Nâng cao vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường trung học phổ thông tỉnh Thái Bình hiện nay

Nâng cao vai trò, đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực,các trường trung học phổ thông, tỉnh Thái Bình, hiện nay

1

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

-

Dương Thị Thúy Nga

Nâng cao vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các

trường trung học phổ thông tỉnh Thái Bình hiện nay

Chuyên ngành : Chủ nghĩa xã hội khoa học

Mã số : 60 22 85

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS,TS NGUYỄN VĂN OÁNH

HÀ NỘI - 2006

2

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những thập kỷ đầu của thế kỷ 21, nước ta đang bước vào một thời kỳ

phát triển mới: thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH gắn với kinh tế tri thức, phát triển

kinh tế thị trường định hướng XHCN, mở rộng hội nhập quốc tế với nhiều thuận lợi

và khó khăn, thử thách phải vượt qua Để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ đó, Đại hội

Đảng toàn quốc lần thứ VIII khẳng định: “Lấy việc phát triển nguồn lực con người

làm yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững” Đại hội IX của Đảng chỉ

rõ: tiếp tục “phát huy nhân tố con người” và “tăng cường nguồn lực con người” để

“từng bước phát triển kinh tế tri thức” Đại hội X của Đảng nhấn mạnh: "Phát triển

nguồn nhân lực chất lượng cao" để "tiếp tục hoàn thiện kinh tế thị trường định

hướng XHCN" và "đẩy mạnh CNH, HĐH gắn với kinh tế tri thức" Bởi lẽ, con

người vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển, đầu tư cho con người

chính là tạo cơ sở vững chắc cho sự phát triển, là bảo đảm vững bền cho sự phồn

thịnh của mỗi quốc gia

GD-ĐT có vị trí quan trọng để phát triển nguồn nhân lực Giáo dục trong hệ

thống trường học là con đường ngắn nhất và khoa học nhất để truyền thụ tri thức

cho người học một cách cơ bản, có hệ thống và hiệu quả Hệ thống giáo dục nước

ta hiện nay có nhiều cấp học, ngành học được xây dựng chặt chẽ và mang tính phát

triển Đội ngũ nhà giáo là lực lượng nòng cốt thực hiện mục tiêu GD-ĐT, là người

xây dựng cho người học thế giới quan, nhân sinh quan tiến bộ, trang bị cho người

học tri thức và phương pháp tư duy khoa học, khả năng làm việc độc lập, sáng tạo

Vì vậy, vai trò của đội ngũ nhà giáo rất quan trọng, công việc của họ sẽ để lại dấu

ấn trong tương lai Khi nói về vai trò của đội ngũ nhà giáo, tại hội nghị giáo dục ở

Australia năm 1993 các đại biểu đã đưa ra nhận định: “Người giáo viên sẽ là người

có trách nhiệm làm thay đổi thế giới” Đảng ta cũng xác định “Giáo viên là nhân tố

quyết định chất lượng giáo dục và được xã hội tôn vinh” [9, tr.38-39]

3

Nằm trong cấu trúc chung của hệ thống giáo dục quốc dân, các trường THPT

là một cấp học, một bộ phận hữu cơ của giáo dục phổ thông, là cầu nối giữa bậc

tiểu học, THCS với bậc đại học Nếu giáo dục đại học là khâu trực tiếp đào tạo

nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao tham gia quá trình

CNH, HĐH đất nước, thì giáo dục THPT là khâu chuẩn bị cho học sinh THPT – bộ

phận quan trọng của nguồn nhân lực tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao

động Ở cấp học này, đội ngũ nhà giáo có vai trò rất quan trọng trong việc đào tạo

học sinh thành nguồn nhân lực có tri thức, có năng lực và phẩm chất, có đủ điều

kiện để tiếp cận bậc GD-ĐT cao hơn hoặc lao động ở một ngành nghề cụ thể khi

chưa có khả năng học tiếp Nhưng hiện nay trong các trường THPT “đội ngũ nhà

giáo vừa thiếu lại vừa thừa, một bộ phận nhỏ nhà giáo chưa đạt chuẩn đào tạo, một

số thiếu năng lực giảng dạy và tinh thần trách nhiệm Đáng lo ngại là tác động tiêu

cực của cơ chế thị trường đã làm xói mòn phẩm chất của một số nhà giáo gây ảnh

hưởng xấu đến uy tín người thầy trong xã hội” [3, tr.21] Điều đó làm hạn chế việc

thực hiện vai trò đào tạo nguồn nhân lực của đội ngũ nhà giáo, đồng thời là một

trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn tới thực trạng: nhiều học sinh kiến thức lệch

lạc, thiếu hiểu biết về các vấn đề chính trị - xã hội, một bộ phận học sinh suy thoái

về đạo đức, lối sống; phần lớn học sinh sau khi tốt nghiệp THPT thiếu khả năng tự

tìm kiếm việc làm, chưa vững vàng trước những biến đổi phức tạp của cuộc sống

Chất lượng đào tạo ở cấp học này chưa thực sự đáp ứng được mục tiêu đặt ra Đặc

biệt, vào thời điểm hiện nay dấu hiệu của sự khủng hoảng trong GD-ĐT đã đến

mức khiến xã hội phải lên tiếng

Là người đã từng trực tiếp tham gia công tác giáo dục ở một trường THPT

thuộc tỉnh Thái Bình, với mong muốn thông qua việc khảo sát vai trò của đội ngũ

nhà giáo ở một tỉnh để có thể phát hiện những tiềm năng đang tiềm tàng và khơi

dậy năng lực sáng tạo, nhiệt tình cống hiến của đội ngũ nhà giáo trong công tác

giáo dục thế hệ công dân mới của đất nước, tác giả đã lựa chọn đề tài: “Nâng cao

4

vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các

trường trung học phổ thông tỉnh Thái Bình hiện nay”

2 Tình hình nghiên cứu

Trong những năm gần đây, nhận thức được tầm quan trọng của GD-ĐT và

vai trò của đội ngũ nhà giáo đối với việc phát triển nguồn nhân lực nên ở nước ta đã

có một số công trình nghiên cứu khoa học đề cập tới các khía cạnh khác nhau của

vấn đề nhà giáo và vai trò của đội ngũ nhà giáo:

Những công trình có tính chất định hướng cho việc nghiên cứu về mối quan

hệ giữa GD-ĐT với việc phát triển nguồn nhân lực và đội ngũ nhà giáo trong mối

quan hệ đó như: “Con người Việt Nam, mục tiêu và động lực phát triển kinh tế – xã

hội” mã số KX.07 (1991-1995) do GS.TS Phạm Minh Hạc chủ biên với nhiều vấn

đề được phân tích trong đó có các vấn đề phát triển GD-ĐT, bồi dưỡng và đào tạo

lại đội ngũ nhân lực, gia đình - nhà trường - xã hội với việc phát hiện, tuyển chọn,

giáo dục và đãi ngộ người tài…; “Chiến lược phát triển giáo dục trong thế kỷ 21,

kinh nghiệm của các quốc gia” của Viện nghiên cứu phát triển giáo dục, Nxb Chính

trị quốc gia (2002), là tập hợp những kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học có

liên quan đến lĩnh vực chiến lược phát triển giáo dục

Những công trình nghiên cứu khoa học ít nhiều có đề cập đến đặc điểm, vai

trò của đội ngũ nhà giáo trong giai đoạn hiện nay như: luận án Tiến sĩ triết học của

Phạm Văn Thanh (2001): “Xây dựng đội ngũ trí thức khoa học Mác-Lênin trong

các trường đại học ở nước ta hiện nay”, luận án chủ yếu bàn về đội ngũ nhà giáo

Mác-Lênin và vai trò của đội ngũ này trong các trường đại học; “Trí thức giáo dục

đại học Việt nam trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH” của Nguyễn Văn Sơn, Nxb

Chính trị quốc gia (2002) với nội dung xây dựng đội ngũ nhà giáo ở các trường đại

học đáp ứng yêu cầu của giáo dục đại học trong giai đoạn hiện nay; luận án Tiến sĩ

triết học của Đỗ Tuyết Bảo (2001) “Giáo dục đạo đức cho học sinh THCS tại thành

phố Hồ Chí Minh trong điều kiện đổi mới hiện nay” đi sâu nghiên cứu vai trò, ý

nghĩa của GD-ĐT đối với sự hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh

5

THCS trong điều kiện mới; luận văn Thạc sĩ triết học của Nguyễn Như Thơ (1998)

“Kinh tế thị trường với sự hình thành và phát triển nhân cách của người thầy giáo

Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” đã lý giải những biến đổi trong quá trình hình

thành và xây dựng nhân cách sư phạm cho đội ngũ nhà giáo; luận văn thạc sĩ triết

học của Nguyễn Sỹ Quyết Tâm (2003) “Giáo dục đạo đức XHCN qua bộ môn Giáo

dục công dân cho học sinh THPT ở tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu” với những giải pháp

đáp ứng mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh THPT

Tuy nhiên đến nay vẫn chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu về

vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường

THPT trên địa bàn một tỉnh, trong đó có tỉnh Thái Bình Do vậy, trên cơ sở kế thừa

những thành quả của các công trình khoa học đi trước, đứng ở giác độ chuyên

ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học, chúng tôi chọn đề tài: “Nâng cao vai trò của đội

ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường trung học

phổ thông tỉnh Thái Bình hiện nay” để thực hiện luận văn của mình

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

* M ục đích: Trên cơ sở lý luận và làm rõ thực trạng vai trò của đội ngũ nhà

giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường THPT tỉnh Thái Bình,

đưa ra giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá

trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường THPT của tỉnh

- Làm rõ những khái niệm: đội ngũ nhà giáo, nguồn nhân lực, học sinh

THPT, từ đó phân tích đặc điểm, vai trò của đội ngũ nhà giáo với tư cách là chủ thể

quan trọng trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường THPT

- Đánh giá đúng thực trạng vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào

tạo nguồn nhân lực ở các trường THPT tại tỉnh Thái Bình hiện nay

- Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá

trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường THPT tỉnh Thái Bình

6

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng: Nghiên cứu đội ngũ nhà giáo dưới góc độ chính trị - xã hội thể

hiện trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực

* Ph ạm vi: Vai trò của đội ngũ này trong thời kỳ đổi mới, nhất là trong

những năm gần đây

Địa bàn nghiên cứu: Các trường THPT tỉnh Thái Bình

5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

* C ơ sở lý luận:

Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư

tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về vai trò của đội ngũ

nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn lực học sinh THPT

* C ơ sở thực tiễn:

Luận văn nghiên cứu toàn bộ hoạt động của đội ngũ nhà giáo ở các trường

THPT tỉnh Thái Bình hiện nay trong mối quan hệ với quá trình đào tạo nguồn nhân

lực

* Ph ương pháp nghiên cứu:

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp duy vật

lịch sử kết hợp với phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, logic và lịch sử,

thống kê, điều tra xã hội học…, gắn lý luận với thực tiễn chính trị - xã hội của vấn

đề

6 Những đóng góp mới của luận văn

Xác định rõ quan hệ giữa đội ngũ nhà giáo với nguồn lực học sinh THPT

trên cả hai mặt lý luận và thực tiễn

Xác định các xu hướng biến động về vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá

trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường THPT

Xác định quan điểm và hệ thống giải pháp để nâng cao vai trò của đội ngũ

nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở các trường THPT trong thời gian

tới

7

7 Ý nghĩa của luận văn

Ở mức độ nhất định, kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần nhận thức

đầy đủ hơn về vai trò của đội ngũ nhà giáo trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực;

làm cơ sở để xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo ở các trường

THPT; làm tài liệu tham khảo cho ngành GD-ĐT mà trước hết là ngành GD-ĐT

Thái Bình, góp phần làm tài liệu tham khảo, nghiên cứu một số vấn đề về trí thức,

con người, nguồn nhân lực

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được

kết cấu thành 3 chương, 6 tiết

8

Chương 1 NGUỒN LỰC HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÀ

VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ NHÀ GIÁO TRONG QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO

