuộc cách mạng tư sản Pháp và dự báo ấy của Mêliê đã thành hiện thực trongcuộc cách mạng tư sản Pháp 1789

Ông chỉ ra rằng, giải phóng nông dân không chỉ là sự giải phóng về mặt chính trị màcòn là giải phóng về mặt kinh tế Muốn vậy phải xóa bỏ chế độ tư hữu, nguồn gốc củamọi đau khổ, bất hạnh, của chiến tranh; của trộm cắp, của giết người và của sự dốitrá…Ông kêu gọi nhân dân hãy vùng lên đấu tranh, nghĩa là ông không thừa nhận conđường giải phóng nhũng người lao động bằng giáo dục đạo đức; không thể thỏa hiệpvới giai cấp thống trị mà phải đấu tranh cách mạng để lật đổ chúng Ông viết: “Cácngười và con cháu các người sẽ còn đau khổ chừng nào các ngươi chưa đoàn kết lại…góp phần vào công cuộc tự giải phóng khỏi ách thống trị của bọn vua chúa…của tôngiáo”.

Ông nêu một tư tưởng rất tiến bộ; giải phóng nhân dân là sự nghiệp của chính bảnthân nhân dân Ông kêu gọi: “Số phận các người ở trong tay các người- lien hiệp lạihỡi nhân dân các dân tộc…hãy đoàn kết, tương trợ lẫn nhau” Đây quả là một tư tưởngcủa các nhà xã hội chủ nghĩa trước đây và cả ở các nhà xã hội chủ nghĩa đương thời

* Những tư tưởng của G.Mêliê và một xã hội tương lai

Xóa bỏ chế độ tư hữu, thiết lập một chế độ công hữu về của cải là hạt nhân trong tưtưởng về một xã hội tương lai của Mêliê

Trên cơ sở chế độ công hữu của cải chủ yếu là chế độ công xã về ruộng đất củanông dân, xã hội tương lai sẽ được xây dựng như một gia đình thống nhất, mọi ngườisống hòa bình, coi nhau như anh em, đoàn kết hữu nghị, giúp đỡ nhau “Mỗi ngườiđược đảm bảo về nhu cầu” đó là một câu châm ngôn của Mêliê để xây dựng xã hội,nhờ nó mà chế độ công hữu tài sản được gìn giữ và phát triển; nhờ nó mà nhân dânthoát khỏi khổ đau, thoát khỏi tình cảnh giết người, thoát khỏi trộm cướp, dối trá dochế độ tư hữu sinh ra Theo ông, mọi người sẽ đều được bảo đảm về lương thực, thựcphẩm, nhà ở, may mặc, dày dép như nhau và cùng làm việc bên nhau do những ngườitài giỏi quản lý Ông viết: “Nói chung, nếu mọi người đều có, đều được hưởng thụ mộtcách bình đẳng nhũng của cải và những phương tiện sống, nếu họ nhất trí lo toan đếnnhững công việc lương thiện và có ích nào đó…và nếu họ san sẻ khéo léo cho nhaunhững của cải trên trái đất và những thành quả lao động và kỹ nghệ của họ, thì họ sẽkhá dồi dào để sống một cách hài lòng và sung sướng”

c Những hạn chế của G.Mêliê

Những nét thiên tài của ông mãi đến cuối đời mới được bộc lộ Ở ông có mộtkhoảng cách bí ẩn giữa một nhà chính trị có tư tưởng vô thần với một mục sư giảngđạo trên cơ sở thế giới quan duy tâm Ông coi tôn giáo là dối trá, bịp bợm, nhảm nhínhưng ông đã đi giảng giáo lý của đạo Thiên Chúa suốt 40 năm, điều đó chứng tỏ ởông còn thiếu một sức mạnh cần thiết cuả ý chí góp phần vào quá trình thay đổi đờisống xã hội Đó là một tấn bi kịch trong cuộc đời của Mêliê thể hiện trong lời tự thúcủa mình: “Tôi đã đau khổ biết bao nhiêu khi tôi buộc phải truyền bá tới bà con những

sự dối trá, bỉ ổi mà trong thâm tâm tôi ghét cay, ghét đắng…Sự hồn nhiên của bà conkhiến tôi ân hận biết chừng nào; tôi không dám nói điều đó khi còn sống, nhưng tôi sẽnói khi tôi sắp chết” Tuy vậy, với Những di chúc của tôi, chứa đựng trong đó nhiều tưtưởng chính trị đặc sắc, Mêliê đã cống hiến cho lịch sử các tư tưởng xã hội chủ nghĩanhũng trang sách quý giá Mêliê vẫn là một trong những nhà xã hội chủ nghĩa tiêu biểucủa thế kỷ XVIII ở Pháp

d Nguyên nhân hạn chế

Những hạn chế trên đây là những hạn chế có tính lịch sử, không thể tránhkhỏi.Nguyên nhân cơ bản của những hạn chế có tính chất lịch sử của chủ nghĩa xã hộikhông tưởng bắt nguồn từ những điều kiện kinh tế - xã hội lúc bấy giờ

V Phrăngxoa Morenli

1 Tóm tắt tiểu sử

Đến nay, chúng ta vẫn chưa biết rõ tiểu sử của ông, kể cả ngày, tháng, năm sinh

và ngày mất Ngay cái tên Phrăngxoa Morenli cũng chỉ được thừa nhận là một bútdanh trong một cuốn sách có tên là Bộ luật tự nhiên Dù sao, chúng ta vẫn có thểkhẳng định rằng có một người mang bút danh ấy(có cả ảnh về tên bút danh ấy) trongtrang đầu cuốn sách: Bộ luật tự nhiên Người ta dự đoán rằng, ông là một thầy giáodạy trong một trường tư thục ở thị trấn Máclơ

2 Những tư tưởng xã hội chủ nghĩa của Ph Morenli

a Tác phẩm chủ yếu

Bộ luật tự nhiên có lẽ là tác phẩm lớn và duy nhất của Ph.Morenli Tác phẩm nàyđược xuất bản ở Amxtécđam (Hà Lan) vào năm 1755 và đến 1841 được tái bản với têntác giả Ph.Morenli