NGUỒN NHÂN LỰC NÀY

1.1 NGUỒN LỰC HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÀ VAI TRÒ CỦA

GIÁO DỤC - ĐÀO TẠO ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC

1.1.1 Quan niệm về nguồn nhân lực và vai trò của giáo dục - đào tạo trong việc

phát triển nguồn nhân lực

1.1.1.1 Quan niệm về nguồn nhân lực

Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế thế giới hiện nay, quốc gia nào

cũng nhận thức rõ nguồn nhân lực là nhân tố quyết định đến sự phát triển kinh tế -

xã hội của đất nước Nhiều quốc gia đã xây dựng cho mình chiến lược phát triển

nguồn nhân lực và coi đó là vấn đề cốt lõi cho sự phát triển

Khi nói đến nguồn nhân lực tức là muốn nói đến một tài sản quý, vốn quý có

khả năng sinh sôi nảy nở và có thể đem ra sử dụng Tài sản quý, vốn quý đó gắn

liền với con người - một đơn vị tế bào tạo nên nguồn nhân lực, là đối tượng cần

được đầu tư, được giáo dục và được đào tạo Có thể hiểu nguồn nhân lực ở một số

nội dung sau:

Th ứ nhất, nói tới nguồn nhân lực là nói tới con người hiện thực và chất

l ượng phát triển của con người gắn liền với bản chất xã hội

Các nhà triết học mácxít đã khẳng định: con người hiện thực là một chỉnh thể

sinh học - xã hội, nhưng yếu tố xã hội mới là bản chất đích thực của con người Kết

hợp hai mặt sinh học và xã hội, con người có một năng lực tiềm ẩn (tiềm năng), khi

được sử dụng và gặp môi trường thuận lợi thì tiềm năng ấy được phát huy, lúc đó

con người trở thành động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội Môi trường đó

chính là hoạt động lao động - hoạt động bản chất nhất của con người nhằm tạo ra

9

các sản phẩm phục vụ cho cuộc sống Khẳng định điều này, Ăngghen nói: “Lao

động là điều kiện cơ bản, đầu tiên của toàn bộ đời sống loài người và như thế đến

một mức mà trên một nghĩa nào đó chúng ta phải nói: lao động đã sáng tạo ra bản

thân con người”[24, tr.641] Và, mặc dù: “Bản thân chúng ta, với cả xương thịt,

máu mủ và đầu óc, chúng ta là thuộc về tự nhiên, chúng ta nằm trong lòng giới tự

nhiên”[24, tr.665] nhưng nhờ có lao động mà: “Người là giống vật duy nhất có thể

bằng lao động mà thoát khỏi trạng thái thuần túy là loài vật” [24, tr.673] Lao động

mang ý nghĩa nhân bản sâu xa bởi trong lao động con người đã làm biến đổi tự

nhiên, biến đổi cả bản thân mình và đã làm nên lịch sử của cả xã hội loài người

Điều đó cho thấy, nếu con người là sản phẩm của hoàn cảnh lịch sử - xã hội thì đặc

trưng bản chất nhất của nguồn nhân lực là sự phản ánh trình độ phát triển, mức độ

hoàn thiện con người trong từng thời kỳ lịch sử nhất định Chính các hoạt động

nhận thức thực tiễn của con người đã làm hoàn thiện nhân cách, trình độ, trí tuệ và

thể lực của con người, giúp con người thực hiện các chức năng xã hội của mình Vì

vậy, khi đào tạo nguồn nhân lực cần phải phát triển cả mặt sinh học (sức khỏe, nuôi

dưỡng, vệ sinh, môi trường ) và mặt xã hội (kiến thức, kỹ năng, đạo đức, lối

sống ) cho con người Đây là điều kiện để tạo ra những khả năng, tiềm năng của

nguồn nhân lực đồng thời cũng là cơ sở để có giải pháp phát huy vai trò của nguồn

nhân lực

Th ứ hai, nói tới nguồn nhân lực là nói tới con người trong tư cách cá nhân

Khi xem xét mối quan hệ giữa con người với thế giới xung quanh, các nhà

triết học mácxít đã chứng minh rằng: con người là sản phẩm của hoàn cảnh, đồng

thời là chủ thể sáng tạo ra hoàn cảnh Nhưng hoạt động sáng tạo ra hoàn cảnh của

con người lại chỉ được thực hiện trong mối quan hệ với cộng đồng Xã hội và quan

hệ xã hội là điều kiện để con người thể hiện bản tính phong phú và tư duy sáng tạo

10

của mình Do đó, khả năng của con người hay của nguồn nhân lực được huy động

vào quá trình phát triển xã hội sẽ trở thành những thông số quan trọng để nghiên

cứu và điều chỉnh một cách có ý thức nguồn nhân lực của từng quốc gia hoặc từng

địa phương

Th ứ ba, nói đến nguồn nhân lực cần nhấn mạnh đến vai trò tích cực, sáng

t ạo của con người trong hoạt động thực tiễn, thể hiện ở vai trò chủ thể sáng tạo

hi ện trong việc con người cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội và cải tạo bản thân

Các nhà mácxít khẳng định: sự thay thế của các hình thái kinh tế - xã hội

trong lịch sử là do sự phát triển của lực lượng sản xuất Mà trong lực lượng sản

xuất, con người là yếu tố cách mạng và năng động nhất Chính con người đã làm

nên những biến đổi về tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất để rồi đưa xã hội

tiến lên Với luận điểm, xã hội tạo ra con người ở mức độ nào thì con người cũng

tạo ra xã hội ở mức độ đó đã cho thấy: trong tiến trình các cuộc cải biến xã hội, con

người luôn là mục tiêu, đồng thời là động lực của tiến trình đó Thực tế đã chứng

minh, ở đâu các lực lượng cách mạng có ý thức đầy đủ về vai trò của con người, có

giải pháp hiện thực hóa vai trò của con người thì sự nghiệp cách mạng ở đó sẽ

giành thắng lợi Với ý nghĩa đó, xét trong quá trình phát triển thì con người vừa là

mục tiêu, vừa là động lực

Kế thừa và phát triển những luận điểm trên, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiếp

tục nghiên cứu và khẳng định, con người là những cá nhân cụ thể, vừa tồn tại với tư

cách cá nhân với những nhu cầu, khát vọng và năng lực tiềm tàng, lại vừa tồn tại

với tư cách là những thành viên của gia đình, của cộng đồng dân tộc Bằng năng

lực và trách nhiệm đối với xã hội, con người có vai trò to lớn, quyết định tới thành

công của cách mạng, tiến bộ của xã hội, tiền đồ của dân tộc và hạnh phúc của nhân

dân Người viết: “Vô luận việc gì đều do con người làm ra” [30, tr.113] Rằng

“Phải bồi dưỡng, đào tạo và phát huy năng lực của con người, của từng cá nhân và

của cả cộng đồng dân tộc [32, tr.56]

11

Từ cơ sở trên có thể quan niệm rằng: Nguồn nhân lực là tổng thể những yếu

t ố thuộc về thể chất, tinh thần, đạo đức, trình độ tri thức, vị thế xã hội tạo nên

n ăng lực của con người, của cộng đồng người có thể sử dụng, phát huy trong quá

thể Nguồn nhân lực là nơi cung cấp sức lao động cho xã hội, là bộ phận quan trọng

nhất của dân số, của các nguồn lực, có khả năng tạo ra các giá trị vật chất và tinh

thần cho xã hội

1.1.1.2 Phát triển nguồn nhân lực và vai trò của nó đối với sự phát triển xã hội

Để phát triển kinh tế - xã hội cần có nhiều nguồn lực, trong đó nguồn nhân

l ực có vai trò quyết định sự phát triển, vì con người vừa là một nguồn lực của phát

triển, vừa là chủ thể của các nguồn lực khác Con người bằng lao động sáng tạo đã

phát hiện ra ngày càng nhiều nguồn lực trong tự nhiên và khơi dậy tác dụng của các

nguồn lực tự nhiên tạo thành những nguồn lực mới, làm tăng lên những khả năng

có thể có của đất nước, của dân tộc cho sự phát triển Mặt khác do đặc tính lao

động sáng tạo của con người mà nguồn nhân lực trở nên sinh động và không cạn

kiệt, hơn nữa nguồn nhân lực có khả năng phát triển, tái sinh và tự nhân mình lên

gấp bội Vì vậy, để đảm bảo cho sự phát triển bền vững thì cần phải quan tâm bồi

dưỡng, phát triển nguồn nhân lực cả về trí tuệ, năng lực, thể lực và đạo đức

Cách đây hơn 150 năm, Mác đã đề cập tới phát triển con người toàn diện, lấy

đó làm cơ sở cho sự phát triển xã hội CSCN Ông cho rằng sự phát triển lực lượng

sản xuất trước hết là: “Phát triển sự phong phú của bản chất con người, như là một

mục tiêu tự thân”[26, tr.168] Theo Mác-Ăngghen, cuộc đấu tranh của những người

cộng sản chống lại trật tự tư sản chính là nhằm mục đích “tạo ra hoàn cảnh có tính

người” để “phát triển những năng lực phẩm chất người” Kết quả của cuộc đấu

tranh đó là sự xuất hiện một liên hợp, trong đó “sự phát triển tự do của mỗi người

là điều kiện cho sự phát triển tự do của mọi người” Nguồn nhân lực vừa là một yếu

tố của sản xuất, của tăng trưởng kinh tế, vừa là mục tiêu của sự phát triển Do đó,

12

t ạo, sử dụng về số lượng và chất lượng nguồn nhân lực nhằm tạo ra cho lực lượng

c ủa sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội

Việc phát hiện và làm bộc lộ tiềm năng của nguồn nhân lực nhằm nâng cao

hiệu quả hoạt động của con người chỉ có thể thông qua hoạt động thực tiễn, qua đó

làm tích cực hóa nguồn nhân lực, tạo ra sự giải phóng cho tiềm năng của con người

để dẫn tới sự sáng tạo của con người Vấn đề là phải phát triển một nguồn nhân lực

như thế nào, làm thế nào để khơi dậy và phát huy được vai trò của của nguồn nhân

lực đó?

Theo quan niệm của chủ nghĩa Mác-Lênin, để xây dựng CNXH và CNCS

cần phải có một nguồn nhân lực có chất lượng, nguồn nhân lực đó chính là những

con người mới XHCN Thời Mác-Ăngghen, tuy chưa có những điều kiện khách

quan cho sự ra đời của con người mới XHCN nhưng qua việc nghiên cứu những

quy luật phát triển nội tại của CNTB, các ông đã phác họa những nét chính của con

người mới đại diện cho nguồn nhân lực của chế độ xã hội mới Đó là những con

người phát triển toàn diện, không bị trói buộc suốt đời vào một sự phân công lao

động nào, những con người lấy lao động làm nguồn hứng thú duy nhất trong đời

sống, ngày càng có đầy đủ năng lực và phẩm chất để làm chủ thiên nhiên, làm chủ

xã hội và làm chủ bản thân Lênin cũng nói đến con người mới khá cụ thể, đó là

những con người có tinh thần làm chủ tập thể, có năng lực làm chủ, hăng say lao

động, coi trọng sản xuất, coi trọng của công, có kỷ luật tự giác cao, có tri thức khoa

học, có khả năng tiếp thu những thành tựu mới nhất của nền văn minh hiện đại, vì

“người ta chỉ có thể trở thành người cộng sản sau khi làm giàu trí tuệ của mình

bằng sự hiểu biết tất cả những kho tàng tri thức mà nhân loại đã tạo ra”[21, tr.8]

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, để xây dựng thành công CNXH thì phải có những

con người XHCN, đó là những con người vừa hồng vừa chuyên, vừa có đức vừa có

tài, những con người phát triển toàn diện cả về nhận thức, tình cảm và ý chí, những

13

con người yêu nước, yêu chủ nghĩa quốc tế vô sản Những luận điểm của chủ nghĩa

Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là cơ sở lý luận của Đảng Cộng sản Việt

Nam trong vấn đề đào tạo một nguồn nhân lực với những con người cường tráng về

thể chất, trong sáng về tinh thần, có trí tuệ, phẩm chất đạo đức và nhân cách đáp

ứng được sự nghiệp cách mạng của đất nước trong giai đoạn hiện nay Việc tạo ra

nguồn nhân lực để xây dựng xã hội là sự nghiệp của nhiều “binh chủng”, trong đó

1.1.1.3 Giáo dục - đào tạo là nhân tố có ý nghĩa quyết định chất lượng nguồn

nhân lực

Nguồn nhân lực được phát triển bằng nhiều con đường khác nhau, song

GD-ĐT là con đường có hiệu quả nhất GD-GD-ĐT là hoạt động đặc biệt chỉ có trong xã

hội loài người, đó là hoạt động có tổ chức của xã hội nhằm bồi dưỡng và phát triển

các phẩm chất và năng lực cho con người cả về tư tưởng, đạo đức, khoa học, sức

khỏe và nghề nghiệp Ngay từ khi CNXH còn là học thuyết, Mác-Ăngghen đã đánh

giá cao vai trò của sự nghiệp giáo dục, các ông cho rằng giáo dục là nhiệm vụ cần

thiết, bắt buộc đối với mọi người Trong tác phẩm “Nguyên lý của CNCS”,

Mác-Ăngghen đã nói tới chế độ giáo dục trong một xã hội tổ chức theo nguyên tắc

CSCN là “giáo dục công cộng, không mất tiền cho tất cả trẻ em”, giáo dục toàn

diện cả “trí dục, thể dục” và “kỹ thuật bách khoa” Các ông nhấn mạnh: sự nghiệp

xây dựng xã hội mới trong đó cùng với phát triển kinh tế còn phải xây dựng văn

hóa, đào tạo con người, vì thế cần phải chú ý đến nhiệm vụ giáo dục, coi đó là biện

pháp hàng đầu để đào tạo con người mới với tư cách là chủ thể sáng tạo có ý thức

của xã hội mới Lênin đã vận dụng quan điểm của Mác-Ăngghen để phát triển giáo

dục ở nước Nga ngay sau Cách mạng Tháng Mười Trong lúc nước Nga còn đang

rất khó khăn, nghèo về kinh tế, lạc hậu về văn hóa, …Lênin đã nhận thấy việc nâng

cao trình độ văn hóa, giáo dục và kỹ thuật là vô cùng cần thiết để thoát khỏi tối

tăm, nghèo nàn, bệnh tật Ông nhấn mạnh: lúc này Nhà nước Xô Viết phải coi phát

14

triển giáo dục là một nhiệm vụ trọng tâm; tất cả mọi người, đặc biệt là thanh niên

phải có nhiệm vụ học tập vì nếu không xây dựng được một nền học vấn hiện đại thì

“CNCS cũng chỉ là một nguyện vọng mà thôi”[22, tr.175] Những luận điểm của

Mác-Ăngghen và Lênin cùng những kinh nghiệm thực tiễn về tầm quan trọng của

giáo dục trong quá trình đào tạo con người mới để xây dựng xã hội mới đến nay

vẫn còn nguyên giá trị và tiếp tục soi sáng cho các dân tộc muốn có sự phát triển

nhanh và bền vững

Việt Nam là một dân tộc hiếu học, trọng tri thức, trọng học vấn Từ ngàn xưa

ông cha ta đã đúc kết nên bài học lịch sử: để xây dựng xã tắc vững bền, để quốc gia

cường thịnh thì phải chăm lo cho nguồn lực trí tuệ của dân tộc Nhà bác học Lê

Quý Đôn đã từng khẳng định “Phi trí bất hưng”, nhà chí sỹ yêu nước Phan Bội

Châu cũng cho rằng: Người Việt Nam phải ngẩng cao đầu để tự cứu lấy mình bằng

tài năng và trí tuệ của mình, bằng việc khai trí và chấn hưng tân học Chủ tịch Hồ

Chí Minh và Đảng ta trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam đã học tập lý

luận và kinh nghiệm thế giới, kế thừa và phát triển truyền thống dân tộc trong việc

xây dựng một nền giáo dục tiến bộ phục vụ sự nghiệp cách mạng, xây dựng đất

nước Việt Nam theo con đường và mục tiêu đã lựa chọn

Ngay trong phiên họp đầu tiên của Hội đồng chính phủ, Chủ tịch Hồ Chí

Minh đã nhấn mạnh: “Nạn dốt là một trong những phương pháp độc ác mà bọn

thực dân dùng để cai trị chúng ta… Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu, vì vậy tôi

đề nghị mở một chiến dịch chống nạn mù chữ” [32, tr.8] Rằng phải xây dựng một

nền giáo dục mới, “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì

phải trồng người”, vì “Muốn xây dựng CNXH, trước hết cần có những con người

XHCN” [35, tr.310]

Trong thời kỳ đổi mới, Đảng ta nhận thức đầy đủ và sâu sắc hơn vai trò của

nguồn nhân lực, coi con người vừa là động lực, vừa là mục tiêu của công cuộc phát

triển kinh tế - xã hội, con người là nguồn vốn, là tài sản quý giá nhất Đảng ta

khẳng định: “Để đáp ứng yêu cầu về con người và nguồn nhân lực là nhân tố quyết

15

định sự phát triển của đất nước trong thời kỳ CNH, HĐH, cần tạo chuyển biến cơ

bản và toàn diện về giáo dục”[11, tr.201], vì “Phát triển GD-ĐT là một trong những

động lực quan trọng của sự nghiệp CNH, HĐH, là điều kiện để phát huy nguồn lực

con người - yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền

vững”[11, tr.108] Với phương châm giáo dục là quốc sách hàng đầu, Đảng ta

nhấn mạnh: một quốc gia phát triển cần có một nền kinh tế phát triển, một nền kinh

tế có sức mạnh để phát triển cần phải tạo ra được một nguồn nhân lực với một trình

độ trí tuệ ngang tầm thời đại và một nguồn chất xám cũng như nhân lực kỹ thuật đủ

để luôn đổi mới sản xuất, nâng cao năng suất lao động, phát triển các hoạt động

dịch vụ, hoạt động văn hóa, tinh thần, tất cả những điều này đều phụ thuộc vào

GD-ĐT Hơn nữa GD-ĐT đóng vai trò chủ đạo trong việc hình thành con người lao

động mới - người công dân Việt Nam có lý tưởng XHCN, có lòng tự hào dân tộc,

có khả năng tiếp thu những tiến bộ của khoa học, công nghệ và tinh hoa văn hóa

của nhân loại, có khả năng lao động và tạo ra ngày càng nhiều của cải vật chất cho

xã hội Với ý nghĩa đó Đảng ta chỉ rõ: giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực là một

khâu chủ yếu trong toàn bộ quá trình phát triển nguồn lực của đất nước Trên nền

tảng học vấn phổ thông về tự nhiên, xã hội, nhân cách…, giáo dục và đào tạo

nguồn nhân lực phải hướng tới việc hình thành, phát triển kiến thức, kỹ năng lao

động phù hợp với cách thức tổ chức, phân công lao động xã hội theo từng giai đoạn

phát triển, trong các lĩnh vực hoạt động và điều kiện cụ thể

Những quan niệm trên là cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu về một bộ phận

quan trọng của nguồn nhân lực, đó là học sinh THPT - đối tượng tác động và cũng

là sản phẩm lao động của đội ngũ nhà giáo ở các trường THPT

1.1.2 Học sinh trung học phổ thông

1.1.2.1 Đặc điểm của học sinh trung học phổ thông

Theo điều 4 Luật Giáo dục (2005), giáo dục THPT là một bộ phận hữu cơ

của giáo dục phổ thông, nằm trong cấu trúc chung của hệ thống giáo dục quốc dân

16

Căn cứ vào điều 83 Luật Giáo dục (2005), những người đang học tập tại các cơ sở

giáo dục phổ thông (gồm bậc tiểu học và bậc trung học, trong bậc trung học có 2

cấp là cấp THCS và cấp THPT) và giáo dục nghề nghiệp (gồm các trường trung

học chuyên nghiệp và dạy nghề) được gọi là học sinh

Kết hợp điều 4 và điều 83, có thể hiểu học sinh THPT là những người đang

theo học ở cấp THPT, cấp học kế tiếp sau cấp THCS và “được thực hiện trong ba

năm học, từ lớp 10 đến lớp 12 Học sinh vào học lớp 10 phải có bằng tốt nghiệp

THCS, có tuổi là mười lăm ”[20, tr.20] Điều lệ trường trung học (2000) cũng quy

định rõ tuổi của học sinh THPT “là 15 đến 19”[13, tr.26]

Theo quy định của luật Lao động nước ta, nam tuổi từ 60; nữ tuổi từ

15-55, có khả năng lao động đều thuộc lực lượng lao động Như vậy, với lứa tuổi trên

học sinh THPT là lực lượng nằm trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động và là

bộ phận quan trọng của nguồn nhân lực Đây là lứa tuổi có sự phát triển đa dạng,

phong phú nhưng cũng phức tạp cả về mặt sinh học và mặt xã hội, là thời kỳ học

sinh bước vào giai đoạn cuối của quá trình chuẩn bị nền tảng cho sự tham gia của

họ vào hoạt động nghề nghiệp và các dạng lao động xã hội Xem xét nguồn nhân

lực trên cả hai phương diện cá thể và xã hội thì học sinh THPT với tư cách là một

bộ phận của nguồn nhân lực cũng được xem xét trên hai phương diện đó với những

đặc điểm tâm sinh lý, những hoạt động đặc trưng và nhân cách xác định

Với độ tuổi từ 15 đến 19, học sinh THPT là những con người đang trưởng

thành, có khả năng phát triển mạnh mẽ về trí tuệ và nhanh chóng về thể lực Ở góc

độ sinh học, đây là lứa tuổi đang dần hoàn thiện về cơ thể, là giai đoạn các em phát

triển về chiều cao, trọng lượng và thể trạng với tốc độ nhanh So với các thế hệ cha

anh trước đây, học sinh THPT ngày nay do được sống trong hòa bình, do đời sống

ngày một nâng cao và nhu cầu dinh dưỡng được đáp ứng ngày càng đầy đủ nên có

sự phát triển tốt hơn về thể lực Các em đã có một thể hình đẹp hài hòa, một sức

khỏe dồi dào có thể đáp ứng được những đòi hỏi về sự hao phí các sức lực thần

kinh, cơ bắp trong lao động với những đặc thù nghề nghiệp khác nhau Hơn nữa ở

17

độ tuổi này tính chủ định phát triển mạnh, khả năng quan sát, ghi nhớ đạt ở mức độ

khá cao và giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động trí tuệ, khả năng tư duy lý luận, tư

duy trừu tượng cũng như năng lực tư duy độc lập sáng tạo được hình thành, phát

triển và ngày càng hoàn thiện Đây chính là cơ sở để học sinh THPT có thể tiếp

nhận và xử lý một khối lượng lớn tri thức, là điều kiện để bồi dưỡng trí tuệ, tay

nghề, để trang bị chuyên môn, nghề nghiệp và là giá đỡ cho tiềm năng sáng tạo của

các em với tư cách là một bộ phận của nguồn nhân lực Ở góc độ tâm lý, học sinh

THPT thích cái mới, thích khám phá, sáng tạo, giàu óc tưởng tượng, nhiều ước mơ,

hoài bão, có nhu cầu tìm hiểu, nhu cầu tình bạn, tình yêu…Những đặc điểm này đã

tác động rất mạnh đến sự hình thành tư tưởng của các em, khi các em xác định

được niềm tin, lý tưởng thì các em có thể xả thân vì lý tưởng và phấn đấu với niềm

lạc quan, với sức sống mạnh mẽ để đạt được niềm tin và lý tưởng đó Ở các em

không có tính bảo thủ, trì trệ, dễ thích ứng với đường lối đổi mới, rất quan tâm đến

tương lai nên cũng rất quan tâm đến những vấn đề lớn của đất nước, của thời cuộc

Đây là điều kiện để học sinh THPT xác định được phương hướng tiến thân, lập

nghiệp và xây dựng sự nghiệp cho mình

Với tư cách là nguồn nhân lực trẻ, đang được chuẩn bị để thực hiện chức

năng của một công dân có học vấn, được quyền tham gia vào các hoạt động lao

động, học tập và các mối quan hệ xã hội, nhân cách của học sinh THPT được hình

thành trong quá trình xã hội hóa và giải quyết các mâu thuẫn Đó là mâu thuẫn giữa

sự phát triển mạnh mẽ về thể lực, trí lực, những mơ ước nhiều chiều với khả năng

thực hiện những mơ ước đó theo định hướng xác định phù hợp với năng lực và điều

kiện vốn có của bản thân, của gia đình; giữa lượng thông tin lớn về kinh tế, chính

trị, xã hội… với khả năng tiếp nhận, xử lý, chọn lọc những thông tin đó; giữa khối

lượng lớn tri thức phải học ở giai đoạn cuối của các trường phổ thông với những

nhu cầu hoạt động của tuổi trẻ; giữa tính phong phú, đa dạng của nghề nghiệp xã

hội, của tri thức với quỹ thời gian và điều kiện học tập có hạn của học sinh…Quá

trình giải quyết những mâu thuẫn đó khiến cho học sinh THPT phát triển mạnh mẽ

18

về các mặt, nhất là về tình cảm đạo đức, thẩm mỹ, nhu cầu giao tiếp và xu hướng

nghề nghiệp Đây là thời kỳ của sự hình thành, ổn định về tính cách để chuẩn bị

cho các em tiến dần tới vị trí xã hội của một người công dân đích thực trong giai

đoạn tiếp theo Điểm nổi bật trong nhân cách của học sinh THPT là sự tự ý thức, tự

khẳng định mình, biết nhìn nhận và suy nghĩ về hành vi của mình so với chuẩn mực

của tập thể, biết đánh giá cái đúng sai trong hành vi của mình và những cá nhân

khác Tuy nhiên sự đánh giá đó thường bị thiên lệch, hoặc đề cao quá mức bản thân

dẫn tới sự kiêu căng, hoặc lý tưởng hóa người khác một cách quá mức dẫn tới mặc

cảm tự ty với chính mình Làm cho các em biết người biết ta một cách khách quan

là cả một quá trình đòi hỏi nghệ thuật sư phạm của đội ngũ nhà giáo ở học sinh

THPT, nhu cầu được sống trong một tập thể mạnh, có uy tín tốt đã tạo cho hoạt

động giao tiếp của các em mang tính xã hội rõ nét, các em đã biết được lợi ích của

những việc mình làm, biết tự điều chỉnh khi xảy ra xung khắc trong giao tiếp Cùng

với giao tiếp, đời sống tình cảm của các em ngày càng phong phú, nó không chỉ

dừng lại ở những sở thích sinh hoạt thường nhật mà còn được xây dựng trên những

mục đích lâu dài như phấn đấu trong học tập và tu dưỡng, trong các phong trào tập

thể… Trong quan hệ với người lớn tuổi, các em tự tin hơn, các em không chỉ biết

đòi hỏi người lớn phải ưu ái những quyền lợi của cá nhân mà còn thấy được trách

nhiệm của bản thân trước gia đình, dòng họ, làng xóm Tình cảm nam nữ cũng

được nảy sinh ở giai đoạn này Có thể thấy mỗi nhân cách là một thế giới riêng, đặc

biệt là trong vấn đề tình cảm, do đó việc nhận biết, bồi dưỡng hoặc khắc phục

những biểu hiện sai lệch trong đời sống tình cảm của các em là công việc hết sức

nhạy cảm, đòi hỏi sự tỷ mỷ, cần mẫn và tấm lòng nhân ái bao dung của các nhà

giáo trong mọi tình huống giáo dục

Học sinh THPT là nguồn nhân lực đang bước qua lứa tuổi vị thành niên để

trở thành một công dân trong cộng đồng xã hội, là nguồn nhân lực chuẩn bị bổ sung

vào lực lượng lao động có tri thức của xã hội, cho nên hoạt động của các em rất đa

dạng về loại hình và tính chất Các hoạt động giao lưu, văn hóa, văn nghệ, thể dục

19

thể thao trở thành nhu cầu thường trực, song hoạt động học tập vẫn là hoạt động

ch ủ đạo Thái độ, động cơ lựa chọn đối với các môn học để thỏa mãn các khuynh

hướng nghề nghiệp là nét đặc thù so với học sinh cấp THCS Vì thế, hoạt động của

học sinh THPT mang tính năng động, độc lập và chủ động hơn Đối tượng hoạt

động của học sinh THPT được mở rộng, nó không chỉ đóng khung trong khuôn khổ

nhà trường mà ngày càng tiếp cận với những hoạt động phong phú ngoài xã hội

thông qua những nội dung sinh hoạt chính khóa, ngoại khóa và sự mở rộng giao lưu

của các em Hoạt động của học sinh THPT diễn ra trong môi trường và những điều

kiện đã được thiết kế một cách có kế hoạch để chuẩn bị cho các em kết thúc giai

đoạn học tập ở phổ thông chuyển sang giai đoạn học đại học, học nghề, lập nghiệp

Sự nghiêm túc của các kỳ thi vào các cơ sở đào tạo chuyên nghiệp mà học sinh

THPT phải trải qua là những điều kiện khách quan ràng buộc các em vào hoạt động

học tập Như vậy, hoạt động của học sinh THPT là quá trình nhằm đạt tới mục đích

hoàn thiện kiến thức phổ thông, chuẩn bị cho việc tiếp thu kiến thức và kỹ năng

nghề nghiệp ở mức cao hơn Điều này đòi hỏi ở các em tính tự lập, chủ động, hoạt

động lý trí của bản thân và cách nhìn đúng đắn hơn những giá trị xã hội và những

gì vốn có của cá nhân Do đó, đội ngũ nhà giáo cần hiểu rõ hoạt động đặc trưng của

học sinh ở cấp học này để có thể định hướng cho hoạt động đó theo mục tiêu đã xác

định

Từ những phân tích trên có thể hiểu: Học sinh THPT là lứa tuổi chuyển tiếp

t ừ trẻ em sang người lớn, đó là lứa tuổi nở rộ sức mạnh thể chất, tinh thần và trí

tu ệ, lứa tuổi với những hoạt động đặc trưng để hình thành nhân cách và phẩm chất

c ủa một công dân, hình thành thế giới quan và lý tưởng, là lứa tuổi luôn luôn tự

xác định vị trí, vai trò của mình trong xã hội

20

1.1.2.2 Vai trò của học sinh trung học phổ thông

Nếu con người là nguồn lực quý giá nhất của sự phát triển xã hội thì học sinh

hiện ở chính lực lượng này, trong tương lai các em sẽ là lực lượng có khả năng dời

non lấp biển, là rường cột của nước nhà, là mùa xuân của nhân loại Là những

thanh niên, lực lượng giàu tiềm năng phát triển, học sinh THPT chính là nguồn tài

sản vô giá của đất nước hôm nay và mai sau

Trước đây trong lý luận về con người, chủ nghĩa Mác-Lênin rất quan tâm

đến thanh niên, đánh giá cao vai trò của thanh niên trong sự nghiệp cách mạng thế

giới C.Mác đã hình dung thấy tương lai của cả loài người phụ thuộc vào thế hệ

công nhân đang lớn, còn Lênin đã chỉ rõ vai trò của thanh niên khi ông khẳng định

nhiệm vụ của nhà trường là “phải đào tạo được một thế hệ có khả năng thực hiện

vĩnh viễn CNCS”[21, tr.9] Trong tư tưởng của Hồ Chí Minh, vai trò của thanh niên

trong đó có học sinh THPT luôn gắn với vận mệnh của dân tộc Sẽ không thể giải

phóng được dân tộc khỏi cuộc sống nô lệ nếu không thức tỉnh được thế hệ trẻ

Người viết: “Hỡi Đông Dương đáng thương hại! Người sẽ chết mất nếu đám thanh

niên già cỗi của Người không sớm hồi sinh”[30, tr.173] Trong thư gửi học sinh

nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa, Người

khẳng định “công học tập của các cháu” sẽ góp “một phần lớn” để đem lại tương

lai tươi sáng cho dân tộc Người xác định rõ vai trò của thế hệ trẻ là chủ nhân tương

lai của đất nước bởi vì “nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh, một phần lớn là do

thanh niên”[37, tr.185]

Ngày nay, Đảng ta đánh giá rất cao vai trò của thế hệ trẻ trong đó có học sinh

THPT Đảng ta đã khẳng định, họ là những người giữ “vai trò xung kích trong sự

nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”[11, tr.126], họ chính là nguồn nhân lực đầy

tiềm năng đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH

đất nước, phát triển kinh tế tri thức, hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực Vai trò đó

được khẳng định bởi những yếu tố sau:

21

M ột là, với tư cách là một bộ phận quan trọng của nguồn nhân lực, học sinh

THPT đang học tập, tiếp thu tri thức, rèn luyện phẩm chất đạo đức để sau này tham

gia vào các lực lượng lao động xã hội, góp phần quyết định “Non sông Việt Nam

có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt nam có bước tới đài vinh quang hay

không”[32, tr.33]

Hồ Chí Minh, họ có sức khỏe, có tri thức, là cánh tay đắc lực “là đội dự bị tin cậy

của Đảng, thường xuyên bổ sung lực lượng trẻ cho Đảng, kế thừa sự nghiệp vẻ

vang của Đảng và Hồ Chủ Tịch”[10, tr.59]

lực lượng quan trọng hàng năm bổ sung vào lực lượng học sinh trong các trường

trung học chuyên nghiệp, các trường dạy nghề, sinh viên các trường cao đẳng, đại

học ở nước ta Với tiềm năng trí tuệ khá cao, dám nghĩ, dám làm, dám đương đầu

với thử thách, học sinh THPT sẽ là lực lượng lao động có trí tuệ trong tương lai

B ốn là, học sinh THPT là nguồn nhân lực kế thừa và phát triển truyền thống

dân tộc, kế thừa những thành quả của các thế hệ đi trước, đồng thời đang được

chuẩn bị đầy đủ tri thức, đạo đức, sức khỏe, năng lực nghề nghiệp để sau này trực

tiếp tiếp bước cha anh xây dựng đất nước giàu mạnh, đồng thời có nhiệm vụ vẻ

vang là chăm lo dìu dắt thiếu niên nhi đồng để tạo ra sự thống nhất, nối tiếp, kế

thừa giữa các thế hệ nhằm thúc đẩy xã hội phát triển

tâm hồn, họ là lực lượng có khả năng nhận thức nhanh, trí nhớ tốt, độ nhạy cảm cao

để tiếp nhận những tri thức khoa học cơ bản, liên tục, hệ thống từ nhiều nguồn khác

nhau Họ là một bộ phận của nguồn nhân lực, có vai trò quan trọng đối với tương

lai của nước nhà, được giáo dục theo yêu cầu của quá trình đào tạo nguồn nhân lực,

họ sẽ trở thành những con người toàn diện, có đức, có tài, có sức khỏe, có năng lực,

thẩm mỹ và nghề nghiệp, là nguồn nhân lực đảm bảo cho sự thành công của công

cuộc đổi mới đất nước hiện nay

22

1.2 ĐẶC ĐIỂM VÀ VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ NHÀ GIÁO TRONG VIỆC ĐÀO

TẠO NGUỒN NHÂN LỰC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.2.1 Đặc điểm của đội ngũ nhà giáo ở các trường trung học phổ thông

1.2.1.1 Nhà giáo và đội ngũ nhà giáo

Giáo dục với tư cách là một hiện tượng xã hội, đã xuất hiện và tồn tại cùng

với sự xuất hiện và tồn tại của xã hội loài người Nhiệm vụ cơ bản của giáo dục là

chuẩn bị cho thế hệ trẻ đi vào cuộc sống trên cơ sở tiếp thu, kế thừa và phát triển

những kinh nghiệm, tri thức mà nhân loại đã tích lũy được Nhiệm vụ đặc biệt đó từ

thời cổ đại đến nay đã trở thành một chức năng chuyên biệt và được giao cho các

nhà giáo

Trong đời sống tinh thần của dân tộc ta, nhà giáo là một chức danh xã hội

được xếp đầu tiên và không hàm nghĩa giới tính Theo từ điển Tiếng Việt, nhà giáo

là “Những người làm nghề dạy học”[55, tr.516] Nếu hiểu như vậy thì có thể nói

rằng đất nước ta là đất nước của nghề dạy học, vì ở nước ta cứ biết chữ là có thể đi

dạy học, điều này thường thấy và rất phổ biến ở thời kỳ phong kiến và thời kỳ Pháp

thuộc Thời phong kiến, những người làm nghề dạy học gọi là thầy giáo (Về danh

hiệu được gọi là thầy đồ – thời nhà Lê gọi tắt là sinh đồ, thời nhà Nguyễn là tú tài)

Đây là những người rất được coi trọng, được xếp ở vị trí rất cao, vị trí thứ hai trong

ba bậc “quân, sư, phụ”, trước cả cha mẹ Trong nhiều gia đình nghề dạy học là một

nghề truyền thống: cả ông cháu, cha con đều nối nghiệp làm thầy, có người thi đỗ

cao nhưng không chịu làm quan chỉ nhất quyết làm thầy giáo, có người làm quan

rồi cũng rời bỏ quan trường để lui về dạy học Với quan niệm “nhất tự vi sư, bán tự

vi sư”, đã làm thầy giáo tự nhiên là được tất cả mọi người trong làng xóm kính

trọng, kể cả những thầy giáo không có danh tiếng hoặc đức hạnh không cao

Sau Cách mạng tháng Tám, nền giáo dục của nước Việt Nam độc lập ra đời

Nền giáo dục đó đòi hỏi phải có đội ngũ thầy giáo đáp ứng được nhiệm vụ diệt giặc

dốt- một trong những loại giặc nguy hiểm không kém giặc đói và giặc ngoại xâm

23

Hưởng ứng lời kêu gọi toàn dân tham gia chống nạn thất học của Hồ Chủ Tịch,

người chưa biết chữ phải coi học tập là quyền lợi và nghĩa vụ của mình, người biết

chữ có nghĩa vụ phải dạy người chưa biết chữ Các lớp bình dân học vụ, các trường

lớp bổ túc văn hóa, các trường lớp sư phạm kháng chiến được tổ chức, thu hút được

hàng triệu trẻ em và người lớn đi học, hàng vạn người biết chữ tham gia dạy học

Người thầy giáo trong giai đoạn này là những người làm công tác xóa mù chữ cho

nhân dân để từng bước nâng cao dân trí phục vụ đắc lực cho công cuộc kháng chiến

và kiến quốc, xây dựng và phát triển đất nước

Vừa tiến hành chiến dịch chống mù chữ, Đảng và Nhà nước chủ trương phát

triển giáo dục phổ thông, trung học chuyên nghiệp và đại học Chủ trương cải cách

nền giáo dục thành nền giáo dục phát triển những năng lực sẵn có của thế hệ trẻ,

đào tạo thế hệ trẻ thành nguồn nhân lực có trình độ, thành những người công dân

hữu ích cho đất nước Nền giáo dục đã tiến dần từ mục tiêu nâng cao dân trí là chủ

yếu sang mục tiêu đào tạo nhân lực, nhân tài cho đất nước Người thầy giáo giai

đoạn này không chỉ đơn thuần là những người biết chữ đi dạy cho mọi người biết

đọc, biết viết mà phải là một đội ngũ những người có trình độ, có năng lực, có nghệ

thuật sư phạm, tiến hành dạy học trong một tổ chức chặt chẽ theo một chương

trình, kế hoạch, mục tiêu cụ thể Những nhà giáo thời nay phải có đủ điều kiện để

đào tạo được một lớp người có tri thức, sức khỏe, đạo đức, tay nghề, đào tạo được

một nguồn nhân lực có chất lượng ngày càng cao đáp ứng yêu cầu của đất nước

trong giai đoạn cách mạng mới Vì vậy, để làm rõ hơn khái niệm nhà giáo là

“Những người làm nghề dạy học” đồng thời quy định địa vị pháp lý của nhà giáo,

tại điều 70 của Luật Giáo dục nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Việt Nam

đã đưa ra định nghĩa pháp lý đầy đủ về nhà giáo: “Nhà giáo là những người làm

nhi ệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, cơ sở giáo dục khác” [20, tr.56]

Trong hệ thống giáo dục quốc dân, những người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục

trong hệ thống giáo dục nói chung được gọi là nhà giáo Những nhà giáo ở bậc đại

học được gọi là giảng viên, những nhà giáo ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục

24

nghề nghiệp, giáo dục phổ thông trong đó có giáo dục THPT được gọi là giáo viên

Như vậy, thầy giáo, giảng viên hay giáo viên chính là nhà giáo (từ đây trong luận

văn những thuật ngữ tương đương trên được dùng với nghĩa như nhau)

Về đội ngũ nhà giáo, thuật ngữ “đội ngũ” được hiểu chung nhất là tập hợp

một số đông người cùng đặc điểm, chức năng hoặc nghề nghiệp được tổ chức

thành một lực lượng xã hội Do đó, đội ngũ nhà giáo là tập hợp những người làm

ngh ề dạy học hay những người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà

tr ường, cơ sở giáo dục khác, được tổ chức thành lực lượng và hoạt động theo mục

đích của ngành GD-ĐT đề ra

Hai khái niệm nhà giáo và đội ngũ nhà giáo có mối liên hệ với nhau nhưng

không hoàn toàn đồng nhất Trước hết cả hai khái niệm đều phản ánh những mặt,

những khía cạnh liên quan đến cùng một đối tượng là những người làm nghề dạy

học Song, khái niệm nhà giáo phản ánh mối liên hệ và thuộc tính bản chất, phổ

biến của những người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường với tính

cách là những cá nhân nói chung, từ đó giúp chúng ta phân biệt được một người

nào đó trong xã hội có phải là nhà giáo hay không Còn khái niệm đội ngũ nhà giáo

phản ánh mối liên hệ, thuộc tính bản chất, phổ biến về sức mạnh, vai trò của nhà

giáo với tính cách là cộng đồng được tổ chức thành lực lượng để thực hiện các hoạt

động có mục đích Khái niệm này giúp chúng ta nhận biết và phân biệt về quy mô,

các hình thức tồn tại, vận động, biến đổi, cơ chế sắp xếp trong một tổ chức nhất

định và ở những thời điểm cụ thể Cả hai khái niệm đều là phương tiện giúp chúng

ta nhận định, đánh giá tương đối toàn diện và chính xác vai trò của nhà giáo với cả

tính cách cá nhân và cộng đồng để từ đó có những giải pháp nâng cao vai trò của

lực lượng này trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực

1.1.2.2 Đặc điểm của nhà giáo ở các trường trung học phổ thông

Thời cổ đại, mỗi nhà giáo vừa tự xác định mục tiêu, nội dung và phương

pháp giáo dục, vừa trực tiếp lựa chọn người học và truyền thụ nội dung giáo dục

25

cho học trò của mình Ngày nay cùng với sự phát triển của xã hội nói chung và giáo

dục nói riêng những chức năng đó không còn tập trung ở một nhà giáo Mặc dù chỉ

mang tính tương đối nhưng sự phân công chức năng này đã được phân hóa và hình

thành ở ba nhóm chức năng: có những nhà giáo đảm nhiệm chức năng nghiên cứu

những vấn đề mục tiêu, nội dung, phương pháp (ta gọi là nhà giáo nghiên cứu giáo

dục); có những nhà giáo đảm nhiệm công việc truyền thụ những nội dung giáo dục

cho người học sau khi những nội dung đó đã được cơ quan quản lý có thẩm quyền

quyết định (ta gọi là nhà giáo dạy học); có những nhà giáo chuyên hay chủ yếu làm

việc ở những cơ quan quản lý giáo dục (ta gọi là nhà giáo quản lý) Trong các

trường THPT, nhà giáo đảm nhiệm cả ba chức năng trên chỉ là số ít, còn số đông

các nhà giáo chủ yếu đảm nhiệm việc dạy học, vì thế trong luận văn, chúng tôi chủ

yếu bàn về “đội ngũ nhà giáo dạy học” ở các trường THPT

Giáo dục phổ thông là một bậc học trong hệ thống giáo dục quốc dân, và là

một bộ phận quan trọng của hệ thống đào tạo nhân lực Mục tiêu của giáo dục phổ

thông là: “giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ

và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo,

hình thành nhân cách con người Việt Nam XHCN, xây dựng tư cách và trách

nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên, hoặc đi vào cuộc sống lao

động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [20, tr.21]

Cấp THPT là một bộ phận hữu cơ của giáo dục phổ thông, là cầu nối giữa

cấp tiểu học, THCS với bậc đại học Đây là cấp học làm cho hệ thống GD-ĐT nước

ta mang tính chỉnh thể, hệ thống và liên thông Bởi lẽ:

Nếu cấp tiểu học có mục tiêu hình thành cho học sinh những cơ sở ban đầu

cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các

kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học THCS; cấp THCS có mục tiêu giúp học

sinh củng cố, phát triển những kết quả của giáo dục tiểu học, có học vấn ở trình độ

c ơ sở và những hiểu biết ban đầu về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học

THPT, thì mục tiêu của cấp THPT là giúp cho học sinh củng cố và phát triển những

26

kết quả của giáo dục THCS, hoàn thiện học vấn phổ thông và có những hiểu biết

để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề

hoặc đi vào cuộc sống lao động [20, tr.21-22]

Như vậy, THPT là cấp học cuối cùng của giáo dục phổ thông, là thời đoạn

xác định chất lượng, hiệu quả của giáo dục phổ thông và góp phần quyết định đến

chất lượng của giáo dục đại học sau này Từ cấp học này sẽ cho ra đời một lực

lượng lao động có văn hóa, có điều kiện học hỏi nâng cao tay nghề và cũng là cơ sở

để lựa chọn và đào tạo đội ngũ trí thức cho đất nước Chất lượng và hiệu quả của

giáo dục THPT sẽ là trình độ đích thực của nền dân trí, là tiềm năng của nguồn

nhân lực nước ta Lực lượng chủ chốt góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu của

giáo dục THPT chính là đội ngũ nhà giáo ở các trường THPT Ở nước ta, đội ngũ

nhà giáo THPT được đào tạo để làm công tác giảng dạy, giáo dục cho các em học

sinh lớp 10, 11, 12, với nhiệm vụ truyền thụ tri thức và uốn nắn học sinh theo

những chuẩn mực đạo đức tiến bộ, đội ngũ nhà giáo có tác động nhất định (có khi

là quyết định) tới tương lai của các em: sự lựa chọn công việc, tạo động cơ phấn

đấu, khắc sâu trong các em ý thức thực hiện các nghĩa vụ trong cuộc sống, giúp các

em tiếp tục học lên hoặc bước vào cuộc sống lao động

Từ sự phân tích trên có thể đưa ra kết luận: Đội ngũ nhà giáo THPT là một

b ộ phận của đội ngũ nhà giáo Việt Nam, đó là những người làm công tác giảng

d ạy, giáo dục ở các trường THPT, có chức năng chủ yếu là trực tiếp truyền bá tri

th ức văn hóa, rèn luyện nhân cách cho học sinh THPT nhằm chuẩn bị cho các em

ti ếp tục học tập ở cấp đại học, cao đẳng hoặc đi vào cuộc sống lao động sản xuất,

cu ộc sống xã hội, làm nghĩa vụ công dân với tư cách là bộ phận của nguồn nhân

l ực phục vụ sự nghiệp CNH, HĐH đất nước trong giai đoạn hiện nay

Là một bộ phận của đội ngũ nhà giáo Việt Nam nên đội ngũ nhà giáo THPT

cũng có đầy đủ những phẩm chất, nhân cách của nhà giáo Việt Nam, đồng thời xuất

27

phát từ yêu cầu giáo dục và đối tượng giáo dục của cấp THPT, đội ngũ nhà giáo ở

cấp học này có một số đặc điểm đáng lưu ý sau đây:

M ột là, đội ngũ nhà giáo THPT là những người trực tiếp tham gia vào quá

Là nhà giáo thì ở cấp học nào, bậc học nào cũng phải đạt chuẩn đào tạo theo

quy định, điều này được căn cứ vào mục tiêu giáo dục và đặc điểm đối tượng tác

động của nhà giáo ở từng cấp học, bậc học Ở cấp THPT, mục tiêu giáo dục của

nhà giáo là giúp cho học sinh hoàn thiện học vấn phổ thông, có những hiểu biết

thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân,

có đủ tiềm năng di chuyển nghề nghiệp và dễ dàng thích nghi với đời sống hiện đại

đầy năng động và thách thức Đối tượng tác động của nhà giáo trong các trường

THPT là một nguồn nhân lực đang ở giai đoạn bộc lộ và phát triển những năng lực

về thể lực, trí lực và nhân cách, đó là những học sinh không còn là trẻ con nhưng

cũng chưa phải là người lớn, rất ham hiểu biết, muốn thử sức nhưng lại dễ bị ảnh

hưởng bởi môi trường xung quanh Lao động của nhà giáo liên quan trực tiếp đến

việc khai thác và phát huy năng lực nội sinh của từng cá nhân Vì vậy, để thực hiện

được mục tiêu giáo dục với đối tượng nhạy cảm trên, để quá trình lao động đạt

được hiệu quả đòi hỏi nhà giáo ở cấp học này phải là những người có trí lực phát

triển tốt, có kiến thức khoa học chuyên ngành vững chắc, có sự hiểu biết không chỉ

bó hẹp trong khuôn khổ những gì mình giảng dạy, mà còn phải có trình độ “kỹ

thuật bách khoa” hiểu rõ những loại hình lao động khác nhau thì mới có thể thực

hiện được chức năng hướng nghề, hướng nghiệp cho học sinh Chỉ có các trường

đại học mà chủ chốt là trường đại học sư phạm mới đủ điều kiện và khả năng đào

tạo đội ngũ nhà giáo cấp THPT Hơn nữa chỉ có tốt nghiệp các trường đại học sư

phạm thì đội ngũ nhà giáo này mới có đủ điều kiện để hiểu rõ đối tượng, xác định

rõ mục tiêu giáo dục và có khả năng bằng những thiết kế khoa học, những tác động

sư phạm hợp quy luật để tác động vào học sinh, làm biến đổi học sinh theo mục

28

tiêu đào tạo của cấp THPT, đồng thời tạo điều kiện cho học sinh phát huy được

năng lực của mình với tư cách là một nguồn nhân lực trẻ, khỏe, năng động, có tri

thức phổ thông - điều kiện cần cho một nguồn nhân lực có trình độ cao của một

quốc gia đang phát triển Vì vậy, điều 77 của Luật Giáo dục (2005) đã ghi rõ về

chuẩn đào tạo của nhà giáo THPT như sau: “Có bằng tốt nghiệp đại học sư phạm

hoặc bằng tốt nghiệp đại học và có chứng chỉ bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm đối với

giáo viên THPT” [20, tr.59]

Thông thường hoạt động sư phạm của nhà giáo có thể phân ra làm hai mặt:

giảng dạy và giáo dục Ở cấp THPT, hai mặt hoạt động sư phạm này liên hệ chặt

chẽ với nhau, thâm nhập vào nhau và là một quá trình thống nhất Nhà giáo THPT

vừa giảng dạy một môn học nào đó, vừa dựa trên tài liệu đang giảng dạy để dần

dần dẫn học sinh tiếp cận thế giới quan duy vật, tới những vấn đề nhân loại và xã

hội đang quan tâm, tới những việc các em được làm và không được làm, tới lòng tự

hào về những truyền thống quý báu của dân tộc, tới cách ứng xử, giao tiếp trong

cuộc sống Từ đó học sinh không chỉ lĩnh hội một khối lượng tri thức nhất định mà

còn hiểu được những tri thức đó có ý nghĩa như thế nào trong đời sống và vận dụng

những tri thức đó vào thực tế như thế nào Muốn làm được như vậy thì bản thân

nhà giáo không chỉ có năng lực nắm vững nội dung, hệ thống những tri thức khoa

học mình giảng dạy và những tri thức liên quan, không chỉ hiểu rõ những quy luật

của quá trình giáo dục và đối tượng giáo dục mà họ còn phải có nghệ thuật sư

phạm, có sự hiểu biết và niềm tin vào chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí

Minh, vào đường lối của Đảng và sự nghiệp cách mạng của dân tộc Hơn nữa, nhà

giáo THPT dẫn dắt học sinh nắm vững tri thức, tiếp cận chân lý một cách tích cực

chủ động không phải bằng cách phán truyền những chân lý có sẵn mà phải bằng

cách thiết kế, tổ chức quá trình học tập của học sinh thông qua việc sử dụng hiệu

quả các phương pháp giảng dạy, phương pháp sư phạm và kỹ năng dạy học Một

29

nhà sư phạm người Đức đã từng nói: Người thầy giáo tồi là người mang đến chân

lý có sẵn, còn người thầy giáo giỏi là người biết dạy học sinh đi tìm chân lý Do đó,

để dạy cho học sinh đi tìm chân lý thì người thầy phải có phẩm chất và năng lực

của một nhà sư phạm, nhà phương pháp, nhà khoa học và nhà chính trị

t ổ chức các hoạt động xã hội, là những người có tâm hồn tươi trẻ, ân cần chu đáo,

có s ức hấp dẫn, đầy khát vọng đẹp đẽ và sôi nổi cho dù nhà giáo đó là những giáo

Có lẽ đây là nét nổi bật của nhà giáo THPT so với nhà giáo ở các cấp học,

bậc học khác Điều này xuất phát từ chính đặc điểm tâm lý lứa tuổi của đối tượng

mà nhà giáo THPT trực tiếp đào tạo, đó là những học sinh THPT Các em là những

thanh niên đang ở giai đoạn trưởng thành về mặt thể lực, tâm lý đã mang nhiều nét

của người lớn nhưng vần còn có một vài đặc điểm của tuổi thiếu niên thậm chí cả

của tuổi ấu thơ Tất cả những phẩm chất đó thể hiện ở khả năng tri giác rõ ràng, ở

những rung cảm mãnh liệt, ở tính tích cực mạnh mẽ và ở ngọn lửa nhiệt tình sôi nổi

của tuổi trẻ Nhà giáo THPT cần biết quý trọng những phẩm chất này, không dập

tắt ngọn lửa nhiệt tình của tuổi trẻ, ủng hộ ý thức mạnh dạn dám nghĩ, dám làm của

các em Chính sự sôi nổi nhiệt tình, và những khát vọng đẹp đẽ của tuổi trẻ đã thẩm

thấu vào suy nghĩ, tình cảm và hành động của nhà giáo khiến cho họ trở nên gần

gũi, thân thiết với học sinh vừa như người cha, người mẹ, người anh, người chị lại

vừa như người bạn tâm giao để từ đó bằng năng lực sư phạm của mình thông qua

các hoạt động học tập, giao lưu văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao hướng các em

vào con đường đúng đắn Chỉ có những nhà giáo giàu tâm huyết và tài năng mới có

thể làm được điều đó, mới đóng góp hiệu quả cho sự phát triển và đào tạo một

nguồn nhân lực với những con người có đủ phẩm chất, năng lực tạo ra mọi giá trị

cho cuộc sống hôm nay và mai sau

xã hội, về con người và có kinh nghiệm cuộc sống phong phú Với trình độ chuyên

30

môn theo quy định của Luật Giáo dục, với phẩm chất chính trị vững vàng và nhân

cách nhà giáo, họ chính là lực lượng quan trọng góp phần hoàn thành mục tiêu giáo

dục ở cấp THPT và đào tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp cách mạng của dân

tộc trong giai đoạn hiện nay

1.2.2 Vai trò của đội ngũ nhà giáo ở các trường trung học phổ thông trong

quá trình đào tạo nguồn nhân lực

Khi nói về vai trò của nhà giáo, Lênin nhấn mạnh: “Đội quân giáo sư phải tự

đặt cho mình nhiệm vụ lớn lao là truyền bá văn minh và trước hết phải là đội quân

chủ yếu trong công tác giáo dục XHCN” [19, tr.185], Cômenski, nhà giáo dục vĩ

đại người Tiệp từng nói: “Dưới mặt trời không có chức vụ nào ưu việt hơn!” [18,

tr.68], Maiacốpski - nhà thơ Nga vĩ đại cũng từng ca tụng:

Người chiến sỹ anh hùng

Đó là một kỵ binh như kiểu Bu-đi-on-ni,

Đó là một chiến sỹ ở tiền phương [18, tr.13]

Vai trò của người thầy quan trọng là như thế, cho nên trong tất cả các chế độ

xã hội khác nhau, từ xưa đến nay, từ đông sang tây, nhà giáo là người được quý

trọng nhất “Phải đề cao uy tín của người giáo viên, làm cho mọi lứa tuổi và mọi

giới kính trọng người giáo viên một cách sâu sắc, bao trùm chung quanh người giáo

viên một cái hào quang của sự quý mến chung” [18, tr.13]

Khi xã hội càng phát triển thì giáo dục bằng hệ thống nhà trường và thông

qua đội ngũ nhà giáo là con đường ngắn nhất, khoa học nhất và hiệu quả nhất để

31

truyền thụ tri thức cơ bản một cách hệ thống, chính xác cho người học Đội ngũ nhà

giáo trong quá trình giảng dạy và giáo dục đã xây dựng cho người học thế giới

quan, nhân sinh quan tiến bộ, phương pháp tư duy khoa học và khả năng làm việc

độc lập sáng tạo.Vì thế, nhà giáo là chủ thể quan trọng của nền giáo dục, là nhân tố

có ý nghĩa quyết định trực tiếp chất lượng giáo dục, công việc của họ sẽ để lại dấu

ấn trong xã hội tương lai Có thể nhận thấy nhà giáo có vai trò rất đặc biệt và rất

khó khăn là làm cho người học hình thành một nhân cách theo mục tiêu đã được

quy định Đây là công việc mà người ta thường nói một cách hình ảnh là công việc

của một “kỹ sư tâm hồn” Để làm được việc này, nhà giáo vừa phải có nhân cách

cao hơn người học một cái đầu, lại vừa phải giỏi về lĩnh vực khoa học chuyên

ngành và nghệ thuật giáo dục để giúp cho người học hình thành được nhân cách đó

Với vai trò như vậy, nghề dạy học của nhà giáo là “nghề cao quý nhất”, đòi hỏi ở

người làm nghề này phải hiểu biết nhiều hơn những người làm ở các ngành nghề

khác do: “vừa phải biết cái nghề mà người học cần, lại vừa phải biết thêm nghề dạy

người đó học” [38, tr.209]

Là một đất nước có nền văn hiến lâu đời, một dân tộc hiếu học Việt Nam đã

có một lịch sử giáo dục lâu đời với những người thầy đã ra công dạy chữ, dạy

người cho bao thế hệ Việt Nam khôn lớn, trưởng thành Với truyền thống “tôn sư

trọng đạo”, nhân dân ta luôn đề cao nghề dạy học và vị trí cao cả của người thầy

Qua tục ngữ ca dao, ông cha ta còn truyền dạy: “Không thầy đố mày làm nên”, hay

“Muốn con hay chữ phải yêu kính thầy” Kế thừa truyền thống đó của dân tộc, Chủ

tịch Hồ Chí Minh đã thấy rõ vai trò và vị trí của người thầy qua chính những năm

đi dạy học và bằng cả chặng đường bôn ba khắp năm châu bốn biển vừa tự học,

vừa tìm đường cứu nước Người căn dặn: “Trách nhiệm nặng nề và vẻ vang của

người thầy là: chăm lo dạy dỗ con em của nhân dân thành người công dân tốt,

người lao động tốt, người chiến sỹ tốt, người cán bộ tốt của nước nhà” [28, tr.36]

Đồng chí Phạm Văn Đồng cũng từng nhấn mạnh: “Người thầy giáo là chiến sỹ tiên

phong trong việc truyền bá cái mới” [14, tr.89] Do đó: “Dù tên tuổi không đăng

32

trên báo, không được thưởng huân chương, song những người thầy giáo tốt là

những anh hùng vô danh” [27, tr.236]

Trong thời đại ngày nay, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ

đã chứng minh: trí tuệ con người là nguồn tài nguyên quý giá, mặt bằng dân trí và

nguồn nhân lực phát triển là nền móng để tiềm lực trí tuệ của mỗi quốc gia phát

triển vững bền Vì thế, vị trí và vai trò của nhà giáo càng trở nên vô cùng quan

trọng Với mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đã

xác định: CNH, HĐH là con đường tất yếu, hợp quy luật để nước ta “thoát khỏi

nguy cơ tụt hậu xa hơn so với các nước chung quanh, giữ được ổn định chính trị xã

hội, bảo vệ được độc lập chủ quyền và định hướng XHCN” [6, tr.27] Để thực hiện

thắng lợi sự nghiệp CNH, HĐH, cần phải nâng cao mặt bằng dân trí, cần phải đào

tạo được một nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao Nhưng

trước hết phải biết nuôi dưỡng, phát triển nguồn nhân lực “ngay từ tuổi ấu thơ đến

lúc trưởng thành và trong suốt cuộc đời của mỗi cá nhân về các mặt trí lực, tâm lực,

thể lực, các phẩm chất đạo đức - nhân cách công dân, trình độ học vấn, chuyên môn

và văn hóa ” [54, tr.17] Trọng trách này được giao cho ngành GD-ĐT mà lực

lượng chủ chốt là đội ngũ nhà giáo Nhận thức được điều đó Nghị quyết Trung

ương 2 khóa VIII khẳng định: “Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục

và được xã hội tôn vinh” [9, tr.38-39], từ đó Đảng và Nhà nước ta đã có những

chính sách động viên và phát huy vai trò của đội ngũ nhà giáo, góp phần vào sự

tiến bộ của công tác giáo dục nước nhà

Đội ngũ nhà giáo THPT, lực lượng trực tiếp thực hiện mục tiêu giáo dục cấp

THPT, họ có vai trò quyết định chất lượng giáo dục ở cấp THPT, góp phần từng

bước nâng cao trình độ dân trí, phát hiện và bồi dưỡng nhân tài, đào tạo một nguồn

nhân lực đủ điều kiện đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước

trong giai đoạn hiện nay

Vai trò đó được thực hiện trên các mặt sau đây:

33

M ột là, trang bị cho học sinh những tri thức cơ bản về thế giới quan, tư

t ưởng, chính trị, pháp luật, đạo đức, góp phần hình thành và phát triển nhân cách,

l ối sống, cách ứng xử có văn hóa của lực lượng lao động trẻ

Trong mọi thời đại, sự phát triển trí tuệ của con người luôn gắn với một thế

giới quan nhất định, chỉ sau khi trau dồi được một thế giới quan khoa học con

người mới có thể tự khẳng định mình trong cuộc sống Ở các trường THPT, đội

ngũ nhà giáo thông qua các môn học, trực tiếp là các môn khoa học xã hội và nhân

văn như Giáo dục công dân, Văn học, Lịch sử…trang bị cho học sinh cấp học này

những hiểu biết về bức tranh khoa học của thế giới, quy luật phát triển của tự nhiên,

xã hội, con người, hiểu các vấn đề quốc tế cấp thiết như: hòa bình, môi trường, dân

số, HIV/AIDS Đây là những tri thức cơ bản nhằm hình thành thế giới quan khoa

học cho học sinh Khi hiểu được những vấn đề trên học sinh sẽ hình thành được

cho mình kỹ năng phán đoán một số hiện tượng xã hội theo tư duy biện chứng, biết

kết hợp lý luận và thực tiễn trong nhận thức cũng như trong cuộc sống Từ đó có

thái độ ủng hộ và thích sáng tạo ra cái mới, cái tiến bộ, ghét sự dối trá và những tư

duy phản khoa học, biết sống thẳng thắn, trung thực, tôn trọng lẽ phải, sự thật và

đấu tranh cho lẽ phải, cho sự công bằng

Ở độ tuổi phát triển với những diễn biến tâm lý chưa ổn định, học sinh THPT

đang rất muốn thử sức và tự khẳng định mình nhưng lại bồng bột, thiếu chín chắn,

thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, bị kẻ xấu lợi dụng Đội ngũ nhà giáo giúp

các em hiểu được các giá trị xã hội cơ bản như: tự do, dân chủ, nhân đạo, công

bằng, hạnh phúc, hiểu được lịch sử dựng nước và giữ nước, bản sắc văn hóa, truyền

thống tốt đẹp của dân tộc, của cách mạng Giáo dục cho các em lý tưởng độc lập

dân tộc và CNXH, đường lối đổi mới đất nước, các chính sách lớn của Đảng và

Nhà nước cũng như các nội dung cơ bản của Hiến pháp, các đạo luật cơ bản của

nước ta Có được những hiểu biết trên các em sẽ nhận ra và trân trọng các giá trị

đích thực của cộng đồng, gia đình, biết và thực hiện tốt pháp luật, sử dụng đúng

quyền tự do cá nhân và thực hiện tốt nghĩa vụ đối với xã hội Khi đó các em sẽ hình

34

thành và tạo lập được lý tưởng phù hợp với các giá trị cao đẹp, mọi hoạt động của

các em đều nhằm biến lý tưởng đó thành mục đích của cá nhân trong cuộc sống

hàng ngày Các em tự giác chấp hành pháp luật của Nhà nước, kỷ luật của đoàn thể,

nội quy của nhà trường, thường xuyên rèn luyện tinh thần yêu nước, tinh thần dân

tộc, đấu tranh chống mọi tiêu cực trong xã hội, trong cuộc sống

Trong nhà trường, nếu chỉ chú trọng đến việc đào tạo những con người có tri

thức khoa học, có thân hình khỏe mạnh mà không quan tâm đến việc giáo dục đạo

đức cách mạng, giáo dục lối sống, nếp sống và cách cư xử cho học sinh thì không

thể có được chất lượng giáo dục toàn diện Nguồn nhân lực được đào tạo sẽ chỉ là

những con người vô dụng, không thể là tương lai của Tổ quốc, là hy vọng của dân

tộc Bởi vì: “Có tài mà không có đức thì chẳng những không làm được gì ích lợi

cho xã hội mà còn có hại cho xã hội nữa” [33, tr.126] Vì vậy, thực hiện mục tiêu

giáo dục toàn diện, đội ngũ nhà giáo THPT qua quá trình giảng dạy và giáo dục đã

làm cho học sinh hiểu được những nguyên tắc, phạm trù đạo đức nhân đạo và tiến

bộ của loài người, của dân tộc, hiểu được những chuẩn mực đạo đức trong các mối

quan hệ xã hội Giúp các em biết vận dụng những điều đã học vào việc phân tích,

xử lý, đánh giá các tình huống, các hành vi đạo đức, biết tự rèn luyện để hoàn thiện

nhân cách đạo đức của mình, biết sống và làm việc trong quan hệ đoàn kết, hợp tác,

tôn trọng và giúp đỡ lẫn nhau với những hành vi ứng xử văn hóa Từ đó, việc

thường xuyên tự giác rèn luyện những phẩm chất đạo đức làm các em sống có lý

tưởng và hoài bão cao đẹp, có mục đích và kế hoạch, có ý chí, nghị lực và quyết

tâm vươn lên một cách lạc quan lành mạnh, đồng thời tạo cho các em thói quen lời

nói đi đôi với việc làm, phong cách ứng xử văn minh và lịch sự, lúc này các em sẽ

biết ghét lối sống ích kỷ, buông thả, lai căng, thô bạo và sự hưởng thụ vật chất tầm

thường thấp kém

Có thể nhận thấy nhà giáo THPT có vai trò quan trọng trong việc trang bị

những phẩm chất cần thiết không thể thiếu cho học sinh THPT, đó là những phẩm

35

chất góp phần rèn luyện tính kỷ luật, tác phong công nghiệp và ý thức trách nhiệm

với công việc mà nguồn nhân lực nước ta cần và phải có

v ăn hóa, khoa học nhằm phát triển tiềm năng trí tuệ của nguồn nhân lực

Trước đây, khi nghiên cứu mục đích và nhiệm vụ của giáo dục, Mác,

Ăngghen và Lênin đã khẳng định mục đính của nền giáo dục XHCN là đào tạo

những con người phát triển toàn diện cả về trí dục, thể dục, đức dục, mỹ dục và kỹ

thuật tổng hợp Trong đó vấn đề trí dục tức là những tri thức văn hóa, khoa học

được đặt lên hàng đầu Các ông cho rằng muốn xây dựng thắng lợi CNCS thanh

niên phải nắm được tất cả kho tàng văn hóa, tất cả tri thức mà loài người đã tạo ra

trong quá trình lịch sử, nếu thanh niên không thông hiểu những tri thức đó thì

CNCS cũng chỉ là mơ ước mà thôi Kế tục và phát triển quan điểm đó, khi giao

nhiệm vụ cho thanh niên, Xta-lin đã nói:

Muốn kiến thiết thì cần phải có tri thức, cần phải nắm được khoa học trước

mắt chúng ta là một bức thành trì, bức thành đó gọi là khoa học, nó bao gồm tri

thức của nhiều bộ môn Dẫu thế nào đi nữa, chúng ta cũng phải chiếm cho bằng

được bức thành trì đó Thanh niên nếu muốn trở thành những người xây dựng đời

sống mới, muốn trở thành những lớp người thay thế chân chính của đội quân cận vệ

xưa kia, thì cần phải chiếm lấy bức thành đó [23, tr.225]

Vì thế, phải trang bị cho học sinh những tri thức khoa học có hệ thống và khả

năng ứng dụng những tri thức khoa học vào trong thực tế đến mức thành thạo Trên

cơ sở đó phát triển năng lực nhận thức cũng như khả năng sáng tạo của học sinh,

dẫn dắt học sinh từ chỗ chưa biết đến biết, từ chỗ giản đơn đến phức tạp, từ chỗ

nhận thức những hiện tượng đến nhận thức bản chất Đó là nhiệm vụ nhà giáo phải

làm để phát triển trí tuệ của học sinh

Trong thời đại khoa học và công nghệ đang phát triển như vũ bão hiện nay

đòi hỏi phải có một nguồn nhân lực với những con người có tri thức về văn hóa,

khoa học theo kịp sự phát triển trên Những tri thức đó được coi là vốn tri thức tối

36

thiểu bắt buộc đối với nguồn nhân lực Cần phải xác định và trang bị cho học sinh

vốn tri thức tối thiểu bắt buộc đối với cấp THPT để học sinh có thể tham ra vào nền

sản xuất đã phát triển cao, tham gia vào các lĩnh vực khác của đời sống xã hội hoặc

tiếp tục học tập trong các trường cao đẳng, đại học Nhiệm vụ đó thuộc về nhà giáo

THPT

Thông qua giảng dạy các môn học và các hoạt động giáo dục, đội ngũ nhà

giáo THPT đã trang bị cho học sinh hệ thống những tri thức phổ thông cơ bản, kỹ

thuật, tổng hợp, hiện đại, mang đặc thù Việt Nam về tự nhiên, xã hội và tư duy,

đồng thời trang bị những tri thức phổ thông về kinh tế, về kỹ thuật Trên cơ sở hệ

thống những tri thức được trang bị giúp các em hình thành tư duy khoa học và diễn

đạt lôgíc, kỹ năng ghi nhớ, tái hiện, phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát và vận

dụng tổng hợp kiến thức để giải quyết các vấn đề đặt ra cũng như biết cách tự học

và hoàn thiện từng bước vốn hiểu biết của mình Với việc trang bị những tri thức và

kỹ năng trên, đội ngũ nhà giáo tạo cho học sinh thái độ tôn trọng kỷ luật học tập,

học tập một cách khoa học, có ý thức khắc phục khó khăn, chuyên cần, tự giác

trong học tập, có ý thức vận dụng những tri thức đã học vào thực tiễn để hoạt động

có hiệu quả, có nhu cầu làm giàu vốn hiểu biết của mình, kiên trì tự học, vươn lên

không ngừng và có hoài bão sẵn sàng đem hiểu biết phục vụ đất nước, phục vụ

nhân dân Không chỉ dừng lại ở việc dạy cho các em học sinh nhận thức những tri

thức trong kho tàng tri thức của nhân loại đội ngũ nhà giáo còn dẫn dắt học sinh

cách nhận thức những tri thức đó và xây dựng cho các em một phương pháp tư duy

khoa học để các em có thể tiếp tục nhận thức các hiện tượng và sự vật khác trong

đời sống xã hội

Người ta thường bảo chọn nghề là chọn cuộc đời, chọn số phận Cuộc đời

của một con người có ý nghĩa hay không chính là ở chỗ bằng lao động của mình

đem lại lợi ích cho chính bản thân và cho người khác Công việc - đó là nội dung

37

chủ yếu của đời sống con người, lao động - đó là môi trường và điều kiện sống còn

đầu tiên của con người và của cả loài người Tuy nhiên, muốn cho lao động không

phải là nỗi cực nhọc, là sự trừng phạt của thượng đế như một truyền thuyết cổ xưa

đã nói, mà trở thành niềm vui, hạnh phúc, sự thỏa mãn, nguồn cảm hứng và sáng

tạo, mỗi người phải chọn cho mình một dạng hoạt động lao động, nói cụ thể là phải

chọn được một nghề thích hợp Nhưng, trong cái biển nghề nghiệp mênh mông,

mỗi người muốn tìm được nghề phù hợp thực sự với mình, gắn bó máu thịt suốt đời

với mình đòi hỏi phải có những kiến thức và sự hiểu biết nhất định về lao động và

kỹ thuật tổng hợp Chuẩn bị bước vào thế giới nghề nghiệp, ở lứa tuổi học sinh

người ta chia thành ba giai đoạn: trước 11 tuổi là thời kỳ tưởng tượng, mong muốn,

ước mơ; từ 11 đến 17 tuổi là thời kỳ chọn thử, ướm thử; từ 17 đến 18 tuổi là thời kỳ

quyết định cụ thể nghề nghiệp tương lai Do vậy, ở cấp THPT học sinh phải được

chuẩn bị chu đáo về kế hoạch nghề nghiệp, kế hoạch cuộc đời Các em muốn hiểu

rõ mình, hiểu rõ nghề, đi sâu phân tích thế giới nghề nghiệp và thế giới cái tôi để

chọn nghề cho đúng thì cần có sự giúp đỡ, tư vấn của đội ngũ nhà giáo Trong quá

trình dạy các môn văn hóa trực tiếp là môn Kỹ thuật công nghiệp và môn Kỹ thuật

nông nghiệp, dạy lao động kỹ thuật và lao động sản xuất, qua sinh hoạt hướng

nghiệp và hoạt động ngoại khóa, đội ngũ nhà giáo giúp học sinh bước đầu làm quen

với các nghề khác nhau trong xã hội, hiểu được giá trị của lao động qua các hoạt

động nghề cụ thể Từ đó giáo dục các em tình yêu đối với lao động, thói quen lao

động có kỷ luật, rèn luyện ý thức tổ chức, tinh thần trách nhiệm trong lao động, có

thái độ lao động đúng đắn và đạo đức nghề nghiệp Qua các môn học có quan hệ

đến nền kinh tế quốc dân giúp học sinh nắm được những hoạt động của những

ngành chủ yếu, nghề cơ bản, nghề truyền thống của địa phương để học sinh hiểu

một cách khái quát bức tranh toàn cảnh về hoạt động nghề trong xã hội Giúp các

em có nhãn quan nghề nghiệp, có hiểu biết tối thiểu, cần thiết những yêu cầu của

nghề, hiểu được vị trí, vai trò, nhiệm vụ, phương hướng phát triển một số nghề chủ

chốt và nhu cầu sử dụng nhân lực của từng vùng kinh tế cũng như hệ thống đào tạo

38

nghề trong xã hội nhằm kích thích học sinh tự giác tìm hiểu các ngành nghề và xác

định trách nhiệm của bản thân trong hoạt động nghề mai sau

Như vậy, vai trò của đội ngũ nhà giáo THPT chính là trên cơ sở cung cấp tri

thức về lao động, kỹ thuật tổng hợp để giới thiệu nghề, cung cấp thông tin về nghề

nhằm điều chỉnh động cơ, hứng thú nghề nghiệp của học sinh khi chọn nghề, đồng

thời hướng dẫn học sinh lựa chọn hướng học tập và nghề nghiệp mai sau phù hợp

với yêu cầu xã hội và năng lực của bản thân

B ốn là, trang bị cho học sinh những tri thức về thể chất, vệ sinh và quốc

Quá trình CNH, HĐH và xây dựng đất nước hiện nay bắt buộc phải có một

nguồn nhân lực với những con người khỏe mạnh, nhanh nhẹn, vui vẻ, yêu đời và

chịu đựng được gian khổ Trí nhớ, sự cần cù và sự chú ý phụ thuộc nhiều vào trạng

thái chung của sức khỏe, sẽ chỉ có một tâm hồn khỏe mạnh trong một thân thể khỏe

mạnh Vì thế việc tăng cường giáo dục sức khỏe và phòng bệnh là điều kiện quan

trọng nhất của sự phát triển chung về thể lực, của việc nâng cao cường độ lao động

trí óc và của mọi nguồn cảm hứng sáng tạo Hiện nay, một trong những hạn chế của

nguồn nhân lực nước ta đó là “thể lực nhỏ bé, sức khỏe hạn chế” [50, tr.105] Khắc

phục hạn chế đó, con người cần được chăm sóc sức khỏe, giáo dục các tri thức về

thể chất, sức khỏe, vệ sinh ngay từ khi còn ở tuổi ấu thơ Trong các nhà trường

nhiệm vụ này được giao cho các nhà giáo Ở các trường THPT, các em học sinh

đang ở giai đoạn đạt được sự trưởng thành về mặt thể lực nhưng sự phát triển cơ

thể còn kém so với yêu cầu thể lực của nguồn nhân lực Đội ngũ nhà giáo trong quá

trình giảng dạy các môn học, trực tiếp là môn thể dục và các hoạt động ngoại khóa

như sinh hoạt chuyên đề về sức khỏe sinh sản vị thành niên, về vệ sinh môi trường

và phòng bệnh, hội khỏe Phù Đổng các cấp trang bị cho học sinh các phương

pháp luyện tập các kỹ thuật cơ bản của thể dục, của một số môn thể thao, các tri

thức về vệ sinh thân thể, giới tính, kế hoạch hóa gia đình, bảo vệ môi trường, phòng

bệnh và rèn luyện thân thể theo tiêu chuẩn quy định, có khả năng tự điều chỉnh phù

39

hợp với sức khỏe các hoạt động sinh hoạt, học tập, lao động, vui chơi, biết luyện

tập và thi đấu thể dục thể thao ở lớp, ở trường và ở địa phương Bên cạnh đó đội

ngũ nhà giáo còn trang bị cho học sinh một số kiến thức quân sự phổ thông và kiến

thức quốc phòng để các em biết được điều lệnh nội vụ quân sự, có ý thức sẵn sàng

làm nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc

Đội ngũ nhà giáo ở các trường THPT góp phần lớn trong việc đào tạo những

con người cường tráng về thể chất, trong sáng về tinh thần đáp ứng yêu cầu nguồn

nhân lực của sự nghiệp CNH, HĐH và xây dựng đất nước hiện nay

N ăm là, giáo dục thẩm mỹ nhằm phát triển khả năng nhận thức cái đẹp và

M.Gorky đã từng nói: Con người, ai cũng có trong mình một phẩm chất nghệ

sỹ, một tình yêu đối với cái đẹp, tình yêu con người và cuộc sống Điều đó cũng có

nghĩa con người luôn khao khát vươn tới trình độ thẩm mỹ cao, biểu hiện ở việc họ

không chỉ muốn cảm thụ, hưởng thụ đối với cái đẹp mà còn luôn mong muốn được

sáng tạo ra cái đẹp Cái đẹp là lý tưởng thẩm mỹ mà con người hằng mơ ước, phấn

đấu để đạt tới Bởi lẽ cái đẹp luôn tạo ra cho con người những rung cảm thẩm mỹ

đầy đủ nhất, hoàn hảo nhất Tuy nhiên khái niệm về cái đẹp không cố định, nó thay

đổi tùy theo thời đại Ở nước ta, thời phong kiến cái đẹp được dựa trên tư tưởng

thích an nhàn, xa rời lao động Ngày nay, dựa trên quan điểm của chủ nghĩa

Mác-Lênin, cái đẹp phải phù hợp với đời sống thực tế, mô tả trung thành hiện thực, thể

hiện được sự vươn tới cái mới, cái tiến bộ, phải phục vụ cho một lý tưởng cao quý,

nội dung và hình thức của cái đẹp phải thống nhất với nhau và tạo ra những cảm

xúc lành mạnh

Đối với học sinh THPT, cái đẹp biểu hiện ở khả năng tổ chức cuộc sống lao

động và học tập theo quy luật của cái đẹp, lối sống văn minh, ứng xử văn hóa, biết

nói lời hay và làm việc tốt, biết hành động với những cử chỉ cao đẹp Hiện nay, khi

hàng ngày, hàng giờ học sinh THPT tiếp xúc với sự đa dạng của cái đẹp được ngoại

nhập (cả tốt, cả xấu) mà sự giao lưu văn hóa, sự hội nhập quốc tế đem lại thì việc

40

giáo dục thẩm mỹ cho các em thực sự cần thiết và không thể thiếu được trong nhà

trường THPT Trong quá trình giảng dạy và giáo dục đội ngũ nhà giáo THPT đã

làm cho học sinh hiểu được cái đẹp trong đời sống lao động và học tập, trong thiên

nhiên và con người, trong quan hệ thầy trò và quan hệ bạn bè, trong văn học và

nghệ thuật Giúp cho các em năng lực tích lũy vốn ấn tượng và kiến thức đa dạng,

phong phú về cái đẹp trong thiên nhiên, trong đời sống và trong văn học nghệ thuật

cũng như năng lực tham gia một vài loại hình hoạt động văn học nghệ thuật như :

làm thơ, viết truyện, vẽ tranh Trên cơ sở đó hình thành cho học sinh thái độ tôn

trọng, yêu quý, giữ gìn, bảo vệ cái đẹp chân chính, lành mạnh, văn minh và nhu cầu

tự bồi dưỡng cho bản thân về niềm say mê sáng tạo, tình cảm đạo đức, lý tưởng, lối

sống văn minh, mong muốn đưa cái đẹp vào mọi lĩnh vực hoạt động của bản thân

cũng như môi trường sống chung quanh, không khoan nhượng trước mọi biểu hiện

thiếu văn hóa, không sử dụng những sản phẩm văn hóa đồi trụy, phản động đang

được du nhập từ ngoài vào nước ta

Kết luận chương 1

Sự nghiệp cách mạng của nước ta đang tiến hành với mục tiêu tạo ra sự tăng

trưởng cao về kinh tế, tiến bộ và công bằng về xã hội, cải thiện và không ngừng

nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, xây dựng nước ta thành một

quốc gia giàu mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh Để đạt mục tiêu đó, vấn đề có ý

nghĩa sống còn là phải đào tạo được một nguồn nhân lực có chất lượng cao, điều

này phụ thuộc vào quá trình GD-ĐT, trong đó đội ngũ nhà giáo giữ vai trò quyết

định

Đội ngũ nhà giáo THPT là một bộ phận của đội ngũ nhà giáo Việt Nam, là

lực lượng chủ chốt ở các trường THPT, có vai trò quyết định chất lượng giáo dục ở

cấp học này, góp phần đào tạo những học sinh THPT thành những con người có

đức, có tài, có năng lực và phẩm chất đáp ứng được yêu cầu của đất nước trong giai

đoạn hiện nay